humid, moist;
lewd, libidinous;
— ականջաց, ear-wax.
Զգէջ այր։ Գէջ պղծութեամբ։ Գէջ ախտից կամ ցանկութեան։ Զպղծասէր գէջսն. (Նեղոս.։ ՅՃԽ. ՟Ը։ Մխ. երեմ.։ Սկեւռ. աղ.։ Վրդն. դան.։)
skilful, learned man;
magician, sorcerer, astrologer, prophetic.
to compassionate, to pity, to be moved to compassion, to pardon, to grow tender.
οἱκτείρω miseror, commiseror, σπλαγχνίζομαι visceribus, affectu misericordiae tangor Շարժիլ ի գութ. աղեկիզիլ. խնայել, ողորմել. գորովիլ. մարդասիրել.
Լու՛ր աղաչանաց մերոց տէր մարդասէր, եւ գթա՛ ի մեզ. (Ժմ.։)
cf. Գթած.
Գթասէր եւ ողորմած են արդարք. (Գէ. ես.։)
tenderly.
Մարդասիրաբար. կարեկցաբար.
Գթամ.
ԳԹԱՍԻՐԵԼ. Սիրով գթալ. խանդաղատիլ. գրգալ.
tenderness.
φιλοστοργία եւ այլն. Գութ եւ սէր. մարդասիրութիւն. ընտանի կարեկցութիւն.
to stumble, to trip;
to commit a fault;
to fail;
cf. Գթեցուցանեմ.
Առաջնորդն նոցա գթեալ թիւրեցաւ յուղւոյն։ Թողութիւն շնորհեցէ՛ք ինձ ե՛ղբարք, զի գթեալ եմք։ Մոլէր դարձեալ ի կին իւր ... գթէի առ կին իմ. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Զ։)
clemency, mildness, pity, compassiou, mercy, humanity.
οἱκτιρμός, οἱκτείρημα, σπλάγχνα clementia, miseratio, pietas, viscera Գութ. գթածութիւն. գորով. աղեկիզութիւն. կարեկցութիւն. մարդասիրութիւն. խնամ. սէր ընտանի. գթալն, խղճալն.
Յաղագս առ մեզն գթութեան անբաղդատականի կոչի քահանայապետ. (Սարկ. քհ.։)
to pout, to be sulky with, angry, offended, in a passion;
to take offence.
Ասէ ցնա դարձեալ գժդմելով. (Ճ. ՟Զ.։)
gentle, affable, tractable, flexible, supple;
sweet, agreeable to the taste.
Դիւրամոքելիս կրից կոկորդաց. (Նար. խչ.։)
to make one's self easy;
to accomodate one's self;
to be at one's ease, to make one's self at home.
nimble, moveable, light, lithe, active, free.
Մի՛ անհաստատք, եւ առ քննութիւնս (դատմունս) դիւրաշարժք. (Բրս. հց.։)
agility, pliableness, mobility, versatility, fickleness
Դիւրաշարժութիւն անուոյ, կամ լեզուի, երիտասարդական հասակի. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
intelligible.
Մարգարէքն զնոյն (գիրս մովսեսի) դիւրապատում արարին. (Ցանկ մանդակ.։)
expugnable, that can be easily taken.
Յորժամ մեղաց դառըն պատառ, մեզ երեւի քաղցր եւ դիւրառ. (Շ. այբուբ. ՟Բ։)
cf. Դիւրառ.
Յորժամ մեղաց դառըն պատառ, մեզ երեւի քաղցր եւ դիւրառ. (Շ. այբուբ. ՟Բ։)
easy to miss or mistake.
Դիւրասխալ բնութիւն, անդամք (կամ զգայարանք). (Իգն.։ Շ. յկ. ՟Ժ՟Թ։)
easily, with facility, at pleasure;
pliantly;
currently.
Դիւրաւ հասանելին ամենայն՝ դիւրաւ արհամարհելի։ Ոչխար դրոշմեալ ոչ դիւրաւ դաւաճանի. (Ածաբ. աղք. եւ Ածաբ. մկրտ.։)
Որ զիւր պակասամտութիւնն եւ զդառնամաղձութիւնն իմանայ, դիւրաւ ներէ ընկերին. (Կլիմաք.։)
that changes easily, changeable, mutable, variable, versatile.
Յորժամ ճաշակելիքն իցէ պատճառ դառնութեան, դժուարափոխելի է. իսկ յորժամ ըմպելին, դիւրափոխելի է. (Մխ. երեմ.։)
cf. Դիւրափոփոխ.
Յորժամ ճաշակելիքն իցէ պատճառ դառնութեան, դժուարափոխելի է. իսկ յորժամ ըմպելին, դիւրափոխելի է. (Մխ. երեմ.։)
cf. Դիւրափոփոխ.
Յորժամ ճաշակելիքն իցէ պատճառ դառնութեան, դժուարափոխելի է. իսկ յորժամ ըմպելին, դիւրափոխելի է. (Մխ. երեմ.։)
susceptible, sensible, easy to understand, acceptable.
Առ ի դիւրընկալ գործել զնոսա (զժողովուրդն) առ քարոզութիւնն յովհաննու։ Զի դիւրընկալ զնոսա կազմեսցէ առ բարձրագոյն վարդապետութիւնն. (Կիւրղ. ղկ.։)
easy, light, gentle, commodious;
flat.
Զդիւրինն յառաքինութիւն դիւրաւ ի չարիսն դարձոյց. (Մաշկ.։)
Վարդապետութիւն նորա ականջաց դիւրին էր. (Եփր. համաբ.։)
Զշաւիղս արդարութեան զդիւրինս. (Առակ. ՟Բ. 20։)
facility, means;
ease, comfort, convenience, well-being, leisure, utterance, liberty;
alleviation, relief.
Հնարք եւ դադարք դիւրութեան եւ անդորրութեան. (Նար. խ.։)
hero
Պատէր ազնուագոյնս զքաղաքն պարսպօք եւ զդրունսն զարդարէր դիւցազունս. (Եւս. քր. ՟Ա.) իմա՛ դիւցազնաբար. յն. սրբազանավայելչաբար.
Olympus.
Ի լեառն՝ որ անուանեալ կարդային դիւցընկէց, իսկ այժմ կոչի ոլիմպոս. (Խոր. ՟Ա. 5։)
divinity, false god;
idol;
կարգել ընդ դիս, to deify, to place in the number of gods;
գաշտային —, the rural gods.
Որպէս թէ դիոսք, կամ դեւք, կամ դիակունք. այսինքն Կուռք. սուտ աստուածք. չաստուածք երկրորդականք առ հելլենս. θεοί dii, δαιμόνες daemones (ըստ եբր. էլօհիմ, որ է աստուած, աստուածք, դիք).
Նզովեաց այլազգին զդաւիթ դիօքն իւրովք. այսինքն երդուեալ ի դիս իւր. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 43։)
to discontinue, to cease.
ԴԼԱՄ կամ ԴՂԱՄ. Դուլ եւ դադար առնուլ. հանդարտիլ. դադար կենալ, դադրիլ.
Ամենեւին ոչ տային դլալ (կամ դղալ), եւ դադարել նոցա. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 2։)
Հա՛պա մի՛ դլար, եւ մի՛ դադարեր. (Եղիշ. ՟Ը։)
to shake;
to move, to shake off, to agitate;
to raise commotions in a state.
Դղորդէր զլեառն։ Դղորդեաց զերկիր։ Դղորդել երկնի երկնաւորօք։ Մարգարէն դղորդեալ ի դժնդակ խաւարէս. (Նար. յովէդ.։)
Դղրդայր անապատն ի հնչմանէ երկնաւորացն. (Ճ. ՟Գ.։)
to make a noise;
to murmur, to grumble;
cf. Հնչեմ.
Ձորք երկրի առ հասարակ կանաչացեալք դալարով դնդչէին. (Վեցօր. ՟Ի։)
to lay, to set, to put, to place;
to constitute, to found, to establish;
to apply;
— ի վերայ, to impose;
to put on;
— ընդ մէջ, to interpose;
վերստին —, to reinstate;
անուն —, to give a name, to name;
մարտ —, to make war;
պատիւ —, to honour, to show honour and respeet;
— զունկն, to obey;
— արծաթ ի շահ, to place money, to invest;
— գիրս, to compose books;
— ի սրտի, to think;
— առաջի, to propose;
— զանձն ի ձեռին, — զոգի ի բռին, to expose one's life;
to dedicate one's self;
— յապականութիւն, to to destroy;
մեզս —, վնաս ինչ or բազայս ի վերայ —, to blame;
to accuse, to impute;
— բանս, բան — ընդ ումեք, to agree, to come to an understanding;
to promise, to make an appointment;
վէրս —, վէրս ի վերայ —, to wound;
— ի դպրոց, to send to a hoarding-school;
— զոք ի նախատինս աղգաց, to make one the shame or laughing-stock of nations;
ի պահ —, to reserve, to put by;
խորհուրդ յանձին —, to take a resolution or decision;
պատուէր —, to give orders, to command;
— առ մինեանս, ընդդէմ մինեանց, to compare, to confront;
ընդդէմ բանս —, to speak against, to contradict, to oppose;
ձայն զկնի — ուրուք, to cry after some one, to call;
կեանս եւ մահ — ընդ ումեք, to agree to live or die together;
զգիշեր տիւ գնալ, to turn night into day;
քայլս —ի գնալ, to begin to walk;
եդից զքեզ յազգս, I will make thoe a father to nations;
եդից զքեզ յանապատ, I will turn thee into a desert;
սուր ի վերայ եդեալ կոտորել, to condemn to be shot (to put to the sword);
հանդստեան եւ գիւր կենաց — զանձն, to abandon ones self to dissipation;
դսրովանս թշնամանս, to outrage, to offend, to insult;
ասպատակ —, to ravage with troops;
արշաւանս —, to make inroads, to plunder;
երկիւղ մահու — ի վերայ, to threaten with death;
աղաղակ —, to cry;
աշխար —, to weep;
— առ իմիք, to add, to subjoin;
— զանձն ուրուք, to kill some one, to slay.
Եդ զնոսա աստուած ի հաստատութեան։ Եդ անդ զմարդն։ Եդ նշան ի կային։ Զաղեղն իմ եդից յամպս։ Եդից զուխտ իմ ընդ իս եւ ընդ քեզ։ Եդ նոցա օրէնս։ Չափով եդիր զաւուրս իմ։ Եդաւ աթոռ մօրն արքայի.եւ այլն։
Հայր ազգաց բազմաց եդի զքեզ։ Եդից զքեզ յազգս (այսինքն բազմացուցից)։ Եդից զզաւակ քո իբրեւ զաւազ ծովու։ Զլեզուս տղայոց եդ պարզախօս։ Եդաւ յապականութիւն կորստեան.եւ այլն։
Որ անցանի ընդ այնոսիկ (օրէնս՝) որ եդեալքն են, տանջեսցի առ ի դրողէն. (Պղատ. օրին. ՟Դ։ Դրուան. իբր Եդան։ Վանակ. յոբ.։ Եդիցելոց. այսինքն Եդելոց։ Կիւրղ. գանձ.։)
to place one's self;
to become;
եդաւ դուռն, the door was shut;
եդաւ զթագ, he crowned himself.
farm, land, field;
country, village;
— տեղիք, rural or country places.
ἁγρός, ἕπαυλις ager, villa ըստ եբր. ակէլ։ Գետին բացօթեայ մշակեալ, ուր արտորայք են, եւ սակաւ բնակութիւն. որ եւ Անդաստան, Անդ. արտեր. չիքթլիփ.
Ագարակն է անդաստան արձակ. (Վրդն. ծն.։)
farm-guardian, inspector.
ἁγρονόμος, magistratus, aedilia ruris Վերակացու ագարակաց. ոստիկան անդաստանաց. շիֆթլիք ուստասը.
agrarian;
rural, rustic, country;
— օրէնք, agrarian law.
Պատշաճեալ ինչ ագարակի. չիքթլիյէ միւդալիգ.
the under part of the tail.
Ներքոյք ագւոյ կենդանւոյն. պոչին տակը. գույրուգ աչթը։ Վստկ. ուր ռամկօրէն հոլովի Ագետըկի, տկէն։
agon, fight, Olympic game.
Ի մրցանակս ագոնին առաւելեալ (տրդատ) քան զկլիտոստրադոս հռոդացի. Խոր. ՟Բ. 79։
enchased.
Ագուցեալ պնդապէս յայլ ինչ. խորամուխ մածեալ. ներս խոթած՝ մտած. կիյտիրմէ.
to cause to fade, to tarnish, to dry.
Ի չորացուցանել եւ յազազել առաւել փութան զմարդատունկս. (Սարգ. յուդ. շ ՟Բ։)
the noble corps, corps of nobles. formed, composed of nobles.
Գունդ ազատաց. դասք ազատորերոյ. ազատ զօրական. ազատէկեան.
openly, frankly.
Մերկագլուխ ազատադէմ առանց պաճուճանաց զարդարութիւնն ցուցանէ. (Ոսկ. յհ.։)
gentlewoman, dame, lady.
Ազատակինն ազատութեամբն զարդարեսցի ... ազատ կինն զանպերճն զարդ ունիցի յանձին. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
the nobility.
Կոյտ ազատաց. դասք ազնուականաց.
to free or rid oneself, to shake off, to break away;
to be ennobled or exalted.
Մինչ ծառայքն էիք մեղացն, ազատացեալ էիք յարդարութենէն. (Հռ. ՟Զ. 20։)
Անձնիշխան կամօքն ազատանալ ի բռնադատողական հարկաւորութենէ. (Պիտ.։)
Ազատանալ ի դառն պարտեաց գեհենին, կամ յամենայն զբօսանաց. (Յճխ. ՟Թ։ Ագաթ.։)
liberator, saver, deliverer.
Սուրբ մարիամ, մօրն եւայի բժիշկ, նախոյն ադամայ ազատարար ծնունդ. (Տաղ.։)
to liberate, to deliver, to save;
to enfranchise, to emancipate;
to free, to exempt, to disentangle, to disengage.
Ազատեա՛ զայնոսիկ՝ որ կան ի ծառայութիւն անարգելոց եւ պղծոց։ Ճշմարտութիւնն ազատեսցէ զձեզ։ Ազատեալք (կամ ազատացեալք) ի մեղաց՝ ծառայեցէ՛ք արդարութեանն։ Ազատեցին յօրինացն մեղաց եւ մահու։ Ազատեսցին ի ծառայութենէ ապականութեան. եւ այլն։
Չարչարանքն Քրիստոսի զտանջանքն ադամայնոցս ազատեաց. (Ճառընտ. ՟Թ։)
liberty, freedom;
exemption;
privilege;
emancipation, deliverance, enfranchisement;
nobleness;
generosity;
frankness.
Ունէր Ադամ ազատութիւն եւ անձնիշխանական կամս. (Ագաթ.։)
Իսկ ընդէ՞ր բնաւ ազատութիւնս իմ դատիցի յայլոյ խղճէ մտաց. ՟(Ա. Կոր. ՟Ժ. 29։)
parsley;
cf. Քեղակարոս.
πέτροσελινον, apium agreste Ուստի ԱԶԱՏՔԵՂՈՅ կամ ԱԶԱՏՔԵՂԻ ՍԵՐՄՆ։ Քեղակարոս. լախուր վայրենի՝ խոշոր յոյժ քան զընտանին. վայրի քէրէվիզ, դաշտի թարա. մաղտանոս։ Գաղիան։
genealogist.
Յեսովայ եւ դատաւորացն եւ հռութայ գիրքն, եւ թագաւորութեանցն չորեքին, եւ մնացորդացն ... են անսխալ ազգաբանքն արդարոցն ազգի. (Ղեւոնդ.։)