half cut off.
Կիսատ. կիսակտուր. կիսակ։ Տօմար.։
ԿԻՍԱՀԱՏ ա. Կէս մի հատեալ. ոչ բոլորովին կարեալ.
թողեալ զդանակն ի մէջ ձկանն, եւ ոչ եհատ զնա բնաւ (ըստ բոլորին), այլ կիսահատ եւս թողեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ. (տպ. կիսամահ։))
harpy, monster half bird half human.
Ըստ կիսոյն նման հաւու.
Գազանք անծանօթք, վիշապատունք, կիսահաւք. (Խոր. աշխարհ.։)
Կիսահաւք, կիսագազանք. (Եպիփ. բարոյ.։)
half believing, believing in part.
Թերի ի հաւատս.
Բամբասէին զնոսա իբրեւ զկիսահաւատս եւ զխտրողս եւ զհեղգս. (Ոսկ. յհ.։)
Գայթակղին կիսահաւատք ... զի մի՛ թուեսցի կիսահաւատիցն. (եւ այլն. Խոսրովիկ.։)
half-tone;
semi-vowel;
diesis, semi-tone;
flat.
ἠμίφωνος dimidiatam vocem edens, semivocalis. Բաղաձայն տառ՝ որ ըստ իմիք կարծի տալ յիւրմէ զձայն, իբրու կէս ձայնաւոր։ Այսպիսի են կրկնակ կոչեցեալքն, եւ ոյք շչիւն իմն կամ սուլումն կամ մրմռումն ցուցանեն ինքնին. զոր օրինակ ըստ յն. կրկնակք են. ζ, ξ, ψ եւ կիսաձայնք ζ, ξ, ψ, λ, μ, ν, ρ, ς . այլ ի հյ. թարգ. Քեր. թրակ. կրկնակ կոչին սոքա, գ, լ, խ, չ, ջ, ռ, ղ, չ, ց, եւ վասն կիսաձայնից գրի այսպէս.
Կիսաձայնք են ութ, զ, ց, ն, ժ, շ, մ, ս, թ. կիսաձայնք ասին, զի փոքր ինչ նուազ քաջաձայնք են քան զձայնաւորսն ի մրմունջս եւ ի սռինչս (կամ շռինչս)։
Գրաւորական ձայնի տառիցն երեք են զանազանութիւնք. են որ ձեյնաւորք են, եւ են որ կիսաձայնք, եւ են որ անձինք։ Կիսաձայնքն բարբառս գործեն կաղս եւ անկատարս. (Փիլ. լին. ՟Դ. 117։)
Ապա հրամայեաց կիսաձայն, եւ արտասուալի աչօք. (Մաղաք. աբեղ.) իմա՛, թերի եւ կցկտուր կամ նուազ ձայնիւ։
to mark with a flat.
mitten.
mule.
Իբրու կէս ձի. այն է ջորի, որ առաւել կիսէշ ասի, ի հօրէն առեալ անուն, եւ ոչ ի մօրէն.
Կիսէշ ասեմք զջորի՝ զյոռեգոյնն անուանելով. (եւ ո՛չ, կիսաձի. Սահմ. ՟Գ։)
half dead, faint;
swooned, fainted.
ἠμιθνής, ἠμίθνητος, ἠμιθανής semimortuus. որ եւ ԿԻՍԱՄԵՌ. Կիսակենդան. մերձ ի մահ. կէս մեռած.
Կիսամահ անկանիլ, դնիլ, թողուլ. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 18։ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 29։ Ղկ. ՟Ժ. 30։ Փարպ.։ Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Խոսր.։)
Անկեալ դնի կիսամահ։ Յերկիր խոնարհեալ կիսամահ ի վերայ դիմաց։ Գտանին ի մէջ կիսամահ տագնապի։ Զոմանս կիսամահս կացուցանէր վայրավատինս. (Պիտ.։)
half.
Կէս մասն. կէսն. եւ Կիսով մասամբ.
Բացափայլեմ զիմ տէրութիւնս ի վերայ բոլորից կիսամասինն. այսինքն ընտրելոց. (Զքր. կթ.։)
Թէ յաչաց կամ ի ձեռաց ունիցի ոք կիսամասն, զիարդ եւ իցէ զհարկաւոր կեանս հայթհայթէ. (Երզն. քեր.։)
Ուսուսցէ պահել զամենայն, ոչ կիսամասն. (Տօնակ.։)
Իսկ ի դիրս Դամասկ. վրիպակաւ Կիսամասն, կիսամասունք, դնի, իբր Նմանամասն, նմանամասունք. ընթերցեալ ի յն. իմիմէրի՛ս, փոխանակ ընթեռնելոյ միօմէրի՛ս։
Զկիսամասն տպտղոյն ճաշակելով (եւայ) .. . եւ ադամայ առեալ ի ձեռանէ նորա զկէս պտղոյն՝ եկեր. (Եպիփ. ծն.։)
half, in part, imperfect.
ἠμερινής dimidiae partis Կիսաբաժ. թերի. անկատար. դոյզն. մասն մասն.
Աստուած ոչ է կիսամասնեայ, այլ կատարեալ յամենայնի. (Սարգ. յկ. ՟Թ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)
Ոչ սակաւ մի նայեցուած փայլական, ո՛չ կիսամասնեայ փոխատրութիւնն կարծիցի. (Նար. ՟Հ՟Դ. ՟Հ՟Է։)
ԿԻՍԱՄԱՍՆԵԱՅ մ. ἑξ ἠμισείας dimidia ex parte. Կիսով մասամբ. ըստ կիսոյն. յն. ի կիսոյ կամ ի կիսութենէ.
Մի կիսամասնեայ զաստուած ծանիցուք. այսինքն լոկ ողորմած, կամ սոսկ արդար. (Բրս. սահմ. կրօն.։)
Եւ ոչ այնպէս բովանդակ ի բաց կացինյամբարշտութենէ, բայց ի սակաւուց կիսամասնեայ ինչ. (տպ. կիսամասնէ. Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
monster, half-human;
eunuch.
Կէս մարդ. անկատար ի մարդկութեան.
Զկիսամարդն դաւանողաց (ապողինարիտաց) կարկեաց զբերանն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
կիսամարդ, կիսաստուած համարիս. (Սանահն.։)
half-yearly.
half dead.
Թմբրեալ կիսամեռ լինէր ի վերայ տանեացն. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ի սեռն լուսոյնյերկիր անկեալ թմբրէաք՝ կիսամեռք եղեալ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)
Դանդաչեն իբրեւ զկիսամեռն ասել կենդանւոյն՝ սակաւ ինչ նուազ է ի մեռելութենէ. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
Խոցոտեալ յաւազակաց կիսամեռ. (Լմբ. ժղ.։)
half-monthly.
partly raised, half afoot, halt up.
Ընդ կործանեալս եւ յարուցեալս ... կանգնեցայց անդրէն կիսայր. (Նար. ՟Լ՟Բ։)
Իբր Կիսայարոյց. ըստ իմիք յարուցեալ. կէս մը ոտք ելած.
cf. Կիսամարդ.
ἠμιάνηρ, ἠμιάνθρωπος semivir, semihomo. Կէս այր. անկատար մարդ. (որպէս ներքինի, եւ ճիվաղ՝ գազան մարդակերպ)
Զչարչար ախտացեալսն եւ զկիսայրսն. (Սանահն.։)
Ապտակեալ կամելով կուրացոյց. Քար արձաւեաց՝ կարծեցեալ կիսայր գոլ. (Նիւս. բն.։) cf. ԿԻՍԱՄԱՐԴ։
half burnt.
Կէս մի այրեցեալ. Կսակեզ. կէս մի այրեցեալ. կիսակեզ. կեսը էրած մրկած.
Քաղաք ձեր հրձիգք, զի կիսայրեաց թողան յայլազգեաց. (Ոսկ. ես.։)
Կոճղ կիսայրեաց. (Նար. ՟Հ՟Գ։)
Դատաւորն կիսայրեաց եղեւ, եւ աղաղակէր դառնապէս. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ա.։)
bust, head & shoulders, half-length.
hemiedric.
profile.
mutilated (word).
Թերի անուամբ. կրճատեալ բառիւ կամ հնչմամբ. (որպէս գրի (Ծն. Ել. Մտթ. Մրկ. եւ այլն))
Զանուանս անգամ զգրոյն չհամարձակի երկրորդել՝ որ ուսուցանելն կամիցի, այլ խեցխեղեփօք կիսանուն եւ բեկբեկելով. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)
cf. Կիսանկար.
Ըստ կիսոյն գոգցես նմանեալ սկզբնատպին.
Ոչ ամենակատար իբրեւ զնա, այլ կիսպատկեր եւ պակաս. (Վրդն. ել.։)
half-measure.
ἠμίμετρον dimidium mensurae. Կէս չափոյ իրիք. մեջք.
Փորեցին գուբ մի խոր մինչեւ ի կիսաչափ առն մարդոյ. (ՃՃ.։)
Երեք ոստք հասարակատեսք չափով. եւ չորրորդն ի նոսա կիսաչափ ըստ հասրակութեան երիցն. (Փարպ.։)
Անկաւ փոշի յերկնից ... լեալ կիսաչափ թզոյ (այս ինքն կէս թզաչափ) մոխիր. (Հ=Յ. նոյ. ՟Զ.։ եւ Հ. կիլիկ.։)
Կիսաչափ արարեալ (այս ինքն բաժանեալ) զջուրս՝ զկէսն կամար յօրինեաց ի վերայ հաստատութեանն, զի արգելցէ զանշէջ տոչորումն վերին արփոյն, եւ զկէսն եթող ի պետս աշխարհի. (Մխ. այրիվ.։)
parsimonious, giving half.
Կէս մի պարելով կմ պատելով զիւրիք.
Կիսապար դիմեալ ընդ հարաւ. (Շիր.։)
Որ առնու կամ տայ զկէս պարգեւ եւեթ. թերի ի պարգեւաց կամ ի պարգեւատրութեան.
Մի՛ կիսապարգեւ առներ զմեզ յերկնից բարութենէն։ Ոչ իբրեւ զկիսաձեւ, այլ իբրեւ զբարերար առատ մեծանուն. (Եղիշ. ՟Ը. եւ Եղիշ. ի խաչել.։)
subdeacon.
ἠμιδιάκονος , մանաւանդ ὐποδιάκονος subdiaconus. որ եւ ԿԷՍ ՍԱՐԿԱՒԱԳ ասի. Ստորին սարկաւագ. երկրորդն սարկաւագի. ենթապաշտօնեայ.
Ողջոյն տամ սարկաւագաց, եւ կիսասարկաւագաց, եւ դպրաց. (Ածազգ. ՟Ը։)
Տեսանէր զոմն ի կիսասարկաւագացն, յորոց զքշոցն ունէին. (Ճ. ՟Ա.։)
subdeaconate;
subdeaconry.
brown.
cf. Կիսադիք.
կիսամարդ, կիսաստուած համարիս. (Սանահն.։)
Իցեն քոյով բանիւդ ի կիսածոցն, որչափ ի տրովադա վախճանեցան մատիւ. (Պղատ. սոկր.։)
իսկ զկիսաստուածսն, ըստ որում այս եւ մեծին ծաղու արժանի է, եւ այլն. (Փիլ. տեսական.։)
cf. Կիսասեաւ.
ոմանք քաջասեւք են, եւ ոմանք կիսասեւք. տպ. սպիտակաձեւք. (Խոր. աշխարհ.։)
epicene.
ἠμιγενής semigenitus, imperfectum genus habens. Անկատար ըստ սեռի. ըստ իմիք ի նոյն սեռէ. Հոտոցն ամենայն կիսասեռ է. եւ տեսակի եւ ոչ միոյ պատահեալ է զուգաչափութիւն առ ի ունել զիմն հոտ. (Պղատ. տիմ.։)
Հոտոցն ամենայն կիսասեռ է. եւ տեսակի եւ ոչ միոյ պատահեալ է զուգաչափութիւն առ ի ունել զիմն հոտ. (Պղատ. տիմ.։)
Որ եւ անբանք սովաւ պարծին, որ են ազգակից կիսասեռիս (այս ինքն կենդանութեան մարդոյ). (Հին քեր.։)
cf. Կիսակտուր.
Իբր Կիսհատ. կրճատեալ. կիսակտուր. անկար.
Բոլորն է գեղեցիկ, եւ կիսատն անվայելուչ. (Լծ. նար.։)
cf. Կիսանդրի.
half ruined.
Կիսով չափ աւերեալ.
Գնացին աւարաւ յաշխարհն իւրեանց, թողեալ զաշխարհս հայոց կիսաւեր. (Մաղաք. աբ.։)
prime of life.
Ժամանակն՝ որ ի կէս աւուրց ուրուք, կամ ի հասարակել հասակին.
Զկիսաւուրցն կազմէք որոգայթ սատակման. ըստ այնմ, թէ որ ամբարէ զմեծութիւն առանց իրաւանց, ի կէս աւուրց իւրոց լքցէ զնա. (Կանոն.։)
half closed;
half open.
octant;
eighth part.
half-sister.
half-brother.
half-warm, tepid.
Որ է կէս մի եղկ. գաղջ. ոչ այնչափ ջերմ.
Ի կիսեղկ ջրով աւազանն մտէ. (Մխ. բժիշկ.։)
to divide into two parts, to divide in halves.
division.
Կէս կամ փոքրիկ ենթամնայ՝ դնելի ի վերջ տողին, ուր անկատար մնայ, բառն. զոր օրինակ. ա-ռա-ւօտ. առ-նել, ա-սել. ե-ղեւ. ճա-նա-պարհ եւ այլն։ Իսկ մեծ կամ կատարեալ ենթամնայն դնի ի ձեռագիրս՝ ի ներքոյ բարդ բառից, որոյ մասունքն են նշանական. զոր օրինակ, բարձ--ընտիր, նոր--ընծայ. եւ այլն։
Ի վերջո տողին պարտ է կիսենթամնայ դնել ի ներքոյ։ Օրինակ եւ ձեւ կիսենթամնային։ Կիսենթամնայս զտառսն ի հոգսն կցէ. որպէս կատարեալ ենթամնայն զկատարեալ բառսն. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)
half or partly cooked.
ἠμίεφτος semicoctus. Կէս մի կամ ոչ քաջ եփեալ. կիսեփ.
Իբրեւ զճակնդեղ կիսեփեաց. (Ես. ՟Ծ՟Ա. 10։)
mule, half ass.
Խառնուրդ կենդանւոյ ի հնարից մարդկան. այն է ջորի, ոյր հայրն է սովորաբար էշ, եւ մայրն ձի.
Վասն է՞ր ըստ քերդողին կիսէշ ասէ ... կիսէշ ասեմք զջորի. (Սահմ. ՟Գ։)
Ուրուք շարաբարձեալ ի վերայ կիսիշոյ. (Մագ. ՟Ե.)
Երիվարօք եւ կամ կիսիշօք. (Շ. ընդհանր.։ Սարգ. յկ. ՟Ը։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)
Զի՞նչ օգուտ բերէ ինձ ելանել ի վերայ կիսիշեաց (տպ. կէսիշաց) նստել. (Կանոն.։)
semi-tone.
half, in part, by halves.
կիսով չափ. ըստ կիսոյն.
Այս անէծք եհատ զարմատս տնկոյն, եւ չորացոյց կիսովին զայն. (Վրդն. ծն.։)
dead prematurely.
կիսատ աւուրբք. ի կէսն աւուրց. յանրացեալ տիս. վաղամեռիկ.
Էր որ անզաւակ մնացին, եւ էր որ կիսօրեայ փոխեցան. (Ուռպ.։)
cube.
• «խորանարդ, վեցանիստ» Յայտ. իա. 16. ուրիշ վկայութիւն չկայ. սխալմամբ գրուած է նաև կիվօս, կիվաւս։
• = Յն. ϰὸβος «վէգ. 2. խորանարդ», որից փոխառեալ են նաև լտ. cubus, ֆրանս. cu-be, ռուս. куbъ «խորանարդ»։-Հիւբշ. 357։
• Ուղիղ մեկնեցին ՀՀԲ և ՆՀԲ։
ԿԻՎՈՍ կամ ԿԻՎՕՍ. (զի գրի Կիվաւս) Բառ յն. κύβος cubus որ եւ ասի Քուեայ, քուէ. Կիբիկոն. ըստ հյ. ԽՈՐԱՆԱՐԴ. Մարմին քառակուսի համակողմեան, որ ի վեց կողմանց է քառանկիւն հաւասար. զար, քէպ, քեապ.
Երկայնութիւն նորա, եւ լայնութիւն նորա եւ բարձրութիւն միաչափ՝ կիվոս. (Յայտ. ՟Ի՟Ա. 16։)
to establish, to determine, to prescribe.
point, rule, guidance.
իբր յն. κανών կամ νηγμάτιον regula, norma. Կէտ սահմանեալ. կանոն օրինադրեալ, բանիւ կամ գրով.
Արիստոտէլ ոչ հեղգացաւ բացակապտել զհնարս բանից ի նոցունց իսկ յիրողութեանց, եւ կիտակս՝ այս ինքն է կանոնս առնել ... էին կտակք եւ հնարք հաւաքաբանութեան ի ժամանակս պղատոնի։ Առաքինիքն եւ մեծքն բնութեամբ ոչ ունին պէտս կիտաց (կամ կիտակաց) ... ինքեանք կիտակք յետ նոցայցն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
swallowed by a whale (Jonah).
deep & spacious in the center;
concave.
որոյ մէջն կամ միջոցնէ խոր. իշի տէրին.
Արձակահիմն, խորամէջ, լայնափողոց. (Վրդն. պտմ.։)
cf. Խորամուխ.
Նաւարկեալ, եւ խորամուտ եղեալ ի ծովուն. (Ճ. ՟Ա.։)
profound, deep, hollow.
Լայնատարած եւ խորայատակն եւփրատ։ Խորայատակ հիմունք ծովուն. (Խոր. ՟Բ. 76։ Արծր. ՟Ե. 7։)
nomad, wandering.
Բնակեալն ի վրանս. վրանաբնակիչ.
Խորանաբնակք. որպէս սովոր են կալ արապիկդ ի բացի. (Գէ. ես.։)
Խորանաբնակ եւ բացօթեայ հովիւքն։ Տայր ի խորանաբնակ հովիւսն. (Եփր. ծն.։)
cf. Խորանագործ.
σκηνικοποιός scenae factor. Որ կարէ զկտաւս կամ զառագաստս վրանաց. յն. խորանարար, կամ վրանագործ. չատըրճի.
Էին խորանակարք արուեստիւ. (Գծ. ՟Ժ՟Ը. 3։)
Նաեւ խորանակարն հնծայեցոյց քրիստոսի զանբաւութիւն մարդկան. (Ի գիրս խոսր.։)
tent-shaped or bell-shaped.
Որ ինչէ ի ձեւ խորանի. վրանաձեւ. կամարաձեւ. գմբեթաձեւ.
Ի վերայ խորանաձեւ ծածկութեանն նշան տէրունական խաչին. (Փարպ.։)
Խորանաձեւ եւ կամարայարկ կոչէ զերկին. (Վրդն. ծն.։)
Խորանաձեւ եղեւ բոցն ի վերայ նոցա. (Ճ. ՟Բ.։)
Եւ բոցն խորանաձեւ ցոլանայր շուրջ զնոքօք։ Հուր հնոցին խորանաձեւ կամարանման պատեալ. (Հարցնափառ.։)
to become hollow or deep;
to dive into, to go to the bottom of.
βἁύνομαι, ἁποκολοποῦμαι profundus fio, excavor, sinuosus fio. Խոր լինել. ունելզխորութիւն. գոգիլ. գոգանալ. խոռոչանալ. ի խորս իջանել. եւ Նսեմանալ առ խորութեան.
Որպէս ճանապարհ հատանի, եւ խորանայ ի կողմանէ ոտից. (Երզն. քեր.։)
Պալար թէ ոչ տարածի, եւ տեղն ոչ խորանայ. (Վրդն. ղեւտ.։)
Ի ձորս երկայնաձիգս խորացեալս. (Խոր. ՟Բ. 6։)
Զհոսանս, յորոց զմին ծոցն մեծ կոչեն, եւ զմիւսն՝ փոքր. Վասն զի երկաքանչիւրկողմանխն ոչ նմանապէս խորանան. (Արիստ. աշխ.։)
Խորանալն արմատոյն իջուրս։ Ամենայն սերմանց պարտ էնախ խորանալ, եւ ծածկիլ. (Նչ. եզեկ.։ Երզն. քեր.։)
Որ գերագոյն յագին ի մէջ խորացելոյ փայտին. (Անյաղթ բարձր.։)
Խորացեալ ի հողեղէն պատկերին. (Գանձ.։)
Զանպատրաստ խորացեալ խաւարին հալածեալ նսեմութիւն։ Աներեւոյթ խորացելոյ բանտին (դժոխոց)։ Բորբոքեալ ծովուն խորացելոյ. (Բենիկ.։)
pitching a tent.
Որ յարէ յարմարէ կամ յարուցանէ կառուցանէ զխորան. մրպէս շինօղ տաճարի.
Ղամբարափայլ շինեաց տաճար՝ այս սողովմոն խորանայար. (Շ. յիշատ. առակ.։)
architect of the Tabernacle.
Յարդարիչ եւ ճարտարապետ խորանին վկայութեան.
Եղիաբ եւ բեսելիալ խորանայարդարք. (Արծր.։)
vaulted, cupolatent or bell-shaped.
Նմանեալ խորանաձեւ յարկի. կամարակապ. եւ Երկնանման.
Գմբեթարդխորանայարկ՝ հստակացոյց հիմամբ. (Անան. եկեղ։)
Խորանայարկ կամարանման յօրինեցար սուրբ կոյս աստուածածին. (Շար.։)
cf. Խորանաձեւ.
Առ ի ջրեղէն խորանանման հաստատութեան երկնին. (Ագաթ.։)
Խորանանման տախտաձեւ յինքեան ունելով գահոյք զբօսանաց. (Արծր. ՟Ե. 7։)
travelling with tents, camping.
Ուր իցէ չու խորանաց կամ վրանօք.
Առ ի յիշատակխորանաչու ընթացիցն՝ որ ի սինա. (Խոր. վրդվռ.։)
tent-guard.
Պահապան խորանի, կամ վրանաց բանակին. վանապան.
Ռահվիրայ մարդկաւն, եւ խառնաղանջ խորանապահ զօրուն. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
tent-Curtain.
δέρρις aulaeum, tentorium. Փեղկ խորանի. առագաստք եւ վարագոյրք վրանի. հատուածք կտաւոյ կամ մորթոյ, որովք կազմի վրանն. (ըստ յն. տէ՛րրիս. այն է ռմկ. տէրի, մորթ. որ թարգմանի ի մեզ եւ Խորան, իբր վրան ի մորթոյ. (Սղ. ՟Ճ՟Գ. 2։ Երգ. ՟Ա. 4։ Ես. ՟Ծ՟Դ. 2։))
Խորանն իմ չուառացաւ կորեաւ, եւ ամենայն խորանափեղկք իմ քակտեցան. եւ ոչ գոյ տեղի խորանափեղկաց իմոց. (Երեմ. ՟Ժ. 20։)
Զի ոչ այնքան մնաց տեղի շէն զի խորանն իմ դնիցեմ, եւ զխորանափեղկսն պարզիցեմ. (Մխ. երեմ.։)
to pitch a tent.
ԽՈՐԱՆԵԼ. Բառ անստոյգ, իբր Խորան կանգնել՝ հարկանել.
Սիւն ամպեղէն եւ հրեղէն ի վայր իջանել՝ արկանէր խորանէր խորան լուսեղէն. (Վրդն. լս.) (ուր վրիպակաւ գրչի կրկնեալ երեւի ձայնս խորան։)
guttural.
Զի ոչ եթէ առ ժողովուրդն խորաշուրթն եւ այլալեզու առաքիս դու առ տուն իսրայէլի. (Ոսկ. ես.։)
very deep, unfathomable.
Ու իցէ ջուր խոր. լողայ սիրտ նորա իբրեւ ի խորջուր ծովակի. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Խորասոյզ առնեմ.
ԽՈՐԱՍՈՒԶԵՄ ԽՈՐԱՍՈՒԶԻՄ, եցայ. ձ. Խորասոյզ առնել, լինել.
Խորասուզեալ ի յանդունդսն զգործակցեալսն չարին. (Գանձ.։)
Խորասուզիլ կամօք ի խորխորատ. (Լաստ. ՟Ի՟Թ։)
Խորասուզեալ մանկանցն ի յուխ. (Շ. յիշատ. առակ.։)
Խոնարհէա՛ ի խորասուզեալ անձն իմ, եւ ճգեա՛ ի բանակետղ սրբութեան հօտի քո. (Բենիկ.։)
Գայլք հրեղէն գետովք խորասուզեալք մաքրին ի միջոյ գառանց. (Սարկ. տոմար.։)
to make deeper;
to make abstruse, obscure, unintelligible.
βαθύνω profundum facio եւ այլն. Տալ խորանալ. ի խորս մխել. եւ Խորասոյզ առնել.
Առ թումայի զփորուած տիգին ցուցանէ խորացուցեալ ըստ աշտէին մտոյ. (Շ. բարձր.։)
Զմարդիկ արագ առողջացոյց. զդեւսըն խոզիւքըն խորացոյց. (Շ. խոստ.։)
Գետ բանաւոր արուեստիցն իմացուած շնչական, եւ տոյտ՝ զի շրջադարձեալ խորացուցանէին զասացուածս իւրեանց. (Վանակ. յոբ.։)
deeply excavated, very profound.
Ի խորփորեալ. խորին որպէս զխորափիտ.
Եդեալ ի խորափոր խաւարային բանտի. (Արծր. ՟Գ. 17։)
clad in sack-cloth.
Երեւեցուցանէր զանձն իւր մարդկան պահօղ եւ խորգահանդերձ. (Բուզ. ՟Զ. 8։)
to snore;
to snort, to rattle in the throat;
to roar, to bluster (sea).
ῤέγχω ronchisso, sterto. իտ. russo. Հնչել ձայն խոշորընդ հագագ փողի եւ ընդ քիթն ի քուն. իբր ի խորոց ձայնել. կամ հանել զձայն խորդոյ. խռկալ, խռալ, ֆշալ.
ՆՆջէր եւ խորդայր։ Զի՞նչ է այդ զի խորդասդ. (Յովն. ՟Ա. 5. եւ 6։)
Քնով դանդաչեալ խորդամք առօրհնութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։ որ եւ է նշանակ յետինծուլութեան։)
Ի կոհակաց կուտակելոցներկուռն ալեաց յարուցելոց յուզեալք, եւ ի խորոցն խորդալով. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
to hollow, to excavate;
to fathom;
to withhold, to retain;
to purloin, to steal, to rob, to embezzle;
to peculate.
βοθύνω profundum facio, in profundum mergo κατορύττω defodio. Խոր առնել. խորացուցանել. ի խորս իջուցանել. խորունկցընիլ, փոսել.
Փորեաց եւ խորեաց, եւ եդ հիմն։ Խորեցէ՛ք ի նստել բնակիչք հանգրուանիդ. (Ղկ. ՟Զ. 48։ Երեմ. ՟Խ՟Թ. 30։)
Որ շինէ զշինուած իւր ի վերայ ապառաժ վիմի, խորիցէ եւ դիցէ զհիմն նորա. (Մծբ.։)
Եւ ի խորս թաքուցանել, թաղել, պահել ի ծածուկ.
Իբրու ոչ եւս խորել եւ թաքուցանել, այլ յայտնի պատմութեամբ եւ ձեզ վերագրեցի. (Պիտ.։)
Մինչեւ յե՞րբ զկորստական զոսկիս զայս ի վայր խորեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 8։)
Ոչ գանձել յերկրի՝ ոչ միայն զթաղելն եւ զխորելննշանակէ. (Երզն. մտթ.։)
Իսկ (Սիր. ՟Ի՟Ա. 20.)
Զբանս նորա խորեսցեն ի սրտի. ընթերցի՛ր ըստ յն. խորհեսցին։
ԽՈՐԵԼ. νοσφίζω, -ζομαι surripio, subtraho, subduco πλεονεκτέω fraudo per avaritiam. Խոռել. բառնալ զմասն ինչ յամբողջ իրէ. մեղմով գողանալ.
Խորեաց ի գնոցանտի. (Գծ. ՟Է. 2։)
Զականսն բերեալ, եւ զծանրագոյնսն ի նացունց խորէր. (Մագ. ՟Ժ՟Է։)
Որ դոյզն ստացուածոց ընկերինխորօղ՝ փորձեցաւ լինել գող. (Պիտ.։)
Հաւատարիմ կոչէզնա, զի չխորեաց ինչ։ Կայէն ագահեաց խորեաց յաստուծոյ. (Ոսկ. մտթ. ՟Գ. 24։ եւ Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Բ։)
Այս է մտերիմ ծառայիցն աստուծոյ գործ. ոչինչ խորել զաստուածայնոց, այլ՝ աստուծոյ ստորագեալ զամենայն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)
Ոչ եթէ իբրեւ յորդւոյ եւ ի հոգւոյ խորելով ինչ զաստուածութիւն. (Կիւրղ. օրին.։)
Կամ σφετερίζω sibi vindicare, attribuere. Սեպհականել անձին զոչ իւրն.
Որպէս թէ զփառս հօր՝ որ ոչինչ էր (ասեն) նմա անկ, յանձն խորիցէ։ Ո՛չ փառս ինչ՝ որ չիցէ նմա անկ, խորելոյ. (Ոսկ. մտթ. ՟Գ. 3. յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)
Եւ λυμαίνω violo, devasto. Խանգարել. եղծանել. անպիտան կացուցանել.
Խորէ զիւր արդարութիւնն ամբարտաւանութեամբ. (Ոսկ. ղկ.։)
step-son, step-daughter;
bastard, natural, illegitimate;
degenerate, spurious, false;
alien, foreign;
crane.
πρόγονος, προγόνη privignus, -na. Որ չէ բուն եւ հարազատ որդի. զաւակ օտարի՝ ոդիացեալ ումեք ի պատճառս ծնողին իւրոյ ամուսնանալոյ ընդ նմա. որ եւ լինի խորթ զաւակին հօրու կամ սօրու.
որդի առ մայր, կամ խորթ առ մօրու։ Զկնոջ իւրոյ դուստր։ Որ է որդւոյն խորթ, կամզխորթունդուստր։ առ իւր խորթուն թոռնիայն. (Նախ. ղեւտ.։)
Խորթքն ընտրեալ լինէին ի ճշմարիտ րդւոց. (Նոննոս.։ տե՛ս եւ Կանոն.։)
ԽՈՐԹ. νόθος nothus, adulterinus, spurius. Աղջկորդի. հարճորդի. պոռնկորդի. փիճ.
Եթէ առանց խրատու լինիցիք, ապա խորթք իցէք, եւ ոչ որդիք. (Եփր. ՟Ժ՟Բ. 8։ Բաժանէզխորթսն եւ զսերտ որդիսն. Ոսկ. եբր.։)
Որպէս յոռեգոյնք կանանցն, որք զխորթսնառաջի արկանեն։ Դիմեցին այժմ հարազատաբար խորթք շուրջ զմեօք. (Բրս. թղթ.։)
Որդւոց բարձրացելոց անարգելով զծնօղսն, համայն եւ խորթոցն ըստ արժանեացն զօտար հայրն. (Խոր. ՟Գ. 68։) (որ հայի եւ ի ՟Ա նշ։)
ԽՈՐԹ. νόθος adulteratus, alienus. Անհարազատ ինչ. խարդախեալ. Օտար կամ սուտ. գալպ.
Խորթ շարագրածութիւնք (որ չեն նորա զոյրանունն կրեն). (Անյաղթ պորփ.։)
Մեր ո՛չ է սովորութիւն գողաբար զայլոցն իմաստասիրութիւն խորթս մեզ ստեղծանել. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
Յիշեցուցանէ զնոցա գործս խորթ իմաստութեանն։ Խորթ է աստուածային եւ երկնաւոր վարդապետութեան. (Սարգ. յկ. ՟Թ. եւ ՟Ա. 7. ՟Ը։)
Սա (նիւթն առջին) է առանց զգայութեան շօշափելի, խորթմտածութեամբ հազիւ հաւանելի. (Պղատ. տիմ.) (այսինքն անհանճարից անհաւատալի։)
Մի՛ լինիր խորթ սովորութեամբ։ Փութա՛ ոչ շփոթել զերգս սաղմոսաց քոց խորթ խորհրդով. (Կլիմաք.։)
Հարազատացն եւ խորթիցն ըստ նիւթոյն. (Երզն. քեր.։)
Զիա՞րդ խորթք կան իբրեւ զպահապանս ի պահու. (Վեցօր. ՟ը։)
Խորթք ի թռչելն ձեւացուցանեն կերպարանս գրոյ. (Եւագր. ՟Լ՟Գ։)
Նովին սխալագրութեամբ ասի.
Խորթնհոմանուն է. զի խորթալ՝ քունն, եւ խորթ զաւակն. (Ոսկիփոր.) (փոխանակ գրելոյ Խորդալ։)
unsociable, morose;
capricious, whimsical.
Խորթ եւ վայրենի բարուք. օտարոտի ի գնացս քան զծայգան, խորթաբարոյսքան զգալիլեա։ Սովաւ խորթաբարոյիցն հերձուածողաց բերանք կարկին. (Նար. ՟Բ. ՟Հ՟Ե։)
to be degenerated, estranged, spoiled.
νοθεύομαι alienor, pro adulterio habeor. Խորթ լինել կամ գտանիլ. օտարանալ իբրեւ զխորթ.
Ի ստացօղ դարձի՞ն յուսացայց, յորմէ խորթացայ։ Զաբրահամ ոչ էր յիշել, զի խորթացեալ էր ի նմանէ. (Նար. ՟Ի՟Դ. ՟Ծ՟Ա։)
Եւ Օտարեանալ ի կարգէ. անստոյգ, անհարթ գտանիլ.
Խորթային երկոքեան իրողութիւնքն արիստոտէլի. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
Վերստին արծարծել զխորթացեալ բանս հռետորին. (Յիշատ. Ոսկ. գծ. այսինքն հարթել զանհարթ ոճն։)
to change the nature of, to adulterate, to corrupt, to debase, to spoil, to impair.
νοθεύω pro adulterino habeo, alieno. Տալ խորթանալ անհարազատ համարել օտարացուցանել (իրօք, կամ նմանութեամբ)
Քարոզեաց զերկունս (այսինքն զծնունդն) եւ զազգակցութիւնն ոչ խորթացոյց. (Ոսկ. կուս.։)
Այս է փարթամին, ոչ այլ ումեք պէտս ունել. թէպէտեւ առաջիկայ ժամանակս զայսոսիկ խորթացոյց. (Անյաղթ պորփ.։)
to toughen like leather.
ԽՈՐԽԱՆԱԼ. Իբրեւ զխորխ (խոզի) լինել.
Զխորխացեալ կաշին ի բաց ընկենոյր. (Ագաթ.։)
gulf, abyss, chasm, pit.
βόθρος, βόθυνος, βάραθρον fovea, scrobs, lacus, fossa, hiatus, barathrum. Փոս խոր. խորափիտ. վիհ. խորք երկրի. գուբ. գերեզման. եւ Դժողք, եւ Կորուստ. տէրին լուգուր
Թագեաւ ժողովուրդն ի վէմս եւ ի խորխորատս։ Արարից զնա խորխորատ տղմոյ ի կորուստ։ Երկոքին ի խորխորատ անկանին կամ անկանիցին։ Անկանից (ոչխարն) ի խորխորատ։ Իջուց զքեզ առ իջեալսն ի խորխորատ։ Տուաւ գերեզման նորա ի խորս խորխորատին։ Փորեցից խորխորատ։ Փորեցին առաջի իմ խորխորատ մեղաւորի։ Ի նոյն անկանցի ի խորխորատ զոր եւ գործեաց։ որ փորէ խորխորատ ընկերի իւրում, ինքն լցցէ զնա.եւ այլն։
Ի խորխորատից չարեաց ելանել միւսանգամ ի ծիծաղ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 14։)
Զոր օրինակ ժողովեսցէ ոք զմարախ, այնպէս խաղայցեն ձեօք ի խորխորատիցն իւրեանց. (Ոսկ. ես.։)
Ի չարաչար աղանդաց կործանին խորխորատս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Անձին եւ առջնորդելոցն խորխորատի պատրաստեցաւ. (Լմբ. ժղ.։)
figuratively;
sacramentally;
mysteriously;
confidently.
ἑκπρονοίως, σπουδαίως consulto, industrie Խորհրդով. դիտմամբ. խոհականութեամբ.
Խորհրդաբար սկսանելով յառակաց (ի պէտս մանկանց). (Խոր. ՟Գ. 53։)
Ոչ խորհրդաբար անբաժացեալ զնոսա ոչ կարծեսցէ. (Պիտ.։)
Դիտէր ց, եւ ի կայր լսել ի նմանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
Խորհրդաբար է, եւ ոչ յայտնի։ Խորհրդաբար, եւ ոչ երեւելապէս։ ընդէ՞ր մահն հրապարակաւ, եւ յարութիւնն խորհրդաբար. (Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ Լմբ. սղ.։)
Խորամանկ ոստիկանն խորհրդաբար ի մտի եդեալ՝ սուր հակառակութեան ի մէջ նոցա արկանել. (Յհ. կթ.։)
Եւ μυστικῶς mystice. Սրբազան կամ աստուածային օրինակաւ. իմնալապէս. նշանակաւ. խորհրդաւոր դիտաւորութեամբ.
Խորհրդաբարկերպարանիմք. (Պտրգ.։)
Խորհրդաբար ջուրն երեքին զսեղանովն ցնդեցաւ. (Բրս. մկրտ.։)
Խորհրդաբար եւ հոգեւորապէս իմանալ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 1։)
Թաղեցաւ խորհրդաբար ի սիրտ առաքելոցն. (Երզն. մտթ.։)
Խաչին նախատպութեամբ ի հեռուստ խորհրդաբար. (Առ որս. ՟Ի՟Զ։)
Յայտնի ի խորհրդաբար ընծայիցն է. իմա՛ խորհրդավոր. (Շ. մտթ.։)
cf. Խորհրդագէտ.
μεμυημένος, μυστής (լծ. մաշտոց) μυσταγώγος sacris initiatus, sacrorum doctor, mysteriorum peritus. Զգածեալկամ զգեցեալ սրբազան եւ աստուածային խորհրդովք. կրօղ յինքեան զգաղտնիս խորհրդաւորս. տեղեակ եւ ուսուցիչ գաղտնեաց հոգեւորաց. որ եւ ասի ԻՒՂԱԳԼԽԵԱԼ.
Ի մովսիսէ յառաջնոյն խորհրդազգածէ եւ առաջնորդէ օրինացն քահանապետից։ Եկեալ առ ոք ի խորհրդազգածիցն. (Դիոն. եկեղ.։)
Ուսոյց ի ձեռն վերնոցն խորհրդազգածաց զներքին եկեղեցի իւր. (Լմբ. պտրգ.։)
Եքայիաս միջամուխ եւ խորհրդազգած է տնօրէնութեանն խորհրդոյ քան զամենայն մարգարէս. (Վրդն. յանթառամն.։)
ԽՈՐՀՐԴԱԶԳԱԾ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. μυόω, μυούμαι initio, -or μυσταγωγέω sacra trado, doceo, edoceor. Ուսուցանել կամ զսրբազան խորհուրդս եւ զգաղտնիս. եւ ուսանել զնոյնս, կամ տեղեակ լինել նոցունց. (Դիոն. եկեղ. Շ. հրեշտ.։ Լմբ. պտրգ.։ Պրպմ. լ։)
to reflect, to ponder, to think, to revolve, to meditate, to consider;
to imagine, to form an idea of, to suppose;
to consult, to deliberate;
to explain, to expound, to comment upon;
to administer the sacraments;
to celebrate mass.
εὑνοέω, διανοέω, λογίζομαι cogito եւ այլն. Խորհուրդ ի միտս ածել կամ յածել. զմտաւ ածել. cf. ԽՈՐՀԵՄ. մտածել, մտմտալ.
Սքանչացաւ րոյսն, խորհրդածելոցն՝ ուստի այն լինել։ Հրէայքն թէպէտեւ ոչ խոստովանէին զնա յայտնապէս քրիստոս գոլ, սակայն նոյնպէս խորհրդածէին զնմանէ։ Զքրիստոս՝ զոր խորհրդածէքն, այլ ոչ խոստովանիք։ Բարձրագոյնս խորհրդածէր վասն քրիստոսի սակս սքանելագործութեանն, զոր առնէր. (Կիւրղ. ղկ.։)
ըստ առաջնոյ նուագին խորհրդածեալ խոյս ետ ի չարէն. (Յհ. կթ.։)
Մի՛ կորզեսցէ ստունգանել արկուած չարին զայնքան խորհրդածեալն ի քեն բարեզարդութիւն. (Բենիկ.։)
Լինի եւ կր. հասարակ.
Այսուհետեւ դարձուցանէ յաստուծոյ զբանն, եւ ինքն առ ինքն խորհրդածի. (Լմբ. սղ.։)
Նոյնգունակ խորհրդածեցան եւ նոքա կարգել զպատմութիւնս բանին. (Կիւրղ. ղկ.։)
իբր չ. Կամ ն. իբր չ. Ստէպ յիշելով ոք զերկիւղն աստուծոյ. ստրջացեալ մտացն՝ խորհրդածէ ի հոգեկանսն. (Կիւրղ. ղկ.։)
ԽՈՐՀՐԴԱԾԵԼ. μυσταγωγέω initio sacris, mysteria vel sacra edoceo. եւ ոբրու συμβολικῶς σημαίνω symbolice significo ἐρμηνεύω interpretor ἁναλογέω similis sum, conferor, referor. Կատարել զխորհրդաւոր ինչ սրբազան. խորհրդաբար յառաջ ածել, վերածել, ցուցանել, նշանակել. մեկնել. կր. համեմատիլ. նմանիլ.
Մնամք, մինչեւ խորհրդածեն քահանայքն զպատճառ գոհութեան։ Զխորհրդոյն զօրութիւն, որ ի ներքին վայրս սրբոյ խորանին խորհրդածի. (Լմբ. պտրգ.։)
Քննեցաք զփոքունս ընդ մեծամեծաց, եւ խորհրդածեցաք զմանունս։ Ի ժամանակի պարապորդ եւ ուղիղ զայս խորհրդածեցից ձեզ. (Լմբ. պտրգ.։ Վրք. ոսկ.։)
Սեղանն սրբութեան զմիասնականութիւն սուրբ երրորդութեանն խորհրդածէ։ Խորհրդածի եկեղեցի եւ նոյան տապանին։ Այսոցիկ բիւրապատիկ բարեաց աղբի՛ւր խորհրդածի սուրբ եկեղեցի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Խորհուրդ անճառելի աստուածային իմաստիցս այսց եւ առսուրբս այս խորհրդածի խորան. (Անան. եկեղ։)
Աղաւնակերպ իջմամբ՝ որ ի մեզ պարգեւ իջմանն խորհրդաածի. (Գր. հր.։)
thinker;
counsellor;
the initiated;
minister, priest.
Որպէսմտածու. երկնիչ ի սրտի.
Խնդայր չարեացն խորհրդածու. (Սիսիան.։)
Ընտրել զսոսա պարւոյն այնմիկ խորհրդածուս։ Խորհրդածուք, եւ այլ իշխանք. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Զմերձաւորսն եւ զխորհրդածուսն կապակցէր դաշանց երդմամբ։ Հրամանատարք եւ խորհրդածուք դրանն արքունի։ Ոմն խորհրդածու դրանն արքունի. (Յհ. կթ.։)
Որպէս Կատարիչ սրբազան խորհրդոյ. ἰερατικός, ἰεροποιός sacrificans.
Քրիստոսի պատարագին լինել խորհրդածու. (Յճխ. ՟ժը։)
Որք երեկ պատարագիչ եւ խորհրդածու. (Լմբ. պտրգ.։)
Մանաւանդ որպէս Խորհրդազգած. խելամուտ եւ ուսուցիչ աստուածային խորհրդոց գաղտնեաց. μυσταγώγος, μυστής mysta, ad sacrorum arcana admissus, sacrorum doctor.
Լինէր կարօտ այսպիսւոյ խորհրդածուի. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
Որք եւ տնտեսութեանն էին խորհրդածուք. (Ածաբ. ծն.։)
Աւանդութեան տիեզերաց խորհրդածուացն։ Զգուշացուցանեն զանձինս մեր երանելիք խորհրդածուքն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ. եւ Կիւրղ. թղթ. առ միայնակեացս։)
Փրկչին մերոյ ծննդեանն խորհրդածուք (հովիւք). (Խոր. ՟Բ. 88։)
Խորհուրդք են աստուածայինք, եւ պարտ է խորհրդածուացն միայն զնորին զօրութիւն գիտել. (Լմբ. պտրգ.։)
confident.
Ունօղ զնոյն խորհուրդ. խորհրդակից եւ գործակից. արարչակից.
Ասացեալ ի հօրէ առ ցկալսն, լնել լոյս. (Ագաթ.։)
accomplishing, performing.
Կատարօղ զխորհեալնխորհուրդ միաբան.
Ասացեալ ի հօրէ առ խորհրդակատարսն համագործս լինել լոյս. (Ագաթ.։)
Եւ Ուր կատարի խորհուրդ սուրբ.
Սկիզբն առեալ կենացս այս գանձ ի վերնայարկն սրահէ խորհրդակատարացն վայրէ. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
foolish, odd, eccentric.
Կորուսանօղ զխորհուրդ (որպէս դնի ի յն). անհանճար. անխելք.
Խորհրդակորոյս մեծի եւ անճառելի խորհրդեանն քրիստոսի. (Համամ առակ.։)
cf. Խորհրդարան.
Խորհրդարան. տեղի կամ տուն եւ տաճար խորհրդոյ, եւ գաղտնեաց կամ պաշտամանց. տիվան.
Խորհրդանոցքն եւ մեհեանքն եւ տաճարքն. (Փիլ. ՟Դ. 51։)
Ուրա՛խ լեր անհարսնացեալ առագաստ, ուրա՛խ լեր աստուածային խորհրդանոց. (Գանձ.։)
Եւ ընծայարան ի տաճարի առ երի սեղանոյ. խորշ. պահարան՝ իբր պատուհան.
Խորհրդանոցքն յաջմէ եւ յահեկէ։ Նախ ի խորհրդանոցն հանգուցանեն զխորհուրդն. վասն զի նախ ի ծածուկ եկն առ մեզ քրիստոս, եւ յորովայնի կուսին հանգեաւ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Պատուհանքն որպէս խորհրդանոցք էին ի կոզակսն. թուի թէ տեղի անօթց եւ կտակաց. (Նչ. եզեկ.։)
Բացաւ առաջի նորա խորհրդանոց, եւ սկիհն էր աղտեղեալ. (Միխ. աս.։)
Եւ Ընդունարան խորհրդոյ մտաց. միտք.
Ի խորհրդանոցի մտաց. (Կորիւն.։)
Ի յիմաստիցս խորհրդանոց ջահեցի։ Իւր զգայութեամբն, եւ խորհրդանոցաւ կոր կամացն մեքենայից. (Նար. ՟Ձ՟Դ. եւ Նար. առաք.։)
secret, discreet, prudent.
Որ պահէ զգաղտնիս խորհրդոյն.
Այր բանիբուն բանիւ, եւ խորհրդապահ սրտիւ. (Փարպ.։)
Նախ խորհրդապահ լինէր թագաւորն. (Ճ. ՟Գ.։)
Աստէն խորհրդապահ ասին բանին աստուծոյ (մարդիկ). (Համամ առակ.։)
prime adviser or counsellor.
Գլխաւորի խորհրդականս՝ կամ ի խորհրդակիցս. խորհրդազգած. խելամուտ գաղտնեաց.
Որպէս գրէ խորհրդապետն այսոցիկ պօղոս։ Խորհրդապետն պօղոս ասէ. (Խոր. վրդվռ. Տօնակ.։)
Զերկնայինսն իմացամք խորհրդապետ քահանայապետութիւնս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Էին անեղին անճառ խորհրդոց խորհրդապետք. (Շ. տաղ մարգ.։)
missal, massbook.
Տետր կամ գիրք խորհրդոյ պատարագի. որ եւ ՊԱՏԱՐԱԳԱՄԱՏՈՅՑ ասի։ Յիշատ. նոյն գրոց։
place of conference, council-chamber;
vestry-room;
offertory.
Տուն խորհրդոյ. խորհրդոց, իբր ընծայարան կամ պահարան.
Որպէս եւ մեք զանօթ սրբութեան պասուն (պահեմք) ի խորհրդատան սեղանն. (Նչ. եզեկ.։)
Եւ Ատեան, կամ տուն ատենի. ժողովարան (վանից).
Խրատեսցէմիանգամ եւ երկիցս բանիւ. Իսկ թէ այլ յանցանէ, ի խորհրդատունն գանիւ։ Ի հարուածով խրատեսցէ. (Լմբ. կան. բենեդ.։)
mysteries;
orgies, drunken revelry, feasts of Bacchus, bacchanals, drinking-bout.
ὅργια orgia, sacra Bacchi, mysteria. Հեթանոսական տօն գիշերային՝ յերիս ամս միանգամ.
Ոչ արժանի համարեալ զայդոսիկ որ յայսպիսի քաղաքավարութիւն գրեցին զինքեանս, խորհրդատօնս առնել. յն. ὁργιάζω. (Փիլ. բագն.։)
Ըստ դեմետրի եւ ափրոդիտեայ՝ ամաչեմ ասել, խորհրդատօնս կատարեն. (Սարկ. պատկ.։)
Դեւք խորհրդատօնս կարգեցին ափրոդիտեայ եւ դիոնիսեայ. (Վրդն. սղ.։)
house of Parliament, hall of Assembly, chamber of deputies;
place of administration of the sacramants;
offering-place;
mind, intellect.
ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆ որ եւ ԽՈՐՀՐԴԱՆՈՑ. ԽՈՐՀՐԴԱՏՈՒՆ. Տեղի խորհրդոյ. որպէս տուն ատենի. ատեան, ժողովարան. Ժողով. տիվան.
Եթէ ի տունս մտանես, կամ ի դատաւորութիւն, կամ ի խորհրդարանս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։)
Ի խորհրդարան առնել ըստ իմիքսահմանեալ ժամանակի, առաջի դնել միմեանց. (Բրս. հց.։)
Եւ Տեղի կատարման սուրբ խորհրդոց եկեղեցւոյ. տաճար, մկրտարան, եւ այլն.
Կամաց արարողին խնկաւորեալ խորհրդարան սքանչելագործէր տէրն. (Ճ. ՟Ա.։)
Եւ կամ Հանդիսարան աստուածային խորհրդոց. որպէս եկեղեցի, խաչ, եւ այլն.
Ո՛վ աստուածազարդ խորան, մարգարէից խորհրդարան, առաքելոց հանդիսարան. (Ոսկիփոր.։)
Խորհրդարան մեծութեան էին (սուրբ խաչ)։ Խորհրդարանդ համարձակութեան. (Նար. խչ. եւ ՟Կ՟Ե։)
Եւ Ընդունարան խորհրդոյ մարդոյն. միտք. սիրտ.
Ի միջին ասեմք զսրտին բնակութիւն, եւ զնոյն խորհրդարան հոգւոյ եւ մարմնոյ. (Եղիշ. յես.։)
Զգայութեանցն՝ որի մեզ զկարծրութիւնն՝ ի հոգեկանումն պահպնելով խորհրդարանի. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Ապա զօրացան հյել ի խորհրդարան մտացս. (Լմբ. սղ.։)
mysterious, mystical, arcane;
figurative, emblematic, symbolical;
hieroglyphical;
— նշան՝ պատկեր, emblem.
μυστικός mysticus. Պարունակօղ յինքեան զխորհուրդ ինչ, կամ զգաղտնի եւ զսրբազան դիտումն. որ ասի եւ ԽՈՐՀՐԴԱԿԱՆ.
Սափոր ոսկի, խորհրդաւոր խորան. (Շար.։)
Եօթն թիւս խորհրդաւոր է առ ամենայն ինչ քննողաց. (Լմբ. սղ.։)
Ըզգլուխըդ կա՛լ խորհրդաւոր, դիտեա՛ ակամբըդ նուրբ եւ խոր. (Կրպտ. ոտ.։)
inconstant, voluble, fickle.
Մատնիչ եղեր (ո՛վ յուդա), եւ սուտ եւ խորհրդափոխ եւ բանաշուրջ երեւեցար հրէիցն. (Զքր. կթ.։)
piece of soiled linen.
Ձունձ խոր կամ ներքին եւ անպիտան. որպէս կապերտ կամ հանդերձ ապարահից. քուրջ, շոր.
ամենեյն արդարութիւն իբրեւ զխոձունձ տեռատեսին համարեալ է. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
excessive heat;
hot dry or parching wind, simoon;
drought, dryness, aridity;
— ժանտ, pestilential blast.
(խորշելի, կամ խորշօղ օդ) καύσων aestus, ardor ἁνεμοφθορία venti vel aeris correptio. վր. եւս խորշակի. Սաստիկ տապ, տօթ. եւ Տապագին հողմ հարաւոյ, եւ վնասակարութիւն նորին, կամ խորշակահարութիւն.
Առցէ զնա խորշակ։ Հողմոյ խորշակի։ Հողմ խորշակի ցամաքեցոյց զշառաւիղս նորա։ Եփրեմ այս չար զհետ եղեւ խորշակի։ Ածցէ ի վերայ նորա տէր հողս խորշակի յանապատէ, եւ ցամաքեցուսցէ զերակս նորա։ Յորժամ հարաւ շնչեալ, ասէք թէ խորշակ լինի։ Ծագեաց արեւ հանդերձ խորշակաւ, եւ ցամաքեցոյց զխոտն։ Հարցէ զքեզ տէր խորշակաւ։ Հարի զձեզ խորշակաւ.եւ այլն։
Սառնամանիք ձմերանոյ, եւ խորշակք ամարայնոյ. (Եղիշ. ՟Ե։)
Զի թէ ոչ քրանեսցի մշակն ի տապ խորշակի ջերմոյն արեգակնակէզ լինելով՝ ոչ ըմբռնէ զարդիւնս. (Ագաթ.։)
Շնչեաց ի մեզ հարաւակողմ մահաբեր խորշակ. (Յհ. կթ.։)
Մերթ, αὑχμός siccitas ex aestu. Չորութիւն. երաշտ.
Օդոց խորշակք, եւ անբարութիւնք երկրի. (Բրս. չար.։)
Ի խորշակէ եւ ի ժանգահար լինելոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
Տապ խորշակի. յն. մի բառ κατάκαυμα adustio.
aversion, antipathy.
Տե՛ս, որքան խորշանօք եւ թանգուզելով (խօսի). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)
flowing, waving;
undulating, flowing gently, rippling.
Խորշ խորշ եղեալ. գոգաւոր. ծալ ի ծալ.
Ալիք կուտակին վէտք վէտք խորշեղէն պարուտակեալ մկանամբք իւրեանց. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
to cause to avoid or shun.
στέλλω, ὐποστέλλω contraho, reprimo, inhibeo, compesco. Տալ խորշիլ իբրու ի խորշ ամփոփելով. ի բաց քեցել, հեռացուցանել. խրտուցանել. հեռացնել, խրտեցնել, ետ քաշել.
Երկիւղն ծառայական է, ոչ մերձեցուցանէ զմեզ յաստուած, այլ խորշեցուցանէ։ Որք յայս սրբութեան սեղանոյս երկրպագութենէ զձեզ խորշեցուցանել փութան։ Որ ի մեղացն զմեզ խորշեցուցանէ։ Երկիւղն խորշեցուցանէր ի սիրելւոյն սքանչելապէս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. համբ.։)
Խորշեցոյց զեկեղեցի իւր ի նեստորի չար հերձուածոյն. (Գր. տղ.։)