to rebel, to revolt, to mutiny, to conspire;
— ի հաւատոց, to apostatize, to abjure religion.
որ եւ ԱՊՍՏԱՄԲԻԼ. ἁφίσταμαι, ἁποστατέω , ἁθετέω. deficio, desro, descisco, rebellis fio, praevaricor, rebello. Յետս կալ. ընդվզիլ. վտարանջել. հեստել. անսաստել. նշկահել. լծընկէց լինել. ի բաց կալ ի ծառայութենէ. յետս կալ ի հնազանդութենէ գլխոյն կամ իշխանի. գլուխ քաշել.
Որպէս Ապստամբեցուցանել.
Ապստամբել ջանաս յինէն զժողովուրդսդ. (Ճ. ՟Ա.։) այլ ըստ հին օրինակի (Ճ. ՟Բ.) գրի, ամբարտաւանեցուցանել։
to excite to sedition, to stir up to rebellion, to cause to revolt.
ἁφίστημι. averto, amoveo, irrito ad defctionem. Տալ ապստամբիլ. ոտք հանել.
cf. Ապստամբ.
որ եւ ԱՊՍՏԱՄԲԵԱԼ, ելոյ, ոց. Որ ապստամբէ կամ ապստամբեաց. ապստամբ.
rebellion, revolt, mutiny, sedition, faction, revolution.
ἁποστασία, ἁπόστασις, ἁποστροφή. defectio, rebellio, aversio. Ապստամբն լինել. ապստամբելն. վտարանջութիւն. անհնազանդութիւն իշխանի կամ օրինաց. զօրպալըգ, ասիլիք, պաշ գալտըրմասը.
to box, to slap, to cuff.
ῤαπίζω. alapam impingo. Ապտակ ածել կամ հանել. հարկանել. տանջել. սիլլէ վուրմագ, դապանճա չալմագ.
Եւ ոչ յապտակելն դժուարեցար. (Նար. ՟Հ՟Է։)
Մի՛ ապտակեր զապտակողսն քո. (Վրք. հց. ՟Բ։ Իսկ յասելն,)
Զոր սիրէ տէր՝ խրատէ, ապտակէ զամենայն որդի՝ զոր ընդունի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34.) իմա՛ որպէս գան հարկանել, տանջել։
Տեսանել (հրէիցդ) ի բացուստ զերուսաղէմ. ապտակէք զծնօտս ձեր, եւ պատառէք զհանդերձս. (Պիտառ.։)
to deliver, to set at liberty;
to save, to preserve.
σώζω, διασώζω, ῤύομαι. եւ այլն. salvo, servo, conservo, sospito. Տալ ապրիլ. ազատել. զերծուցանել։ կենդանի պահել. կեցուցանել. պահպանել. ապրեցնել, խալըսել, պահել.
Թէպէտեւ բռնադատեցաւ, չկարաց ապրեցուցանել զմիտս. (Կիւրղ. ծն.) իմա՛, ողջ պահել զմիտս բանին, քաջ բացատրել։
to live;
to obtain freedom, to escape, to fly.
Ապրեցան ի հրոյն հնոցէ, կամ ի սրոյ, ի մահուանէ, ի ծովէ։ Եւ ապրեալք՝ յայնժամ գիտացաք, եւ այլն։ Ապրեսջիք ի ձեռաց թշնամեաց, կամ ապրեսցուք յանօրինաց։ Ապրեցարուք յազգէ աստի խոտորելոյ. եւ այլն։ Տէր, եթէ ննջեաց, ապա ապրի. եւ այլն։
Դու ասէ կամիս զապրիլն (մեր), եւ նոքա զսպանանելն. (Լմբ. սղ.։)
Իմաստասիրութիւն է խոկումն մահու յապրիլ կենդանոյն։ Տղայք ծնանելով վեցամսայք եւ ութամսայք ոչ ապրին, իսկ եօթնամսայքն ապրին. (Սահմ. ՟Ը. ՟Ժ՟Դ։)
Ընդ ապրեցելոցն ի հնոցին. (Շար.։)
livelihood, subsistence, maintenance, provision.
Հնչումն տաշելոց փայտիցն առ նոյիւ՝ յապրումն հաւատարիմ առնն։ Ապրուստ ի տուն աստուծոյ։ Խնդրեցին զապրուստ ի սրոյ քաջամարտիկ ախոյեանէն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Չորիւքն դիւրաւ զապրուստ անձանց մարթի վճարել։ Շտեմարանել առ ի յապրուստ կենցաղական կարգաց. (Յհ. կթ.։)
Գտանել զապրուստ իւրեանց. (Անան. եկեղ։)
to aid, to assist, to succour;
to league, to confederate.
ԱՋԱԿՑԻՄ կամ ԱՋԱԿՑԵՄ, Աջակից լինել, այսինքն գործակից, նիզակակից, օգնական.
cf. Աջակողմեան.
Ի դատաստանին ասելոց է աջեացն եւ ահեկեացն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։)
Աջեացն եւ ահեկեացն հակառակօքն միաբանելովք. (Եղիշ. դտ.։)
cf. Յաջող.
δεξιός, -η, -ον. dexter, -tra, -trum;
commodus, expediens, facilis. Որ է իբրու յաջոյ կողման, կամ զօրաւոր եւ յաջողակ իբրեւ զաջ. յաջող. դիպող. լաւ եւ գովելի. ուղիղ. բարեվիճակ. դիւր. հեշտին. սաղ. ուղուրլու.
Մի՛ խոտորիցիս յաջ, մի՛ յահեակ ... եւ սակայն զբնութեամբ աջողն գովէ. քանզի զճանապարհս ասէ՝ որք յաջմէ են, գիտէ տէր ... Եւ զիա՞րդ գովէ զաջողն, եւ բաց տանի դարձեալ յաջողէն յայնմանէ. յա՛յտ է, յերեւելոյն աջողէ, եւ յոչն եղելոյ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Յաջողակ.
(Մկրտութիւնն՝) վախճանելոց աջողակ պատան. (Ածաբ. մկրտ.։)
Քան զաջողակն առնէ իմն յաջողակագոյն (խոտորելով յաջն). (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Յաջողակութիւն.
Յառն վահանայ ի լաւութիւն հայելով եւ յաջողակութիւն. (Փարպ.։)
at;
near;
among;
in comparison of;
with regard to;
relatively to;
during, in, under;
against;
with;
towards;
next to;
by;
for;
on;
in presence of, before;
առ իս է յամենայն ժամ, he is always near me;
արգարացուսջիք զնա առ հօր իւրում, make excuses for him to his father;
աղէտք քո ոչինչ են առ իմովս, your misfortune is nothing in comparison of mine;
գնաց առ դուքսն, he is gone to the duke;
առ Հայս եւ առ Յոյնս, among the Armenians and Greeks;
ոչ է նոյնպէս առ Անգղիացիս, it is not even among the English;
սակաւ ինչ է այդ առ պարտեօքս՝ զոր ունիմ առ քեզ, it is little in comparison of what I owe you;
յարդոյ՝ մեծարու է առ ամենեսին, he is respected by all men;
կայթել or խայտալ առ խնդութեան, to leap for joy;
պարտ է լինել ազնուաբարոյ առ անձն եւ առ այլս, it is right to respect one's self as well as others;
առ բարեկամս ունիմ զնա, I keep him for my friend;
նստել, բազմել առ ումեմն or առ ումեք, to sit down near any one;
առ թագաւորութեամբ, under the reign of Tiridates;
առ ի տեսանել զնա, to see him;
առ արտաքս, on the outside;
առ երի, near, towards;
առ երկրաւ, on the ground;
առ այր, to each person, a piece;
առ չարութեան, for malice, through malice;
առ ահի, երկիւղի, for or through fear;
առ նովին ժամանակաւ, at that time, then.
in the shape of a sail.
Հուրն բորբոքեալ առագաստաձեւ շուրջ պատեալ զմարմնով երանելի վկային. (Ճ. ՟Ա.։)
to veil, to cover with a veil or curtain;
to cloak under a pretence, to mask;
to set sail, to make sail, to sail.
καλύπτω. velo, περικλείω, circumcludo, եւ այլն. Ընդ առագաստիւ վարագուրի կամ հարսնարանի առնուլ պարփակել, իրօք կամ նմանութեամբ.
իբր Վարագուրաւ ծածկել. պատրուակել. թաքուցանել. եւ Արգելուլ. խափանել զտեսութիւն. գոցել. եւ աչքը կապել.
to attribute, to ascribe;
to prefix, to put before;
to set, to apply, to put, to join, to add;
to establish, to appoint, to make.
προστίθημι, παρατίθημι, προσποιέω. appono, adjicio, addo, trado. Առընթեր կամ մերձ դնել. յաւելուլ. ի վերայ բերել. եւ Աւանդել գրով, ճառել առաւել քան զոր գտանի ցարդ.
Լռել ապա մանաւանդ յաղագս այսոցիկ, եւ ոչինչ առադրել պարտ է. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
Առնել, կացուցանել. իբր ἑπεργάζομαι, καθίστημι. efficio, constituo.
cf. Առադրութիւն.
πρόσθεσις. appositio, adjectio, additio. որ եւ ԱՌԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Առընթեր դրութիւն. յարադրութիւն. յաւելուած. եւ Ստորոգեալն ենթակայի.
Լինի որպէս ի վերայ նոցա գոլն եւ ոչ գոլն՝ առդրութիւն։ Կարելն եւ ներընդունելն՝ առդրութիւն (կամ առադրութիւն) որոշելով. (Պերիարմ.։)
adage, proverb, saying, aphorism, sentence, apophthegm;
axiom, maxim, general proposition, rule, principle;
oracle.
Եւ տէր առ ի վերայ դորա զառաս զայս։ Առած նինուէի։ Առած բանի տեառն։ Առած նորա յինքենէ ելցէ։ Դուք էք առածն։ Առած տեառն եղիցի մարդոյ բանն տեառն. վասն այդորիկ ես առից զձեզ առիւ. եւ այլն։
Աստուած ի մարմնում, ո՛չ առածոյ գործովք՝ որպէս ի ձեռն մարգարէիցն, այլ բուսակից ինքեան եւ զմիաւորեալն կացուցանելով մարմին. (Բրս. ծն.։)
to proverb, to speak proverbs;
to speak figuratively.
figurative discourse, parable;
enigma.
Առակաւ խօսելն. եւ Առակաւոր բան.
cf. Առակաբան.
Առաքեալ հայելով ի բանս առակախօսիս՝ ասէ. (Լմբ. առակ.։)
cf. Առակաբանեմ.
ԱՌԱԿԱԽՕՍԵԼ Առակաւ եւ օրինակաւ խօսել. առակաբանել.
Զոր մեծին մովսեսի զլինելոցն առակախօսեալ։ Զոր եւ պաւղոս ըստ այլաբանութեանն առակախօսեալ ասաց, քանզի հագար ասէ լեառն սինեայ է. (Փարպ.։)
Ոչ առակախօսէր, այլ յայտնապէս ասելով. (Մամբր.։)
cf. Առակաբանութիւն.
Առակախօսելն լինել. խօսել որպէս առակաւ.
to expose to public notice;
to conceal, to hide;
to dissemble, to play the hypocrite.
Իսկ ԱՌ ԱՉՍ. cf. ԱՉՔ։ ԱՌ. նախադրութիւն. Առընթեր ուղղականի կամ անորոշ հայցականի՝ նախդիր կարծեցեալ, որպէս Վասն, յաղագս, ունելով եւ զզօրութիւն բացառականի կամ գործիականի. զոր օրինակ.
այսինքն վասն սիրոյ քո, կամ ի սիրոյ քումմէ. յն. սիրելով զքեզ։
Ոչ եթէ առ ատել հաստատեցեր ինչ. (Իմ. ԺԱ. 25. յն. ատելով։)
Ո՞ ի ձէնջ առ հոգալ իւրում յաւելուլ կարիցէ ի հասակ իւր կանգուն մի. (Մտթ. Զ. 27.) յն. հոգալով, կամ հոգացօղ։
Ոմանք ոչ առ ատել զառաքինութիւնն փախչին ի նմանէ, այլ առ ամօթոյ պատկառանաց. (Փիլ. լին. Գ. 29։)
Առ սէր իւր եկն մարմնացաւ։ Եւ այլոցն առ յոյս խոստացաւ յամն վեցերորդ միանգամայն արձակել. (Եղիշ. Ը։)
Առ չժուժել ծախիցն փախստական եղեւ։ Առ գութ փիղիպեան ազգին փիղիպոս անուանեցին. (Եւս. քր. Ա։)
Առ անձուկ հոգւոյն տենչայր՝ ասելով, ե՞րբ եկից երեւեցայց. (Ոսկիփոր.։ Մերթ՝ իբր Ըստ.)
Զանձինս առ իմաստունս, կամ առ արդարս ունել։ Զայնպիսի առ պատուականս ունիջիք, եւ այլն։
Զորմէ ասեն լինել չորեքկանգնեան, եւ երեքուղեան, եւ առ երկուս մատունս. (Եւս. քր. Ա։) Մերթ Ընդդէմ, հակառակ.
Առ աստուած, կամ առ մարդ մեղանչել։ Պատերազմեսցի առ անզգամս. (Գ. Մակ. Է. 6։ Իմ. Ե. 21։)
Առ նշանակէ յետս ընդդէմ ընթացելոյ (արեգական)։ Առնուլ պաշար առ հերեսիովտացն հակառակութենէ։ Նզովեաց զթզենին առ օրինակէ. (Կոչ. Բ. Դ. ԺԳ։)
Ոմանք առ կրէտատեաւ. ոմանք առ արիստարքոսիւ. (Եւս. քր. Բ։) Կամ Ի վերայ. յաւելուածով. հանդերձ.
Առ ժամ մի վշտանայ ցաւօքն։ Զառժամ մի նորին լուծումնն է ուսանել. (ՃՃ.։ Լմբ. յայտն.։)
ԱՌ Ի. նախդիր. որ եւ ԱՌ Ի Յ. ԱՌ Յ. Նոյն ընդ առ. ի. յ. կազմելով զնախդիր տրական.
Արագ առ ի լսել, եւ ծանր առ ի խօսել, եւ ծանր առ ի բարկանալ։ Առ ի կեանս եւ յաստուածպաշտութիւն մեզ շնորհեալ. (Յկ. Ա. 19։ Բ. Պետ. Ա. 3։)
Աշակերտք հեղգք առ ի յուսումն, եւ փոյթ առ ի ի վարդապետել. (Խոր. Գ. 68։)
Զառ ի ի մկրտութիւնն գալ յանդգնելոցն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Հատանօղ զառ ի չարն միաբանելոց։ Զառ ի յաստուածայինն լոյս վերահայեցողութիւն. (Շ. թղթ. եւ Շ. հրեշտ.։)
Առ ի յանտանելի հրոյդ. (Անյաղթ բարձր.։)
Զառ ի մօրէ (այսինքն զի ծնէ) զկաղն բժշկելով. (Յճխ. ԺԶ։)
Լինել լուսաւորացդ առ ի ջրեղէն հաստատութեան երկնին։ Առ ի կատարած աւետարանին իւրոյ. (Ագաթ.։)
Առ ի նորա վարս տեղի գտանել երբէք ոչ կարացին. (Խոր. Գ. 67։)
Չկարացեալք հանդուրժել առ ի յերկարս. այսինքն ընդ երկար, այլ եւս. (Փարպ.։) նախադր. սեռական խնդրով.
Առ ի զթարախս քերելոյ. (Յոբ. Է. 5։)
Առ ի չգիտելոյ զանցսս նորա։ Առ ի խնդրելոյ զվրէժս ի թշնամեաց. (Իմ. Ե. 12. 18։)
Առ ի մարգարէականն կատարելոյ. (Ագաթ.։)
Առ ի խաւարն ի բաց ի մէնջ փարատելոյ. (Եզնիկ.։)
Առ ի յողջացուցանելոյ զմիտս մեր. (Շ. թղթ.։)
Հեղուլ զարիւն վասն աստուածային արեանդ, եւ պատարագել առ ի պատարագելոյդ հօր (այսինքն վասն պատարագեցելոյդ). (Ճ. Ա.։)
Առ ի չժուժել սրտիցն բարկութեան. (Եղիշ. Գ։)
Առ ի զի՞նչ կատարել գործ. (Լմբ. համբ.։)
Շատ է գիտել մեզ առ ի փրկութենէ մերմէ (յն. առ ի փրկութիւն մեր) զհայր եւ զորդին եւ զհոգին սուրբ. (Կոչ. ԺԴ։)
Վասն առ ի խրատուէ պարգեւացն ընծայեալք. (Իմ. Ե. 14.) (այսինքն վասն պարգեւաց յառաջ եկելոց ի պատճառս խարտուն։ Գտանի եւ գործիական փոխանակ սեռականի. cf. ՎԱՍՆ։
Առ ի զբարեբախտագոյնսն ի նոցանէն ընդունելով վայելս։ Առ ի յոքնապատիկն վերաբերելով հանդէս։ Առ ի գազանակուր լինելով։ Առ ի հասարակաբար զամենայն սերմանիսն համանգամայն բուսուցանելով. (Պիտ.։)
Պահել առ օրն հրամայեցին զգուշութեամբ. (Փարպ.։)
ԱՌ, ի, իւ, ից, իւք. գ. λῆμμα. sumptio, λῆψις, captio, ἀρπαγή, praeda, եւ բայիւ λαμβάνω, summo, assumo. capio, cepi. Առումն. առնուլն եւ առեալ լինելն. գրաւումն. գնումն. ուստի եւ Տուր եւ առ. եւ Առեալ ինչ. յափշտակութիւն, եւ յափշտակեալ ինչ.
Հրաման տայ առիւ զիշխանութիւն պառակտելոցն նուազեցուցանել. (Խոր. Գ. 6։)
Զայլ եւս զառ եւ զկահ եւ զկազմած խաղացուցանել ի բաբելոն։ Յառէ եւ յաւարէ պատերազմին զմեհեանն բեղայ զարդարէր. (Եւս. քր. Ա։)
Ասպատակելով՝ յառի եւ յաւարի հարկանէին զամենայն քրիստոնեայս. (Արծր. վջ։)
Առ եւ գերի բազում առեալ։ Զառ եւ զգերի, եւ զկապուտ սպանելոցն. (Լաստ. ԺԱ. ԺԷ։)
Խլել եւ աւարել յառ յապուռ. (Եփր. թագ.։)
φραγίζω, ἑμφράττω. sepio, obstruo, obturo. Խնուլ զակն այսինքն զծակս՝ զանցս եւ զմուտս տեղեաց եւ իրաց։ ըստ յն. ցանկել.
ignominy;
private parts, nakedness.
αἱσχύνη, αἵσχιδον, παραδειγματισμός. pudor, ignomina, traductio. որ եւ ԱՌԱԿ ՆՇԱՒԱԿԻ. Խայտառականք. ամօթանք. խայտառակութիւն, ծանականք. նշաւակութիւն. յամօթ առնելն, եւ լինելն. ամօթ.
Յիշեցէք զառականս ամօթագեղ ամուսնացելոյ՝ ոչ ինչ նուազ եւ կուսից։ Յետոյ զգացեալ զառականս՝ կնոջն, զայրանայր ցասմամբ. (Պիտ.։)
who propounds enigmas;
who talks in proverbs.
Խորագէտ, լի երկրաւոր իմաստութեամբ, առասպելախօս, եւ առակարկու. (Ղեւոնդ. ՟Ժ։)
Իբր զվիժած՝ անգրելի կոչման, ըստ առակարկուին (սողոմոնի). (Նար. ՟Ի։)
cf. Առակական.
Յա՛նձն առ ասեն եւ դու լինել վասն մեր առակաւորս նզովս. (Փարպ.։)
to allegorize, to make use of parables;
to confront, to compare, to resemble;
to expbse to public censure.
παραβάλλω, ὐπαινίσσομαι. parabolis expono, etc. Առակս ի մէջ առնուլ. առակաւորել. առակախօսիլ. առակաւ նշանակել. նմանութեամբ յայտնել. նմանեցուցանել. յարմարել. այլաբանել.
Առակս ասէ առցես ի սրտի քում, եւ այնու ածցես զնա ի հաւանութիւն արդար լինելոյ։ (Լմբ.)
Սկսայց առակ (առեղծանելի), ոչ առասպելական, այլ որ է ճշմարիտ առակեալ. (Փիլ. սամփս.։)
Վասն նոցա իսկ առակեաց ամենագէտն զլինելոցն իրս. (Ագաթ.։)
Կամ որպէս Նշանակել. յայտ առնել.
Յառն կողէ ասաց զկինն լինել, առակելով՝ կէս մասին արուին գոլ զէգն։ Փիղք զպատիճսն շարժէին, առակելով՝ եթէ ժողովրդեանն ողջոյն տան. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)
παραδειγματίζω, ἁποκαλύπτω. ignominiae expono, gtarduco. Խայտառակել. մերկանալ զամօթալիս. նշաւակել յանդիման առնել ի նշաւակ.
Տանջանօք առակելով սատակէին. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 10։)
Ոչ կամէր առակել զնա. (Մտթ. ՟Ա. 19։)
simile, allegory, parable;
public censure.
Առակելն, եւ իլն, ըստ ՟Ա նշ. այսինքն Առակաբանութիւն.
counterpoise.
Ընդէ՞ր բնաւ, յորժամ իշխանք զմեզ զզուեն ինչ եւ կամ թշնամանեն ինչ, չբարկանամք. զի չիշխեմք յայնմ սաստից, որ հաւասար եւ առաւել եւս կամ առակունս (կամ առ կրունս) մեր քան զսրտմտութիւն բարկութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3. յն. ո՞չ ապաքէն, զի երկիւղ զուգակշիռ կայ կրիցս, զմեզ ահացուցիչ։)
peculiar, singular, special;
insulated;
solitary, lonely, obscure;
specific;
— յատկութիւն, speciality;
particularly, especially, expressly;
singularly, specifically, narrowly;
apart, in reserve, secretly, aside, separately, solitarily.
Յաւէտ աստուծոյ առանձին է այս, զհանդերձեալսն ասել։ Ոչինչ օտար, եւ ոչ առանձին իմ ինչ, այլ առ ի քէն. զի առանձինն իբր յօտարութեան դնէ զյոլովսն. (Ոսկ. ՟Բ. 32. 35։)
Ոչինչ իւր առանձին ուրուք պարտ լինել, այլ հասարակաց. (Խոր. ՟Ա. 31։)
Ինքեամբ առանձինն սկսող կատարելագունիցն եղեալ. (Պիտ.։)
peculiar, singular;
lonely, solitary;
own.
Զհասարակաց տէրն կոչել որպէս առանձնակ. (Խոսր.։)
Վասն ամենեցուն հայցել առանձնակ ըստ կարգի. (Խոսր. պտրգ.։)
Աստուծոյ զպաշտօնն եւ զերկրպագութիւննա ռանձնակ մատուցանել, որպէս արարած՝ արարչի. (Սարկ. պատկ.։)
Ո՛չ է բաժանելի յառանձնական այլութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
Յայտնել զանլուծանելի բնութիւնն եւ զառանձնականն. (Առ որս. ՟Ե։)
Ուրոյնք եւ առանձնականք ի ծննդոց աճելութենէ. (Նար. ՟Զ։)
to retire, to withdrow.
χωρίζομαι. separor. Առանձինն լինել. մեկուսանալ. զատանիլ. կամ Որոշիլ՝ որպէս բաժանիլ. մէկդի քաշուիլ, զատուիլ.
Յամուսնացն հաղորդութենէ յոլով ժամանակս առանձնանալն։ Զառանձնացելոցն ի միմեանց. (Պիտ.։)
singularity;
propriety.
Սրբավայելուչս առանձնաւորութիւնս իւրաքանչիւրումն երկնայնոցն զարդու. (Դիոն. երկն.։)
Անջատաբար զառանձնաւորութիւնս պաշտել (այսինքն դաւանել), եւ միաւորապէս երկրպագել էութեանն. (Պիսիդ.։)
Ես եւ հայր իմ մի եմք, ոչ ըստ դիմաց եւ առանձնաւորութեան զմին ասէր գոլ, այլ ըստ բնութեան։ Զերիս դէմսն եւ զերիս առանձնաւորութիւնսն, զհայր եւ զորդի եւ զսուրբ հոգի։ Հօր ծնօղ գոլ, որդւոյ՝ ծնունդ, իսկ հոգւոյ ելումն. եւ նոյն սա է առանձնաւորութիւն. զի որով իւիք նշանակեսցի դէմն, նոյն եւ առանձնաւորութիւն (այսինքն ծանօթական յատկութիւն) նմին եղիցի. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զիւրաքանչիւրոցն զառանձնաւորութիւն եւ զյատկական կիրսն առաջի դնել՝ զանձնաւորութիւնն հաստատելոյ վասն էէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
to lose ones head, to rave, to talk nonsense;
to surpass, to go to extremes.
ԱՌԱՆՑԱՆԵՄ կամ ԻՄ Քաջիկ անցանել ըստ ժամանակ, ըստ չափ, ըստ տեղի. զանցանել. հնանալ. ծերանալ. զառամիլ. խռուիլ ալեօք. շատ անցնիլ, առնել քալել կամ անցնիլ.
Յաւէտափթիթ ամենեցուն գոլ, եւ ոչ երբէք առանցանելով սաղարթաթափ լինել. (Փիլ. լին. ՟Ա. 9։)
ἑξίσταμαι, ληρέω, ληραίνω. mente excedo, deliro, nugor, ineptio. Արատաքոյ ելանել անձին կամ քան զչափն անձին, զառանցանել. բանդագուշել. աղճատիլ. ցնորիլ. շաղփաղփել.
Առանց առանցանելոյ բարբաջելոյ զգաստութեամբ կերակրիմք։ Յորժամ առանցանիցէ եւ բարբաջիցէ եւ խելագարիցէ անձնս։ Յառողջամիտ խորհրդոց առանցեալ. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Տողս առանցելոցն բանից յեռուս. (ՃՃ.։)
false, feigned, imaginary, fabulous.
Առանցանք (կամ զառանցանք) են այն, եւ առասպելք անզօրք. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)
Արբեցութեան եւ առանցելութեան պատճառք. (Փիլ. ել. ՟Բ. 15։)
cf. Առանցանք.
Առանցեալ. զառանցական. առասպելայօդ.
axis;
pivot;
passage.
ἁπόλυπον. relictum spatium Անցք. զանցք. դատարկ եւ գոդեալ միջոց անցից. տեղի թողեալ. խորշ ելից ի մէջ շինուածոց.
Ըստ առանցից կողմանց որմոցն առ ի վերին կողմն, որոց ելանիցեն ի վերնայարկսն։ Առանցք ի մէջ կողմանց տանն։ Առանցիւքն եւ խորշիւքն ընդդէմ հիւսիսոյ. (Եզեկ. ՟Խ՟Ա. 7. 9. 11. 12։ ՟Խ՟Բ. 1։)
ἐξέχον, ἑκεχόμενον, προσέχον. eminentia, prominentiae gradatae, junctura. Ագոյցք. զօդք. եւ որպէս Առանցութիւն. վերելք, ցցուածք.
to set before, to place before, to propose;
to intend, to design.
Առաջի դնել, իբր յայտ առնել. հրատարակել. իսկ ԱՌԱՋԱԴՐԵԱԼ, իբր Առաջիկայ. cf. ՅԱՌԱՋԱԴՐԵՄ.
Զհրամանն առաջի դնել հրամայեցին, եւ առաջադրեցաւ ի տաճարին. (Ճ. ՟Ա.։)
proposition, object;
purpose, resolution.
Ի վերայ հացին առաջադրութեան։ Ծխել առաջի նորա խունկս եւ առաջադրութիւնս։ Սեղան առաջադրութեան. (՟Ա. Մնաց. ՟Թ. 32։ ՟Բ. Մնաց. ՟Բ. 4։ ՟Ի՟Թ. 18։)
Եւ է տեսանել յամենեցունցն ընթրիս զէրէոցն բազմութիւն, եւ զնոցուն գլխոց կարգմանց զառաջադրութիւն. (Փարպ.։)
Իւղոյն բարեբաշխ բացատրութեամբ ի մասունս եօթանց առաջադրութեանց գնդիցն վառելոց. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
joint, commissioner, assessor;
cf. Առաջիկայ.
Որպէս Առաջակաց. յանդիմանակաց. մերձակաց. կամ առաջին յառաջի կացելոց. որպէս գլխաւոր պաշտօնեայ, խորհրդական, ատենակալ, վերակացու, տնտես.
Ըղձականացն եւ գուշակելոցն մերձաւորք եւ առաջակայք. (Նար. առաք.։)
Թեւոցն սլացմամբ զառաջակայս բոցեղէն դիմացն ծածկելով. (Անան. եկեղ։)
Մանաւանդ իբր Առաջիկայ. παρών, ὐπάρχων, ὐποκείμενος. presens, subjectus. Ներկայ. առաջի արկեալ. ենթակայ. եւ Հանդերձեալ, որ առաջի՛ կայ առ լինել.
Ապա անց յառաջակայսն, ի լինելոցն նշմարեցուցանէ. (Ագաթ.։)
Յառաջակայ ժամանակսն առնէ ապաստան։ Որ յառաջակայ ամսն լինելոց էր. (Լմբ. սղ.։)
Զգործեալ յանցանսն շնորհեա՛ սմա ապաշխարել, եւ յառաջակայիցն սուրբ պահեա՛. (Մաշտ.։)
Այս սովորութիւն է սրբոց, զեղեալ բարիսն աստուծոյ տալ, եւ զառաջակայն ի նմանէ խնդրել. (Շ. ՟ա. պետ.։)
Յառաջակայ խորհրդոյս մեծութեան ոչ ունելով նիւթ բացատրութեան՝ յանհասութիւն ապաւինի. (Սկեւռ. ես.։)
proposition, proposal, project, question;
establishment, introduction, motion;
arrangement;
theme;
problem;
discourse;
—ք, premises.
πρόβλημα. propositio. Առաջի արկանելն, կամ դնելն, կամ բերելն.
Դիտաւորութիւն. եդեալն ի մտի. եդեալն առաջի առ առնել, կամ առ ընտրութիւն կամ ի հաստատութիւն.
Զառաջարկութիւնն փորձեցաւ գործով կատարել։ Զի զչար կամացն առաջարկութիւն դիւրաւ կարասցէ կատարել. (Պիտ.։)
Ձկտել առ թագաւորդ հոռոմոց, եւ առաջարկութիւն կաթողիկոսի պահանջել. (Ժող. հռոմկլ.։ (որ բերի եւ ի յաջորդ նշ)։)
Յառաջ տանելն. յառաջատութիւն. ձեռնարկումն եւ կատարումն. գործադրութիւն. յառաջադիմութիւն.
Զբոլոր անօրէնութեանցն կատարել զառաջարկութիւն։ Կամացն միայն պէտք են յօժարութեան առ ի յառաջարկութիւն գործոյն գալ. (Պիտ.։)
Զայժմուս տեսանեմք զառաջարկութիւն սքանչելի։ Կարօղ է զառաջարկութիւնս տնօրինել ի բարի. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Կամ ըստ տրամաբանից՝ Նախադասութիւն, յորմէ լինի հանել զեզրակացութիւն.
Արկանելիք զառաջեաւ. սփածանելի, ծածկոյթ.
proposed;
precedent, prior, first;
—ք, first-fruits.
Եղիցին ի հաց յիշատակի առաջաւոր տեառն։ Ի վերայ առաջաւորի սեղանոյն (այսինքն սեղանոյ եդելոյ առաջի տեառն). (Ղեւտ. ՟Ի՟Դ. 7։ Թուոց. ՟Դ. 7։) cf. ԶԱՌԱՋԱՒՈՐ.
proposition, proposal;
first-fruits.
Պանծալի անուամբք իշխանութեան եւ առաջաւորութեան ծածկելով ազւազակութիւնն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
first;
prior, antecedent;
ancient, primitive, chief;
previous, original;
precocious;
in the first place;
—ք, ancestors, predecessors, the ancients;
cf. Նախնիք;
յառաջնմէ, յառանջնում, before, at first.
Յաղագս երիցն ասելի է, ի յառաջնմէն սկիզն առնել։ Յառաջնմէն մինչեւ ցհուսկ յետինն. (Փիլ. իմաստն.։ Եւս. քր. ՟Ա. 8։)
Առաջին յերիցն։ Քահանայն առաջին։ Մի յառաջին իշխանացն։ Ընդ առաջին բարեկամսն։ Զառաջին սիրելի աւագաց իւրոց։ Որ կամիցի ի ձէնջ առաջին լինել. եւ այլն։
Եկն քրիստոս յաշխարհ փրկել զմեղաւորս, որոց առաջինն ես եմ. (Վրք. հց. ՟Ա. ձ։)
Առաջին իւրոյ գանձուն համարելով. (Խոր. ՟Ա. 8։)
Զանիմաստասէր բարս առաջնոցն մերոց։ Ցուցանել զառաջինսն մեր, եւ զբուն հին նախնիս. (Խոր. ՟Ա. 2. եւ 8։)
Սկսաւ յուշ առնել զմիոյ միոյ զառաջնոցն քաջութիւնս. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 19։)
Զոր յառաջնումն բանսարկութեամբ ետուն մերժել զնա հայք. (Փարպ.։)
Որ յառաջնումն չկարաց յաղթել, յայտ է՝ թէ եւ ի վախճանին չկարէ յաղթել։ Զվերջին հարուածսն յառաջնումն ոչ ած ի վերայ նորա. (Եզնիկ.։)
Սա յառաջինսն՝ մինչդեռ բարեացն առաւելութեամբ պսակեալ էր. (Լաստ. ՟Ժ՟Բ։)
Մեծ ճգնութիւն եւ աշխատանս ունին ընդ առաջինս այնք, որք դիմեն առ աստուած. իսկ յետոյ գնանեն խնդութիւն։ Բազումք կամեցան ընդ առաջինսն նախ մեծամեծս առնել, եւ յետոյ եւ ոչ զփոքունս կարացին առնել. (Վրք. հց. ՟Դ. եւ ՟Ի՟Ե։) cf. ՅԱՌԱՋՆՄԷ, ԶԱՌԱՋԻՆՆ, ՆԱԽ ԱՌԱՋԻՆ.
that is created first.
Առաջնաստեղծ մարդ։ Զամենայն արու անդրանիկ քառասնօրեայ նուիրել տեառն վասն անդրանիկ առաջնաստեղծ մարդոյն յանցանաց. (Զքր. կթ.։)
Ածես ի լրութիւն առաջնաստեղծ հարստութեանն։ Յետ նախակարգ յօրինուածոյն առաջնաստեղծ լինելութեանն. (Նար. կգ։)
belonging to a prelate;
that conducts, that regulates.
Եւ Առաջնորդօղ. ունօղ զզօրութիւն առաջնորդելոյ.
Առաւել սեպհականեալ մակդիր մտաց, որ է որպէս առաջնորդ բանական հոգւոյն. յն. ἠγεμονικόν. որ եւ ԱՌԱՋՆԱԿԱՆ, եւ ԻՇԽԱՆԱԿԱՆ ասի.
chief of authors or prelates.
Վայելչաբար նուիրեալ եւ ընծայեցուցեալ առաջնորդապետին աստուծոյ։ Կրտսերագոյնն՝ նորա երիցագունին իշխան է եւ առաջնորդապետ. (Փիլ. լին. ՟Դ։)
immoderate thirst of dignity or power.
Բազում ցանկութեամբ առաջնորդասիրութեամբ ետ զանձն իւր (մոնտանոս) ճանապարհ լինել թշնամւոյ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 16։)