to clean, to cleanse;
to purify;
to refine;
to purge;
to expiate, to sanctify;
— զոճ, to refine the style;
— զարիւն, to depurate or cleanse the blood;
— զխաւարտս, զընդեղէնս, to pick or cleanse vegetables, pulse;
— զանօթս խոհակերոցի, to scour, brighten or polish kitchen utensils.
Մաքրեսցես զսեղանն, ի սրբել քեզ ի վերայ նորա։ Հերով իւրով մաքրէր զոտս նորա։ Եկեալ գտանէ պարապորդ՝ մաքրեալ եւ յարդարեալ, եւ այլն։ Կարգ քահանայապետութեան է, ոմանց մաքրել, եւ ոմանց մաքրիլ. (Դիոն. երկն.։)
Է եւ այլ ամբարձմամբ մաքրել զիմանալեացն անուոց պատկերագրութիւն։ Խորհրդականօք վերաբացութեամբք պարտ է մաքրել. (եւ այլն. Դիոն. ստէպ։)
purificative, depurative, purgative;
detersive, abstersive;
expiatory;
depurative;
purgative, purge;
— առնուլ, to purge, to take a purge.
Որք մաքրողականքն են՝ նուաստագոյնքն են. իսկ լուսաւորիչքն վերագոյն՝ վարդապետութեամբ, որպէս քահանայք եւ սարկաւագունք. (Մաքս. ի դիոն.։)
purity, cleanliness;
purification;
depuration;
expiation;
neatness, tidiness;
— ջրոց, limpidity;
— օդոց, pureness, serenity, clearness.
Կուսական մաքրութեամբ։ Ջուր մաքրութեան ի քէն մկրտելոցն յարբումն իմաստից։ Հայցելով ի ծառայէն մաքրութիւն ջրոյ ի լուանալ զմեղս ադամայ. (Շար. (այսինքն մկրտութիւն, իբր մաքրոտութիւն։))
musty, having a musty smell.
Ոչ էին ընդելք գէջ եւ դաժան՝ շնչարգել եւ մգռահոտ օդոյ երկրին. (Առաքել պտմ.։)
cf. Մեծաբանիմ.
big words, exaggeration, bombast, boasting, bragging, rodomontade, fustian, gasconade.
Զայնքան լսելով ի մեզ մեծաբանութիւնս եւ բասրանս՝ ոչ զհաւասարն ախորժեմք դարձուցանել փոխարէնս. (Սարկ. հանգ.։)
opened widely (wound).
Մեծապէս եւ ընդարձակ բացեալ.
costly, very dear, most expensive, high-priced, too dear, precious, rich, magnificent, sumptuous;
dearly, at avery high price;
— մեծագնել, — վաճառել, to buy or sell dearly, at a high price.
Մա՛րթ է վաճառել զդա մեծագնի. (Մտթ. ՟Ի՟Զ. 9։)
greater, bigger;
major, elder;
maximum.
Մեծագունին մի՛ խանդալ ընդ փոքրագունին պատիւ. (Նանայ.։)
crowding in, rushing on in crowds.
Ուր իցէ գրոհ մեծ. խուռնընթաց, գունդագունդ.
very splendid, glorious, majestical.
Մեծազարդ սպասուք զարդարեցին զեկեղեցին. (Ճ. ՟Ա.։)
all powerful, omnipotent;
very strong, of a great force;
powerful, potent, mighty.
Յարձակեցան ի վերայ մեծազօր վկայիցն։ Զի՞նչ մահ անհնարին՝ զոր ոչ ածին անօրէն դատաւորքնն ի վերայ մեծազօր վկայիցն. (Եփր. վկ. արեւ.։)
Մեծազօր արքայն տրդատ. (Սամ. երէց.։)
of exalted sentiments, noble-minded, magnanimous, generous, noble;
mysterious, involving a great mystery.
μεγαλόφρων sapientissimus եւ μεγαλόψυχος magnaimus. Զանձնէ ասի՝ որպէս մեծախոհ. մեծիմաստ. հանճարեղ. եւս եւ յն. ոճոյ՝ որպէս Ընդարձակ ոգւով, մեծահոգի, մեծանձն.
at a great expense, costly, expensive, sumptuous, magnificent, splendid, rich.
Ի նորոգապէս շինեալն մեծածախ զարդուք։ Մեծածախ աշխատութեամբ յարդարեալ. (Ճ. ՟Ը.։ Ասող. ՟Գ. 7։)
very intelligent, talented, witty, very wise.
Մեծահանճար վարդապետիդ իմոյ արիստոտէլի. (Պտմ. աղեքս.։)
having great faith or belief in.
Թագաւորեցուցին իշխանքն վրաց զտրդատ զորդի դստերն մեծին տրդատայ աշխարհին հայոց արքայի՝ այր լաւ եւ մեծահաւատ եւ իմաստուն. (Պտմ. վր.։)
magnanimous, generous.
Իբրու թէ մեծահոգին ոչ կենդանութեան իւրոյ յոժ փոյթ առնէ. (Արիստ. առաք.։)
greatness of soul, high-mindedness, magnanimity.
Առաքինութիւն բոլոր անձինն, արդարուըիւն, եւ ազատականութիւնն, եւ մեծահոգողութիւնն։ Մեծահոգողութիւն՝ առաքինութիւն անձինն, ըստ որում կարէ հանդուրժել բարեբախտութեան եւ վատաբախտութեան, եւ պատուոյ եւ անպատուութեան։ Հետեւեալ լինի մեծահոգութեանն՝ պարզութիւն եւ ճշմարտութիւն. (Արիստ. առաք.։ եւ Կիր. ՟ը. խհ.։)
very extensive, very vast;
long-winded, diffuse, prolix, wordy;
— բանիւք, diffusely, prolixly.
Մեծաձիգ երկայնութեանն նոցա եդ սահման բովանդակիչ։ Բազում բանս մեծաձիգս երկայնատարածս։ Առ ամենայն մեծաձիգ ծոց աշխարհիս. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Զ. (յն. այսչափ տարածեալ, կամ տարածութիւն։))
cf. Մեծամտիմ.
Կարի իմն մեծամտէին հրէայքն տաճարաւն։ Զիա՞րդ փառաւորի ի մեզ. եթէ չմեծամտիմք տանջանօքն։ Յորժամ մեծամտէ ոք ի մեղսն, չկարէ դառնալ ի լաւութիւն. (Ոսկ. եբր.։ Ոսկ. ՟բ. թես.։ Ոսկ. հռ.։)
high-mindedness, haughtiness, superciliousness, pride, conceit, presumption.
Եթէ արդարեւ զղջացար ի մեծամտութենէդ յայդմանէ. (Ճ. ՟Ա.։)
lengthy, long.
hopeful, confident;
— լինել, to be hopeful, full of hope, buoyant with hope.
Ամենեքեան ի մարդասիրութիւն անդր աստուծոյ հայեցեալք՝ մեծայոյսք լինիցիք. (Կոչ. ՟Բ. եւ ՟Դ։)
to grow, to increase in stature or size;
to become larger, greater;
to grow rich;
to become renowned;
— մեծութիւն յոյժ, to become very wealthy or immensely rich.
Մեծացաւ մանուկն սամուէլ առաջի տեառն։ Որպէս մեծացաւ անձն քո աստ այսօր առաջի աչաց իմոց, այնպէս մեծասցի անձն իմ առաջի տեառն։ Երթալով երթայր դաւիթ, եւ մեծանայր։ Մեծացաւ սողոմոն քան զամենայն թագաւորս երկրի մեծութեամբ եւ իմաստութեամբ։ Մեծացար մեծութեամբ, եւ հասին ծայրք քո յամպս.եւ այլն։
Յեսու թէպէտեւ առաւել մեծացաւ քան զմովսէս, ոչ անցանէր ըստ կարգ վարդապետին իւրոյ. (Եղիշ. յես.։)
extensive, vast, large.
Լայնանիստ. ընդարձակ.
Մեծանիստ բնակութիւն երկրի, կամ դաշտ. քաղաք. աւանք. պարիսպ անւոյ. աշխարհ յունաց, ովկիանոս. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Զ։ Ոսկ. ապաշխ.։ Լաստ. ՟Ժ։ Վրդն. պտմ.։)
magnanimous, generous;
cf. Մեծահասակ.
Ի մէջ ամենայն կենդանեաց (մարդն) թէպէտ ինքն ըստ ինքեան փանաքի եւ տկար է զօրութեամբ, սակայն մեծանձանցն սովաւ (այսինքն իմաստութեամբ) կարէ յաղթօղ լինել, եւ զօրաւորագունիցն. (Պիտ.։)
very luminous, very bright, shining, brilliant;
sumptuous, imposing, pompous, most illustrious;
— յաղթանակ, most brilliant victory.
Մեծապայծառ վարդապետութեամբ. (Եղիշ. ՟Բ։)
boastful, bragging;
superb, eminent, excellent, glorious;
— յաղթութիւն, signal victory;
— լինել, to praise or vaunt oneself too much, to pretend to, to boast.
Զիւր նահատակն մեծապանծ պասկեսցէ։ Միաբանեցին մեծապանծ ցուցանել զքրիստոսի աստուածպաշտութեանն վարդապետութիւն. (Սարգ. յկ. ՟Գ. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ. ՟Ե։)
very honorable, very glorious;
honorably, splendidly, with great honour;
— մեծարել, առնել, to load with honours;
to welcome, to receive with honor, with open arms, to treat with great honour, to feast, to entertain.
Մեծապատիւ զարդարեցար. (Կոչ. ՟Դ։)
very extended, diffuse, prolix, long.
Ուր իցէ պատմութիւն մեծ եւ ընդարձակ, եւ դժուարապատում.
very magnificent, very liberal, generous;
— առնել, մեծարել, to load with precious gifts;
— լինել յումեքէ, to receive magnificent presents.
Զմեծապարգեւին աստուծոյ մեծ օգնականութիւն։ Մեծապարգեւիդ մարդասիրութիւնդ. (Փիլ. բագն.։ Խոսր.։ Մաշտ.։)
Զմեծապարգեւն նորա շնորհս։ Մի՛ արտաքսիցես զմեզ յայսպիսի մեծապարգեւ շնորհէ։ Զաստուծոյ իմոյ մեծապարգեւ ողորմութիւնն։ Մեծապարգեւ փառօք դառնայ. (Դիոն. եկեղ.։ Խսոր։ պտրգ։ Ոսկիփոր.։ Ասող. ՟Բ. 2։)
very diligent, careful, studious, industrious;
toilsome, tiresome, hard, painful.
trochaic, trochee.
Մեծասարն ն՝երկայէ եւ ն՝աղօտէ՝ եռամանակ. որգոն, դա՜ւիթ. (Թր. քեր.։)
Զանգայտն եւ զմեծասարն գործիցէ երկայն։ Մեծասար ասէ զմեծասկիզբն. որպէս դա՜ւիթ, ՟Հ՟Աւիկ։ Մեծավերջն ընդդէմ է մեծասարին. (Երզն. քեր.։)
very convenient, decorous;
glorious, eminent, elegant;
majestical, magnificent, august.
Մեծավայելուչ եւ փառաւորեալ է բարեպաշտութիւն։ Մեծավայելուչ են փարք արդարոց. (Աթ. ՟Ը։ Իսիւք.։)
respect, honour, veneration, reverence, deference, homage, distinction;
ceremony, compliments, respects;
kind reception, welcome;
— հասարակաց, universal esteem;
—նօք, respectfully, honorably, with regard;
առնել —նս երեսաց ուրուք, to have regard for;
to hearken favourably to;
—նս դնել, առնել, ցուցանել, cf. Մեծարեմ.
Ոչ ցնծայ ընդ մեծարանս ընդ մայրն չարեաց. զի սկիզբն մեծարանաց մարդահճութիւնն է, եւ կատարած նորա ամբարհաւաճութիւնն։ Մեծարանաց ցանկութիւն ցնորք են։ Որ ցանկայ մեծարանաց, նախանձի ընդ մեծարեալսն. (Եւագր. ՟Ժ։)
very respectable, estimable, reverend, venerable;
— լինել, to be held in high esteem, to enjoy the esteem of, to be much esteemed by;
— առնել, cf. Մեծարեմ.
Զի յոյժ մեծարգոյ էր այրն (դաւիթ), զնա ած վկայ մահուն եւ յարութեան. (Ոսկ. գծ.։)
to respect, to honour, to reverence, to venerate, to treat with distinction, to compliment, to pay respect to.
Ի բոլորից գրեթէ ի կենդանեաց հնչեալ միշտ նոցայն մեծարի բարեհամբաւ անուն. (Պիտ.։)
cf. Մեծարգի.
Մեծարոյ՝ հասարակաց հօրս վարդապետութիւն։ Մեծարոյքն եւ պատուականքն ընդ առաջ ելանեն (թագաւորին). (Սեբեր. ՟Դ. ՟Զ։)
Մեծարու լինել վարդապետին՝ աշակերտաց օգնականութիւն է։ Տաճարն շինուածովն մեծարու էր. (Ոսկ. կող. եւ Ոսկ. եբր.։)
to enlarge, to make to grow, to increase, to augment, to extend;
to enrich;
to render powerful, mighty;
to favour, to befriend, to raise, to exalt, to dignify;
to glorify, to celebrate;
to magnify, to praise highly, to exalt, to extol;
to amplify, to exaggerate.
Զի՞նչ է մարդ, զի մեծացուցեր զնա։ Մեծացոյց թագաւորն զդանիէլ։ Զի մի՛ ասիցես, թէ ե՛ս մեծացուցի զաբրամ։ Տէր աղքատացուցանէ, եւ մեծացուցանէ։ Իբրեւ տնանկք, եւ զբազումս մեծացուցանեմք.եւ այլն։
Մարգարէքն եւ զարարածս մեծացուցանեն, եւ հերձուածօղքն զարարիչն փոքրկացուցանեն։ Պօղոս մեծացուցանէ զկենարարն։ Մեծացուցանէ ոչ զբնութիւն փառաւորելոյն, այլ զօրհնութեանցն զբանսն։ Մեծացուցից զնա գովութեամբ (ասէ դաւիթ). (Սեբեր. ՟Դ։)
great city, capital.
Վայրագք՝ զքաղաքք ոչ տեսեալ, զգեօղն կամ զգաւիթն մեծաքաղաք կարծեն, անգիտութեամբ արդարեւ ճշմարիտ մեծաքաղաքին։ Զմեծաքաղաքս զայս աշխարհ։ Մեծաքաղաքիս աշխարհիս այսորիկ խնամիչն։ Զմեծաքաղաքս զայս՝ աստուած իբրու ակնածու միշտ յականէ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 34։ Փիլ. ել. ՟Ա. 1։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
Բարձրացաւ մեծութեամբ ի մէջ դատաստանաց։ Ոչ խորշի ի մեծութենէ, զի զփոքր եւ զմեծ ինքն արար։ Մեծութեամբ բազկի քո։ Ըստ սրտի քում արարեր զամենայն զմեծութւնդ քո տէր։ Պատմեսջի՛ր զայդչափ մեծութիւն զօրութեանցն աստուծոյ։ Մեզէն եղեալ ականատեսք նորա մեծութեանն.եւ այլն։
Ի մարմինս բարձրաւանդակք, եւ խորագոյնք ինչ, մեծութիւնք եւ փոքրութիւնք. (Ածաբ. աղք.։)
Արդարակորով մեծութեամբն ոչ զրկի ի մշտնջենաւոր մեծութենէն. (Յճխ. ՟Է։)
woman of quality, dame, lady, lady of rank.
Եւ դարձեալ առ մեծուհի մայր վանացն, ասէ. (Ճ. ՟Ա.։)
explicit, clear, evident, formal, precise;
distinct, only, sole;
simple, ordinary, obscure;
clearly, explicitly, distinctly, precisely, expressly, intelligibly.
Եթէ կրկին եղիցի (ծիածանն) զսաստիկ անձրեւաց յայտ առնէ, իսկ մեկինն զդադարումն եւ զփարատումն. (Շիր.։)
Կրկին զմեկին առանց խառնակութեան (դաւանել զբանն մարմնացեալ). (Պիսիդ. իմա՛ բաղկացեալ գոլ զպարզն։)
cf. Մեկին.
Է՞ր վասն զմի վէմն զճշմարիտն՝ շինուած ոչ անուանեաց, այլ մեկնաբար զանունն եդ առաջի. (վէմ ասէ կենդանի. Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
distinct, one only;
cf. Մեկին.
Ընդ կենդանւոյն մեկնակ տուժեսցի, եւ ընդ սպանելոյն՝ չորեքկին. (Կիւրղ. թագ.։)
cf. Մեկին.
Մարգարէքն անուամբ զքրիստոս քարոզէին մեկնապէս։ Նա եւ մեկնապէս իսկ ի դանիէլ մարգարէէ ասացեալ է. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 3. 6։ տե՛ս եւ ՟Գ. 39։ ՟Դ. 16։)
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
Զոր աստուած զուգեաց, մարդ մի՛ մեկնեսցէ։ Ո՞վ մեկնեսցէ զմեզ ի սիրոյն քրիստոսի։ Մեկնեցէ՛ք զդոսա ի միմեանց ի բաց, եւ քննեսցուք զդոսա։ Մեկնեաց աստուած ի մէջ լուսոյն եւ ի մէջ քաւարին։ Մեկնեսցեն զչարս ի միջյ արդարոց։ Մահ մեկնեսցէ ընդ իս եւ ընդ քեզ։ Մեկնեսցուք զնոսա ի քաղաքէ անտի.եւ այլն։
Մեկնէ զխորհրդական սնդուն ի վերայս սեղանոյն զգուշութեաբմ. (Աթ. պտրգ.։)
interpreter, commentator, expositor.
explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.
Պատմեաց երկուց եղբարցն արտաքոյ ... մեկնութեամբ՝ չար բարքն խնդայ ընդ այլոց գայթանս. (անդ։)
cf. Մեկոնիոն.
ՄԵԿՈՆ ՄԵԿՈՆԻՈՆ. ռմկ. մեգ. դաղմ. մագ. յն. միգօն. μήκων papaver. Բոյս՝ որ ունի ծաղիկ գեղեցիկ, այլ դիւրաթօթափ. եւ ունդ նորա մանր՝ բազմաթիւ, որ լինի թմրադեղ.