elector.
electorate.
empress.
health, vivacity, loveliness;
sprightliness, liveliness, gaiety, sportiveness.
զորոյ զտղայութեան զկայտառութիւնն յայտ արեալ. (Կորիւն.։)
rejoicing, exultation;
capering, friskiness, frolicsomeness, playfulness;
aquatic animal, fish.
(գուցէ ի Կայթ, եւ Եռ) ի վերացեալն՝ Շարժումն կայտառական. կայտռալն, խայտալն. եռալ զեռալն. խաղալն. կայթք.
Զկայտիռ զծովայնոցն, զզանազանութիւնս կենդանեացն ձեւոց. (Փիլ. յովն.։)
Բազում խնդութիւն եւ կայտիռս ցնծութեան կացուցանէին։ Բազում կայտիռս եւ խնճոյս ցնծութեան զմիմեամբք զեղեալ. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
Յուշ արարին զծովէ եւ զկայտռոց, զթռչնոց եւ զանասնոց. (Սեբեր. ՟Դ։)
cf. Կայտռամ.
kick (from an animal).
having a wife, married, conjugated.
γαμησάς, γεγαμηκώς nuptus, matrimonio iunctus. Այր, որ ունի զկին. ամուսնացեալ. կարգւած մարդ, կնիկ ունեցօղ, տնւոր.
Կանաբրեացն պատուիրեմ։ Որ կանամբին է, հոդայ, թէ ոչպէս հաճոյ լիցի կնոջ իւրում. (՟Ա. Կոր. ՟Է. 10. 33։)
women, the fair sex.
Կանայք. γυναῖκες mulieres, feminae. կնիկներ. ( կանանի ասեն եւ ջուղայեցիք)
Զարհուրեցան կանանին՝ որ ընդ նունեայ, եւ սկսան փախչել. (Պտմ. վր.։)
Զիւրեանց կանանին ընդ նոսա արձակեալ։ Ընդ կանանին տայր հրաման երթալ. (Բուզ. ՟Ե. 43։)
Ի մատուռն ուրեք երթալ՝ վասն կանանւոյ ոչ կամիմ. (Վրք. հց. ձ։)
Նաեւ կանանոյն ժողովեալ մատաղ մանկտովք։ Եւ կանանոյն անդամ սատարեալք ըստ իւրեանց տկարութեան կանացի ուժոյն. (Ագաթ.։)
born of & woman.
Ծնեալն ի կնոջէ կամ կնոջ, որպէս դնի ի յն. որդիք մարդկան. մարդ տառապեալ.
Այր կանանցածին։ Ո՞ ոք կանանցածին։ Ո՞վ ի կանանցծնաց՝ Յոբ. (՟Ժ՟Ա. 12։ ՟Ժ՟Դ. 1։ ՟Ժ՟Ե. 14։ ՟Ի՟Ե. 4։)
Ազատին ազգք կանանցածնաց ի ձեռն կուսին կուսածնի. (Տօնակ.։)
Գլխատմանն, որ հոգւովն եղիային, ի կանանցածնացս վեհին. այսինքն մեծին ի ծնունդս կանանց. (Ոսկիփոր.։)
gynecocracy, petticoat government.
green, green colour;
verdure.
Կանաչ գոլն, կանաչ գոյն. մանաւանդ Դալարութիւն. կանաչասաղարթութիւն.
Կանջութիւն, սպիտակութիւն ... ընդ որակութեամբ են. (Անյաղթ պորփ.։)
Ի ծառս ... որ յար ի կանաչութեան կան մնան. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)
Ի թզենին՝ որ առաւել ունէր կանաչութիւնն. (Երզն. մտթ.։)
Մշտափթիթ լուսեղէն կանաչութեամբն ծաղկեալ։ Լուսեղէն կանաչութեամբ հրոյն էր ծաղկեալ. (Խոր. հռիփս.։)
Յորժամ երկիրն խոնաւ լինի, եւ ունի նշանակ ջրոյ յինքեան զկանաչութիւն բուսոյն. (Անան. զղջ.։)
female, feminine, womanly, womanish;
effeminate;
— սեր, ազգ —, womankind, the fair sex;
— ձայն, womanish voice;
— զգեստ, woman's garments;
— զարդ, female attire or ornaments;
զգենուլ —, to dress oneself in female attire;
մտանել զմուտ —, ննջել զգործ —, to lie with mankind;
—ք, women;
the menses.
γυναικαῖος, γυναικώδης muliebris ἁνδρόγυνος effeminatus. Յանկաւոր կանանց կամ կնոջ. կանանցական. կնոջական. եւ Կնատ. կնամարդի. իգացեալ. կնկան յարմար, կնիկներու բան՝ կերպ՝ պէս.
Զգեստ, կամ գործ, կամ մուտ կանացի. (Օրին. ՟Ի՟Բ. 5։ Ղեւտ. ՟Ի. 13։ եւ ՟Ժ՟Ը. 22։)
Անձինք կանացեաց քաղցիցեն։ Վատութիւն ունի զկանացին. (Առակ. ՟Ժ՟Ը. 8։ ՟Ժ՟Թ. 15։)
Ո՞վ հոգւոյն արութեան ի կանացի մարմնի։ Զարդ կանացի. (Ածաբ. մակաբ. եւ Առ որս. ՟Ա։)
Մարմին մի, եւ գլուխ երկուս, կանացիս եւ առնիս։ Կանացի բարք։ Արք կանացիք. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Ոչ ունէր կակուղ փետրալից անկողինս՝ թուլացուցանողս եւ լուծանողս զկանաչեաց զմարմին. (Բաբիղ. ի յհ. մկ.։)
Մոռացան զկանացի տկարութիւնն։ Զճչիւն կանացեացն. (Եղիշ. ՟Ը. եւ ՟Զ։)
Կանացի կերպ։ Ձայն կանացի. (Նար. ՟Խ՟Ը։ Շ. եդես.։)
Մի զգեցցի կանացի ( զգեստ, կամ կանացաբար) (Վանակ. յուրախացիրն.։)
measuring by cubits.
Չափելն եւ չափիլն կանգնաւ. որոշեալ չափ կանգնոյ.
Կանգնաչափութիւն պատկերին նաբուգոդոնոսորայ՝ ՟Կ՟Զ. յարեալ ի վեց հարիւր ամս նոյի, առ որով ջրհեղեղ, լինի ՟ոկզ. այն է թիւ անուան գազանին, այսինքն նեռին. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
to get up or rise again, to be built or raised up;
to stay, to stop.
the raising up;
re-establishment, building, erection, construction;
restoring, reviving;
resurrection.
ԿԱՆԳՆՈՒԹԻՒՆ ԿԱՆԳՆՈՒՄՆ. ἕγερσις erectio ἁνάστασις resurrectio. Կանգնիլն. յոտին կալն. յառնելն. յարութիւն. շինութիւն. նորոգութիւն.
Մկրտութիւն զօրութիւն է յարութեանն. իսկ արդ ի կանգնութեան նորա յաւուր՝ զյարութեան շնորհս ընկալցուք. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Ի գլորումն եւ ի կանգնումն բազմաց. (Ղկ. ՟Բ. 34։)
Կանգնեաց ի կանգնումն յարութեան, որ ոչ անկանի. (Շ. մտթ.։)
Կանգնումն պարսպաց, կամ աշխարհի. (Նախ. եզեկ.։ Վեցօր. ՟Է։)
Կանգնումն վերստին՝ կործանեցելոյս. (Նար. ՟Ի՟Թ. իբր կանգնիչ տիրապէս։)
Օգնականք նորա են եւ գազանք, զի նոքօք եգիտ նա զկանգնումն իրաց բազմաց. (Եփր. ծն.։)
to be well established, deeply rooted, well founded, fixed.
large wooden collar.
• «փայտէ մեծ անուր» Նչ. եզեկ. Մագ. թղ. 138 «Եգիպտացի ճգնաւորների մէջքի անուրը» Մաշտ. (ըստ Հացունի, Պատմ. տարագի 426). նոյն բառն է կանդիւ (այլ ձ. կանդի) «զանազան խոտերից հիւ-սուած պսակ՝ որ տակառի բերանն են անց-կացնում, որպէսզի գինին եռալու ժամա-նակ դուրս չթափուի» Վստկ. 94։
• ՆՀԲ լծ. անիւ։
• ԳՒՌ.-Ալշ. Մշ. կանդրիվ, Ախք. կանռիվ կեչի կամ հացի ծառի փայտէ շինուած ջ ձևով օղակ՝ որ արօրի ծայրն են անցկաց-նում և նրա վրայից փոկով արօրը լուծին են միացնում». նոյնը նաև կանդրև Բբ. Ղրբ. կանդրիկ Վն. կանդրիւ Բլ. Խտջ. կանրեղ Բիւթ. կոնդակ Ղզ. Երև. Ղրբ.։
ռմկ. կանտրիւ. (լծ. անիւ) Անուր մեծ փայտեղէն.
Անիւքն ութ էին երկուս երկուս յիրար յեռեալ, որպէս յերկուս բոլոր կանդրիւ յիրար անցուած. (Նչ. եզեկ.։)
Շղթայս եւ ձեռնակապանս եւ կանդրիւս ի միջոց ունելով. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
cannabine. drill, duck.
Ի կանեփոյ գործեալ. ձորձ ի հաստ կտաւոյ.
Զգեցոյց նմա չուխայս (կամ պարեգօտս) հւնս եւ պատառատունս, եւ խոշոր կանեփիս. (Ճ. ՟Դ.։ Հ=Յ. նոյ. ՟Ժ՟Ե.։)
lamp-bearing.
Զջահսն շուրջ ածէր ի վեր անդր (կապիկն,) որպէս կանթեղակիրքդ մանկունք, յոյժ ցոյցս առնելով. (Փիլ. լիւս.։)
foretelling, prediction;
introduction.
նախասացութիւն. կանխաւ ասելն. որպէս προάγγελμα praedictio.
Թէ որպէս զանեղութիւն որդւոյն կանխաբանութեամբ բացայատէ. (Նանայ ի սկիզբն յհ.։)
foreknowledge, prescience, gift of prophecy.
πρόγνωσις praenotio, praescientia πρόνοια providentia եւ consultum, industria. Կանուխ կամ կանխաւ գիտութիւն հանդերձելոց, յառաջ գիտութիւն. իբրու սեպհական աստուծոյ՝ ասի.
Խորհրդով եւ կանխագիտութեամբ աստուծոյ. (Գործ. ՟Բ. 23։ եւ Յճխ. ՟Ժ՟Ե։ եւ Յհ. կթ.։)
Հօր տալով զկանխագիտութիւն՝ ոչ զորդի եւ զհոգի զրկէ ի նախագիտութենէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
Կանխագիտութիւնն չէ՛ պատճառ չարեաց. (Եզնիկ.։)
Եւ իբրեւ հաղորդական մարգարէից.
Կանխագիտութիւն ոչ այլ ինչ, բայց միայն ապագայից իրացն յայտնութիւն ի սիրտս նախատեսացն կերպարանեալ. (Շ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
Լցեալ լինէի վարդապետական շնորհալից իմն կանխագիտութեամբ. (Պիտ.։)
Եւս եւ Կանխագոյն տեղեկութիւն իրաց. նախածանօթութիւն. գիտութիւն.
Ոմանք ի կանխագիտութենէ մեղանչեն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
predicting in writing.
Կանխաւ գրութիւն. նախաճառութիւն ի սուրբ գիրս.
Քրիստոս ոչ եդ շուք լինել անձին քահանայապետ, այլ կանխագրութեան հպատակեաց. (Լմբ. պտրգ.։)
introduction.
antedate.
prediction, prophecy.
Յառաջ ասելով, զկանխախօսութիւն մարգարէիցն նշանակէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Կանխախօսութիւնքն վասն զիջենալոյ եւեթ էին աստուծոյ ընդ մարդկան, եւ արդ զի՞նչ պէտք կանխախօսութեանն իցեն. (Ոսկ. ես.։)
ancient custom or usage, ancientness;
prejudice, prepossession.
ԿԱՆԽԱԿԱԼ ԿԱՆԽԱԿԱԼՈՒ. προληπτικός anticipans, praesumens, praerogativus. Որ ինչ ի վաղուց հետէ կալեալ է, կամ պահեալ. ընդաբոյս. բնաւորեալ. սովորական. իբրեւ օրէնք եղեալ.
Զորոց խելամտութիւնն յինքեան ունէր կանխակալ գիտութեամբ. (Եզնիկ.։)
Կանխակալ էր սովորութիւնն։ Կանխակալ սովորութեամբ կատարել, սիրել, կամ կապիլ. (Սեբեր. ՟Գ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։ Երզն. մտթ.։)
Ոչ եթէ առ կանխակալին սովորութեան էր սէր սրբոյ առ նոսա. (Ոսկ. փիլիպ.։)
πρόληψις praesumtio. Կանխակալն գոլ. հնութիւն՝ իբր իրաւունք համարեալ. ձեռներիցութիւն.
Զոր վասն կանխակալութեանն ատեայր սովորութիւնն. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
prediction.
Կանխաւ ձայնելն. կանխասացութիւն. մարգարէութիւն.
Ըստ մարգարէին, կամ մարգարէիցն, կամ նախատեսացն կանխաձայնութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ։ Գր. հր.։ Լաստ. ՟Բ։)
predestination.
prophetic.
Իբր կանխաւ ասացեալ. այսինքն գուշակեալ, եւ վերագոյնդ ճառեալ.
Կանխասացիկ բանք մարգարէից. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Չես ինչ օգտելոց ի կանխասացիկդ բանէ։ Հակառակէին չհաւատալ կանխասացիկ պատգամացն։ ընդ սքանչելիսն խառն են եւ կանխասացիկքն (մարգարէութիւնք). (Ոսկ. ես.։)
prediction.
πρόρρησις praedictio, vaticinium. Նախաձայնութիւն. գուշակութիւն. մարգարէութիւն. բանն նախաձայնեալ.
Մարգարէական, կամ հոգւոյն կանխասացութիւն. (Ճ. ՟Բ.։ Խոսր.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ղ։)
Հարցանեն զժամանակ ելից կանխասացութեան. (Իգն.։)
Զի կանխասացութեամբն ուսցին. (Մխ. երեմ.։)
Զայսպիսի կանխասացութիւնս թելադրեաց. (Վրդն. ծն.։)
foresight, precaution;
prevision.
πρόνοια, πρόγνωσις praenotio, praescientia, providentia. Նախատեսութիւն, կանխագիտութիւն, նախախնամութիւն աստուծոյ. եւ մարգարէութիւն.
Ըստ ծածուկ եւ անքննին իւրոյ կանխատեսութեանն. (Փարպ.։)
Որպէս զիարդ ճանաչէ աստուածային կանխատեսութիւն։ Առ որս կամաւ եւ ըստ կանխաըեսութեան խորհրդոյ յայնոսիկ խոնարհէր տէրն. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
Զկանխատեսութիւն իւր յայտ առնէ. (Նանայ.։)
Կանխատեսութիւն մարգարէից, կամ առաքելոց. (Ճ. ՟Բ.։ Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ղ։ Սարգ. յուդ. ՟Գ։)
in cash, ready (money);
— դրամ, ready money, cash;
— հատուցանել, to pay in advance.
priority, anteriority;
anticipation.
Կանխելն՝ վաղ յառնելով, կամ յառաջագոյն ծանուցանելով. վաղ ժամանակ. հնութիւն. յառաջնութիւն ի սկզբանէ. եւ փոյթ. (յն. պէսպէս)
Եւ եթէ ո՛րչափ է կանխութիւն, ի մէջ գիշերի յառնէի ասէ. (Խոսր.։)
Կանխութիւն աղօթից. (Խոսր.։ եւ Սարգ.։)
Կանխութիւն գրոյն, կամ մարգարէութիւն. (Նար. ՟Դ։ Երզն. մտթ.։)
Զոր ասացեալ են վասն կանխութեան աստուածութեան փրկչին (յն. նախագոյութեան, կամ գոլոյն ի սկզբանէ։) Վասն կանխութեան հրէիցն (գրեաց յովսեպոս, այսինքն հնութեան, նախնեաց) (Եւս. պտմ. ՟Ա. 2։ ՟Գ. 9։)
Սկզբնաւորեալ ի կանխութենէ լինելութեան արարածոց յանսկիզբն արարողէն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Օրէնք եւ մարգարէք զկանխութիւն աստուածային խորհրդեանն բարբառին. (Տօնակ.։)
Պատրաստեալ տանջանացն կանխութեանց նիւթեալք. այսինքն ի վաղուց հանդերձեալ, կանխեալ. (Ագաթ.։)
Իբր կանխահասութիւն.
precessionofthe equinoxes.
canon law;
— գիրք, book of canons.
law-giver, legislator.
Ի կանոնագրացն հավատասահման դաւանաւորաց հարցն նիկիոյ. (Նար. մծբ.։)
regulation, statute, constitution.
Սահմանադրութիւն. օրէնք. կանոն.
Զհաւատոյ խոստովանութեան կանոնադրութիւն, խոստովանական կանոնադրութիւն։ Ճշմարիտ կանոնադրութիւն կաթողիկէ եկեղեցւոյ. (Արծր. ՟Բ. 2։ Նար. ՟Խ՟Ը։ Կանոն.։ Շ. ընդհ.։ Լմբ. պտրգ.։)
canoness.
observation of rules.
regulator.
regularization.
canon;
կեանք —ի, an easy life.
belonging to a -.
canonry.
canoness.
cf. Կանչ.
Ոչ ձայնս, եւ ոչ կանչիւնս հանել (ի վերայ մեռելոյ). (Ճ. ՟Դ.։)
Կանչիւն առնէր աթոռակին. (Նար. տաղ.։)
to suffer oneself to be corrupted, to take bribes.
ԿԱՇԱՌԱԳՆԱՑ ԼԻՆԵԼ. Դաշնաւորիլ կաշառօք.
Ի պատգամս անկանէին, կաշառագնաց լինէին, առնուին (դրամս). (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 20. յն. արծաթսիրութեամբ վարեալք՝ ամսքեցան արծաթով։)
bribery, corruption;
venality.
δωροδοκία corruptio per dona. Կաշառակուրծն լինել. կաշառառութիւն.
Վասն կաշառակրծութեան ակն առնուին, եւ ոչ յանդիմանէին։ Թագաւորն եւ իշխանք կաշառակրծութեամբն անիրաւէին ի դատաստանս. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. ամովս.։)
Կաշառակրծութիւն զայս (զկուրութիւն իմաստնոց) կարէ առնել։ Արծաթսիրութիւն եւ զիշխանս հրէիցն կաշառակրծութեամբ ապականեաց. (Ոսկ. յհ.։)
the accepting or taking bribes.
Առնուլն զկաշառս. կաշառակրծութիւն.
Վասն անիրաւ դատաստանաց, վասն կաշառութեան. (Ճ. ՟Ը.։)
Կաշառառութեամբ յայնպիսի յանդգնեցաւ գործ. (Ոսկիփոր.։)
joy, mirth, pleasure, content, delight;
բերկրանօք, deliciously.
Ցնծալից բերկրանօք. (Նար.։)
Արքայութիւնն բերկրանք են եւ աստէն. (Խոսր.։)
Անհամեմատ, կամ անկշռելի, կամ անբաւ բերկրանօք։ Բարեզարդաբար բերկրանօք բերին։ Խօսնակ բերկրանաց։ Ախորժ բերկրանաց ճաշակմամբ. (Նար.)
Զլսողացն անձինս լի առնէին ուրախական բերկրանօք. (Լաստ. ՟Ժ։)
Ուրախութեան եւ բերկրանաց. (Կիւրղ. ղկ.։)
joyful joyous, cheerful.
Պատարուն բերկրութեամբ. բերկրալից.
to rejoice, to give joy, to recreate, to divert, to delight, to enliven, to please.
ԲԵՐԿՐԵՄ ԲԵՐԿՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. χαροποιέω laetifico, exhilaro, χαριεντίζομαι facete dico Տալ բերկրիլ. ուրախ առնել. զուարթացուցնել. զուարճացուցանել.
Յոյս հանդերձելոցն բերկրէ զհաւատացեալսն։ Իւր ինքեան փառաւորութիւնն բերկրէ լիւրաքանչիւրսն. (Խոսր.։)
Նախ զլսելիսն բերկրեն, եւ ապա զսիրտն. (Նար. երգ.։)
Ո՛վ խաչ բերկրօղ. (Եպիփ. խչ.։)
Այս ինչ արդեօք իցէ, զոր ես ասեմ նշանակել ձեզ, եւ բերկրել զանձն քո. (Պղատ. սոկր.։)
Զտրտմեցելոյն սիրտ բերկրեցուցեր։ Իսկ բերկրեցոյց, որով տրտմեցաւ. (Նար. ՟Ժ՟Դ. եւ Նար. կուս.։)
cf. Բերկրեմ.
ԲԵՐԿՐԵՄ ԲԵՐԿՐԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. χαροποιέω laetifico, exhilaro, χαριεντίζομαι facete dico Տալ բերկրիլ. ուրախ առնել. զուարթացուցնել. զուարճացուցանել.
Յոյս հանդերձելոցն բերկրէ զհաւատացեալսն։ Իւր ինքեան փառաւորութիւնն բերկրէ լիւրաքանչիւրսն. (Խոսր.։)
Նախ զլսելիսն բերկրեն, եւ ապա զսիրտն. (Նար. երգ.։)
Ո՛վ խաչ բերկրօղ. (Եպիփ. խչ.։)
Այս ինչ արդեօք իցէ, զոր ես ասեմ նշանակել ձեզ, եւ բերկրել զանձն քո. (Պղատ. սոկր.։)
Զտրտմեցելոյն սիրտ բերկրեցուցեր։ Իսկ բերկրեցոյց, որով տրտմեցաւ. (Նար. ՟Ժ՟Դ. եւ Նար. կուս.։)
portage, carriage;
exigence;
tendency;
proneness, propension, inclination;
fertility.
φορά latio, motus ἁγωγή ductus Բերելն, եւ բերիլն (ըստ ամենայն առման). որպէս ն.
Ի բերումն բովանդակութեան արարչական բանին հանգստեան. (Նար. կուս.։)
Ի բերմանէ իւրոցն շահից. (Պիտ.։)
Սա իսկ գոլով բերումն բանականին՝ լար ոսկի, օրէնք կոչեցեալ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
Ի ծովային բերմանց շնորհալոյս մարգարիտ. (Նար. կուս.) իմա՛ զբերս ծովու, ն. կամ կր։
Քառասնօրեայ ի տաճարն բերմամբ. (Սիսիան.։)
Ընդ կրունկն բերմամբ։ Երկնից բերմամբ. (Նար.։)
Զօդոցն բերման ալեացն. (Պիտ.։)
Արեգական բերմամբն չափին. (Շ. բարձր. (որք հային եւ ի յաջորդ նշ։))
Որք միանգամ ստորին բերմանս են. (Ածաբ. մկրտ.։)
Ո՛չ ժամանակաւոր ըստ ծառայի բերման. (Ոսկ. յհ.։)
Որ ինչ յաշխարհիս բերմունք են. (Շ. բարձր.։)
Ըստ իրացն բերման. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Կամ Յօժարութիւն. ձկտումն. յարումն.
Ախորժակացն բերմամբք։ Յօգտակարագոյն բերմանէ։ Յանդուգն բերմամբ. (Պիտ.։)
Զգայարանաց անյագութիւնն ի բերումն աշխարհի։ Քննեաց զանկարգ բերմունք մարդկան. (Լմբ. ժղ.։)
Անբռնադատ կրիցն առ սոյն բերումն. (Նար.։)
nailed, fastened with nails.
Կապեալ, այսինքն պիդեալ բեւեռօք. բեւեռապինդ. երկաթագամ.
Սանձեալ թիակօք զերիվարս տախտակագործացն՝ բեւեռակապ երկաթագործացն. (այսինքն զնաւս) (Ագաթ.։)
Ի փայտի զնա բեւեռակապ պնդէր (այսինքն խաչէր)։ Բեւեռակապ ի փայտին բարձու պրկեալ. (Յհ. կթ.։)
to nail, to nail up, to fasten with nails.
προσηλόω, καθηλόω, ἱσχυρόω clavis figo, affigo, firmo Սեւեռել. հեղուսել. բեւեռօք պնդել. անշարժ հաստատել. յարել, կցել իսպառ. գամել.
Բեւեռեցին զնոսա բեւեռօք. (Ես. ՟Խ՟Ա. 7։)
Եւ ամենայն սպաս տան անտառին Լիբանանու՝ ոսկւով բեւեռեալ. (՟Բ. Մնաց. ՟Բ. 20։)
Եբարձ զայն ի միջոյ, եւ բեւեռեաց ընդ խաչափայտին. (Կող. ՟Բ. 14։)
Բեւեռեցին որպէս չարագործ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Բեւեռեցար ի խաչին։ Ի խաչին բեւեռեալ. (եւ այլն. Շար.։)
Նմանութեամբ ասի.
Բեւեռեա՛ ընդ երկիւղ քո զմարմին իմ. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը. 120։)
Բեւեռեալ կամք ի տիպս պատկերի՝ ըստ առնել առնողին. (Ագաթ.։)
(Հաստատուն աստեղք) յա՛յտ է թէ բեւեռեալք են, եւ ոչ գնայունք. այսինքն անշարժք. (Եզնիկ.։)
Չբեւեռիլ ընդ աշխարհական իրս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։)
Ընդ երկիր բեւեռեն՝ կա՛մ գործով, կա՛մ կամօք եւ հաւանութեամբ առ ի գործսն. (Լմբ. սղ.։)
Աներեւակի նետիւք խոցոտեալ ... հանապազամուխ բեւեռեալ աստուստ ընդ հոգւոյս։ Ընդ անցաւորս այս կենցաղ կորստեան՝ կամօք բեւեռեցայ։ Ի քեզ պատուաստեցայց՝ բեւեռեալ յուսով. (Նար.։)
Իբրեւ բեւեռեալք ընդ նմա՝ չառնուին յանձն թափիլ ի նմանէ։ Ո՞վ տայր ինձ այժմ զմարմնովն Պօղոսի եւ Պետրոսի զեղուլ, եւ բեւեռել ընդ գերեզմանս նոցա. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. հռ.։)
Կողն (Ադամայ) ... իբր ամուսնացաւ, յետոյ, իբրու թէ ի տեղւոջ իւրում բեւեռեցաւ տնկեցաւ վերստին. եղիցին ասէ երկոքին ի մի մարմին. (Եփր. ծն.։)
Այն որ բեւեռեաց զունկնն զայն զհատեալ՝ կարող էր նա եւ զանդամսն միաբանեալս քայքայել։ Զունկնն ի տեղւոջ իւրում բեւեռեաց. (Եփր. համաբ.։)
to buzz, to hum, to murmur.
Ձայն հանել ճանճից, մեղուաց, եւ նոցին նմանեաց ի թռիչս իւրեանց. տզզալ.
(Ո՞վ ճանճ) անդ բզզա՛, եւ յարքունիսն մի՛ երթար. (Մագ. ՟Ը։)
cf. Բզզամ.
Զմեղուացն քննեսցէ զձայնս, կամ զճանճից եւ զմժեխաց ... որ շուրջ թռուցեալ բզզեն, եւ ճիւաղ շառաչեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։)
buzz, hum.
ԲԶԶՈՒՄՆ որ եւ ԲԶԶԱՆՔ. Բզզալն, կամ բզզելն մեղուաց, ճանճից, եւ այլն. վըզ վըզ ձան հանելը.
Թէ աւետարանականն ձայն ... ոչ ազդեն ի լսելիս, եւ ոչ քոյդ մեղուական բզզումն. (Շ. թղթ.։)
cf. Բզզումն.
ԲԶԶՈՒՄՆ որ եւ ԲԶԶԱՆՔ . Բզզալն, կամ բզզելն մեղուաց, ճանճից, եւ այլն. վըզ վըզ ձան հանելը.
Թէ աւետարանականն ձայն ... ոչ ազդեն ի լսելիս, եւ ոչ քոյդ մեղուական բզզումն. (Շ. թղթ.։)
scarab, beetle;
stag-beetle;
cockchafer.
ԲԶԷԶ ԲԶԻԶ. որ եւ ԲՆԴԵՌՆ. κάνθαρος, κανθαρίς scarabeus, scarabelaphus Ճճի բզզօղ՝ ո՛րպիսի եւ իցէ. մանաւանդ՝ որոյ թեւքն եւ ամփոփեալ ի պատեանս, եւ առաւել աղտաղասէրն.
Զայլ զբիւրս ի բզզոց անզարդ զեռունս։ Զամենայն զեռունս եւ զբզիզսն ... ժայթքեալ արտաքս բերցես. (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)
Եւ այլ՝ որ ոչ արիւնաւոր զեռունք են, որ են բզիզք. (Կանոն.։)
Զկէսն պարթեւս, այսինքն զմեղու. եւ զկէսն պատենաթեւս, այսինքն ... զբզէզս. (Վեցօր. ՟Ը։)
Մանտր բզէզն, որ ի մէջ վարդին լինի։ Յաղագս բզեզոյ. (Վստկ. ՟Ճ՟Բ. ՟Ճ՟Ը։)
Բնդեռն, բզիզ. (Հին բռ.։)
Կաքաւն ի բզէզն ապաւինեցաւ։ Արծիւն ոչ լուաւ բզեզին։ Խոզն եւ բզէզն աղբակերք են. (Ոսկիփոր.։)
cf. Բթիմ.
to blunt, to make less sharp or piercing, to take off the point, to rust;
to stupify, to make stupid or heavy.
ἁμβλύω hebeto, obtundo որ եւ ԲԹԵԼ, ԲԹԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Բութ եւ գուլ առնել զսրութիւն իրաց կամ մտաց. եւ նմանութեամբ՝ Անպիտանացուցանել, թուլացուցանել, ի դերեւ հանել, խափանել. բթացնել.
Բթացուցանել ի շնորհաց սուրբ հոգւոյն. (Շ. ընդհ.։)
Ընդէ՞ր զառաջին գեղեցկութիւնն իմ բթացուցեր. (Ոսկ. աւագ ՟բշ.։)
cf. Բթացուցանեմ.
Թեփք կոկորդիլոսի զերկաթ սրեալ բթեն։ Փայլատակմամբքն զաչսն շլացուցանէ եւ բթէ. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին.։)
Նման յԵսայի՝ զայլըս սըրեմ, ի սրոյ բանին զիս յոյժ բըթեմ. (Երզն. այբուբ.։)
Զմիտս տեսօղս բթէ տրտմութիւն. (Նեղոս.։)
Բթեսցէ զարմատս քո. (Սիր. ՟Լ. 10. (յն. կրճտեսցես զատամունս քո)։)
ԲԹԵԼ. ըստ քերականաց յառոգանութեան՝ Ի վերայ իջուցանել զձայնն, յորոյ ի նշան ի վերայ բառին երբեմն դնի բութ ().
Ոլորակ չէ՛, վասն զի բթի վերջն. (Երզն. քեր.։)
cf. Բթացուցանեմ.
Կերակուրն բթեցուցանէ զմիտսն. (Բրս. վաշխ.։)
Վարժողքն պղերգագոյնք ... ոչ զքաջամիտսն ի կատարելութիւն յառաջեն ... այլ բթեցուցեալ (կամ բթացուցեալ) եւս՝ ընդունակս անչափն պատրաստեն կորստեան. (Պիտ.։)
Բթեցուցին (յառաքինութենէ) ... Բթեցուցին զգործս։ Նաեւ զոմանս յիմոցն բթեցուցին. (Լմբ. սղ.։)
talisman, amulet, phylactery.
ἵαμα sanatio, remedium, ἁλεξιφάρμακον, περίαμμα amuletum, ligamen որ եւ ԲԺԻԺ. Սուտ դեղ բժշկութեան. կախարդանք. ծրարք եւ արարք վհկաց ի սուտ կարծիս բուժելոյ զախտս, կամ պահելոյ ի պատահարաց. է՛ որ տխմարական, եւ գործ սնապաշտութեան, եւ է՛ որ դիւթական եւ դիւական. հա մայիլ.
Գտանէին ի ներքոյ հանդերձից նոցա յուռութուլունս, եւ բժժանս յամենայն կռոց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 40։) Ուր որպէս յուռութուլունք՝ ի յն. է ἰερώματα այսինքն նուիրականք, կամ սրբազան կարծեցեալ իրք հեթանոսանկանք. նոյնպէս եւ բժժանք՝ է ἱαμνεία (իբր յատուկ անոճն). զոր թարգմանիցն մեր առնու իբր ἵαμα , որ է բուժումն, բժշկութիւն։ Վասն որոյ բժժանքն լինի որպէս Բուժանք. այսինքն իրք բժշկարարք եւ ազատարարք՝ ստութեամբ.
Եւ ոմանց քերել բերել ի ծեփածոյ նաւին նաւթոյ՝ ի բժշկութիւն եւ ի ջնջոց ցաւոց ինչ բժժանաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զծրարս բժժանաց ի ձեռին եւ ի յարկին եւ ի պարանոցի կապել. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
Դիւթութեամբք եւ բժժանօք. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Եւ եթէ այլ ոք ի ձէնջ գիտէ առ նոսա դիւական ինչ բժժանք, եւ զայնոսիկ յայտնեցէ՛ք նոցա, եւ ասացէ՛ք թողուլ, եւ ի բաց կալ. (Շ. թղթ.։)
Եթէ բժժանօք ինչ յուռթից կախարդել խորամանկեսցէ. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
Ի բամբասելն զկուսութիւն իմ յուռթի բժժանօք. այսինքն իբր կախարդական դեղովք կամ հնարիւք լեալ. (Լմբ. համբ.։)
Կախարդութեամբ, եւ հնարիւք բժժանաց։ Առանց ամենայն բժժանաց կատարին ի Քրիստոսէ բժշկութիւնքն. (Բրսղ. մրկ.։)
Դեւն ունէր բարձեալ յամենայն անդամս իւր բժժանս դեղոց։ Բելիար ունէր յամենայն անդամս իւր բժըժանս դեղոց բարձեալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Հ. մարտ. ՟Ի՟Դ.։)
first physician.
ἁρχίατρος archiater, medicorum princeps Պետ բժշկաց. առաջին կամ երեւելի ի բժիշկս. ճարտար բժիշկ կամ բուժիչ. հէքիմ պաշը, պաշ հէքիմ.
Ղուկաս, բժշկապետն անձանց՝ քան թէ մարմնոց։ Բժշկապետ մարմնոց՝ յօդեալ ընդ հոգի. (Նար. առաք. եւ Նար. մծբ.։)
Վկայաբանութիւն սրբոյն Դիոմիդեայ բժշկապետի. (Ճ. ՟Ա.։)
Առ բժշկապետս եւ իմաստասէրսն. (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)
Ո՛չ է մարթ զօրաւոր լինել վիրաց քոց քան զճարտարութիւն բժշկապետին. (Կոչ. ՟Բ. յն. բժշկապետական.)
Բժշկապետն Քրիստոս. (Եփր. խոստով.։)
place of cure;
doctors shop;
medical book.
Եկեղեցի է բժշկարան մեղաւորաց. (Եփր. խոստով.։)
Բժիշկն՝ հաւատացողիդ հասեալ է. բժշկարանն բացեալ է, դեղ առաջի ե՛դեալ կայ. (Ոսկ. ղկ.։)
ἱατρεῖον officina medici, vel chirurgi որ եւ ԲԺՇԿԱՆՈՑ. Տուն եւ կրպակ բժշկի, եւ տեղի եւ առիթ բժշկութեան.
Ծառայքն ի բժշկարանսն սպասելով. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
Բժշկարան հիւանդութեանց զանազան՝ զտեղիս զայս բացագործեալ. (Նիւս. թէոդոր.։)
Ի մէջ անցուցեալ զամենակար բժշկարանն՝ բժշկել զամենայն ախտս։ Բացեալ զիւր ամենակարն բժշկարան. (Ագաթ.։)
(Եկեղեցին՝) բժշկարան անսխալելի՝ տարակուսեալ պարտաւորաց. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
Ամենայն իմաստասիրութիւն եկն եմուտ ի կեանս մեր իբրեւ զբժշկարան իմն ոգւոյ. (Փիլ. լին.։)
Ո՛վ խաչ՝ բժշկարան. (Եպիփ. խչ.։)
Գիրք կամ մատեան բժշկութեան արհեստին. որպէս եղեւ սովորութիւն անուանել Բժշկարան մխիթարայ, Ամիրտոլվաթի, կամ Հին բժշկարան. յոր հայի եւ իմաստ բանիս.
Բա՛ց հզօր եւ գթած զբժշկարանիդ կենաց վարդապետարան. այսինքն բա՛ց զդպրոց ուսանելոյ զսուրբ գիրս եւ զվարդապետութիւն հոգեւոր բժշկութեանդ. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
որպէս διόρθωσις medela Դեղ եւ դարման բժշկութեան. եւ Բուժիչ, բժշկարար.
Առ ժամանակն մարմնոց եւեթ բժիշկս առնէ զնոսա. յետոյ եւ զոգւոց իսկ բժշկարանս տայ ի ձեռս նոցա, զլաւն եւ զկարեւորն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)
to cure, to physic, to remedy, to dress.
ἱατρεύω medeor, curo Բժշկութիւն առնել, այսինքն առնել զգործ բժշկի. դարմանել գեղովք առ ի առողջացուցանել զհիւանդս, կամ զախտս եւ զվէրս. եւ նմանութեամբ՝ զցաւս հոգւոյ, զկիրս եւ զկարծիս մտաց. դեղ ընել, պէտ ընել..
Բժշկէին զբեկումն դստեր ժողովրդեան իմոյ ընդ արհամարհանս. (Երեմ. ՟Ը. 11։)
Դարձաւ արքայ յովրամ բժշկել ի վերացն զոր խոցեցին զնա ասորիքն. (՟Դ. Թագ. ՟Ը. 29։ ՟Թ. 15։)
Բժիշկն բժշկէ զցաւս, այլ ոչ բարկանայ հիւանդին. (Նեղոս.։)
Ո՛վ մտացի դու, եւ ու՞ր ուսար վիրօք զվէր բժշկել. (Լմբ. ատ.։)
Ամենեքեան եմք մահկանացու, այն՝ որ բժշկէն, եւ որ բժշկին. (Եղիշ. ՟Ը։)
ἱάομαι, θεραπεύω, ἑξακέομαι sano, sarcio, sedo եւ այլն. Բուժել՝ փարատելով զցաւս. ապաքինել, աւաքել. առողջացուցանել. լաւըցնել, աղէկցընել, ողջնցնել.
Ոչ դեղք եւ ոչ սպեղանիք բժշկեցին զնոսա, այլ՝ քո տէր բանդ, որ զամենայն բժշկէ։ Ես եմ տէր՝ որ բժշկեմ զքեզ։ Հարկանեմ, եւ բժշկեմ։ Եհար, եւ ձեռք նորա բժշկեցին։ Բժշկելով բժշկեսցէ զնոսա։ Բժշկէր զամենայն հիւանդութիւնս, եւ զամենայն ախտս ի ժողովրդեանն։ Մատուցին առ նա զամենայն հիւանդս ... եւ զդիւահարս եւ զլուսնոտս եւ զանդամալոյծս, եւ բժշկեաց զնոսա։ Զհիւանդս բժշկեցէ՛ք.եւ այլն։
Առողջանալ, ապաքինիլ, ողջանալ.
Բժշկեցաւ մանուկն։ Բազում անդամալոյծք եւ կաղք բժշկէին։ Յայնս երկա՛յք բժշկեցարո՛ւք։ Եւ ահա բժշկեալ իցէ արած բորոտութեանն ի բորոտէ անտի։ Բժշկեցաւ արածն։ Վէրք իմ սաստիկք, ուստի՞ բժշկեցայց։ Բժշկեա՛ զիս տէր, եւ բժշկեցայց։ Ասա՛ բանիւ, եւ բժշկեսցի մանուկն իմ։ Եկին լսել ի նմանէ, եւ բժշկել ի հիւանդութենէ իւրեանց. եւ նեղեալք յայսոց պղծոց՝ բժշկէին։ Որոյ վիրօքն բժշկեցաք. եւ այլն։
Փութասցո՛ւք բժշկել, եւ բժշկիլ։ Վէրս ունիմք, ի միմեանց բժշկեսցուք. (Լմբ. ատ.։)
Վիրաւորեցար, այլ՝ բժշկեա՛ց. (Ճ. ՟Գ.։)
Բժշկէ զբեկեալ սիրտս։ Զանձն իւր ոչ բժշկէ ի գործս իւր. (Սղ.։ Առակ. եւ այլն։)
Շօշափումն ձեռին՝ զսխալումն ական բժշկէ. (Սկեւռ. յար.։)
Զայսպիսի կարծիս՝ գալովն միւսանգամ՝ բժշկեաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։)
Ոչ գործել զանիրաւութիւն, եւ գործելով՝ բժշկել ջանամք. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
Ջուր բժշկեսցէ զծանրաւումն առողջին. (Բրս. թղթ.։)
Անսովոր է փոխատրել ի հայկական լեզու զյունական հոմաձայնութիւն բայիս, որպէս Բժշկել, եւ Պաշտել.
Ի բնութենէ եւ ի տէրունեան օրինաց խրատեալք եղեն՝ բժշկել զէն էապէս. այսինքն պաշտել զոր էնն Աստուած. (Փիլ. տեսական.։)
Աղբիւր վիճաբանութեան մեք գտաք, զոր քեզ պարտ է իսկ բժշկել. այսինքն փարատել, լուծանել. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
bleared.
Որ ունի զբիժ. ճպռոտ.
to obscure the sight, to blind;
to blunt, to rust.
ԲԼՇԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԲԼՇԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁμβλόω, ἁπαμβλύνω obtundo, hebeto Բթացուցանել զսրութիւն իրաց, մանաւանդ աչաց, եւ սուսերի. աղօտացուցանել. կուրացուցանել. գլցընել, մթընցնել
Բլչացուցանել զճառագայթս տեսութեան մտաց։ Զմիջաւուրբքս շուրջ զինեւ սաստիկ փայլատակումն՝ բլչեցուցանէ զբնական ներգործութիւնս տեսանելեացս. (Պիտ.։)
Զսայր սուսերի նորա բլչեցուցեալ՝ անգործ դարձուցանէր. (Արիստակ. նաւակատ.։)
Ոչ բլչացուցանել ինչ ի միացուցիչ ստուգութենէն եւ մաքրութենէ. (Դիոն. ածայ.։)
Բլչեցուցանէ զյօժարութիւնս՝ նախառեալ աշխատութեանցն անպտղութիւն. (Բրս. արբեց.։)
cf. Բլշացուցանեմ.
ԲԼՇԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԲԼՇԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἁμβλόω, ἁπαμβλύνω obtundo, hebeto Բթացուցանել զսրութիւն իրաց, մանաւանդ աչաց, եւ սուսերի. աղօտացուցանել. կուրացուցանել. գլցընել, մթընցնել
Բլչացուցանել զճառագայթս տեսութեան մտաց։ Զմիջաւուրբքս շուրջ զինեւ սաստիկ փայլատակումն՝ բլչեցուցանէ զբնական ներգործութիւնս տեսանելեացս. (Պիտ.։)
Զսայր սուսերի նորա բլչեցուցեալ՝ անգործ դարձուցանէր. (Արիստակ. նաւակատ.։)
Ոչ բլչացուցանել ինչ ի միացուցիչ ստուգութենէն եւ մաքրութենէ. (Դիոն. ածայ.։)
Բլչեցուցանէ զյօժարութիւնս՝ նախառեալ աշխատութեանցն անպտղութիւն. (Բրս. արբեց.։)
ԲԼՈՒՐ (բլրոյ, կամ րի, րոց. եւս եւ՝ բլեր, բլերբ)
(լծ. թ. պայըր ). βουνός collis, tumulus, cumulus Գետին բարձր. հոզդիզացեալ. լեառն փոքրիկ. եւ կարկառակոյտ. թումբ. լեռնակ.
Ի լերանց տեսի զնա, եւ ի բլրոց յառաջագոյն հայեցայ ի նա։ Ամենայն լերինք եւ բլուրք խոնարհեսցին։ Տարան զնա ի տուն ամինադաբայ՝ որ ի բլրին։ Եւ սաւուղ նստէր ի գլուխ բլրին (կամ բլրոյն)։ Ի վերայ ամենայն բլրոյ բարձու, կամ բլրոց բարձանց։ Կուտեցին քարինս, եւ արարին բլուր. եւ կերան եւ արբին անդ ի վերայ բլրոյն. եւ այլն։
Կանգնեցին ի վերայ վայելուչ բլրին (կամ բլրոյն). (Խոր. ՟Բ. 83։)
Ի փախուստ դարձոյց առ բլերբն. (Ոսկիփոր.։)
Գեղգով (կամ գաղգաղ), այսինքն է բլուր. անուն բոլորակ թլփատութեան. (Եփր. յես.։)
Նմանութեամբ, Հսկայ վիթխարի. որպէս գողիադ.
Դաւիթ ի մանկութեան ժամանակին քարիւ կործանեաց զմեծ բլուրն մսեղէն. (Եղիշ. ՟Է։)
hillock, knoll.
Գտեալ բլրակ մի, ի նմա ելեալ բնակէր. (Յհ. կթ.։)
Մինչեւ ցբլրակ մի. (Ճ. ՟Ա.։)
spotted, Stained, faulty
Ուր իցէ բիծ ինչ խառնեալ. արատաւոր, աղտեղեալ. աղտոտ.
Զառաջին յիշատակ մեղացն՝ ի միտս նորին բծախառն՝ նորոգել։ Բծախառն յիշատակ. (Լմբ. սղ.։)
cf. Բծախառն.
որ եւ ԲԾԱԿԱՆ. σπιλωτός maculosus Արատաւոր. պակասաւոր. աղտեղի, կամ ախտաւոր. յանցաւոր.
Որոյ սկիզբն գոլով բծաւոր՝ վախճանն եղեւ գովելի. (Կլիմաք.։)
Բծաւոր լինի եւ արատաւոր։ Զի բծաւոր լինիմք ի սոցա ընդդէմ միմեանց զինելոյն։ Ուղիղ գնայ՝ որ ոչ է բծաւոր յախտս մեղաց. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ Լմբ. առակ.։)
to spot, to soil.
Անարատք էին, այսինքն ոչ իմիք (յիմեքէ) բծաւորեալ յախտէ. (Իգն.։)
Զլսողութիւնս բծաւորեցի. (Սկեւռ. աղ.։)
Ապրեալ ի խառնակութենէ, եւ ոչ բծաւորեալ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
spotted, soiled, vicious, dishonest, ugly.
ԲԾԿԱՆ կամ ԲԾԿԱՆՔ. Բծաւոր, կամ Բիծ իմն. (որպէս եւ Խաբկանք՝ է գոյական).
Բծկանք, արատաւորք. յն. բիծք, եւ արատք. ( ՟Բ. Պետ. ՟Բ. 13։)
to produce, to cause;
to spread;
to pour.
եւ չ. ԲՂԽԵՄ կամ ԲԽԵՄ. Ծագել, ծագիլ՝ ըստ նմանութեան բազում իրաց. ի դուրս բերել, բերիլ՝ ո՛ր եւ է օրինակաւ. որում հանգէտ ընդհանուր նշանակութամբ չի՛ք յայլ լեզուս. զի ըստ տեղւոյն այլեւայլ բառք հանգիտանան։ Արմատն ի հյ. է՝ Բուղխ կամ բուխ՝ ի յանգս բարդութեան. (լծ. եւ ուղխ, ուխ. որպէս եւ բողբոջ, բոյս, բոյր կամ բուրումն. իսկ ի յն. բիղի. թ. բունղար, այսինքն աղբիւր. եւ յն. ֆի՛օ, վլասդա՛նօ. լտ. բու՛լլուլօ. թ. ֆիլիզ. եւ եւս թ. պուղ, բուխար. լտ. է պու՛լլիօ եւ այլն. որպէս տեսցի յառաջիկայս։)
ԲՂԽԵԼ. որպէս βλαστάνω, ἑκβλαστάνω pullulo, germino Ընձիւղել, բողբոջել. բուսցնել, բուսնիլ.
Բղխեսցէ երկիր զբանջար խոտոյ։ Նորատունկ բղխեսցեն։ Ծնցի, եւ բղխեսցէ.եւ այլն։
Որ զհայրածինն բղխեցեր զծաղիկ։ Բղխեցեր յարմատոյն յեսսեայ ծաղիկ վայելուչ. (Շար.։)
ԲՂԽԵԼ. προσφέρω, ἑξάγω, ἁναφέρω, ἁνατέλλω profero, produco, educo եւ այլն. Յառաջ բերել, ի դուրս բերել.
Բղխէ (ի սրտէ) զբարի ... բղխէ զչար։ Ի շրթանց բղխէ զիմաստութիւն։ Բղխեսցէ երկիր զողորմութիւն, եւ զարդարութիւն առհասարակ բղխեսցէ։ Բղխեաց երկիր նոցա մուն.եւ այլն։
ԲՂԽԵԼ. ἑρεύγομαι eructo Ի վեր բերել. ի վեր տալ ուղխօրէն. (որպէս զգայռելով, ըստ յն)
Բղխեցից զծածկեալսն ի սկզբանէ աշխարհի։ Բղխեսցէ սիրտ իմ զպատգամս կամ զբանս, զօրհնութիւնս։ Յիշատակ բազում քաղցրութեան քո բղխեսցեն։ Օր աւուր բղխէ զբան։ Յամենայնէ՝ զոր ջուրքն բղխիցեն։ Բղխիցէ գետդ գորտ։ Բղխեաց գետն բազմութիւն գորտոց.եւ այլն։
Ըռնգունք մեր բղխեցին՝ զխաղաւարտ մահաբերին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Բղխեսցեն լերինք զքաղցրութիւն։ Շրթունք բղխեսցեն զշնորհս.եւ այլն։
Երկիր՝ որ բղխէ զկաթն եւ զմեղր։ Աղբիւրք բղխեսցեն ջուրս։ Միթէ աղբիւր ի միոյ ականէն բղխիցէ՞ քաղցր եւ դառն։ Արտեւանունք ձեր բղխեսցեն ջուր.եւ այլն։
Ոչ եղիցի աղբիւր՝ ոչինչ բղխելով. (Կիւրղ. գանձ.։)
Արկածից չարեաց, զոր ժամանակն այն աղբերաբար բղխեաց. (Փիլ. իմաստն.։)
Յորմէ եւ զայլսն բղխեաց առաքինութիւնս. (Փիլ. բագն.։)
Բղխեսցէ հոգիս վտակս արտասուաց. (Նար. ՟Կ՟Ե։)
Եւ Հոսիլ. յառաջագայիլ. խաղալ. յորդիլ. ծորիլ. ցայտել. աղբիւրանալ. բխալ, վազել.
Բղխել աղբերաց ջուրց։ Գետք բղխեսցեն։ Ջուրք բղխեսցեն։ Բղխեսցեն քեզ ջուրք քո ի քումմէ աղբերէ։ Աղբիւր ջրոյ բղխելոյ ի կեանսն յաւիտենականս. Եհար զվէմն, եւ բղխեցին ջուրք։ Ջուր բղխեաց։ Ուր վտակքն ջրոց եւ աղբիւրք անդնդոց բղխեն ընդ դաշտս եւ ընդ լերինս։ Գետ բղխեալ, եւ աղբիւր կենաց։ Գինեաւ հնձանք քո առաւել եւս բղխեսցեն։ Շտեմարանք նոցա լի են, եւ բղխեն ի միմեանս. եւ այլն։
Հոծեալ պատերազմունքն՝ ամենեքեան ի միոջէ աղբերէ բղխեցին ցանկութեան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ասին դկղաթայ եւ արածանւոյ աղբիւրքն բղխել ի հայոց լերանցն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 12։)
Զիա՞րդ բղխէր ինձ խառնելին միշտ կենդանութեան. (Ոսկ. յաւագ երկուշաբթի.։)
ԲՂԽԵԼ. ἑξέρχομαι exeo, egredior Արտաքս գալ. բուսանիլ. շառաւիղել. վերընձիւղիլ.
Բղխեսցէ գաւազան յարմատոյն յեսսեայ։ Ի նոցանէ բղխէր արմատ չարի՝ շառաւիղ դառնութեան.եւ այլն։
Մինչեւ յաչաց անտի անօրինին եռանդն որդանց բղխեալ սորսորիլ. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 9։)
Բղխեաց ի նմանէ հոտ մահու. (Եղիշ. ՟Ե։)
Բղխէ զծուխ չարութեանն. (Լմբ. ստիպ.։)
Ընդ ծնողին է մշտնջենաւորակից ի նմանէ բանն՝ որպէս յաղբերէ ի հայրական էութենէ բղխեալ. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ակն աղբերն ի հօրէ բղխեալ բանն. (Համամ առակ.։)
Բանն ճշմարտութեան բղխեալն ի հօրէ աղբերաբար. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Այս բան (որդին) իսկութիւն եւ մշտնջենաւորութիւն է ի նորին հօր զօրութենէ առանց իրիք (ախտի) բղխեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։)
Որ ի հարաշարժ ի յաղբերէն յառաջ բղխեալ անհատաբար ի յարդւոյ տիրապէս սուրբ հոգին։ Որ ի հայրական իսկութենէն յառաջ բղխեալ աղբիւր լուսոյ. (Շար.։)
(Հոգին սուրբ) աղբիւր մշտական՝ բղխեալ յարական՝ յերկուց միական, յակնէ հայրական՝ գետէ ծննդական՝ ծով ծաւալական. (Գանձրն.։)
Հոգին ուր կամի՝ բղխէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե.) իմա՛ ըստ յն. շնչէ։
Եթէ յառաջ խաղալ, եւ եթէ բղխել, եւ եթէ ելանել ոք ասիցէ, ի ճշմարտութենէն ոչ սխալէ. (Լմբ. հանգ.։)
cf. Բղխեմ.
Բղխեցոյց զնա ի գալիլիէ, եւ ծագեցոյց զնա ի Նազարէթ. (Եփր. համաբ.։)
Բղխեցուցից յանջուր երկրին զմայրն եւ զտօսախն. (Ես. ՟Խ՟Ա. 19։)
Աղբիւրս յանապատ վայրի բխեցուսցէ։ Աղբիւր յանապատի բղխեցոյց։ Բղխեցոյց զաղբիւրն յորդաբուղխ. (Փիլ. այլաբ.։ Նար. մծբ.։ Ագաթ.։)
source, gush, eruption;
emission, spiration, proceeding, emanation.
Նապաստակ երկնչի եւ ի բխմանէ վիժից աղբերց։ Զիմասնութեան բղխմունս. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին.։)
Աղբերք՝ որոց բղխմունքն զայլոց կարօտութիւնս լնուլ։ Յորդութիւն բղխմանց. (Եզնիկ.։)
Առ արտասուացն բղխմունս։ Բղխմունք հանապազահոսք։ Բղխման բանիս, կամ կայլակաց բանից, կամ երգաբանութեանս. (Նար.։)
ԲՂԽՈՒՄՆ. Անճառ ելումն կամ ծագումն հոգւոյ սրբոյ՝ ըստ նմանութեան անսպառ աղբեր կամ գետոյ. եւ նոյն ինքն հոգին սուրբ բղխեալ.
Սուրբ հոգին անհատացեալ բղխումն ի հօրէ եւ յորդւոյ անհատաբար, յերկաքանչիւրոց ընդ պատճառաւ, այսինքն իբրեւ ի միոջէ սկզբնէ. (Քեր. քերթ.։)
Որ համագոյդ ես հօր եւ որդւոյ՝ անճառաբար բղխումն ի միշտ էէն. (Շար.։)
Զորդի իբր ծնեալ ի հօրէ բնութենակից եւ հաւասար հօր, եւ զհոգին իբրեւ զբղխումն ի նոցունց էութենէ. (Խոսր.։)
Եւ ոչ աղբեր հոսման հանգոյն՝ գոլ անմարմին բղխումն հոգւոյն. (Յիսուս որդի.։) cf. ԵՐԵՒՈՒՄՆ (ըստ յն. ոճոյ)։
Ասի բղխումն հոգւոյն սրբոյ եւ նմանութեամբ ծագման ծաղկի կամ պտղոյ իբր յարմատոյ եւ ի բնոյ. եւ նմանութեամբ բղխման շնչոյ ի բերանոյ, կամ ճառագայթի յարեգակնէ. եւ այլն։ (Վրդն. ծն.։ Կիր. պտմ. ի վանականէ։ Կիւրղ. գանձ.։)
ԲՂԽՈՒՄՆ, ասի լայնաբար եւ Ծագումն որդւոյ ի հօրէ անճառ ծննդեամբ.
Իմոյ ծոցոյս է ծնունդ, եւ հոյրական սրտիս է բղխումն. (Երզն. մտթ.։)
Նա միակ է եւ միածին եւ ծոցածին որդի, եւ բղխումն սրտի բան սերտ սիրելի եւ հաճոյ. (Տօնակ.։)
Բխումն՝ ե՛ւս զորդի անուանեն (գիրք)։ Զորդին միածին Դաւիթ ի դէմս հօր բխումն զնա կոչէ ասելով, բխեսցէ սիրտ իմ զբան բարի. անախտ եւ աննիւթ ծննդեանն որ ի հօրէ, զբղխումն անուն մերձ դնէ։ Զծնեալն զորդի բխումն ի հօրէ պատմաբանէ. որպէս զի բխմամբն զանախտութիւնն, եւ զառանց չարչարանաց (այսինքն կրից) եւ հոսման զելումն գուշակեսցէ. նոյնպէս եւ զըստ մարմնոյն ծնունդ բխումն ի կուսէն մարգարէն ասէ. (Վահր. երրորդ. եւ Վահր. յայտն.։)
ԲՂԽՈՒՄՆ. որպէս Բղխիչ. բղխօղ.
Հայր է հայրն միածնի որդւոյ, եւ բխումն հոգւոյն սրբոյ։ Որ է հայր միածնի որդւոյ, եւ բղխումն հոգւոյն սրբոյ։ Սէր աղբիւր է ամենայն բարեաց, սէր բղխումն երախտեաց Քրիստոսի, եւ վայելեցուցիչ յանապատում շնորհս նորա. (Յճխ. ՟Ե. ՟Զ. ՟Ժ՟Ա։)
Որդւոյ պատճառ ծնընդեամբ անճառ, հոգւոյ բղխումն աղբերաբար։ Աղբիւր կենաց Աստուած, եւ բղխումն ողորմութեան։ Բղխումն ողորմութեան, եւ պարգեւիչ կենդանութեան. (Շար.։)
cf. Բղուկ.
ԲՂՈՒՂ որ եւ ԲՂՈՂ. ռմկ. բղուկ, բղիկ. Կարաս. թակոյկ. կուժ. ընդունարան մեղու, իւղոյ, գինւոյ, եւ այլն, մեծ կամ փոքր, քարեղէն կամ խեցեղէն.
Քեզ բղուղ մի իւղ տամ ... Ելից զբղուղ մի յարդով մինչեւ ի ճիտն, եւ զբերան բղղին սերեկեաց. (Ոսկիփոր.։ որպէս եւ Վստկ. ՟Ճ՟Խ՟Ը։ Հին բռ.։)
theme, text.
θέμα, θέσις, γραφή thesis, textus, originals littera Բուն եւ հարազատ բանն գրոց. եւ Բնագիրն. վկայութիւն ի գրոց ի պէտս առաջիկայ ճառի.
Յարմար տօնիս բնաբան։ Ի բնաբանն Մովսէսի գրոցն. (Վրդն. յանթառամն. եւ Վրդն. ծն.։)
Բնաբանիս անգամ ոչ զգուշացաք, որ պատուիրէ իւրաքանչիւր ումեք հայել յինքն. (Տօնակ.։)
Զսոցա օրինակս բնաբանն (հին քերականութեան) ոչ յայտնէ, եւ մեկնիչքն նուրբ շաւղօք բառիցն միայն ցուցին։ Եւ այս քննութիւն մասանց յօգիս՝ ըստ իւրում ցուցելոյ բնաբանին մասանց. (Երզն. քեր.։)
naturally.
φυσικῶς· φυσικός, -κή, -κόν naturaliter, naturalis եւ այլն. Ի բնէ. ըստ բնութենան. բնութեամբ. բնաւորապէս. եւ մանաւանդ Բնաւորական. բնական. բուն. հարազատ. ընդաբոյս. որ ինչ է ըստ բուն բուսոյ բարուց. եւ Սովորական.
Խորհուրդ եւ յանձնառութիւն՝ սոքա հարկաւորապէս եւ բնաբար ի հօրէն ծնանին ի մտաց. (Փիլ. լին.։)
Բնաբար շարժէին յինքն, յորժամ թոյլ տայր բանն մարմնոյն կրել զիւրն. (Դամասկ.։)
Ծնեալն ի Մարիամու էութիւնն ի նորա բնութենէն (այսինքն մարդկայինն) ո՛չ էր Աստուած բնաբար, այլ միաւորութեամբ տնօրէնութեանն. (Բրս. առ յհ. իմ. երեւ.։)
Աստուածութեամբ եւ զօրութեամբ բնաբար ունելով տիրութիւն. (Տօնակ.։)
Անբանքն զկարիս բնաբար (այսինքն բնական ազդմամբ) ցուցանելով. (Վրդն. սղ.։)
Տեսեալ զբարելաւութիւն աշխարհին՝ հաճեցաւ ի նմա լինել բնաբար (այսինքն իբր բուն բնակիչ). (Կաղանկտ.։)
Բնաբար բարիդ (Աստուած)։ Ի բնաբար բարւոյդ. (Բենիկ.։)
Որ բնաբար սովորութեամբ էր յերկրի մերում. (Խոր. ՟Գ. 20։)
Ոչ ըստ մարդկային բնաբարն բնութեան բարուց. (Նար. խչ.։)
Բնաբար եւ սեռական ի միում տեսակի։ Բնաբարն առաքինութեան. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
Ազգականն եւ բնաբար սիրելին. (Երզն. մտթ.։)
native, natural;
— գաւառ, native country.
Ի բնէ կամ բո՛ւն բնակութիւն եղեալ. հայրենի. բուն. սեպհական.
Անդէն ի նմին ազգային եւ բնաբնակ գաւառին մոկաց. (Նար. խչ.։)
natural, innate.
Ընդաբոյս, բնածին. բնական.
Բնաբոյս իմաստութիւն, կամ գիտութիւն, կամ ուսումն. (Լմբ. սղ. Լմբ. ստիպ.։)
ԲՆԱԲՈՅՍՔ. գ. Բոյսք բնականք. ծաղիկք ինքնաբոյսք՝ ունօղք զբուն սեպհական, ուրոյն ի ծաղկանց ծառոց.
Կարգեաց զբնաբոյսս ծաղկանց ի զբօսանս եւ ի բժշկութիւնս. (Մխ. առակ. ՟Ի՟Զ։)
native country.
Բուն գաւառ. երկիր հայրենի. հայրենիք.
Կէսքն ասէին տանել ի բնագաւառն իւր ի Տարոն. (Խոր. ՟Գ. 67։)
physiologist;
moralist;
apologist;
veridical, truth-telling.
φυσιολόγος physicus Որ խօսի զբնութենէ զգալի էակաց. տե՛ս եւ ՓԻՒՍԿԵԱՆ.
Բնականին եւ բնախօսին ոգին վազէ եւ թեւաբոյս լինի։ Որ եղեւ եւ նոցա բնախօս լինելոյ սկիզբն. (Փիլ. լին.։)
Բնախօսքն վարին այնպիսեօքն յօրինակս խրատուց. (Վրդն. ծն.։)
Զայս աւանդութիւն ի բնախօս արանց լուայ. (Արիստակ. նաւակատ.։)
Ի բնախօսից ոմանց հաւաստապատում արանց. (Սարկ. հանգ.։)
to philosophize;
to discourse of natural things.
φυσιολογέω dissero dew rebus naturae որ եւ ԲՆԱԲԱՆԵԼ. Ճառել զբնութենէ զգալեաց. խօսել քաջ քննութեամբ՝ իբրու զննելով զբնութիւն իրաց. ճշգրտաբանել. հետազօտել բանիւ.
Արուեստակելով բնախօսէ. (Նիւս. խոստով.։)
Ասա՛ դու զանծնելութիւնն հօր, եւ ես զծնելութիւնն որդւոյ բնախօսեցից քեզ. (Առ որս. ՟Զ։)
Որք բնախօսեցին, ասեն զմանանխոյ՝ անփտելի ունելով բնութիւն. (Երզն. մտթ.։)
Բժիշկ ոմն բնախօսէր՝ ստուգաբանելով զանուն բանջարին։ Զպատուիրանս (զայս) իմաստունք բնախօսին (կամ սեն). (Մխ. առակ. ՟Ծ՟Ա։)
Որ անճաշակ է, եւ պատմել խորհի ... վասն որոյ եւ ունայն բնախօսէ. (Կլիմաք.։)
Սուղ ինչ բնախօսել է պարտ. (Լմբ. պտրգ.։)
Զմիջոցն երկոցունց բնախօսելով՝ դադարեցուսցես զմեզ ի խնդրոյս. (Սարկ. մարդեղ.։)
Գիր երբեմն յաղագս աստուածութեան բնախօսէ, եւ երբեմն ի սակս մարդկութեան, եւ երբեմն վասն երկուցն միաբան. (Դամասկ.։)
naturally.
φυσικῶς naturaliter, physice որ եւ προσφυῶς apte, convenienter Բնականապէս. բնաւորապէս. բնութեամբ. ի բնէ. ըստ բնութեան. ի դէպ.
Ի դէմսն շնչէ ... բնականաբար, զի զգայութիւնսն ի դէմսն առնէր։ Այլ եւ այսոքիկ բնականաբար այլաբանին. (Փիլ. այլաբ.։)
Բնականաբար շարժեալ ի գութ ծնողին. (Անան. ի պետր.։)
Բնականաբար ճմլի հոգին. (Լմբ. ժղ.։)
Խոտէ առ այս զբնականաբարն (առաքինանալ). (Իգն.։)
Բնականաբար եւ յարմարապէս այծեման նմանելով. (Նիւս. երգ.։)
Տարբերութիւնն. (բնականաբար նախադասեցաւ յառաջ քան զտեսակն. Անյաղթ պորփ.։)
Եւ οἱκείως domestice, familiariter Որպէս բնակ, որպէս բնիկ, եւ ընտանեբար.
Գլխաւորք (օտարք), որք բնականաբար սեպհականէին զսահմանս քաղաքացն. (Յհ. կթ.։)
Ոչ որպէս ի մարգարէսն, այլ առաւելապէս եւս, եւ բնականաբար, եւ առանց մեկնելոյ, ընդ ձեզ բնակեսցէ յաւիտեան. (Խոսր.։)
cf. Բնակեմ.
οἱκέω habito, dego Բնակել. բնակ լինել իբրեւ ի բնիկ տեղւոջ. եւ Ընտանենալ. բնաւորիլ.
Բնականալ ի յարկս մեղաւորաց. (Սղ. ՟Ձ՟Գ. 11։)
Առաքինութիւն հանապազորդ ի մեզ խնդէ բնականալ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Տեսանել զամենառատ շնորհաց նորին ի մեզ բնականալն տիրապէս. (Խոսր.։)
Ոչ կամք իւրեանց, եւ ոչ բնակացեալ սովորութիւնն կարէր զդէմ ունել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 4։)
naturally.
Իսկ ի ի դէմս շնչէ՝ բնականապէս, եւ բարոյականաբար. (Փիլ. այլաբ.։)
Որ ի պաշտօն բանականին բնականապէս ի յարարչիդ սահմանէ եդաւ. (Սկեւռ. աղ.։)
habitation, house, home, lodging, dwelling, chamber.
οἱκητήριον, κατοικητήριον habitaculum, domicilium Բնակետղ. տուն եւ տեղի բնակելոյ. որ եւ ԲՆԱԿՈՒԹԻՒՆ ասի. օթեւան. օթարան. ընդունարան. եւ Տաճար. տուն տեղ.
Բնակարան՝ փոխանակ մարմնանալոյ կազմեցին (մոլորեալքն). (Աթ. ՟Բ։)
Լիցուք տաճար եւ բնակարան աստուածային շնորհացդ. (Ժմ.։)
Լեառն դիտակ, եւ բնակարան վկայիցն։ Ի բնակարանս հրեշտակաց, եւ մարդկան քաւարան։ Զքեզ կոյս եւ մայր եւ բնակարան աստուածային ներմարդութեանն։ Զբնակարան անսկզբնակից որդւոյն։ Զմիածնի որդւոյ քո զբնակարան (այսինքն կրօղ յարգանդի)։ Այսօր զբնակարան հոգւոյն սրբոյ (այսինքն զընդունարան.) եւ այլն։ Բնակարան հաճութեան կամաց անեզն աստուածութեան։ Վերակարգելոց թուոցս այսոցիկ բնակարան բաղձալի. (Նար.։)
adapted for lodging;
full of habitations.
Յարմար ի յաւէտ բնակութիւն.
Անտի փոխեալ ի սուկաւէտ՝ լեառն դիտակ, եւ բնակաւէտ. (Գանձ.։)
settled resident, natural
μόνημος permanens, φυσικώτερος, ὀ κατὰ φύσιν naturalis, naturae consonus Որպէս Բնակ կամ բունեալ եւ բնակեալ հաստատութեամբ. մնացական. եւ Բնիկ. բնաւորական. բնական. բնաւորեալ. հաստատուն.
Եղիցի յոյս վախճանի քոյ, ասէ տէր, բնակաւոր որդւոց քոց ի սահմանս նոցա. յն. մնայուն, կամ մշտնջենաւոր. (Երեմ. ՟Լ՟Ա. 17։)
Եւ է ժամ, զի առողջութիւնն հիւանդութիւն լինի, յորժամ ցաւն բնակաւոր լինիցի. (Ոսկ. ես.։)
Զքո բնակաւոր հեզութիւնդ (յն. զըստ բնութեան) ի չբնակաւոր գազանութիւնն հաներ։ Քան զայլսն առաւել բնակաւորք (յն. բնականագոյնք). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. եւ 17։)
Հարկաւորք բնակաւորք (այսինքն սպասահարկուք ի բնէ)։ Ոչ են եկամուտ ի նա կամքն, այլ բնակաւորք. (Եզնիկ.։)
Բնակաւոր շարժումն բնութեան։ Բնակաւոր կերակուր։ Առեալ ի հօրէ զբնակաւոր զիւր թագաւորութիւնն. (Իգն.։)
Բնակաւոր ցանկութիւն. (Ճ. ՟Գ.։)
dwelling, lodging, residence, abode, station.
Եղեր տաճար Աստուծոյ բանին, եւ բնակետղ հոգւոյն սրբոյ. (Աթ. ի կոյսն.։)
Բնակետղ աստուածային զօրութեանն. (Անան. եկեղ։)
Ուր բնակետղն է անբաւ բիւրոց բնակելոցն ի լոյս. (Համամ առակ.։)
to lodge.
κατοικίζω, ἑνοικίζω, κατασκηνόω habitare facio, colloco Տալ բնակիլ (ըստ ամենայն առման).
Բնակեցուցանել յանդիման դրախտին, կամ ի բարւոք երկիր, ի տան, ի տաղաւարս, ի վայրի դալարւոջ.եւ այլն։
Խորան՝ զոր բնակեցոյց (այսինքն եհար) ի մէջ մարդկան։ Բնակեցուցի զանուն իմ անդ։ Զփառս իմ ի հող բնակեսցուսցէ. եւ այլն։
Բնակեցուցանէր ի նմա բազում սպառազէնս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Բնակեցուսցէ ի յաւիտենից յարկսն. (Փարպ.։)
Զերրորդութեանն սրբոյ ի նոսա կոչեալ բնակեցուցանէ զօրութիւնն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Յաչաղանքն նախանձու յառաքինութենէ մեկուսի բնակեցուցեալ է. կր. այսինքն հեռի է. (Փիլ. բագն.։)
Եւ որպէս οἱκίζω . յորմէ οἵκισμα Բնակութիւն առնել զտեղի ինչ. հիմնել.
Ռոմոս եւ Ռոմիղոս զքաղաքն բնակեցուցանէին, եւ ի մօրն անուն կոչէին։ Թեբայեցիք զկրինէ բնակեցուցին, եւ էր բնակեցուցիչ բատտոս. (Եւս. քր.։)
Եռակի զսպպայսն բաժանելով՝ երիս քաղաքս բնակեցուցանել։ Այլ է ճշմարտապէս օրինադրութիւն, եւ բնակեցուցանելն զքաղաքսն՝ ամենեցուն կատարելագունից առաքինութեամբ տրանց. (Պղատ. օրին. ՟Ա. ՟Գ։)
sepulchres.
ԲՆԱԿՈՒՆԱԿ ԿԱՅԱՆՔ. Գերեզման. շիրիմ. որ եւ Բնակ ասի, որպէս բուն եւ յերկար բնակելի տեղի.
Եթէ առ Ռաքէլ (ապաւինեցայց), նա անդ ի տեղւոջն ունի զբնակունակն կայեանս. (Պիտ.։)
country, reign.
Երեւելի մասն աշխարհի, յորս բուն բնակութիւն է մարդկան, կամ որ է բուն աշխարհ տէրութեան ուրուք.
Րոպէից մասանց երից բնաշխարհաց կայսր բարեպաշտ Կոստանդիանոս. (Գանձ.։)
Առաջին հատուածն եւրոպիա երկոտասան աշխարհ է, եւ է մետասան բնաշխարհ. (Տօնակ.։)
Աքայիա, որ է ելլադայ՝ բնաշխարհն կորնթացւոց. (Ոսկ. գծ.։)
true owner, master, prince.
Բուն եւ հարազատ եւ հին տէր.
Առաջի իւրոց մարմնաւոր բնատէրացն. (Բուզ. ՟Գ. 11։)