cf. Առնակերպ.
Առնակերպ. մարդակերպ.
Առնաձեւ իմն կերպարանի աշխարհ, որ յերկոտասան անդամոց բաղկանայ. (Տօնակ.։)
married woman.
Կին առնակին է։ Կին՝ որ առնակին իցէ։ Այր ոք՝ եթէ շնասցի ընդ առնակնոջ։ Պահել զքեզ յառնակին կնոջէ։ Որ մտանէ առ առնակին՝ առանց պատժի ոչ լիցի։ Ընդ առնակնոջ ամենեւին մի՛ նստիր։ Կին առնակին ի կենդանի այր կապեալ է օրինօք. (Ծն. ՟Ի. 3։ Թուոց. ՟Ե. 29։ Ղեւտ. ՟Ի. 10։ Առակ. ՟Զ. 24. 29։ Հռ. ՟Է. 2։ Սիր. ՟Թ. 12։)
manly, masculine;
— անդամք, genitals.
feasible;
making, maker.
Առնելիք օրինացն արդարասցին։ Ո՞րչափ առաւել պատիւ ունիցի քան զտունն՝ տանն առնելի։ Լինիջիք առնելիք բանին. (Հռ. ՟Բ. 13։ Եբր. ՟Գ. 3։ Յկ. ՟Ա. 22=25։)
dormouse.
ԱՌՆԷՏ ռմկ. եւս առնէտ. μυοξός. (մուկն սուր) mus alpinus, glis. կամ bufo կամ talpa Վայրի մուկն մեծ՝ որպէս նապաստակ փոքր, նման ըստ իմիք եւ խլրդան. եւ այն պէսպէս ըստ գաւառաց.
to receive, to take, to accept, to admit, to collect, to welcome;
to reap, to derive, to gather;
to have, to occupy;
to take away, to carry off, to ravish, to rob;
— վերստին, to retake;
— ապտակո, to receive a box on the ear;
— զատամունս, to set the teeth on edge;
— արմատ, to take root;
— զդրունս, to surround, to enclose;
- երգս, to sing;
ի մէջ —, to encompass;
խորհուրդ —, խորհուրդ ի մէջ —, to consult, to deliberate;
ի միտ —, to conceive, to comprehend, to understand;
to learn by heart;
խումբ —, to assemble;
մեղս —, to sin, to be culpable;
ի բաց —, to substract, to take away;
to remove;
սուգ —, to mourn, to be afflicted;
առիթ —, to take the opportunity, to profit by it;
— ընդ կատակս, to take a thing in jest;
կասկած —, to suspect;
— ի կին, ի կնութիւն, to marry;
— ողչոյն հրաժարական, to take leave of, to bid adieu to;
— օրինակ, to take example;
շունչ —, to breathe;
զէն —, to take arms, to arm one's self;
մարմին —, to incarnate, to be incarnate;
ծագումն —, to take birth, to shoot out;
առնոյր առնէր ոք, how I should wish that some one had done it !
Եւ թէ դաւիթ ոչ առնոյր զբերանոյն եո զփողից առիւծուց, ոչ կարէր հեղձուցանել. (Վրք. հց. ձ։)
Զդստերս ձեր առցէ յիւղագործս. եւ այլն։ Պատճառ իմն առցես զփոքրս աղերս՝ մեծիդ փրկանաց։ Զբարի նաւապետն առցէ աշխարել բանիս յարմարութիւն։ Առեր ի պատիւ մեծաց գովեստից զմարդասիրութիւնն։ Առցէ զայս կշտամբութիւն մաքուրն՝ նիւթ պսակաց. (Նար.։)
Կենդանին փոխանակ սեռի առաւ։ Զգիտութիւն որպէս հասարակ ինչ փոխանակ սեռի առնու. (Սահմ. ՟Գ. ՟Է. եւ այլն։)
Յոյժ պատեհագոյն է առնուլ զայսոսիկ ի վերայ բռնութեան մոլեկան դիւաց։ Պատշաճ է զգահաւորակն ի բովանդակն յեկեղեցի առնուլ. (Նար. կ. եւ Նար. երգ.։)
to pronounce words regularly;
to sprinkle, to wet.
Առոգանել զծառս կամ զբոյս։ Գետ է յորդառատ՝ առոգանող մտաց մարդկան. (Լմբ.։)
healthy;
alive, vivacious;
salubrious, wholesome;
valid, entire, complete, perfect.
Առողջ եւ կենդանի մարմին. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 10. որ եւ զկնի կոչի ողջ։)
Առողջաց խնդութիւն։ Հիւանդաց եւ առողջից. (Խոսր.։)
Առողջքն անդամօք անկարօտք են բժշկութեան. (Նար. ՟Ծ՟Թ։ Առողջ աչք, կամ տեսարան. Փարպ.։ Սահմ. ՟Ը։)
Առողջ միտք, կամ խորհուրդ, վարդապետութիւն, երախտիք. (Եզնիկ.։ Փարպ.։ Պիտ.։ Ժմ.։ Խոր. ՟Գ. 68։ Յճխ. ՟Բ։)
Հիւանդանայր գործն արագ եւ առողջ. (Խոր. ՟Ա. 28։)
Առողջութեամբ մարմնոյ իւրեանց զառողջ հաւատսն սողոմոնի հիւանդացուցին. (Եփր. համաբ.։)
Խնծոր՝ առողջ կերակուր է, եւ հիւանդաց յոյժ ախորժելի. (Նար. երգ.։)
very or more wholesome.
Առողջագոյնք (քան զմարդիկ) բազումք յանասուն կենդանեաց են. (Փիլ. իմաստն.։)
to be cured, to heal, to recover health.
ὐγιάζομαι. sanor, convalesco. Յառողջութիւն գալ կամ դառնալ. բժշկիլ յախտից մարմնոյ կամ հոգւոյ. ըռընտալ, աղէկնալ.
to cure, to heal, to restore to health or to life, to resuscitate;
— զմիտս, to undeceive.
Առողջացոյց աստուածապէս։ Առողջացո՛ դարձեալ կրկին. (Շար.։)
health, life;
salubrity, healthfulness;
cure, recovery of health;
յ— ձեր, to your health ! հաստանիլ յառողջութեան, to be convalescent, to return in health;
քնքուչ, ակար, յեզյեղուկ —, a delicat, feeble, wavering health;
պահպանել զ—, to keep one's health;
խանգարել —, to destroy, to ruin the health;
զօրանալ սակաւ յ—, to be convalescent.
Քան զառողջութիւն եւ զգեղեցկութիւն սիրեցի զնա։ Վասն առողջութեան զապիկարն կարդայ։ Յոտից մինչեւ զգլուխ չի՛ք ի նմա առողջութիւն։ Հաւատքն՝ որ նովաւ՝ ետուն դմա զառողջութիւնս զայս՞ (Իմ ՟Է 10։ ՟Ժ՟Գ 18։ Ես. ՟Ա 6։ Գծ. ՟Գ. 16։)
Առողջութեամբ գնալ ի ճանապարհս նորա։ Առողջութեամբ արդարութեան. (Ագաթ.։)
youth, bloom, growing young again;
prime of life, vigour.
ԱՌՈՅԳՈՒԹԻՒՆ որ եւ գրի ԱՌՈԳՈՒԹԻՒՆ, ԱՌՈՒԳՈՒԹԻՒՆ. εὑεξία , ἁκμή, πάχος vigor, flos aetatis, optima conditio Առոյգն գոլ. ծաղկեայ հասակ եւ զուարթութիւն. արբունք. ուռճացումն. դալարութիւն. եւ Զօրաւոր եւ լաւագոյն վիճակ ամենայն իրաց.
Զերկրին զառոգութիւն ցուցցէ, եւ զմշակացն բազում դարմանս. (Ոսկ. ես.։)
taking, reception, capture, possession;
acceptation, sense, signification;
assumption (in logic);
lemma;
receipt.
Առումն ձեռացն (զպտուղն) դատապարտեաց զմարդն. (Արշ. ՟Ժ՟Գ։)
ըստ տրամաբանից՝ Առաջարկութիւն կամ նախադասութիւն՝ առեալ ի պէտս ցուցման եզրակացութեան։ (Նիւս. բն. ՟Բ։)
diurnal;
ephemeral;
daily;
inconstant, uncertain, temporal, perishable.
Առօրեայ բարութեանբ ափշեալ՝ մատնէր զվարդապեան՝ դոյզն գնոյ զանանց գանձն. (Համամ առակ.։)
cf. Ասացած.
Պարտ է ասացուածին դաշնաւոր գոլ. (Պիտ.։)
needle;
ծակ ասղան, eye of a -;
մագնիսեալ —, magnetic;
անցուցանել դերձան ընդ ծակ ասղան, to thread a -.
Եթէ ոք ասղամբ սպանանէ զոք, այնպէս դատապարտեալ լինի, որպէս ոք աշտէիւ սպանանէ. (Եփր. աւետար.։)
to say, to express, to speak, to relate, to recite, to tell, to recount, to declave, to pronounce, to utter, to dictate;
— յառաջագոյն, to foretell;
— վերստին, to repeat;
բարիս՝ չարիս — զումեքէ, to speak well, badly of a person;
ասա՜ ինձ, tell me;
պարտ է —, one must say;
որպէս ասացաք, as we have said;
համառօտ —, briefly, in one word;
չգիտեմ զի՞նչ —, I know not what to say;
զի՞նչ ասիցեն զքէն, what will they say of you ? անհիմն է զոր ասեսդ, what you say is without foundation;
չգիտէ զոր ինչ ասէ, he does not know what he says;
ցանգ զնոյն —, to repeat always the same thing;
— զկարծիս իւր զիմեքէ, to give one's opinion on some thing;
սուտ —, to tell falsehoods or lies;
— զճշմարտութիւն, to speak the truth;
այո՝ ոչ —, to say yes, no;
զի՞նչ կամիցի — այս, what does that mean ? այլ զի՞նչ ասեմս, but what do I say ? ըստ ասելոյ իւրաքանչիւր, as every one says;
— ընդ միտս, to say to one's self;
զայս իրրեւ ասաց, when he has said that, at these words;
զայս ասացեալ, that said.
Ասաց աստուած, եղիցի լոյս։ Ասէ տէր աստուած ցօձն. եւ ցկինն ասէ. եւ ցադամ ասէ։ Զոր ձեզդ ասեմ, ամենեցուն ասեմ։ Ասէին զմանէ, կամ վասն նորա. եւ այլն։
Լայնաբար վարի յամենայն գիրս՝ որպէս Նշանակել, Հաստատել, ստորասել. Հարցանել. Պատասխանել. Պատուիրել. Վարդապետել. Արտաբերել. Երգել. Խոստանալ. Պատմել, ճառել. եւ այլն։ Իսկ Մեկն. ղեւտ.
Պիտոյ է, որպէս ես ասեմ, ըստ նաւորդացն ճարտարութեան միշտ բարւոք գնալ. իմա՛, որպէս ինձ թուի։
Կատարեալ զայս ամենայն գործս ըստ ասելոցս կարդաւ. (Փարպ.։)
needleful, thread, string;
անցուցանել զ— ընդ ծակ ասղան, to thread a needle.
Խաչն անարգեալ է, եւ ասղանիքն կախարդաց պատուականք. (Ոսկ. կող. ՟Ը. յն. գրուածք.)
that is endowed with the faculty of speaking, reasonable, gifted with reason.
Ասուն կենդանեաց. (Նար. կ. եւ Նար. խչ.։)
brought up in a stable (horse).
Յասպաստանի պահեալ դարմանեալ. իսկ ՁԻ ԱՍՊԱՍՏԱՆԻԿ, ըստ յն. է լոկ՝ Ձի.
straggler, marauder;
inroad, incursion;
— ծովու, corsair, pirate, sea-robber;
— առնել՝ դնել՝ տալ՝ արձակել՝ սփռել, to go marauding, to infest, cf. Ասպատակել, cf. Արշաւել.
Յետ միանդամ եւ երկիցս ասպատակի իսմայելեան զօրուն ի հայս. (Յհ. կթ.։)
to go marauding, to go plundering, to plunder, to infest.
bearing a shield.
Ազգի ազդի դասուք զօրականաց, գունդ գունդ ասպարակրօք. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Գ։)
to run in the race.
Միոյն ի ճահ ասպարիսել ի հարթարդակ դաշտսն. (Պիտ.։)
here, in this place;
— է, he or it is here;
— եւ անդ, here and there, this way, that way.
Աստ ի հայս էին։ Աստ ի դաշտիս ցո՛յց մեզ։ Գոյ աստ յաշխարհիս մերում. (Փարպ.։ Յհ. կթ.։)
Աստ աճապարեալ արտաշէս։ Աստ խորհուրդ ի մէջ առեալ։ Աստ ապա ի վերջ հասեալ դադարէր թագաւորութիւն։ Աստ ապա ի բաց կացեալ հայք. (Խոր.։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։)
Զոր աստ ուրեմն յետոյ ոմանք բարձին։ Զոր աստ ուրեմն զրադաշտ մոգ ասաց։ Որք աստ ուրեմն յետ սրբոյն Տրդատայ բարձեալ. (Խոր. ՟Ա 4. 5. 11։ ՟Բ 7. 31։)
Նստ ուրեմն դաւիթ ոչ դանդաղի, նախանձեցայ ես. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
lobster.
ԱՍՏԱԽՈՏՈՍ եւ ԱՍՏԱԿՈՍ Բառ յն. ասդագօ՛ս. ἁστακός cancer. ռմկ. ըսդախօզ. Խեցգետին կամ խեցեմորթ ծովային.
to lead about, to lead np and down, to walk about.
Աստանդել շփոթել զճշմարիտ խորհուրդ վարդապետութեանն. (Եփր. թագ.։)
here, in this place.
Աստանօր պիտոյ են վարդապետք իմաստունք. (Վրք. հց.։)
Յաստանօր մեծութիւնս եդեալ զյոյս իւր։ Յաստանօր կենացս, որ լի է դառնութեամբ. (Սարգ. յկ. ՟Է։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
astronomy.
Զաստեղաբաշխութիւնն գտանել ասեն բաբելացիք ի ձեռն զորոստոսի (զրադաշտ մոգի), եւ երկրորդ՝ եգիպտացիքն ընկալան. (Նոննոս.։)
full of stars, starry, studded with stars.
Իբր աստղ կամ աստեղբք զարդարեալ.
Աստեղայերկրի թշնամւոյն խոնարհեցո՛, եւ թագիւ աստեղազարդ աստուած զգլուխ քո զարդարէ յերկինս. (Նար. խրատ.։)
constellation.
τὸ ζώδιον, σημεῖον constellatio, signum Տուն աստեղաց. խումբ խումբ աստեղաց յիւրաքանչիւր կողմանս երկնից, մանաւանդ ի կամարն կենդանակերպից. համաստեղութիւն.
Ասեն երկոտասան աստեղատանցդ բաժանել զերկին, զոր կենդանակերպ կոչեն. (Շիր.։)
here;
hence.
Աստէն իսկ դատապարտեալ է. (Փարպ.։)
Զաստէն դսրովեալս մի՛ կշտամբեսցես կրկնակի դատել ի մեծի աւուրն։
to graduate;
to ascend gradually, to go by degrees.
Եւ ոչ ի տուն իմ դարձայց. բայց ի նոյն (այս ինքն միանգամայն) աստի իսկ ի վանս երթայց. (Վրք. հց. Դ։)
Զանց է արարեալ զաստեօք ի մանկութենէ, եւ ի ծերութեան դար հասեալ. (Յհ. կթ.։)
Առ հակառակն աստեօք երիտասարդութեանն արիապէս մարտնչի։ Մինչեւ յաստուածպաշտութեանն եւ արդարութեանն եւ սրբութեան ած յաստիս. (Շ. ա. յհ. ԻԳ։ Ի պէսպէս միտս ձգի ասելն.)
star;
asterisk;
— գիշերոյ, star of night, the moon;
— տուընջեան, star of day, the sun;
— առաւօտին, morning-star, Venus, Lucifer;
— սլացեալ, թռիչ —, shooting, flying star;
բեւեռային, հաստատուն —, polar, fixed star.
ἁστήρ, ἅστρον stella, astrum, sidus (լծ. ընդ լտ. ստէ՛լլա, ա՛ստռում. սի՛տուս. յն. ասդի՛ռշ ա՛սդռօն. պ. սիդարէ, սիդէր) ար. նէճմ. Լուսաւոր, կամ լուսատու մարմին երկնաւոր, մեծ կամ փոքր, անմոլար կամ մոլորակ. մանակւանդ անմոլարքն.
cf. Աստղակերպ.
Աստղանման սպարապետին՝ սրբոյն վարդանայ՝ քաջ նահատակին. (Գանձ.։)
theologian.
θεολόγος theologus Որ խօսի զԱտուածոյ վարդապետական օրինօք. վարդապետ եկեղեցւոյ. եւ ըստ այսմ գրի որ նազիանզանցին մականունի Ատուածաբան՝ որպէս խորագոյն եւ զօրագոյն ի տեսական աստուածաբանութեան. եւ Յովհաննէս որդին որոտման կոչի Աստուածաբան աւետարանիչ, զի յայտնագոյնս եւ բարձրագոյնս ճառեաց զաստուածութենէ բանին.
Աշակերտք հեղգ առ ի յուսումն, եւ փոյթ առ ի վարդապետել, որ նախ քան զտեսութիւն աստուածաբանք (որ է առեալ ի բանից աստուածաբանին)։ Մկրտէր զԳրիգոր զհայրն Գրիգորի աստուածաբանի. (Խոր. ՟Գ 68։ եւ ՟Բ 86։)
theological.
Աստուածաբանական Մովսէս պատմէ կադաւ. (Նախերգ. փիլ.։)
to write, to discourse or speak theologically.
θεολογέω de deo loquor, de rebus divinus dissero Խօսել զԱտուածոյ եւ զաստուածայնոց՝ վարդապետօրէն, կամ մարգարէական հոգւով, կամ օրհնաբանութեամբ, դաւանութեամբ, եւ ո՛ր եւ է օրինակաւ.
theology.
θεολογία theologia, sermo de deo, et divinus Բան կամ ճառ զԱտուածոյ՝ բերանով եւ գրով, վարդապետաբար կամ ուսումնաբար, եւ որո՛վ եւ է օրինակաւ.
godlike, divinely.
Տիրել, կամ իշխել աստուածաբար, կամ հատուցանել։ Աստուածաբար կենդանացուցիչ. (Պիտ.։ Փարպ. ստէպ։)
declared by God.
Աստուածաբարբառ պատգամք, կամ հրաման, ձայն, վրդապետութիւն. (Ագաթ.։) (Կորիւն.։) (Վեցօր. Երզն. լուս.։) (Ոսկ. լուս.։) (Լծ. կոչ.։)
produced by God.
Աստուածաշունչ գիրք այսպիսի անուշահոտ եւ կենդանարար եւ աստուածաբուղխ աղբերօք լի են. (Վրք. հց. ՟Ա։)
Նուիրական աղօթիւքն, եւ աստոկւածաբուխ նորա վարդապետութեամբ. (Երզն. խրատ.։)
who has the knowledge of God.
Աստուածագէտս յարդարեաց զսիրելի աշակերտսն։ Աստուածագէտ վիճակելոցն, կամ մարդկանն. (Ագաթ.։)
who walks in the ways of God.
Վարդապես առաջնորդութեան յաստուածագնաց ճանապարհսն. (Ագաթ.։)
to render godlike;
to consecrate.
Աստուածագործել զմկրտեալսն հոգւոյն պարգեւօք։ Աստուածագործիլն մեր, որ հանդերձեալ է խորհրդածութեամբ պատարագին սրբոյ երեւել. (Լմբ. պտրգ.։)
resemblance, conformity with God;
consecration.
θεουργία divina operatio, actum divinitus Աստուածապէս գործելն այսինքն մարդացելոյ.
Երեւեցելոյն ի փրկութիւն աշխարհի՝ մարդացելոյն Յիսուսի աստուածագործութեան. (Շ. հրեշտ.։)
Օրհնեալ՝ ի նշանակականն (այսինքն ի խորհրդականն) իւրեանց աստուածագործութիւն գայ. (Դիոն. եկեղ. ՟Գ։)
divine.
θεῖος divinus, divus Աստուածանման (իբր այսինքն ալդակից գտեալ). աստուածազգի. աստուածատեսակ. աստուածարեալ. սրբազան. աստուածային. աստուածական.
adorned by God, or with the grace of God.
ՅԱտուածոյ կամ աստուածով զարդարեալ, շքեղացեալ, պատուեալ. եւ Աստուածարեալ. աստուածազան. աստուածավայել.
that bears god;
carried by God.
Ծանուցեալ ադամայ աստուածազգեաց իմաստութեամբն. (Ագաթ.։)