versatility.
Փոփոխութիւն. եւ դարձ (ի մեղաց).
cf. Յեղյեղեմ.
Բազում անգամ զ՝որովն եւ ի ձեռն նորա՝ յեղյեղուն։ Ստէպ վեր ի վայր զայն յեղյեղումք։ Քաղցր ճառիս՝ զոր ստէպ ոչ դադարեմք յեղյեղուլ, լուիցուք։ Յաճախապէս յեղյեղու զբանս զայս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
change, alteration, mutation, conversion;
— խօսից, tautology, repetition;
ոտից —, step, pace;
յեղյեղմունք արեգական, the tropics;
յեղյեղմունք ժամանակաց, changes or vicissitudes of the seasons.
στροφή, τὸ στρεφόμενον, τροπή conversio, versatio, mutatio, commutatio, variatio. Յեղյեղելն, եւ իլն, որպէս Յեղափոխութիւն. փոփոխումն. այլայլութիւն. դարձուած. այլափոխութիւն. տեղափոխութիւն. քայլափոխ.
Ջուրք ինքնասանձ եղեալ՝ ընդ կրուկն դառնային, եւ դէզադէզ յեղեղմամբ կուտակեալ. (Պրոկղ. յայտն.։)
ՅԵՂՅԵՂՈՒՄՆ. τροπή conversio. որ եւ ՅԵՂՈՒՄՆ. իբր Շրջան եղանակաց տարւոյ. եւ արեւադարձ.
to change, to transmute;
to translate;
— ի հայ բան or լեզու, to translate into Armenian, or Haiganian;
cf. Յեղանիմ.
իսկ կր. յեղում կամ յեղանիմ, ղայ. Որ եւ ՅԵՂԵՄ, ղիմ. (ի ձայնէս Այլ, Այլայլել) τρέπω, περιτρέπω verto, converto, muto, verso, redigo. Յեղյեղել. փոխել. փոփոխել. յեղափոխել. յեղանակել. շրջշրջել. շրջել. դարձուցանել. (լծ. եւ շեղել, եւ հեղուլ)
cf. Յեղյեղումն;
— սրոյ, rotation of a sword;
յեղմունք լուսնոյ, the phases of the moon.
Հիացումն՝ յեղումն մտացն՝ քուն է նորա։ Եթէ յեղումն արդարն կրէ, սա ոչ է արդար. (Փիլ.։)
Ունի (բնութիւն մեր) տրտմութեան յեղմունս, եւ մեղաց, եւ արդարութեան. (Եպիփ. սղ.։)
Ի բարիս ունին զյեղումն՝ օրինօք դաստիարակեալ. (Իգն.։)
ՅԵՂՈՒՄՆ. Եղանակ տարւոյ. Արեւադարձ. Շրջան լուսնի, եւ քառորդք նորա. Զուգօրութիւնք, եւ յեղմունք ամառնային եւ ձմեռնային։ Յեղմունք լուսնոյ եօթներեկօք լինին. (Փիլ. լին. ՟Գ. 1. եւ այլաբ։)
to lean upon, on or against;
to confide in, to rely on, to trust, to put one's trust or confidence in, to be based or grounded on;
cf. Յեցուցանեմ;
— յորմն, to lean against the wall;
—ի ծառ, to lean or set one's back against a tree;
— արմկամբ, to lean on one's elbow;
to rest one's elbows on;
— ի ցուպ, to lean upon a stick;
կալ դատարկ յեցեալ յինչ, to loll;
— ի ցուպ եղեգնեայ, to trust to a broken reed, to hope in, to rely or depend upon one who has no power, no interest;
— յոք, to rely, to depend upon a man's power, credit or protection;
— ի ծերութիւն, to advance or grow in years, to age, to become or get old;
— ի հպարտութիւն ամբարտաւանութեան, to grow proud, to be puffed up;
— ի վաղակաւորն, to unsheathe, to draw a sword;
ամեն ինչ ի նա յեցեալ կայ, all depends upon him, all hope is in him;
յեցի՛ր յիս, lean upon me.
consoling, consolatory;
consoler, comforter;
cf. Մխիթարութիւն;
— լինել՝ տալ՝ մատուցանել, to comfort, to console, to solace;
— ինչ առնել մտաց, to flatter, to adulate, to wheedle, to coax, to allure.
Ծնանիմ, եւ դարձեալ կոտորեն, եւ այդ զի՞նչ մխիթար է. այլ այս է մխիթար անձին, զի մնացեալն իմ որդիք պտղաբեր լինին. (Մխ. առակ. ՟Ը։)
Է ինձ խորհրդակից բարեաց, եւ մխիթար (կամ մխիթարիչ) հոգոց եւ տրտմութեանց. (Իմ. ՟Ը. 9. յն. մխիթարութիւն, կամ յորդոր։)
to console, to soften, to soothe, to comfort, to relieve sorrow or vexation, to alleviate.
Որ մխիթարեաց զառաքեալսն՝ հանգչելով ի նոսա հրեղէն լեզուօք։ Մխիթարել զորս յադամայ տրտմեցելոց, եւ այլն. (Շար.։)
consoler, comforter;
the Comforter, Paraclete, Holy Ghost.
παρακλήτωρ, παρακαλών consolator, consolans, hortator, admonitor, advocatus, intercessor. որ եւ ՄԽԻԹԱՐ. Որ մխիթարէ. սփոփիչ. յորդորիչ. քաջալերիչ. ըստ յն. ոճոյ՝ նաեւ Բարեխօս. փաստաբան. խրատտու. ազդարարօղ.
Առաքեաց առ քեզ դաւիթ մխիթարիչս։ Եւ մխիթարիչ ոք ոչ գտաւ։ Հեռի եղեն յինէն մխիթարիչք իմ։ Մխիթարիչք չարեաց ամենեքեան.եւ այլն։
Եղեն վարդապետք մխիթարիչք բանտարգելեացն. (Եղիշ. ՟Ը։)
comfort, consolation, solace;
balm, balsam.
παράκλησις, παραμυθία, -ιον consolatio. որ եւ ՄԽԻԹԱՐ. Մխիթարանք. բան եւ գործ մխիթարիչ. սփոփութիւն. հանդարտութիւն սրտի. յորդոր. յուսադրութիւն. քաջալերութիւն խառն ընդ աղերս. արգահատանք.
Ի հանգստենէ քնոյ, զոր շնորհեաց մեզ մարդասէրն աստուած ի մխիթարութիւն եւ ի սփոփանս տկարութեան մերում. (Ժմ.։)
cf. Մխրճիմ.
Որպէս ոք ի լեղորդաց կամի վազել ի նաւէ անտի ի ծով, եւ մխիրճ հարեալ՝ ճախր առեալ՝ զմարգարիտն խնդրիցէ առ ի գտանել. (Ոսկ. խչ.։)
act of plunging into;
piston;
plunger;
— ջրհանի, pumppiston.
Գտաք մեք անդ ջուր դանդաղամած թանձրացեալ. ապա ետ նոցա հրաման երթալ մխոցաւ առնուլ (կամ մխոց առնել), եւ բերել. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 21. յն. ἁποβάπτω immergo et haurio ...)
to christen, to baptize;
to wash, to purify by ablution;
to bathe;
— զկաթն, զգինի, to put water into milk, wine;
վերստին —, to rebaptize.
Ե՛րթ լուա՛. եւ էջ նէեման, եւ մկրտեցաւ ի յորդանան եօթն անգամ ընդ բանին եղիսէի։ Մկրտէր ի բանակի անդ յաղբիւրս ջուրցն ըստ օրինի հրէիցն (յուդիթ), եւ իբրեւ մկրտէր, կայր յաղօթս։ Եթէ ոչ բռնալիր լուանան զձեռս, հաց ոչ ուտեն. եթէ ոչ նախ մկրտին, ոչ ուտեն։ Զարմացաւ, զի նախ ոչ մկրտեցաւ յառաջ քան զճաշ։ Ամենեքին ի մովսէս մկրտեցան՝ յամպն եւ ի ծովն։ Մկրտին վասն մեռելոց. եւ այլն։
Արդ մկրտիցո՛ւք, զի յաղթիցեմք։ Մկրտիցո՛ւք այսօր, զի մի՛ վաղիւ բռնադատիցիմք. (Ածաբ. մկրտ.։)
baptism;
washing, ablution, purification;
martyrdom.
Մկրտութիւնս բաժակաց եւ ստոմանաց եւ պղնձեաց եւ մահճաց։ Մկրտութեանցն վարդապետութեանցն վարդապետութեան։ Կերակրովք եւ ըմպելեօք, եւ պէսպէս մկրտութեամբք.եւ այլն։
Մկրտութիւնս բաժակաց եւ ստոմանաց եւ պղնձեաց եւ մահճաց։ Մկրտութեանցն վարդապետութեանցն վարդապետութեան։ Կերակրովք եւ ըմպելեօք, եւ պէսպէս մկրտութեամբք.եւ այլն։
to levigate, to pulverize, to reduce into powder;
to burn to ashes.
ἁποτέφρω in cinerem, fumum, vel ad nihilum redigo. Ի մղեղ լուծանել. յաճիւն եւ ի մոխիր դարձուցանել. ցնդել իբրեւ զծուխ.
to push, to give a push to, to thrust, to push forward;
արտաքս —, to unload, to discharge, to empty, to cast forth;
— զմիմեանս, to press or crowd on one another;
— զպատերազմ, զճակատ, to fight, to make or wage war, to give battle to;
— զախոյեան, to win, to conquer, to subdue, to depress, to prostrate;
զհոգաւոր կռիւն —, to fight against temptation;
ընդդէմ իրերաց զբարկութիւնն մղել, to be exasperated one against another;
— զանասուն, to train to labour, to break in or teach animals to work;
cf. Ճաշ.
ՄՂԵԼ. որպէս զտրմուղ կենդանիս. այսինքն Վարել ի գործ. վարժել. կրթել. բանեցնել, սորվեցնել.
to choke, to be suffocating;
to be violently affected with spite, envy, grief or rage.
ἁποπνίγομαι suffocor, valde angor. Հեղձամղձուկ լինել. հեղձնուլ. խեղդիլ սրտի, կամ փղձկիլ մաղձիւ. նեղիլ եւ պղտորիլ սրտի դառնութեամբ. խեղդուիլ.
Առ մղձկել սրտին չգիտէր՝ թէ յո՛ թափեսցէ զթոյնս դառնութեան. (Եղիշ. ՟Ը.)
dispelling darkness.
Փարատիչ մթութեան, եւ միգի եւ շամանդաղից.
to soil, dirt or pollute oneself.
to remain, to stay;
to stop, to wait, to expect;
to hope;
to rest, to be at rest;
to last, to consist, to hold out;
cf. Բարեաւ, cf. Խաղաղութիւն, cf. Կամ.
μένω maneo ἑπιμένω, παραμένω permaneo եւ այլն. որ եւ ԿԱԼ ՄՆԱԼ. (լծ. յն. լտ. մէնօ, մանէօ. պ. մանտէն, մանիտէն ). Զկայ առնուլ ի նմին տեղւոջ, կամ ի վիճակի. հաստատուն կամ անշարժ կալ. դեգերիլ. դադարել. հանդարտել. յետնիլ. յետս կալ.
rest, halt, stop;
stable, durable;
cf. Կաց՞՞՞մնաց.
μονή statio, status. Մնալն. կայք. դադարումն.
cf. Մնացուած.
Մնացորդք ժողովրդեանն, կամ իսրայէլի, կամ յակոբայ։ Ի մնացորդացդ յուդայ։ Նա մնաց ի մնացորդաց հսկայից։ Ի վերայ մնացորդացս այսոցիկ։ Մնացորդք ոչ եղիցի նոցա։ Կերակրել զձեր մնացորդս մեծամեծս.եւ այլն։
Զմնացորդս թրթրոյ եկեր մարախ, եւ զմնացորդս մարախոյ եկեր ջորեակ։ Մնացորդք բանիցն սողոմոնի կամ յերոբովայ։ Թողի զմնացորդս կենաց իմոց։ Մնացորդաց առաջին կամ երկրորդ (գիրք). եւ այլն։
Ժառանգել նոցին մնացորդաց։ Կատարեցից առ մնացորդս աշխարհին. (Խոր. ՟Գ. 51։ Եղիշ. ՟Բ։)
Մնացորդով (իբր մնացորդաւ). (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Սողոմոն առաւել արտասուս հեղոյր, որպէս եւ գրեալ է ի գիրս մնացորդացն. իմա՛ ի յաւելուածս գրոցն մնացորդաց, ըստ օրինակի իւիք. ուստի առնու եւ Նար. եւ այլն։
rest, remnant, remainder;
residue, relics;
remains, fragments;
—որդք or գիրք —որդաց, Paralipomena.
to cause to remain, to stop, to put a stop to;
կաց մնաց, կաց եւ մնաց, remnants of troops, wreck of an army;
cf. Ժողովեմ.
καταλείπω relinquo. Տալ մնալ. թողուլ. պահել. դադարեցուցանել.
Բայց եւս մնացոյց անտի դահեկանս տասն. (Վրք. հց. ՟Է։)
weevil.
Կամ անձրեւաց գալ անչափին, կամ դալընկին եւ մնինայ (կամ մինինային). (Շ. եդես.։)
husbandman, farmer, tiller, cultivator;
man-servant, domestic, servant.
Մշակ՝ առանց ծովու վաճառական, ծառոց տնկիչ, բժիշկ հողմոց, ժամուց դաստիարակ. (Պիտառ.։)
cultivation, husbandry, tillage, agriculture;
culture, cultivation;
servitude.
Բաղդատութեան մշակութեան եւ զինուորութեան. (Պիտ.։)
speaking continually.
Որ միշտն բարբառի. անդադար ձայնիւ.
cf. Մշտաբուղխ.
Ոչ երբէք ժուժէին տեւել եւ մեկուսանալ ի մշտաբուղխ աղբերէ վարդապետութեան սրբոյն։ (Փարպ.։)
flowing, gushing out continually, never failing, perennial.
Ոչ երբէք ժուժէին տեւել եւ մեկուսանալ ի մշտաբուղխ աղբերէ վարդապետութեան սրբոյն։ (Փարպ.։)
eternal, immutable.
Զիա՞րդ փոփոխի բնութիւն մշտաբուն բարւոյդ՝ սակս սնոտի անձին իմոյ դառնութեան. (Բենիկ.։)
going or flowing continually.
Ակունք մեծամեծք, որք բղխեն յերկրէ՝ անդադար եւ մշտագնաց վտակովք. (Վեցօր. ՟Գ։)
always merry;
ever reviving.
Յարազուարճ. մշտադալար. մշտասաղարթ. մշտափթիթ. անթառամ.
Մշտազուարճ առաքինութեանն ծաղկօք նորափետուր զարդարեալ. (Խոր. վրդվռ.։)
Որոց անդն տօնել՝ մշտազուարճ եղեալ՝ հնչումն է անդադար. (Վանակ. յուրախ.։)
always bright or luminous.
Հանապազորդ վառումն լուսոյն զմշտալոյս պայծառութիւն արդարոցն ցուցանէ առ ի յաստուծոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
annual;
accustomed;
established.
Զմշտակատար զսորա կենդանի յիշատակն. (Բուզ. ՟Գ. 11։)
trodden continually, frequented;
— ճանապարհ, thoroughfare, public way.
Ումեմն զնեղն եւ զանկոխն ընտրել բազմաց. եւ այլում զընդարձակագոյնն եւ զմշտակոխն. (Յիշատ. ի լմբ.։)
wailing constantly;
continually begging, praying, beseeching.
որ եւ ՄՇՏՆՋԵՆԱՄՌՈՒՆՉ. Որ միշտ մռնչէ, մնչէ, հեծէ. եւ Որ ինչ լինի անշշունչ հեծութեամբ. միշտ հառաչելով. անդադար ձայնիւ.
always victorious.
cf. Մշտամատոյց.
Միշտ եւ անպակաս՝ անդադար նուիրեալ. մշտամատոյց.
perpetual motion.
ἁεικινησία, τὸ ἁεικίνητον motus perpetuus, perennis motio. Մշտաշարժն գոլ (ըստ ամենայն առման). եւ Հանապազորդեան շարժումն. անդադար արծարծումն՝ խաղացումն՝ բերումն.
Արեգական եւ լուսնոյ մշտաշարժութիւնք դադարեն. (Սարկ. աղ.։)
instant in prayer, constant in worship, fervent, devout, pious;
assiduous.
Եւ Որ ինչ հայի յանդադար պաշտօնն աստուծոյ կամ յաղօթակացութիւն.
aiophyllous, evergreen;
unfading.
Որոյ սաղարթք՝ տերեւք եւ ոստք են միշտ դալար եւ անպակաս. մշտազուարճ.
eternal day.
Արժանի լիցուք եւ ի սկիզբն վաղորդայնի մշտատիւն ժամու փառաւորել զքեզ կենսատու. (Նար. խչ.։)
always in tears.
Ուր իցէ արտօսր միշտ. որ ինչ լինի անդադար արտասուօք.
Արժանի արդարեւ տարակուսանաց, եւ մշտարտօսր կականման. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
cf. Մշտնջենաւոր.
Կենդանին եւ մշտնջենականն աստուած։ Նորա մեծութեանն եւ աստուածութեանն մշտնջենականի արքայութեան ։ Մշտնջենականի փառացն իմոց մեծութիւն. (Ճ. ՟Բ.։ Ագաթ.։ Յհ. իմ. երեւ.։)
co-eternal.
cf. Մշտնջենաւորական.
ἁείναος, ἁέναος, ἁένναος , ἁείδιος, αἱώνιος sempiternus, perpetuus, perennis, aeternus μόνιμος permanens, stabilis διηνεκής, συνεχῶς continuus եւ իբր մ. εἱς το διηνεκές, διηνεκῶς in perpetuum jugiter. որ եւ ՄՇՏՆՋԵՆԱԿԱՆ. Որ կայ եւ մնայ միշտ. յաւիտենական. եւ Մնացական. տեւողական. հաստատուն. անդադար, եւ շարունակ. անընդհատ. յաւէժաբար.
perpetual, continual, eternal, everlasting, endless;
— շարժումն, perpetual motion.
Վաստակքն առ ժամանակ մի են, եւ պսակքն մշտնջենաւորականք։ Մշտնջենաւորական օրհնութիւնք (այսնիքն անդադար). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 29. եւ Ոսկ. հերոդ.։)
cf. Մշտնջենաբար.
Մշտնջենաւորաբար կենդանի պահելոյ. (Պիտ.։)
to perpetuate, to eternize;
to last perpetually, to be for ever;
to be perpetuated;
to continue, to exist, to be extant;
to persist, to persevere.
Մինչ ի գալուստն իւր երկրորդ զվարդապետսն մշտնջենաւորեաց. (Հ. կիլիկ.։)