conception;
cf. Յղութիւն.
Սաղմնառութիւնն եղիսաբեթի։ Ի վեցերորդում ամսեանն սաղմնառութեանն յովհաննու. (Տօմար.։ Ոսկ. յաւետիս.։)
singing psalms together.
Ողջ լերուք եւ դուք սաղմոսակիցք իմ, եւ եղանակակից. (Ճ. ՟Ա.։)
psaltery, harp, decachord, dulcimer, tympanum;
psalter, psalm-book.
Ասէ սաղմոսարանն. համբարձէք իշխանք. Լուր դու, զինչ ասէ սաղմոսարանն. (Կոչ. ՟Ժ։ Նիւս. կազմ.։)
cf. Սաղմոսերգու.
Սաղմոսերգեացն ասաց ի դէմս յիսուսի. տէր ասաց ցիս՝ ասէ, որդի իմ ես դու. (Կոչ. ՟Ժ։)
cf. Սադայէլ.
Ունիս եւ դու ոսոխ քեզ զիշխանն մեղաց զսամայէլ (ուր հին ձ. զսադայէլ)։ Տեսի ես նստեալ զսամայէլ։ Ասէ ցնա սամայէլ. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ղ։ 2)
yoke, wooden collar for draught oxen;
whip-staff, tiller-shaft, tiller ropes.
Լուծք ստուարք ամոլիցն կցորդութեան (նաւին) բաժանեցան. սամիք ուղղչացն հետոց դալարեցան. (Նար. ՟Ի՟Է։)
to slip, to stumble, to trip, to take a false step, to fall;
to falter, to waver, to be unsettled, to go astray, to err.
cf. Սայթաքեցուցանեմ.
περιτρέπομαι, περιφέρομαι, παρακίνομαι titubo, vacillo, erro ὁλισθέω labor, lapso, labefio. Գայթել աքեաց կամ աքեօք. գթել ոտիւք. դողդոջել. շարժլիլ. դրդուիլ. դեդեւիլ. տատանիլ. գայթագղիլ. սաղապիլ. խախտիլ. խոտորիլ. ցնորիլ. սահիլ, սկրդիլ, գլորտըկիլ.
small cart, truckle, dray-cart;
— ձեռաձիգ, barrow, hand-barrow.
Առաքեցին հանդերձ տապանակաւն ի սայլակին։ Դրդուեցաւ ի սայլակէ անտի անկանիլ։ Ի վերայ ուսոցն բարձցեն զնտ, եւ ոչ եթէ ի սայլակի. (Եփր. ՟ա. թագ.։ եւ Եփր. ՟ա. մնաց.։)
cf. Տիրապէս.
Mother of God, the Holy Virgin, mother of our Lord;
a priest's mother.
lordly, imperiously, authoritatively, sovereignly, absolutely;
in effect, properly, truly, verily;
proper, own, real, true, genuine, veritable;
— ազատ, really free;
— հաւատք, true faith;
— բարի, real good;
— խօսելով, properly speaking;
եթէ — կամիս գիտել, if you will to know thoroughly.
Եթէ կամիս տիրապէս գիտել։ Այժմ զմին յերրորդութենէն ծանեաք մերդկութեամբ, թէպէտեւ ոչ կատարելապէս ... սակայն յայնմ աւուր տիրապէս տեսանեմք զհայր եւ զորդի եւ զհոգին. (Շ. մտթ.։ եւ Շ. բարձր.։)
love, attachment, devotion to one's master, zeal, warmth, affection.
Աննենգ տիրասիրութեամբ ցուանել հնզանդութիւն։ Գովեաց զնա վասն տիրասիրութեան նորա։ Զտիրասիրութիւն իւր ընծայ մատուցանէր աստուծոյ (ծառայն աբրահամու). (Արծր. ՟Բ. 2։)
according to our Lord's will.
Զկնի մաքրակենցաղ եւ տիրաքարոզ ճանապարհորդութեանն՝ առ առաքօղն ճեպեալ հասին. (Նար. առաք.։)
cf. Տիրացուցանեմ.
Ո՞չ դու ասացեր, եւ ես տիրեցուցի. այսինքն հաւատարմացուցի արդեամբք. (Ոսկ. յաւետիս.։)
dayast. —, day-time;
— եւ գիշեր, nyctemeron;
ի տուէ or ի տունջեան, during the day, by day, in the day-time;
ի լուսապայծառ or ի լոյս տունջեան, in broad day light;
ընդ —ն ողջոյն, all day long;
ի տուէ եւ ի գիշերի, զ— եւ զգիշեր, day and night, night and day;
չեւ խոնարհեալ տունջեան, before the end of the day, before nightfall;
արփիաճաճանչ —, fine day, fine weather;
ի տունջենիս յայսմիկ, this day, today;
cf. Օր.
typhon.
Բառ յն. դի՛ֆօն. τύφων . յորմէ թ. դուֆան. Մրրիկ. փոթորիկ. հողմ մրրկեալ իբր ծուխ կամ հուր.
to weaken, to debilitate, to render feeble, infirm, to enervate, to unnerve, to cast down, to deject.
Հիւանդութեամբ տկարացուցանել. Անյաղթ զօրութիւնն քրիստոսի տկարացոյց զքեզ։ Տկարացուցանեմք զբռնաւորութիւնն։ Ընկէց զզօրաւորն, եւ տկարացոյց զհզօրն. (Նիւս. կուս.։ Ճ. ՟Ա.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։ Իգն.։)
weakness, debility, imbecility, infirmity;
languor, extenuation;
impotency;
indisposition, sickness;
fragility;
cf. Տկարամտութիւն;
— ածել or արկանել զաստուծով, to accuse God of weakness.
ἁσθενεία, ἁσθένημα, τὸ ἁσθενές infirmitas, imbecillictas ἁδυναμία impotentia. Անկարութիւն. անզօրութիւն. անբաւականութիւն. նուազութիւն. հիւանդութիւն իրօք կամ նմանութեամբ.
childish, puerile, infantine;
boyish, girlish.
Լնոյր զտղայական հնազանդութիւն մօրն իւրում։ Տղայական անօսր եւ կակուղ ձայնիւ ձայնէր զնա մայր. (Տօնակ.։)
infancy, childhood, puerility, childishness;
girlhood, girlishness;
զտղայութեանն ի բաց խափանել, to put away childish things, to renounce puerilities.
Ի տղայութեան, եւ յերիտասարդութեան, եւ ի ծերութեան. զի յայս երիս հասակս բաժանի մարդ։ Եհաս տղայութիւն յայր կատարեալ։ Չեկն քրիստոս ի տղայութեան աշախրհի։ Ի տղայութեան հասակին։ Ի տիս տղայութեանն։ Ընդ խաղ տղայութեան զբօսեալ կան. (Շ. բարձր.։ Յճխ. ՟Է։ Եզնիկ.։ Եղիշ. ՟Դ. ՟Ե։)
mixed with mud, sloughy, sloppy.
Զերեմիա արկին ի դուբ աղմախառն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Տմարդիկ.
Իսկ դու եւ առ այսոսիկ եղեր տմարդի եւ հում։ Առ բարերարն տմարդիք։ Տարտամք եւ տմարդիք։ Դատաւորք տմարդիք։ Տմարդի յղփացեալ։ Անագորոյնք եւ տմարդիք։ Ռիշտ ես ամենեւին եւ տմարդի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 31։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։ յկ. ՟Զ։ Խոր. ՟Գ. 68։ Նար. ՟Խ՟Ը։ Լմբ. սղ.։ Մխ. առակ.։)
living, lodging or dwelling in the same house, cohabiting;
neighbouring;
— լինել, to live in the same house, to cohabit.
Յոյս է՝ որ զխնդութիւն տնակից հոգւոյ առաքինւոյն պատաստէ. (Բրս. գոհ.։)
poor, indigent, impoverished, ruined;
bankrupt.
poorly, penuriously, in poverty.
Յաղքատէ ծնար դու տնանկաբար. (Գանձ.։)
to lose wealth, to decay, to go to ruin, to become poor, needy or necessitous;
to be expelled, driven out or deprived of one's house, to be forsaken, abandoned;
to fail, to become a bankrupt.
ՏՆԱՆԿԱՆԱԼ. ἕξοικος γίνομαι extorris fio, exul de domo mea factus sum. Ի դուրս անկանիլ ի տանէ. անտուն մնալ.
to cultivate, to plant.
planted.
Մեծութիւն՝ բեռինք ոսկեղէնք, բազմաց ըղձալի, տնկածոյ իմաստք, ծփումն անդուլ, փոփոխումն անդադար. (Պիտառ.։)
springing up, shooting forth, or vegetating together, planted together;
inborn, innate, natural;
participating.
Աստուծոյ բանս՝ որ ամենեցուն է տնկակից, առաջին ի մեզ օրէնք։ Անձին տնկակից են կեանք, բայց մարմնոյ ըստ հաղորդութեան. (Առ որս. ՟Է։ Նիւս. բն.։)
felling of trees.
Կոտորումն տնկոց. ջարդումն ծառոց.
to plant;
to constitute, to place, to establish, to collocate.
Ծառն՝ տնկողին է, եւ վայելչուին՝ խնամոց նորա. եւ դու ոչ ծանեար, եւ պտուղ նմա ոչ ետուր. (Վրդն. դան.։)
Որպէս զի թէ՝ որ տնկեսցես զնոսա ի լեառն ժառանգութեան քոյ։ Տնկեա՛ դու զժողովուրդ քո ի տեղի սրբութեան քոյ։ Տնկեցից զնոսա, եւ ոչ խլեցից։ Մոլորութիւն ի տան տեառն տնկեցին.եւ այլն։
Հիւանդութիւնք տնկին ի մարդիկ։ Յայլ ցանկութեանց սա տկար է. զի ոչ ի սկզբանէ տնկեցաւ ի մեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա։ 21։ ՟Բ. 19։)
cf. Տնապան.
Շունք տնպահք պաշտպանք լինին։ Եղբայր կամ որդի կամ դուստր կամ կին տնպահ, կամ հարազատ սիրելի. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. բագն.։)
dispensation;
— խնդրել, տալ, ընդունել, to demand, to grant, to obtain a -.
to pant for;
cf. Տոգորիմ.
Եւ դու այսմ ցանկացար տոգեալ։ Տողեալ տոգեալ. տիրապէս տրամադրութեան տորբանականդ ի քեզ տոգեալ. (Մագ. ՟Ե. ՟Խ՟Ա։)
cf. Տոհմային.
Ի բնէ գազանութիւն առիւծու, որ ոչ ունի հաղորդութիւն ընդ տոհմակցի իւրոյ. (Վեցօր. ՟Թ։)
in rank, in files, in line, by series.
Բազմութիւն հաւուց տեսի տողաբար, զի թռչին առաջնորդութեամբ ոմանց. (Փիլ. լիւս.։)
ranged in line.
Լծորդութիւն կոչի ձայնակցաց տառից ելանել յիւրաքանչիւր տողագիրն շարուց, տեղի տալով ընկերին՝ մտանել ի լուծ առ յարմարութիւն բանին. (Երզն. քեր.։)
row, range, series, course, chain, train, concatenation.
Ելանէին ի նմանէ որդունք բազումք, որ ոչ հատանէր տողան նոցա. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 17։)
to thread, to string;
to arrange, to place or put in order, to classify;
to draw up, to range, to marshal, to array;
to write, to compose.
Շուն ես դու, եւ երամակ շանց՝ որ զկնի քո տողեալ սահին։ Խորդք տողին ի գնալն իւրեանց. (Արծր. ՟Բ. 19։ Մխ. առակ.։)
to be haughty, to grow proud;
to be harsh, cruel, cross-grained, waspish, shrewish.
cf. Վիրաւորեմ.
bearing witness with another;
fellow-martyr;
— լինել, to attest together, to vouch for with another.
Ոչ ընդունելի է իւր վկայութիւն ի վերայ ինքեան, եւ ոչ վկային վկայակից ի վերայ ինքեան պատշաճ է լինել. (Նանայ.։)
cf. Վկայարան.
Վկայանոց սուրբ տիկնոջն թեկղի։ Ի ներքս ի վկայանոց անդ։ Փակեաց զդուրս վկայանոց։ Շինուածս եկեղեցւոյ եւ վկայանոցաց։ Տայր յեկեղեցիս եւ ի վկայանոցս. (Բուզ. ՟Դ. 10։ ՟Ե. 1. եւ 44։)
to witness, to bear witness, to give evidence, to testify, to depose, to attest, to vouch, to certify;
to acknowledge, to own;
to approve;
to be martyrized, to suffer martyrdom;
սուտ —, to give false evidence, to bear false witness, to perjure;
վկայ անիրաւ վկայեաց զանիրաւութիւն, he has perjured himself, he has borne false witness;
վկայեմ օրինացն թէ բարւոք են, as the law is good I approve it;
պետրոս եւ պօղոս վկայեցին յամս ներոնի, Peter and Paul were tortured in Nero's reign;
վկայեն միտք իմ, I am convinced, I am conscientiously persuaded.
Վասն այնորիկ զայդ առնես, զի եւ դու վկայեսցես. (Ճ. ՟Ա.։)
martyr.
Ո՛վ վկայուհիդ սուրբ սանդուխտ։ Ի տաճարի հռիփսիմեաց մեծ վկայուհեաց. (Շար.։)
to beat off, to drive or beat back, to rout, to scatter, to disperse, to defeat, to crush, to discomfit.
Յառնէ ի վերայ դուդուշն. զոր վկանդեալ պարկիարուխն՝ եհար զզօրս նորա։ Վկանդէր զպարսից զօրն. (Պտմ. առ Լեհ.։)
to discourage, to dishearten, to cast down, to dispirit, to deject, to unnerve. cf. Վհատիմ.
sorcery, witchcraft, divination, magic.
Չար արուեստ վհկաց. դիւթութիւն, հմայք, կախարդութիւն.
conjurer, sorcerer, wizard, magician;
prophetess, pythoness, witch, sorceress.
Զհետ վհկաց մի՛ երթայցէք։ Այր կամ կին, որ լինիցի վհուկ կամ գէտ, մահու մեռցի։ Կախարդիցէ կախարդանօք, եւ վհուկ եւ նշանագէտ լինիցի առ ի զմեռեալս հարցանելոյ։ Եբարձ զվհուկս եւ զգէտս յերկրէ։ Խնդրեցէ՛ք ինձ կին մի վհուկ։ Դիւթեա՛ դու նաձ վհկաւդ (իբրու վհկութեամբդ)։ Զվհուկս եւ զգետնակոչս, եւ այլն։
to finish, to end, to complete, to bring to an end, to terminate, to carry out, to perform, to fulfil, to conclude;
to recompense, to restore, to compensate;
to pay, to acquit, to discharge, to settle;
to deliver, to release, to free from, to rid of, to disentangle, to set free;
to forbid, to prohibit, to obstruct, to hinder;
— զկեանս, to end one's life, to depart this life, to die;
— զոք ի կորուստ, to despatch, to kill;
— զպարտս, to pay, to settle a debt;
— զհաշիւն, to pay a balance;
գործս —, to despatch business;
զիրս դատաստանին արեամբ —, to condemn to capital punishment;
— զհաճոյսն, to content, to satisfy;
զառաջի եդեալ ճանապարհն —, to finish the journey undertaken;
ոչ ինչ կարացին ի ժամուն —, they could do nothing at that moment;
անձամբ ինչ ոչ կարէր —, he could do nothing alone;
չոր թզով եւեթ զպէասն վճարէր, he satisfied his hunger with dried figs alone;
վճարեցէք զնա ամենայն իրօք, provide for all his requirements;
վճարեաց վասն նորա հայրն, his father resolved to kill him;
տեսից եթէ ըստ աղաղակին վճարեցին, I shall see if their works equal their cry ?
լինել ի միջի եւ չլինել՝ զնոյն վճարէ, to be there or not is the same thing;
աստուածպաշտութեամբ վճարեցին զկեանս, they led a pious life to the end.
ՎՃԱՐԵԼ, իլ. λύω, διαλύω solvo, persolvo եւ այլն. Հատուցանել, հատուցումն ընդունել.