to adorn, to deck, to embellish, to fashion, to enrich, to furnish, to decorate;
to enliven, to enamel, to trim, to polish, to set off, to stuff;
— զգլուխ, to dress or tire the head.
κοσμέω orno, adorno καλλοπίζομαι venuste me compono Զարդուք շքեղացուցանել. գեղեցիկ յարդարել, գեղերեսել. յօրինել. պճնել. պաճուճել. պայծառացուցանել. սազել, կոկել.
Յարեաւ զարդարեցաւ զարդու իւրով ըստ զարդու կանանց. (Յուդթ. ՟Ժ՟Բ. 15։)
Շինէին եւ վկայարանս իմն, եւ զնոյն զարդ եկեղեցեացն զարդարէին. այսինքն նովին կամ ըստ նմին զարդու. (Եղիշ. ՟Գ։)
to adorn or bedeck one's self;
յարեաւզարդարեցաւ զարդու իւրով ըստ զարդու կանանց, she arose and arrayed herself in all her woman's attire;
— փետրովք սիրամարգի, to deck one's self in borrowed feathers.
ornamented, polished, spruce, smart.
splendid, magnificent, rich.
Զարդուք փայլեալ. կամ Փայլմամբ զարդուց.
to awake, to rise;
to be sensible of;
— յանկարծ ի քնոյ, — ընդոստ, to wake up with a start;
to start out of one's sleep.
Ի յորդութենէ անձրեւին զարթեաւ Եփրատէս. (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
awaking, waking;
ի զարթման հարկանիլ, լինել, to wake up, to sit up;
ի զարթմնի, wakefully.
Քուն զփոյթ պնդութեան զարթման թուլացոյց. (Նիւս. կազմ.։)
to beat down, to beat, strike, to knock, to thump;
— զգետնո, to beat down, to throw on the ground, to strike down;
— զգլուան զորմով, to strike one's head against the wall;
— որգամբք, to breed worms (in the members).
Յորժամ կամիս դու վազել, զա՛րկ զագիդ քո ի վերայ իմ։ Եզա՛րկ աղուէսն զագին. (Վրդն. առակ.։)
percussion, striking, friction, knock, shock, conflict, blow.
Զարկուած քարանց։ Ընդունէր զզարկուածս քարանցն։ Ի զարկուածս քարանցն. եւ այլն. (ՃՃ.։ Գանձ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Զարհուրելի.
Հրեշտակք պահապան շուրջանակի, եւ դու անզգուշութեամբ՝ նոցին զարհուրեցուցիչ. (խրտեցընօղ, փախցընօղ) (Լմբ. պտրգ.։)
family, house, blood, race, stock, line;
nation.
ἕκγονος, κατάλημμα, σπέρμα ortus, proles, semen (լծ. ընդ սերմն, եւ արմ) Ի միոյ արմատոյ սերունդ. շառաւիղ միոյ ազգատոհմի. առանձին ազգ տան միոյ. ցեղ. տոհմ. ծնունդք. յաջորդութիւն ազգի. զաւակ, մնացորդ. ճէտ
charming, very fine, genteel.
Զդուստր իւր զարմանագեղ զՓառանձեմ տուեալ էր ի կնութիւն Գնէլայ. (Ուռպ.։)
variety or admirable beauty, magnificence.
Զարմանալի զանազանութիւն. վայելչազարդութիւն պէսպիսութեան կամ կերպի. որ ասի նաեւ պարզապէս ԶԱՆԱԶԱՆՈՒԹԻՒՆ. որպէս եւ ԶԱՐՄԱԶԱՆՈՒԹԻՒՆ.
admirable, astonishing, surprising, miraculous, wonderful, bewitching, incredible, extraordinary, excellent;
—ք, wouder;
miracle;
admiration;
—ք առնուլ զոք, to be astonished.
θαυμαστός, ἕκθαμβος, ἑξαίρετος, θαυμάσιος mirus, mirabilis, admirandus, exemtus, eximius Արժանի զարմանալոյ. հիանալի. սքանչելի. մեծ. ահաւոր. արմննալու, խելքէ դուրս.
to be led astray, to lose one's way, to deviate, to turn aside;
to lose one's self.
ԶԱՐՏՈՒՂԻՄ եւս եւ ԶԱՐՏՈՒՂԵՄ, եցի. չ. διααμαρτάνω τῆς ὀδοῦ devio παρατρέπομαι a solita via avertor, recedo որ եւ ԸՍՏԱՐՏՈՒՂԻԼ. Արտաքոյ ուղւոյ ելանել. խոտորիլ. թիւրիլ. ստերիւրիլ. շեղիլ. ճամբէ դուրս ելլալ, ծռիլ.
child, son, blood, infant;
descendants, descent, generation, posterity.
σπέρμα semen ἕκγονον foetus, soboles κατάλειμμα , ἑγκατάλειμμα residuum, reliquum Ծնունդ եւ սերունդ ուրուք. ուստր եւ դուստր. որդի. թոռն. զարմ. տոհմ. մնացորդ կամ յաջորդ ազգի ամենայն կենդանեաց. զաւակ, տղան, տղաքը.
intrigue, affair, traffic;
occupation;
evagation, distraction;
motion;
care.
περισπασμός distractio, occupatio, orta a curis et negotiis որ եւ ԶԲՕՍԱՆՔ ասի. Պարապումն ի բազում իրս. պատաղումն. ցնդումն եւ ցնորումն յերեսաց բազմահոգ իրաց. զմբաղք. հոգք աշխարհի. ծուփք. երկք. վաստակք. զբաղմունք, մտքով տարտղնիլը.
to be occupied or busy, employed in doing something;
to intrigue, to be embarrassed, to meddle;
to be distracted or agitated.
cf. Զբաղիմ.
Եւ դուք մի՛ խնդրէք՝ զի՛նչ ուտիցէք կամ զի՛նչ ըմպիցէք, եւ մի՛ զբաղնուք ըստ յն. μετεωρίζομαι, որ է՝ չափն ելանել, կամ շփոթիլ
diversion, relaxation, refreshment, recreation, pastime, sport, amusement, toy;
occupation, distraction, care;
pleasure;
trouble, agitation, flutter of spirit;
water, torrent, tbe ebb and flow;
— ծովու, waves, fluctuation, storm;
— ջրոց, watering places, well watered pleasure-grounds or gardens, lake scenery;
— բարձանց, irrigated uplands;
— հովտաց, pleasant valleys;
— աչաց, proud or naughty glance.
ԶԲՕՍԱՆՔ. περιφορά, παραφορά, μετεωρισμός vagatio, hallucinatio, excessus, aberratio Տատանումն, ցնորումն, ցնդումն, պտոյտք, կոհակք, ծուփք, ալիք. ալեկոծութիւն.
love of diversions or pleasure.
Սէր զբօսանաց կամ պարապորդութեան.
to be infected;
to fly into a passion;
to clothe, or to dress one's self.
Քան զխուժս եւ զդուժս վայրենագոյն եւս զգածեալ էր զիւրեամբք զգազանութիւնն. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 3։)
to feel, to be sensible of, to hear, to have a glimpse of, to learn, to know;
to scent;
— յառաջագոյն, to foresee;
անձին —, — խելաց, մտաց, to come to one's senses, to recover ones wits.
Ոչ միտքն իմանայր, եւ ոչ զգայութիւնն զգայր։ Զարարողին զգայ եւ ընդունի զլինելն, եւ ուրանայ գիտել զՏէր։ Յանծննդութենէն զգացեալ ամուլս զնոսա (գոլ). (Փիլ.։)
the five senses or wits, senses, sensorium, seat of sense;
a. sensible;
— երկարիտակ or հայելեաց, the eyes;
— հանճարոյ, մտաց, իմաստից, intellect, mind, understanding;
— սրտի, the heart.
Որպէս ի զգայարանս լինի կիրք՝ յորժամ զգայ, այսպէս եւ յանձին՝ յորժամ զմտաւ ածէ։ Զգայարանք (է) գործարան ընդունելութեան զգալեացս. (Նիւս. բն.։)
sensation;
sense;
reason, understanding;
ի — գալ, to recover, to recover one's senses;
ընդ զգայութեամբ անկանել, to come under the senses;
to stand to reason;
— առնել, տալ, բերել ի-, to inform, to advise;
— առնուլ, ի զգայութեան լինիլ, to perceive, to be sensible of;
—ք, the senses.
Խնդութեամբ յուսոյն վերաստեղծաւ ի զգայութիւն (տպ. զգաստութիւն) առաքինասէր վարուց. (Յճխ. ՟Ի։)
to eruct, to belch;
to vomit, to throw up;
to blow, to fetch one's breath;
— or զգառիմ ազտեղութեամբ պղծութեան, to soil, to dirty, to daub one's self, to cast one's self in the mire.
ԶԳԱՅՌԵՄ ԶԳԱՅՌԻՄ, եցայ. ἑρεύγω, -ομαι eructo, ructo, -or գրի եւ ԶԳԵՌԵԼ. (որպէս թէ սաստիկ գայռել. թ. կէյիրմէք ) Ի վեր տալ զկերածն յափրութեամբ անմարս. ի վեր բղխել զյորդութիւն. եւ նմանութեամբ, Ի դուրս տալ զաւելորդ եւ զանպատեհ բանս. ործկալ.
cf. Զգայռեմ.
ԶԳԱՅՌԵՄ ԶԳԱՅՌԻՄ, եցայ. ἑρεύγω, -ομαι eructo, ructo, -or գրի եւ ԶԳԵՌԵԼ. (որպէս թէ սաստիկ գայռել. թ. կէյիրմէք ) Ի վեր տալ զկերածն յափրութեամբ անմարս. ի վեր բղխել զյորդութիւն. եւ նմանութեամբ, Ի դուրս տալ զաւելորդ եւ զանպատեհ բանս. ործկալ.
belch, zructation;
vomiting;
eruption;
— արձակել, to eruct, to belch.
Գի՛տ ինձ իմացի՛ր զյանդուգն իւր բերանոյն զչար զգայռումն։ Այնպիսի է նանրախօսիցն զգայռումն. (Լմբ. սղ.։)
cf. Զգայռութիւն.
Գի՛տ ինձ իմացի՛ր զյանդուգն իւր բերանոյն զչար զգայռումն։ Այնպիսի է նանրախօսիցն զգայռումն. (Լմբ. սղ.։)
recovery of senses, return to sense, amendment;
wisdom, prudence;
sobriety, chastity;
watchfulness, watching;
զգաստութեամբ, soberly;
— ի կերակուրս, abstemiousness;
— մըտաց, readiness of wit, presence of mind;
դառնալ, գալ ի —, to recover one's self, or one's wits, to come to one's self again;
to be cured (of), weaned (from);
ածել ի —, cf. Զգաստացուցանեմ.
Մաքրականաց տիրանուէր զգաստութեանց։ Զսրբարանն մաքրութեան, եւ զընդունակն զգաստութեան. (Նար.։)
sensation, feeling;
advice
Դարձեալ խնդութեան աւետիք, դարձեալ ազատութեան զգացումն. (Ոսկ. յաւետիս.։)
cf. Զգեցուցանեմ.
Ըստ սովորականին զարդու զինքն զգեստաւորեալ։ Պատուասէր զարդու զնա զգեստաւորեալ։ Որով վայելչապէս զգեստաւորեցոյց յարգանդէ աւազանին. (Յհ. կթ.։)
cf. Զգեցուցանեմ.
Ըստ սովորականին զարդու զինքն զգեստաւորեալ։ Պատուասէր զարդու զնա զգեստաւորեալ։ Որով վայելչապէս զգեստաւորեցոյց յարգանդէ աւազանին. (Յհ. կթ.։)
time, moment, hour;
when, in what time;
— եւ է, no matter when;
-? առ -? when? ց-? մինչեւ յ— ? or ց-? how long ? — իցէ՝ զի, please God! o! when shall I be! when will it be that!
Ընդէ՞ր է ինձ սրբութեան ծարաւել՝ երբ դու ես իմ սրբութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
sometimes, now and then, from time to time;
—, էր —, յ— ժամանակի, once, in days of yore, in byegone times, of old, of yore, already, formerly, in time past;
-..., -..., now …, now ...;
at times ..., at other times...;
some-times..., sometimes..., at one time..., at another;
one while..., onother while;
— այս ինչ՝ — այն ինչ, now one thing, now another.
Եւ դու երբեմն դարձցիս. (Ղկ. ՟Ի՟Բ. 32։)
chant, song, canticle;
air;
hymn;
recitative;
ballad;
canto;
language, voice;
— համառօտ, canzonet;
—ս առնուլ, to sing;
յ— արկանել, to sing or compose a song;
to make songs on, to lampoon;
յ— անկանիլ, to be the subject of a song;
— անհեդեդ, bad song;
նուագարան երգոց, musical instrument;
— երգոց, the song of songs, the song of Solomon.
Եւ ձայն երգոց մի՛ եւս լուիցի ի քեզ։ Եւ դու լինիցիս նոցա իբրեւ զձայն երգոյ քաղցրաբարբառ յօրինելոյ. (Եզեկ. ՟Ի՟Զ. 13։ ՟Լ՟Գ. 32։)
singing book;
place of songs;
musical instrument;
— տարրաբանական, chemical harmonicon.
Գործի եւ ընդունարան երգոց. այսինքն նուագարան, եւ մատեան երգոց, կամ երգք. եւս եւ որպէս Տեղի երգոց եւ պարուց.
perjured, forsworn;
— գտանիլ, լինել, to perjure one's self, to break an oath, to take a false oath.
ἑπίορκος perjurus Որ զանցանէ զերդմամբ իւրով. երդումը աւրօղը.
perjury.
ἑπιορκία perjurium Երդմնազանցն լինել. երդումը աւրելը.
cf. Երդմնազանց.
Որ խորէ զերդումն. ստօղ երդմանն։ (Կանոն.)
cf. Երդմնազանց. — լինել, cf. Երդմնահարիմ.
ἑπίορκος pejerator Երդմնակուռ, կամ մոլեալ յերդմունս. ստէպ երդուօղ կամ տարապարտ. որ եւ ստէպ լինի երդմնազանց.
Երդմնահար լինել առ զուգահաղորդութիւնս, եւ առ այլ ռամկական պատահմունս. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Երդմնազանցութիւն.
ἑπιορκία pejeratio, perjurium, dejurium Տարապարտ երդումն. եւ Ստերդմնութիւն կամ երդմնազանցութիւն.
to make swear;
— զդեւս, to conjure, to adjure, to exorcise.
ὀρκίζω, ἑξορκίζω adjuro, juramento obstringo, sacramentum adigo Տալ ումեք երդնուլ. երդուընցնել.
oath;
swearer;
— առնել՝ լինել, to swear, to affirm or ratify by oath.
Որպէս Երդումն.
Ուխտ եդ, երդմնի արար». յն. երդուաւ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 23։)
Երդմնի եղեւ նոցա». յն. երդուաւ. (՟Ա. Մակ. ՟Է. 15։)
to swear, to take an oath;
to curse, to detest;
սուտ —, to swear falsely, to perjure one's self, to take a false oath;
— յանձն իւր, to swear to one's self.
ὁμόω, ὁμνύω, ὅμνυμι juro Տալ զանունն աստուծոյ եւ աստուածայնոց ի հաստատութիւն բանին. երդուիլ, երդուըննալ, երդում ընել
Երդուի՛ր ինձ յաստուած՝ չմեղանչել ինձ։ Յանձն իմ երգուայ, ասէ տէր։ Երդուարո՛ւք ինձ ի տէր աստուած։ Երդնուցուն յանուն տեառն զօրութեանց։ Երդուաւ տէր ի սրբութիւնս իւր։ Երդումն՝ զոր երդուաւ, եւ այլն։ Յո՞ արդեօք երդնու աստուած, եթէ ոչ յինքն. եւ ասի երդնուլ՝ վասն մերոյ տկարութեանս. (Փիլ. լին.։)
Դորին փրկութեանդ երդուեալ». այսինքն ի կեանս դորա. (Ճ. ՟Ա.։)
Երդուեալ ի դիս, կամ աստուածովքն. (ՃՃ.։)
cf. Ցերեկութիւն.
Ժամանակ ցերեկի ողջոյն. կամ հանապազորդութիւն տուընջեան.
night's lodging;
երեկօթս առնել՝ առնուլ, to take a nights lodging;
to remain, to pass the night in some place.
Զի զոհիցն ամենայն անցաւորք վայելեսցեն, եւ ընդունիցին հիւրք երեկօթիւք. (Խոր. ՟բ. 63։)
visage, face, look, countenance, mien, air;
forehead;
exterior, surface;
person;
eyes, sight;
body;
reputation, honour, respect;
meaning, sense, explanation;
mask;
— կօշկաց, vamp;
վերին —ք յարկաց, roof;
— եւ աստառ, outside and lining;
— դրոց, page;
—ք մի հողոյ, stratum, layer, bed;
ոչ —ք ինչ երեւելիք էին, they were not remarkable or important personages;
եւ քո —ք երթիցեն առաջի նորա, and thou shalt be in their midst or among them;
ըստ ժամանակի եւ —աց, according to the period and people;
զ—օք ջուրց, at the water's level;
upon the face of the deep;
զ—ն քարի տացէ, so much the worse for him;
to his harm or damage;
հոտոյ ընդ —ս հարկանիլ, to perceive the odour, bad smell, stink;
տալ զ—ս խնդրել զտէր, to turn his face towards, to seek God, to be converted;
զ—ս հաստատել, դնել, to turn towards, to go to, cf. Դիմեմ;
դնել զ—ս իւր առնել ինչ, to turn the mind or attention towards, to form or conceive an idea;
—ս առնել, to have regard for, to respect, cf. Ակնածեմ;
յ—ս բերել, գալ, to manifest, to show, to display, to make known, to discover;
to appear, to present one's self;
յ—ս անկանիլ, to appear;
անկանել ի վերայ —աց, to fall prone, to prostrate one's self;
խոնարհիլ անկանիլ —աց, to sulk, to be in ill humour;
ելանել յ—աց ուրուք, to go out of the presence of;
յանդիման լինել միմեանց —օք, to see one another, to meet;
թաքչել յ—աց ուրուք, to hide or conceal one's self, to keep out of sight of some one;
հատանիլ քնոյ յ—աց, to have the sleep broken or troubled, to be unable to sleep more;
ակն առնուլ —աց ուրուք, to honour, to respect a person;
ի խոնարհ կախիլ —աց, to knit one's brows, to be melancholy, to frown, to look displeased, sullen or vexed;
զ—ս ծռել, to make wry faces;
առնուլ զ—ս ուրուք, to assume the appearance of some one, to sustain a part or character, to bear a part;
յ—աց, for, on account of;
յ—աց նորա, for his sake;
յ—աց հօր քոյ, from your father, in your fathers name;
առաջի —աց Տեառն, in presence or before the face of God;
յերեսս, to one's face;
in the face of, cf. Առաջի, cf. Յանդիման;
—, —, առ —, face to face;
man to man;
ինձ — արա, I entreat you! listen to me! do me the favour! առ —ս, ի վերին, externally, apparently;
բացաւ —օք, with the face uncovered;
unmasked (man), unveiled (woman);
barefaced, impudent;
frankly, openly;
ընդ — ամենայն —ս երկրի, over or throughout the whole earth;
հաց —աց, cf. Առաջաւորութիւն;
օծանել զ—ս անոյշ իւղով, cf. Իւղ;
որով —օք, with what an air ! with what audaciousness! ազնիւ —օք, of a handsome countenance;
երեսս առնում, cf. Անձնաւորեմ.
area, superficies, surface.
Զթիւ երրորդութեանն երեսաց ուսուցանել առաքելոց. (Ագաթ.։)
ԵՐԵՍ, երեսի. (դուն ուրեք եզակի, իբր ռմկ)
Զայնպիսի երես ընկալեալ ի վանսն ընդունեցաւ». այսինքն գեղեցկութիւն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
to make appear, to represent, to show, to make, to figure;
to feign;
to produce, to bud, to sprout;
— զերեսս, to visit.
ԵՐԵՒԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Ի դուրս տալ, բղխել, բուսուցանել.
to appear, to show one's self, to offer one's self;
to dawn;
to bud;
երեւի, it appears;
I think.
ԵՐԵՒԻՄ. ἁνατέλλω, φαίνομαι orior եւ այլն. Ծագել, բուսանել. ի դուրս երեւիլ.
Չգիտեմ, ո՛րպէս բնաւ դուք յարգանդիս երեւեցարուք. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 22։)
appearance, exterior;
vision;
air, aspect, face, mien, sight;
colour, semblance, indication, display;
feint, false appearance, illusion;
shadow, figure, image;
exhibition, show;
phenomenon;
—ք լուսնի, phases;
—ք բնութեան, the phenomena of nature;
visible, palpable;
notable;
ridicule;
whimsical, chimerical;
առ —ս, externally, outwardly, in appearance.
Ի մանկութենէ մինչեւ յերեւոյթս երիտասարդութեանն. (Յհ. կթ.։)