heterodox;
heretical, erroneous.
κακόδοξος cujus mala est sententia in religione, haereticus. Որոյ վարկ եւ կարծիք ի հաւատոյս է չար. մոլորեալ. աղանդաւոր. հերետիկոս.
Արդարոց աղօթիւք ոչ բառնայ աստուած զաղանդ չարափառացն. (Երզն. մտթ.։)
heterodoxy.
κακοδοξία malum dogma, secta. Չարափառն գոլ. չար եւ մոլար վարդապետութիւն. աղանդ.
cf. Չարամիտ.
ՉԱՐԻՄԱՍՏ ՉԱՐԻՄԱՑ. Չարամիտ. չարախորհուրդ. չարարուեստ. նենգաւոր. դաւաճան.
cf. Չարամիտ.
ՉԱՐԻՄԱՍՏ ՉԱՐԻՄԱՑ. Չարամիտ. չարախորհուրդ. չարարուեստ. նենգաւոր. դաւաճան.
ill, misfortunes, adversity, disaster, calamity, misery, tribulation, disgrace;
evil deeds, malice, iniquity, rascality;
ill-usage, violence;
— ախտից, the effects of the passions;
չարեօք, badly;
wickedly;
mischievously;
spitefully;
չարիս գործել, to do evil, ill or wrong, to injure, to harm;
— խօսել զումեքէ, to speak ill of, to slander;
cf. Չարախօսեմ;
չարեաց ի չարիս վերանալ, դիմել, to rush from bad to worse, to grow or get worse and worse;
զփոքրագոյնն ընտրեա ի չարիս, of two evils choose the less.
Բազմացան չարիք մարդկան ի վերայ երկրի։ Գուցէ հատուցանիցէ մեզ հատուցումն զամենայն չարեացն՝ զոր անցուցաք ընդ նա։ Մի՛ յօժարեսցիս ընդ բազումս ի չարիս։ Եօթն չարիք կան ի սրտի նորա։ Վասն ամենայն չարեացն՝ զոր գործեաց հերովդէս։ Ի դառնալ ձեզ իւրաքանչիւր ի չարեաց ձերոց.եւ այլն։
passion, suffering, torment, pain, vexation, torture;
— քրիստոսի, our Lord's Passion;
—նս կրել, to suffer;
—ն, —նացն, Passover;
առ քեզ արարից զ—նացն, I will keep or eat the Passover with you.
Գտանի Չարչարանք թարգմանեալ ի Նիւս. բն. ՟Խ՟Ա. եւ Եւս. քր. նաեւ յն. բառս, որ է մասն մարմնոյ, անդամ. հայելով ի բայն, որ է աշխատիլ, նեղիլ, չարչարիլ։
Եւ զիա՞րդ, ասեն, յայնժամ ասացան չարչարանքն. քանզի յայնժամ չարչարեցաւ վասն մեր քրիստոս։ Վարդապետ ասէ, թէ առ քեզ արարից զչարչարանացն։ Չասաց միայն, եթէ զչարչարանացն առնեմ, այլ եւ զմիւսն եւս յաւելու, եթէ ժամանակ իմ մերձեալ է։ Զայս առնէ, զի միանգամայն աշակերտացն ստէպ յիշեցուսցէ զչարչարանացն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։ եւ Ոսկ. մտթ.։)
cf. Չարչարանք.
Երբեմն այլազգ ի չարչարութիւն յեղյեղեալ, եւ դարձեալ յառողջութիւն եկեալ։ Չարքն ի չարչարութենէ տանջանաց երկուցեալք՝ ի չար իրաց խորշին. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
cf. Չարչարանք.
Երբեմն այլազգ ի չարչարութիւն յեղյեղեալ, եւ դարձեալ յառողջութիւն եկեալ։ Չարքն ի չարչարութենէ տանջանաց երկուցեալք՝ ի չար իրաց խորշին. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
cf. Չար.
Զբարւոքն ի չարւոքն դարձուցաք. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
to disbelieve;
not to believe, not to give credit to.
Զորս գեհենիւ դատապարտէ՝ զչաւատացեալսն ի նոցանէ (կամ չաւատացեալն ի նոցանէ). (Շ. խոստ.։)
measure, symmetry, proportion;
rhythm, meter;
cf. Չափագիտութիւն.
Ի նկարագրութիւնսն՝ ո՛չ որ զպայծառութիւն դեղոցն ունի, այլ որ զչափաբերութիւն յօդաչափաբերութեանն՝ նա՛ է գովելի. (Արշ.։)
proportion, symmetry, analogy;
commensurability.
Գեղեցկութիւն՝ չափակցութիւն է մասանց եւ անդամոց, եւ գունոց. (Մաքս. ի դիոն.։ եւ Ոսկիփոր.։)
Չափակցութիւն մասնկաց եւ անդամոց, որ յիրս ինչ կամ ի կենդանւոջ երեւի. (Վրդն. ծն.։)
measure;
measuring or measurement.
Կոտորեաց դաւիթ զայլազգիսն, եւ առ զլար չափանի ի ձեռաց նոցա. (Եփր. մն.։)
measure, moderation, limitation;
modesty, temperance, mitigation;
sufficiency, mediocrity.
Ըստ մարմնոյ անդամոց, եւ տարերաց առ միմեանս յարմարութեամբ եւ չափաւորութեամբ. որոց մին գեղեցկութիւն, եւ միւսն առողջութիւն է, եւ անուանի. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
Ահաւասիկ դարձեալ չափաւորութիւնս մեր զգիրկս իւր պարզեալ ունի ձերում սրբութիւնդ. (Կիռ. ման. առ շ.։)
measurement;
metrice or metrica.
Զդատումն քննողութեան առնել ի տեղիցն չափողութիւն. (Երզն. քեր.։)
cf. Չափողութիւն ;
exchange, reward, return.
Հանճարեղք ի հատուցումն դաւանացն՝ զամբարշտացն արդարադատ չափմամբ. (Շար.։)
Սաստ սպառնալեաց արդարակորով չափմանց յաստուածային գրոց լսելով՝ սարսափին եւ դողան երիկամունք իմ. (Սկեւռ. աղ.։)
nothing, not any thing, nought;
առ ի —է, for want of;
ի —է ի գոյ ածել, ի —ից հաստել, to create out of nothing.
Առ ի չգոյի զարթուցչի ննջէ։ Առ ոչ գոյի գործոյն եւ գործավարք կային դատարկ. (Եփր. համաբ.։)
not yet;
not till now;
չեւ տեսեալ, before seeing.
Թէ չէր երեւեալ հօրն արդարութիւն ի յերկնից, չեւ էր սկսեալ ճշմարտութիւնն ի յերկրէ. եւ թէ չէր խրախուսեալ մարդն ի յերկնայնումն, ոչ եւս էր սրբեալ. (Նար. կուս.։)
neuter, indifferent;
neuter.
Որ չէ որպէս զոք ի կենդանեաց կամ ի մարդկանէ. ոչ արու, եւ ոչ էգ. անսեռ. եւ Ներքինի.
non existing things, nullity.
Հարկահանս ոչ միայն զհարկառուսն կոչէ, այլ եւ զյափշտակօղս, որք մերկանային զժողովուրդն անիրաւ չէքուչեօք. զի ոչ զարդար հարկսն խոտէ, այլ զանիրաւ. (Գէ. ես.։)
bat.
νυκτερίς vespertilio. գրի եւ ՉԵՂՋ. Չղջիկան. մաշկաթեւ՝ մկնատեսիլ կենդանի թռչական ընդ աղջամուղջ գիշերոյ. չղջիկ, սէկէմուկ.
there is not, there does not exist;
nothing, nothingness;
nullity;
չիք ոք բարի բայց մի աստուած, no one is good save God only;
զբաբելոն իմ չիք տեսեալ, I have not seen Babylon;
չիք ոք չիք ուրեք, there is no one;
չիք որ գիտիցէ զայդ, nobody knows that;
չիք ոք որ եղծանել կարէ, no one can destroy it;
չիք ինչ, there is nothing;
չիք եւ չիք, indeed it is not;
առ չքի, for want of;
ի չիք դարձուցանել, to reduce to nothing, to annihilate;
չիք լինել, չիք յաչաց լինել, to come to nothing, to be annihilated, dissipated, to disappear, to vanish;
— լուսնի, wane.
not confessing or professing.
Չդաւտնելն. ոչ կամիլն խոստովան լինել.
indocility.
Զդժնդակսն հեղձուցանէ անդրէն ըստ չհլութեանն. (Ագաթ.։)
cf. Չիղջ.
Չղջիկանք խաւարասէրք։ Զարմացի՛ր դարձեալ ընդ ջղջիկանի։ Միաբանութեամբ ջղջիկանացն, եւ այլն. (Վեցօր. ՟Ը։)
free from guile, innocent.
Թագաւորեաց մահ եւ ի վերայ չյանցուցելոցն ըստ նմանութեան յանցուածոցն ադամայ. (Հռ. ՟Ե. 14։)
unsuccessfulness, misadventure, misfortune.
Վասն այդորիկ եւ շարժմունք անդադարք. վասն այդորիկ եւ յաջողութիւնք անասնոց. (Մանդ. ՟Ի՟Ը։)
of nothing, of little value, puny, light, feeble, low, despicable, frivolous, futile, vain;
very little, small.
Չնչին փայտիւն՝ արդարոյն նաւապետեալ։ Չնչին ճարպն քեզ յողջակէզ է. (Իմաստ. ՟Ժ. 4։ ՟Ժ՟Դ. 5։ Յուդթ. ՟Ժ՟Զ. 18։)
Յորպիսի՛ չնչին եւ ի փոքր կարգաց յայդպիսի զարդ գեղեցկութեան զարդարեցար. (Կոչ. ՟Դ։)
cf. Երթամ.
Ոչ է հնար չոգալովն տեսանել, եւ ոչ չոգալովն ոչ տեսանել։ Չոգալն դարձեալ աշակերտացն. (Նանայ.։)
dry, arid.
Յայնմ կղզոջ ոչ գոյր արմատ դալարոյ, բայց միայն ապառաժ չորանուտ. (Մեսր. երէց.։)
well pointed, sharp, cutting, piercing, trenchant;
— սուսեր, trenchant glave.
Իսկ մարդադէմըն գազանաց ըզսայրասուրըն քարշէին (զսուսեր). (Շ. եդես.։)
bit, curb, bridle, rein, snaffle;
check, curb;
— զօրութենաչափ, dynamometrical brake, friction-brake;
—ս դնել, to put a check upon, to curb, to put a term to;
—ս արկանել, cf. Սանձեմ.
χαλινός frenum, fraenum κημός camus. Բերանակապ երիվարի, կամ դայլ բերանոյ երկաթի կամ պղնձի. cf. ԴԱՆԴԱՆԱՒԱՆԴ, եւ ԵՐԱՍԱՆԱԿ.
Ի սանձ ձիոց։ Ձիոց սանձս ի բերան դնեմք։ Ի սանձս եւ ի դանդանւանդս ճմլեսցես զկզակս նոցա։ Սանձս երեսաց իմոց առաքեաց. (եւ այլն ։)
Անստամբակելի երասանաւ սանձաց կրթութեան։ Եւ ոչ զձի խստերախ հանդարտեցուցանել բռնութեամբ սանձաց. (Նար. ՟Հ՟Է։ Շ. թղթ.։)
cf. Սանձակոծեմ.
Զայնպիսիսն իբրեւ զխռովարարս դարձուցանել եւ սանձաբեկ առնել արժան է. (Կանոն.։)
cf. Սանձակոծեմ.
Յորժամ երկուք սրտմտականն եւ ցանկականն սանձակոծիցին եւ վարիցին իբրեւ ձիք ի բանականէն, յայնժամ լինիարդարութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
cf. Սանձահարեմ.
Յորժամ երկուք սրտմտականն եւ ցանկականն սանձակոծիցին եւ վարիցին իբրեւ ձիք ի բանականէն, յայնժամ լինիարդարութիւն. (Փիլ. այլաբ.։)
to bridle, to curb, to check, to rein;
to subdue, to break in.
Յետ սանձահարելոյ զմակեդոնացիս, եւ դադարելսյ պատերազմացն։ Զի եւ ոչ զլեզուս չարս, եւ զտգիտութիւնս սանձահարեցէք. (Խոր. ՟Բ. 3։ եւ 89։)
Ահիւն աստուծոյ սանձահարել զանձն ի զգաստութիւն։ Սանձահարել զդժնդակ բարսն. (Յճխ. ՟Դ. եւ ՟Ը։)
Յեսու զյորդանան սանձահարելոց. (Կիւրղ. ղկ.։)
check, restraint, curb.
Ով հանդարտութիւն, պահոց հիմն, սանձումն լեզուի. (Վրք. հց. ՟Գ։)
to comb.
ՍԱՆՏՐԵՄ կամ ՍԱՆԴՐԵՄ. κτενίζω, πείκω peto, pectino. Սանարով յարդարել.
cf. Հալուէ.
Ատելութիւն առաւել դառն է քան զսապռ եւ զլեղի. (Ոսկիփոր.։)
born of Sarah.
Սառայածին որդիքս, ուստի արեգակն արդարութեան յայտնելոց էր. (Վրդն. թուոց.։)
frost-bitten.
Զբտղանիսն մերձ կացուցեալ, որ էր կարի ախորժելի սառնահար անդամոց։ Մի յոստոցն ցամաքեալ՝ սառնահար օդիւք չորացեալ ի բաց հատաւ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
very cold, icy, freezing.
ՍԱՌՆԱՄԱՆՈՒՏ կամ ՍԱՌԱՄԱՆՈՒՏ. κρυμώδης frigidus. Որ յինքեան բերէ զսառնամանիս. սառնական. ցրտագին. դժնդակ.
extremely cold, freezing, glacial, icy, chilling.
Հողմ տապախառն զոլով, կամ սառնասառոյց։ Ի դաժանութենէն ձմեռնային սառնասառոյց (գրեալ էր՝ սառնակառոյց) օդոյն. (Նանայ.։ որպէս եւ Խոր. ՟Գ. 68.)
hyaline, glassy;
cf. Սառնակերպ.
Մաքուր գետ կենդանի ջրոյ՝ սառնատեսակ. (Յայտ. ՟Ի՟Բ. 1։)
cf. Սառնակերպ.
Մաքուր գետ կենդանի ջրոյ՝ սառնատեսակ. (Յայտ. ՟Ի՟Բ. 1։)
cf. Սասանուտ.
Ի ծովս ընթանային, ի սասանոտ դաշտս անհաստատս արշաւէին. (Ճ. ՟Ը.։)
cf. Սասանումն.
Ոչ տայ յաւիտեան սասանութիւն արդարոյ։ Մի տար ի սասանութիւն (կամ սասնութեան) զոտն քո. (Սղ. ՟Ծ՟Դ. ՟Ճ՟Ի։)
scolder.
Գրգռէր իբրեւ զդատաւոր, եւ ի ցասումն ածէր ամբաստանութեամբն իբրեւ զսաստարար. (Սեբեր. ՟Բ։ 2)
to reprimand angrily, to rebuke, to scold, to speak authoritatively, in a threatening tone, to threaten, to apostrophize, to bid or order imperiously;
to hush, to still, to quiet.
սաստեաց նմա հայրն իւր։ Սաստեցէր ի հեթանոսս։ Սաստեսցէ ի քեզ տէր։ Սաստեա ի գազան եղեդան։ Սաստեաց նոցա յիսուս, եւ ասէ. զգոյշ կացէք, մի ոք դիտասցէ։ Յարուցեալ սաստեաց հողմոյն եւ ծովուն, եւ եղեւ խաղաղութիւն մեծ. այլն։
excessive, extreme, great, grievous, enormous;
intense, violent, vehement, impetuous, strong, lively, ardent, fiery;
rigid, rigorous, rude, severe, austere, insupportable;
— տգէտ, downright or perfectly ignorant person.
ἱσχυρός fortis, robustus κραταιός, βίαιος , δεινός, ἁπότομος, θρασύς violenter, gravis, acer, audax եւ այլն. Իբրու սաստիւ լի, կամ զայրագին. Ուժգին. հզօր. ահագին. բուռն. դժնդակ. խիստ. եւ քաջ. մեծ. շատ. կարի. կտրուկ.
Դարման ոք առ նիցէ դեղօք ինչ սաստկօք. յն. դառն դեղով. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Ը ստ հանդարտ եւ կամ սաստիկ շնչելոյ օդոյն. (Խոր. ՟Ա. 19։)