ostrich.
Բնակութիւն համբարեաց, եւ հանգիստ ջայլամեաց (կամ ջայլամանց)։ Համբարուք, եւ դստերք ջայլամանց։ Ի դադարս ջայլամաց։ Բնակութիւն ջայլամանց. (Ես. ՟Դ. 13։ ՟Խ՟Գ.. 20։ Երեմ. ՟Ժ. 22։ ՟Խ՟Թ. 53։)
cf. Ջայլամն.
Բնակութիւն համբարեաց, եւ հանգիստ ջայլամեաց (կամ ջայլամանց)։ Համբարուք, եւ դստերք ջայլամանց։ Ի դադարս ջայլամաց։ Բնակութիւն ջայլամանց. (Ես. ՟Դ. 13։ ՟Խ՟Գ.. 20։ Երեմ. ՟Ժ. 22։ ՟Խ՟Թ. 53։)
diligence, care, study, work;
զուր —, labour lost, labour in vain;
— դնել, տանել, յանձին ունել cf. Ջանամ.
Աշխատութիւն միայն եւ ջան շահիս անտի։ Զի՞նչ ջան է ասել զմեղսն, եւ առնուլ զթողութիւն։ Դադարեսցուք յանօգուտ ջանիցն. (Վեցօր. ՟Ա։ Ոսկ. ապաշխ. ՟Բ։ Ածաբ. ժղ.։)
to endeavour, to strive, to strive hard, to make every efforts, strenuous attempts, to try all means, to exhaust oneself with exertion.
ՋԱՆԱՀՆԱՐ ԼԻՆԵԼ. Ջանալ հնարել. գուն գործել. ելի աղագս գտանել. ջանալ դարման մտտուցանել.
to exert oneself, to endeavour, to study, to be diligent, to hasten, to take care, to do one's possible;
to take pains, to labour, to weary, to exhaust.
Ոչ ջանալ, եւ ոչ նիւթէ։ Ջանացարու՛ք մտանել ընդ դուռն նեղ։ Զուր ջանան առ ժողովուրդն՝ որ ոչ լինի դոցա շահ։ Ջանային արքն դարձուցանել զնաւն ի ցամաք, եւ ոչ կարէին։ Ջանայր փրկել զնա։ Ջանացաւ փրկել։ Ատեցի ես զամենայն վաստակս իմ, զոր ջանացայ ընդ արեգակամբ։ Յորում կամ որով ինքն ջանայ։ Ու՞ր ջանամ ես։ Որքան ջանասցի մարդ խնդրել, եւ ոչ գտցէ. եւ այլն։ (Իսկ Սղ. ՟Լ՟Դ. 10։)
unhealthy;
stupid, imbecile, idiot.
παράφορος insanus, delirans, errans, titubans. ապուշ. դանդաչեալ. խեղաթիւր.
cf. Ջանասէր.
Ոչ եթէ արշաւողաց եւ փութագնացին ունիմք կարիս, այլ՝ դադարողաց եւ ջանոտից (կամ ջանոտաց՝ հանդերձ խելօք). (Ոսկիփոր.։)
pure, clean, well-bleached;
cambric lawn.
Զկտաւն յովսէփ գնեաց, որ էր ջանջիլ քթան՝ սաւան մեծ եւ ընդարձակ. (Բրսղ. մրկ.։)
apology, defence, protection, justification, excuse, pleading.
Եթէ չմիաբանցի արդիւնքն բանիցն, ապա ի զուր է ջատագովութիւնս։ Բարի են մեզ ջատագովութիւնքն՝ որոց աստ արարք ողորմութիւն։ Զարմանալի ջատագովութիւն ջատագովութիւն տացէ ի վերայ ճշմարտին ... Զջատագովութիւնդ կեղծաւորելով՝ կարծիս արդարութեան զանձամբ կամիք արկանել. (Սեբեր. ՟Ը։ Ոսկ. ննջ.։ Իսիւք.։)
to be established firmly securely.
Ջատակեցար յանեղ աջոյն, զարդարեցար ի սմուրբ հոգւոյն. (Տաղ.։)
conjurer, sorcerer, wizard;
divineress, sorceress, witch, enchantress;
vixen, scold.
Վասն չար դիւակախարդաց ջատկաց (այլ ձ. դիւթակախարդաց ջատակաց). (Կանոն.։)
Ջատուկ. խաբող եւ կախարդական անուն է. (Լծ. նար.։)
to cut or break in pieces, to undo, to break, to shatter, to smash;
to kill.
Քարամբք ջարդեցին զմսուր բերանայ լնդաց նորա։ Զկառափունս ջարդէին։ Ուռամբ ջարդեալ զբեւեռ երկաթոյն։ Առաքինական սմբակօք ջարդեսցուք զգլուխ վիշապին. (Ագաթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Նար. յովէդ.։)
to get warm, to warm oneself, to be warmed;
to burn, to grow warm, hot, angry or excited, to chafe;
— յարեւու, to bask in the sun;
ջեռեալ նստել ի վերայ ձուոց, to sit on eggs, to sit brooding, to hatch;
իբրեւ արեւն ջեռնոյր, when the sun spread his beneficent heat.
Ջանամ զղջանալ, ջեռանիմ (կամ ջերանիմ) դարձեալ, ջեռնում հրով մեղաց։ Ջեռնուին եւ նոքա անծախական հրովն։ Ջեռան բորբոքեցան մեծաւ ցանկութեամբ տեսանել զհաստիչն ամենեցուն. (Ժմ.։ Եղիշ. ՟Ա. ՟Բ։ Իգն.։)
to warm, to heat, to make hot or warm;
to boil;
կարի իմն —, to overheat;
— զանկողին, to warm a bed.
Խնամելով մատոյց աստուած զյոբ ի փորձութիւն, ոչ այնպէս ջեռոյց զարդարն, իբրեւ թէ ջեռուցեալ յանդիմանեսցի ... ջեռուցանելով զթագաւորական ոսկին, եւ սրբելով զդահեկանս նորա. (Իսիւք.։)
to warm oneself, to get warm;
to catch a fever, to fall sick;
to burn, to be excited, inflamed, infuriate;
— յախտս, to plunge into vice;
առ պատկերս կռոց —, to give oneself up to idolatry.
πυρέττομαι, καύχομαι febre ardeo, uror συντήκομαι liquesco, consumor νοσέω aegroto եւ այլն. Ջերիլ. ջեռնուլ՝ որպէս տապիլ, տոչորիլ, ախտաւորաբար յարիլ, զակատիլ. ախտանալ. կրել զջերմն մահաբեր ախտի, եւ մոլիլ ախտիւք կրից. խիստ տաքնալ, հիւանդանալ, մարազլը ըլլալ մարմնով կամ հոգւով.
Զմահու ցաւ ջերանի։ Հիւանդացեալ՝ զքուն մահու ջերանի. (Լաստ. ՟Դ. ՟Թ։)
warm, hot;
serene, calm, mild.
Ջերին. ա. εὕδιος serenus, tranquillus. որպէս ջեր՝ ըստ ՟բ. նշ. այսինքն պարզ. բարեխառն. հանդարտ.
warm;
serene, calm;
ardent, burning, fervid, fiery, passionate;
tender, affectionate;
heat, warmth;
hot viands;
— է, it is warm;
cf. Ջերմն.
Եւ քո ջերմ պատմուճան հանդարտեալ կայ ի վերայ երկրի. (Յոբ. ՟Լ՟Է. 17։)
ՋԵՐՄ. ա. ըստ ՟բ. նշ. Ջեր բառի, այսինքն բարեխառն եւ հանդարտ. εὑδία serenitas.
very hot;
impassioned, ardent, fervent;
warmly, eagerly, fervently, passionately.
Ասիցէ ոք արդեօք ի տօնասիրաց եւ ի ջերմագումից։ Ջերմագոյնն քան զայլսն ի սէրն քրիստոսի պետրոս։ Լուեալ ջերմագունին պետրոսի։ Պետրոս ջերմագոյն խոմարհութեամբն հրաժարէր զսպասաւորութիւն տեառն եւ աստծոյ եւ վարդապետի. (Ածաբ. ծն.։ Առ որս. ՟Ե։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։ Բրս. հց.։)
cf. Գորովագութ.
Որպէս զքաջ եւ զարի մշակ՝ ջերմագութ սիրով խնամ տանել (հոգեւոր) անդաստանաց. (Կաղանկտ.։)
warm.
Լեռնականաց, եւ ջերմահովիտ բարեխառն դաշտականաց. (Յհ. կթ.։)
cf. Ջերանիմ.
Նորա մանուկն անդամալոյծ էր , եւ սորայս ջերմացեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
very hot, ardent, burning, boiling;
warm, foil of warmth, fervent, impassioned, affectionate, very tender;
all hot, piping hot;
quite fresh or new;
warmly, ardently, eagerly, fervently.
θερμός, θερμότερος, διάπυρος calidus, calidior, fervens, igneus. Կարի ջերմ. ջերմագոյն. եւ Ջերմեռանդն. եռանդագին. խիստ տաք.
Բազում էր պարգեւքն իմ եւ ողորմութիւն, զոր շնորհեցի ձեզ ջերմաջերմ։ Ջերմաջերմ դարձեալ սկիզբն առնեն չարութեան. (Բրսղ. մրկ.։)
warm, ardent;
devout, fervent.
ՋԵՐՄԵՌԱՆԴ ՋԵՐՄԵՌԱՆԴՆ. calidus, fervidus, devotus. Ջերմութեամբ եռացեալ. ջերմ եւ եռանդուն. կարի ջերմ. եւ Եռանդագին. փոյթ յաստուածապաշտութեան.
Ջերմեռանդն յոժարութեամբ բեւեռեսցէ զնոսա ի յանարատ սրբութեանն մաքրութիւն։ Զարդացուցանէի զջերմեռանդ սէրն ընդ անբաւ բարեացն պարգեւողին իմոյ քրիստոսի. (Պիտ.։)
Ջերմեռանդն եւ արտաշիկացեալ կամօք օրինաց։ Զայս ասէ եսայի ջերմեռանդն մտօք։ Ջեռուցանել զցուրտ մարմինն դաւթի ի ձեռն ջերմեռանդն եւ արիւնաշատ կուսին. (Քիլ. իմաստն։ Սեբեր. ՟Ղ։ Եփր. թագ.։)
Պետրոս՝ ջերմեռանդն փափաքմամբ խանդակաթ էր ի սէրն քրիստոսի։ Առ ջերմեռանդն սրտին սիրոյ խանդաղատէին. (Խոսր.։)
tender, affectionate
Ջերմ, իբր խանդակաթ կամ մտերիմ,
cf. Ջերմընկալ.
heat, warmth;
caloric;
fever, fever-heat;
calefaction, warming;
temperature;
թագուն՝ ճառագայթեալ՝ տեսակարար —, latent, radiant, specific heat;
— առաձգութեան կամ գոլորշացման, steam-generating heat;
— սփռեալ or ցրեալ, diffused heat;
— կեդրոնական, central heat.
Ի հրոյ գերազանցութենէ մանաւանդ հիւանդացեալ մարմինն՝ շարունակ տապք եւ ջերութիւնք գործեն. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Ջլացուցանեմ.
Զանդամալոյծս ջլելով, զբորոտս սրբելով. (Պրոկղ. ի կոյսն.։)
furnished with nerves, sinewy, nervous.
ՋԼՈՒՏ կամ ՋՂՈՒՏ. νευρώδης, -δές nerveus, nervosus եւ partes nerveae. Ջլային, ներդաւոր, աճառուտ (մասն մարմնոյ). ուստի եւ ՋՂՈՒՏ ՄԱՐՄԻՆ՝ χόνδρος cartilago. այն է աճառն եւ նեարդն.
to heat, to cudgel, to cane, to whip.
Զդաստիրակն (անխրատ մանկան՝ դիոգինէս) ջնեալ պատուհասէր. (Պիտ.։)
duster, ruhbing-cloth, rubber;
expiator, atoner, reparer;
— խոհակերոցի, dish-clout.
Ջնջան լինի արդարոյն անօրէնն. (Առակ. ՟Ի՟Ա. 18. Եբր. իբր քաւութիւն։)
Ջնջան լինի արդարոց անօրէն. զի ջնջիչ լինի՝ որ ի նոսա կեղտոյն՝ չարչարանօքն, եւ մաքրիչ. (Լմբ. առակ.։)
Մին արտասուք լինի ջնջան աղտեղութեան, թէ եւ բազում է կարմրացեալ ի գոյն արեան (կամ որդան). (Տաղ.։)
troop, band, company, flock, group;
—ս տալ, առնուլ, to enrol soldiers, to levy troops;
—ս տողել, to collect a multitude, to raise a troop;
—ս ջախջախս ջարդոցաց հասուցանել, to make a slaughter.
Մի գայլ զբազում ջոլիրս հօտից հալածեաց։ Ի ջոլիրս անասուն կենդանեացն. (Պտմ. աղեքս.։ Պիտ.։)
Զպաճարանս անասնոց բազում ի մի վայր ժողովեալ, ջոլիրս տուեալ։ Ի մի ջոլիր զսուրբսն գնչեալ՝ կոտորէին։ Ջոլիրս սպայից պատրաստէ։ Ընդ կրունկն զջոլերս ռազմից թշնամեացն դարձուցեալ։ Իբրեւ ջոլիր ռազմին կազմեցաւ. եւ այլն. (Յհ. կթ.։)
in troops, in multitudes.
իբրեւ զջոլիրս կենդանեաց. խումբ խումբ.
to separate, to set a-part.
συντίθημι compono. Ջոկադիր առնել. դասաւորել զջոկս. կարգել դաս դաս. եւ յարադրել.
Շուրջ զնուա ջոկադրեալ լրտեսս։ Ջոկադրէ եւ զյոլովս էրէոց, եւ զերամս հաւուց, եւ զդասս գազանաց (ի քանդակս). (Արծր. ՟Ե. 5. եւ 8։)
Ուղղադաւան ջոկադրեալ դասին՝ հայրապետական հրազինեալ գնդին. (Գանձ.։)
Առանձնանայ դարձեալ ի նոցունց ստորակէտն յառոգանութեան, ըստ որում յայլ դասս ջոկադրի. (Երզն. քեր.։)
grub, caterpillar.
(որպէս թէ ջորի փոքրիկ). տես եւ ԽԱՌՆԻՃ, ԽԱՐԱԳՈՒԼ. βροῦχος species locustarum. Ազգ մարախոյ փոքրիկ, ըստ ոմանց եւ անթեւ կամ չեւ թեւաւորել՝ որպէս որդն, ճճի, չորացուցիչ դալարւոյ.
cf. Ջորեպան.
ἠμιονηγός agaso mulorum, mulio. Տեսուչ եւ դարմանիչ ջորեաց.
hydromancy, prediction by water.
Ի բժշկաց առողջանալ անխիղճ են. այլ ոչ դիւթաց եւ կախարդաց ի ջուրուռթէից, կամ յայլ իրաց. (Կանոն.։)
cf. Ջրբեր.
Նիւթ հրոյն կարի իմն ազդողական, ձէթ, եւ նաւթ ջրաբեր. (վուշ, եւ չոր փայտ որթոյ. երկունք պարարտ եւ գէջ, եւ երկուքն ցամաք եւ չոր. Վրդն. դան.։)
springing, gushing or spouting out water, watery.
Աղբիւր ջրաբուղխ։ ի ջրաբուխ եւ ի տղմալից եւ ի խոնաւուտ անդաստան։ Դարանաղեաց գաւառ՝ լերամբք ծաղկաւէտ, եւ ձորովք ջրաբուղխ. (Սեբեր. ՟Ժ՟Գ։ Կանոն.։ Երզն. լս.։)
water-coloured.
Արդարեւ զջրագոյն (այլ ձ. զջրոյ գոյն) զբահազգեստացն բերէր տեսութիւն. (Խոր. ՟Գ. 37։)
of water, aqueous, waterish;
— ուռոյց, hydrosarca;
— փոշատնկութիւն, hydrocele.
Լցեալ ջրով. յորդաջուր. ջրայեղց. ոռոգեալ. տամկացեալ. ջրոտ.
cf. Ջրածնունդ;
hydrogen.
ἕνυδρος aquatilis. Ծնեալն ի ջուրս. Որպէս ջրային կենդանի.
Ջրածին կայտառաց։ Ջրածին զուղակացն։ Ջրածին ծնունդք։ Ջրածին ձկանց։ Կենդանիք երկաւորք եւ օդայինք եւ ջրածինք. (Ագաթ.։ Արշ.։ Վեցօր. ՟Է։ Շ. թղթ.։)
born of water, aquatic.
Որպէս ջրային կենդանի եւ կամ իւիք օրինակաւ ծնեալ ի ջրոյ.
following, next, posterior, subsequent.
Անտի չուեցին ի գադգադ, եւ ի գադգադայ յետակայ յերկիր վտակաց ջուրց. է յատուկ անուն տեղւոյ. յն. էդէվա՛թա։
adventitious, extrinsic;
accidental, fortuitous, casual.
ἑπουσιώδης adjectitius, substantiae adjunctus. Որ ինչ յետոյ է մտեալ. ոչ ընդաբոյս. մակեղուտ. մակագոյեղ.
last, furthest, ulterior, posterior;
lowest, meanest;
extreme, utmost, greatest, utter, uttermost;
—ք, posterity;
— օր, the day of judgment, doomsday;
— չքաւորութիւն, utter misery, extreme poverty;
— կարօտութիւն, extreme need;
— կողմն, cf. Յետակողմն.
Ընդէ՞ր լինիք յետինք դարձուցանել զարքայ։ Յաւուրս յետինս։ Յաւուրն յետնում։ Յետին ժամանակ է։ Զյետին տեղին ունել։ Յետին նաքարակիտ կամ բնիոն։ Յետին մոլորութիւնն չար քան զառաջինն։ Յետինն մարդոյն այնորիկ.եւ այլն։
Հիւանդացեալ, եւ յետինն (ժամ) եկեալ, որպէս ժամ մի ստուգապէս փոխեցաւ. (Կլիմաք.։)
Ես յետինս դաւանողաց. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)
a decrepit old man.
Ըստ խրատուց անմտի, եւ յիմարի, եւ յետնածերոյ՝ որ դատի վասն պոռնկութեան. (Սիր. ՟Խ՟Բ. 8։)
back, backward;
behind;
after, then, since, afterwards, subsequently, posterior to, after that;
— կողմանէ, backward;
behind, from behind;
— հուսկ, — յետուստ or ուրեմն, at last, finally, at length, in fine, in conclusion;
— եւ առաջոյ, behind and before;
— ապա, after;
— ձերմէ, behind or after you;
— գտանիլ, to be deprived of.
Մինչեւ դարձցին խնդրակքն յետոյ ձերմէ. (Յես. ՟Բ. 16։)
Յետոյ չուեսցեն։ Երթային յետոյ ընդ անքուսայ։ Առ ժամանակ մի պարարէ զքիմս քո, բայց յետոյ դառնագոյն եւս գտանի քան զլեղի։ Յետոյ ասիցէ, թէ զղջացայ։ Յետոյ զղջացաւ։ Յետոյ գան։ Յետոյ մատուցեալ երկու սուտ վկայք։ Նախ թագաւորն ասորեստանեայց, եւ յետոյ արքայն բաբելացւոց. եւ այլն։
cf. Յերկարեմ;
— օր ի յօր, to procrastinate, to postpone or defer from day to day;
—ձգեցան իրքն, that affair went on slowly.
Վասն նոցա Աստուած զթագն թագաւորին Սենեքերիմայ յորդիս քո դարձուցեալ՝ յերկարաձգէ յերկրի. (Խոր. առ արծր.։)
to be prolonged, to last, to continue, to remain permanently.
Տունք արդարոց յերկարեսցին։ Յերկարի արդարոց ուրախութիւն. (Առակ. ՟Ժ. 7. 29։)
cf. Յիմարիմ;
to fool, to play the fool.
Որ յիմարանայն վասն Տեառն, Աստուած իմաստնացուցանէ զնա։ Յիմարանալով դարձուցանել զմեղաւորս յապաշխարութիւն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Զ։)
Մարտիրոսն Քրիստոսի արդաղիոն՝ կատակող էր, եւ յիմարանայր առաջի Մաքսիմիանոսի. (Հ. ապր. ՟Ժ՟Է.։)