madge-owlet, brown or grey owl.
ՀԱՒԱՊԱՏԻՐ νυκτικόραξ corvus nocturnus. գրի եւ ՀԱՒՊԱՏԻՐ. Գիշերաբու. ազգ բուոյ, որ ըստ յունաց գիշերային ագռաւ ասի. որպէս պատրանօք որսօղ հաւ կամ հաւուց. Տե՛ս (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 17։ (որ ի գիրս Օրին. ՟Ժ՟Դ. 16։ եւ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Զ. 20. թարգմանի ի մեզ Ագռաւ. եւ ի Սաղ. ՟Ճ՟Ա. 7. Բու։))
Նիքտիկոր. հաւապատիր ձագ, կամ հաւպատիր. (Գաղիան.։)
companion, fellow, comrade, mate, partner.
Հաւասար. զուգահաւասար. համահաւասար. հաւասարորդ. հասարակորդ. հաղորդակից։ կցորդ. բաժանորդ. միաբան. ձայնակից. Յաստուածայինս ասի,
Հայր բնութեամբ հաւասարակից է որդւոյ եւ հոգւոյ. (Շ. թղթ.։)
(Որդի) հաւասարակից ընդ հօր յէութենէ. (Շար.։)
(Հոգին) սուրբ աստուած հաւասարակից իսկութեանդ հօր։ Զհաւասարակիցն իւր զսուրբ հոգին. (Նար. ՟Լ՟Դ։ Ճ. ՟Ա.։)
Եւ ի մարդկայինս.
Ես յովհաննէս եղբայր ձեր եւ հաւասարակից նեղութեան արքայութեան. (Յայտ. ՟Ա. 9։)
Հաւասարակից եւ հանդիսակից մաքուր մրցանաց նոցա. (Ճ. ՟Ա.։)
Իւրեանց հաւասարակիցս ջանան առնել. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)
Հաւասարակից են բանք նորա՝ գրոյն. (Եփր. աւետար.։)
Զհաւասարակից մարդկութեանս մերոյ յանձն իւր առեալ զչարչարանս. ըստ յն. պիտի հաւասարակիր, կամ նմանակիր։
of the same weight;
equivalent, equal;
— լինել, to counterbalance, to countervail;
կատարելութիւնք նորա — ախտիցն են, his good qualities compensate his vices.
ἱσόρροπος aequilibris. Զուգակշիռ. հաւասար. համեմատ. եւ Միջին որպէս զմէտ.
Իմաստութեանն՝ որ առ ի յաստուծոյ, զի՞նչ արդեօք եղիցի հաւասարակշիռ. (Պրպմ. ՟Ի՟Թ։)
Հաւասարակշիռ չափով, կամ պատուով. (Վեցօր. ՟Ե։ Կիւրղ. գանձ.։)
Հարթ գոլով եւ հաւասարակշիռ. (Վրդն. ծն.։)
Զհաւասարակշիռ կէտ կալեալ կայ. (Շիր.։)
equilibrium, equipoise, poise.
isagon, equiangular.
isomeria.
cf. Համապատիւ.
ἱσότιμος aequalis honore, dignitate. Հաւասար պատուով. ունակ նոյն պատուոյ. զուգապատիւ. Այլազգ յաստուածայինս. զոր օրինակ,
Որդի՝ հօր հաւասարապատիւ։ Հաւասարապատիւ որդի սիրելի։ Բանդ կենդանի՝ առ հաւասարապատիւ քո հոգի. (Աթ. ՟Զ. եւ ՟Ը։ Լմբ. ստիպ.։ Նար. ՟Ի՟Դ։)
Հաւասարապատիւ աստուծոյ անաչեմք զհոգին. (Աթ. ՟Ը։)
Ոչ ի մի երիս անուամբ, այլ յերիս հաւասարապատիւս. (Ածազգ. ՟Ժ՟Գ։)
(Հրեշտակք) հաւասարապատիւ գոլով։ (Իշխանք) հաւասարապատիւ ծառայակիցք են. (Լմբ. եկեղ.։)
Իբրեւ զհաւասարապատիւ զոք ձգեաց զնա ի դատաստան մահու. (Իգն.։)
cf. Շոճի.
• «վայրի պիստակենի, pinus» Արիստ. i-204s աշխ. Մագ. թղ. 221. որ և շոճ Ագաթ. շոնի նոնն. էջ 81. Ածաբ. կարկտ. և կիպր. Պղատ. օրին. 118. Պտմ. վր.-շոճի ձևի մէջ շ ծա-գած է նախաւոր ս-ից՝ յաջորդ ճ-ի ազդեցու-թեամբ. հմմտ. աստուճ>աշտուճ, աստի-ճան>աշտիճան, *պատսաճ>պատշտհ. և մինչև անգամ գւռ. սուջուխ>շուջուխ։
• Pictet 1, 233 ռուս. cоcнa ձևի հետ պրս. sōxtan «այրել» բառի մօտ։ Lag. Beitr. bktr, Lex. 21 çuč արմատից, իբրև զնդ. saočya «այրելի»։ Վերջին մեկնութիւնը Հիւբշ. 238 յիշում է ու մերժում։ Patrubány ՀԱ 1908, 246 հնխ. k'euo-«ուռչիլ» արմատից։ Պա-տահական նմանութիւն ունի պրս. [arabic word] saǰ «եբենոսի նման հնդկական կարծր մի փայտ»։ Բայց թուի թէ մի կապ կայ սոճի, փիճի, նոճի եռեակ ծառանուննե-րի -ճի վերջաւորութեան մէջ
• ԳՒՌ.-Խտջ. շօջի։
• ՓՈԽ.-Վրաց. իմերել. օսս. սոճի՝ նոյն նշանակութեամբ։
πίτυς pinus, picea. որ եւ ՇՈՃ. ՇՈՃԻ. Վայրի փոտղենի, որ տայ զկոզակ անպտուղ. ազգ մայրի, որ կոչի ի սուրբ գիրս եւ Սարոյ. ուստի լինի եւ մարխ՝ ( չըրա ) չամ՝ շամ աղաճը.
Մայրք եւ տօսախք, սոճիք, նոճիք. (Արիստ. աշխ.։)
Երակլեան սոճին։ Եւ ոչ իսթմիականն սոճի. (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Այսպիսի.
cf. Այսպիսի։ Շ. ընդհանր.։
today.
σήνμερον hodie. Այսօր, ի սմին աւուր.
Ոչ դադարէ այրն, թէ ոչ կատարէ (կամ եթէ ոչ կատարեսցէ) սոյնօրին զբանն. (Հռութ. ՟Գ. 18։)
so, thus, conformably.
Սոյնպէս. ըստ այսմ օրինակի. եւ Այսպիսի.
Սոյնօրինակ եւ թագաւորն ժամ տուեալ։ Զջրհեղեղէն սւյնօրինակ գրէ։ Սոյնօրինակ եւ որդին ցուցանէ ... Սոյն օրինակ թէպէտ բազում եւ անսպառ իցեն եւ այլն. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 24։ Եւս. քր. ՟Ա։ Ագաթ.։)
Իբրեւ օձի քարբի՝ զի խնու զականջս իւր, սոյնօրինակ եւ դու խցեր զականջս։ Սոյնօրինակ զամենայնսն գլխատէր. (Բուզ. ՟Դ. 15։ ՟Ի. 15։)
Զսոյն իսկ օրինակ բանից ասացին գիրք առ նա, որպէս եւ առ սայս ասացին. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 2։)
cf. Արջնդեղ.
• «արջնդեղ, լտ. nigella sativa L, ֆր. gerzeau կամ nielle, տճկ. չէօրէկ օթի» Գաղիան. Գէ. ես. Բժշ. Վստկ. 223. որ և շոնիզ (գրուած սոնի՞ր՝ Վստկ. 219)։
• -Պհյ. *sōnīč ձևից, որ թէև չէ ասան-դուած, բայց հմմտ. պրս. ❇sōnīz կամ [arabic word] suniz «արջնդեղ», սանս. canija «սև պղպեղ», և պրս. ձևից փոխառութեամբ քրդ. šuniz, արաբ. ❇ šūnīz «արջնդեղ». վերջին ձևից է հյ. շոնիզ։-Հիւբշ. 273։
• Նախ ՆՀԲ յիշում է պրս. սիւնիզ։ Lag Arm. Stud. § 1707 աւելացնում է նաև արաբ. ձևը։
• ԳՒՌ.-Մշ. սոնիջ, Երև. սէվասօնիճ, Կր. սէվսօնին, Վն. սեվսունիճ, Ագլ. սէվսm՛նին, սէվշm՛նիճ։
• ՓՈԽ.-Վրաց. სონჯი սոնջի, სოლინჯი սո-լինջի (<*սոնիջի>*սոնինջի), სოინჯი սո-ինջի «цepнуxa, nigella» եթէ միջին պահլա-ւերէնից չէ փոխառեալ, այն դէպքում հայե-րէնից է։
ՍՈՆԻՃ որ եւ ՇՈՆԻԶ. պ. սիւնիզ. cf. ԱՐՋՆԳԵՂ.
Սերմանէ արջնգեղ, որ է սոնիճ։ Գաւազանաւ թափի սոնիճ. (Գէ. ես.։)
Սոնիճ. (սեւ հնդիկ, հնտիկ կամ գնտիկ. Բժշկարան.։)
Հոռոմ սոնիճ. ըստ Գաղիան. որպէս յն. մելանթիօն.
pistachio-tree.
• (գրուած նաև սնովպար, սի-նոպրի, սոնոպար, սնօպար, սօնապարենի) «փիճի ծառը, pinus» Օրբել, հրտր. Էմինի էջ 304 (սնոպար մայրափայտ). Վստկ. 42, 58, 107. Լծ. փիլ.-բառս սխալ գրչութեամբ եղել է նոպարենի (ՀԲուս. § 2215), որ 20 տարի առաջ ուղղել էի սնոպարենի, նոյնը յետոյ Նորայր ՀԱ 1923, 160։
• = Արաբ. [arabic word] sanaubar «փիճի», ար-դի պրս. sinoubär «եղևին»։-Հիւբշ. էջ 277։
• ՆՀԲ ռմկ. սէնէվպէր, սէնէվիր։ Պատկ. Истор. Монгoл. էջ 43 արաբերէնից։ նոյնը նաև Lag. Arm. Stud. § 2020։
Ծառ եւ պտուղ նորա. ռմկ. սէնէվպիր. սէնէվիր, չամ ֆըստըղը, զամ ֆստըղը.
Ձիթենի, եղջիւրենի, սոնոպրի, բեւկի։ Դեղձի, դոմանի, սոնոպրի, արմաւենի. (Վստկ. ստէպ։)
Նոյն թուի եւ գրեալն ի պտմ. Օրբել.
Վասն զնոպար փայտից։
paste, glue, lip-glue;
— ձկան, isinglass, ichthyocolla, fish-glue.
• , ռ հլ. «կպցնելու մի նիւթ է. տճկ. թութխալ» Ես. խդ. 13. Փիլ. Յայսմ. որից սռսնձեալ Մեկն. ղկ. սոսնձմունք Պիտ. սո-սընձային, սոսնձանման (նոր բառեր)։
• Patrubány ՀԱ 1908, 343 հնխ. ek'oi «ուտել»>սինձ բառից կրկնութեամբ, Տե՛ս և սինձ։
• ԳՒՌ.-Ջղ. սոսինջ (ձ>ջ ձայնափոխու-թեան համար կարելի է համեմատել Երև սպիտակուջ<սպիտակուց, դ'եղնուջ<դեղ-նուց, Պլ. անթամալու<անդամալոյծ)։
Նոյն է ընդ Սինձ. κόλλη, κόλλα colla, gluten, glutimium.
Ամենայն որ սոսընձով ըմբռնեալ լինի։ Սոսինձ եւ յարմարութիւն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 4։ ՟Դ. 20։)
Ունիս զսոսինձն քաջահաս (զկին յոբայ), որով մածնուն թեւք արծուեաց. (Վանակ. յոբ.։)
Ջուր ծառանց զերդ սոսնաձ լինի դարձեալ. (Վստկ. ՟Խ՟Թ։)
horrible, terrible, dreadful, ghastly, hideous, formidable, frightful;
մեծաւ —լեօք, greatly wondering.
φρικτός horibilis. Արժանի սոսկալոյ. սոսկաւոր. զարհուրելի. սոսափելի. ահաւոր. ահագին. քսամնելի.
Սարսեսցեն յինէն՝ իբրեւ լուիցեն բռունք սոսկալիք. (Իմ. ՟Ը. 15։)
Սոսկալի տեսիլ։ Սոսկալի հիացմամբ. (Շար.։)
Բանիւ իմն եւ անուամբ սոսկալեաւ. (Խոր. ՟Ա. 33։)
Մեծաւ սոսկալեօք օրհնեցին. իմա սոսկմամբ, հիացմամբ։
gigantic, colossal, huge, monstrous.
Սոսկալի վիթխարի. հսկայ ահագին.
Զարհօրատեսակ շանագլուխն սոսկավիթխար. (Նար. ՟Զ՟Գ։)
privation, voluntary poverty.
Վարուք սոսկութեան, եւ ուսմամբ փիլիսոփայութեանն փորձեալ էր. (Եւս. պտմ. ՟Է. 30։)
to be starved to death, to die of hunger.
ՍՈՎԱՄԱՀ ԼԻՆԵԼ. ՍՈՎԱՄԱՀԻԼ. ձ. Սովով ի մահ մերձիլ. սովասովիլ. նքողիլ.
Թէեւ սովամահ լինիցիմք, սակայն ի տեառնէ մի հեռասցուք։ Սովամահ յաստուածեղէն բանէն լինէին. (Ոսկ. մտթ.։ Սեբեր. ՟Ը։)
Միջնաբերդին նեղեալ սովամահէին, եւ բազումք ի նոցանէ սատակեցան. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 49։)
to be tormented with famine, with hunger, to be famished, starved, to suffer through hunger.
λιμώττω, -σσω fame laboro πεινάω, πεινέω penuria laboro, esurio, homelicus sum. Սովանալ. սովաբեկ լինել. տանջիլ ի քաղցոյ. քաղցնուլ յոյժ. նքողիլ. խիստ անօթենալ.
Սովեսցին որպէս չունք։ Սովեցաւ ամենայն երկիրն եգիպտացւոց. (Սղ. ՟Ծ՟Ը. 7. 15։ Ծն. ՟Խ՟Ա. 55։)
Ահա մինչ սովեցար, քան զսէր իմ եւ ամենայն կանանց զկերակուր ախորժեցեր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
սովեցաւ քաղաքն, մինչեւ եղեւ լիտր մի միս իշոյ՝ հինգ հարիւր դրամ. (Պտմ. վր.։)
Սովիմ հացիդ յերկիր հեռաստան. (Գանձ.։)
Փոքր նշալիցն (արեգական (մարդս սովեալ է. եւ ինքն ի փանաքութենէն սովի. (Լմբ. յանառակն։ 2)
the being usual;
the becoming habitual.
Սովորական գոլ. եւ Սովորութիւն.
Յայլայլեալ զգայութեանն ի ջերմութեանցն (որպէս գինւոյ՝) զայսպիսի սովորականութիւն ի մեզ օրինադրէ գործ ինչ լինել. (Եղիշ. հոգ.։)
Ընդ որում սովորակի խօսի աստուած. (Աթ. ՟Թ։)
զորոյ աւետարանի զաստուածական գիրս ի ձեռս սովորակի առեալ։ Սովորակի իձեռս առեալ զաստուածային գիրս. (Կիւրղ. առ կոստանդ. յորմէ եւ Սարգ. յռջբ.։)
Որպէս ոմն ի սրբոցն սահման սովորակի յանձին կարգեալ՝ միշտ երգէր առ աստուած, փառք քեզ աստուած յաղագս ամենայնի. (Խոսր.։)
Յաթոռոյն՝ յորում սովորակի նստէր երանելին. (Վրք. ոսկ.։)
Սովորակի ասեն մարդիկ, եթէ թափեցաւ սիրտ իմ ի տեղւոջէ իւրմէ. (Վանակ. յոբ.։)
ըստ սովորակի իւրեանց արիութեանն։ Սովորակի իմաստութեամբն։ Ըստ սովորակի հրահանգացն։ Զսովորակի զբան վարդապետութեան ի վար արկեալ. (Ճ. ՟Բ.։ Յհ. կթ.։ Վրք. ոսկ.։ 1)
to be accustomed, habituated, to get used or inured, to grow familiar with, to be in the habit or practice of, to take a bent, to practise;
— հրոյ, to become accustomed to the fire;
— աշխատութեան, to become inured to, to inure oneself to labour, to become industrious;
յանիրաւութիւն —, to become obdurate or hardened in iniquity.
եւ հ. ՍՈՎՈՐԻՄ որ եւ ՍՈՎՈՐԵՄ. ἕθω, εἱώθε, συνεθίζομαι consuevit. Սովորեմ, է. սովորութիւն առնել կամ ունել. բնաւորիլ. վարժիլ. ընտելանալ. ուսանիլ. սովրիլ, սորվիլ.
Այր՝ որ սովորի ընդ բանս նախատանաց, յամենայն աւորս իւր նա ոչ խրատեսցի. (Սիր. ՟Ի՟Գ. 20։ Յանիրաւութիւն սովրի. Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)
Սակաւ սակաւ սովորիս զծուլութիւն յաղօթս քո. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Գ։)
Զբարս չարս ոչ է պարտ երբէք սովորել. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
custom, habits, manners, usage, practice, use, bent;
արդի, նոր —, mode, new fashion;
հնացեալ —ք, ancient customs;
տարադէպ, դժպատեհ —, abuse, corrupt practice;
չար, յոռի, գարշ —, bad habit, ugly way, sad or nasty trick;
ընդ սովորութեան, according to custom, as usual;
ընդ ոչ սովորութեան, out of use or custom, unusual;
ընդ սովորութեան իւրում, as is his wont, according to his custom;
մեք չունիմք —, it is not our custom to, we are not in the habit of;
երկրորդ բնութիւն է —, use is second nature;
cf. Ունակութիւն.
ἕθος, ἑθισμός, συνήθεια consuetudo, mos եւ այլն. Սովորոյթ. սովորիլն, եւ սովորեալ իրն. բնաւորութիւն. կարգ. օրէն անդիր. աւանդութիւն. քաղաքաւարութիւն. ընթացք հանապազորդեան, տարազ եւ սարաս միօրինակ պահեալ.
Ոչ չոգաւ ըստ սովորութեանն ընդ առաջ հմայիցն։ Ելին ըստ սովորութեանն իւրեանց։ Ժամանակաւ ձգեալ ամպարիշտ սովորութիւնն իբրեւ զօրէնս պահեցաւ։ Առնել նոցա ըստ սովորութեան օրինացն ի վերայ նորա։ Յելանել նոցա յերուսաղէմ ըստ սովորութեան տօնին։ Ի ձեր սովորութիւն, զի մզի ոք արձակեցից ձեզ ի զատկիս։ Մեք չունիմք այնպիսի սովորութիւն.եւ այլն։
Եղեւ սովորութիւն իւրեանց նոցա իբրեւ օրէնք. (Եփր. ծն.։)
Ժամանակաւ սովորութիւնն հաստատեալ թուեցան օրէնք. (Առ որս. ՟Է։)
Ամենայն ումեք իւր սովորութիւն քաղցր է։ Երկրորդ բնութիւն է սովորութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։ եւ Ոսկ. ես.։)
Որ եւ սիրելի իմոց իսկ ախորժակացս է, առաւել եւս սովորութեանցս։ երկնայնոցն զարդարեալ սովորութեամբք. (Խոր. ՟Ա. 1 ։ ՟Գ. 67։)
Ամ յամէ սովորութիւն կարգեաց։ Ծով եւ գետք ճանապարհ հորդեցին առաջի նոցա ըստ ոչ սովորութեան։ ոչ էր սովորութիւն երբեք սրբոյս՝ բարւոյ ընդդէմ դառնալ. (Եղիշ. ՟Է. ՟Ը։)
to faint from hunger.
vile, bad.
• «ժանտ, վատ տեսակի (թուզ)» մէկ անգամ ունի Երեմ. իթ. 17. «Արարից սդոսա իբրև զթուզ ժանտ սուարիմ, որ ոչ ուտիցի ի ժանտութենէ իւրմէ»։ Սխալ է մեև-նում Մխ. երեմ. «Սուարիմ, անառանահաս որ է յետին գերութիւն»։
• = Եոր. [hebrew word] so'arim բառն է, որ գործածոսած է Ս. Գրքի եբրայական բնագրի նոյն տեղում և յն. σουαρεἰμ տառադարձու-թեան վրայից անցած է հայերէնի։ Եբր. բա-ռը W šo'ar «սոսկալի, վատ, գէշ» ձևի յոգնակին է (Gesenius17, 855)։
• Ուղիղ մեկնեցին ՀՀԲ և ՆՀԲ։
Արարից զդոսա իբրեւ զթուզ ժանտ սուարիմ. որ ոչ ուտիցի ի ժանտութեանէ իւրմէ. (Երեմ. ՟Ի՟Թ. 17։)
Սուարիմ, անագանահաս, որ է յետին գերութիւն։
submersion;
waning.
Սուզանիլն. աներեւույթն լինել. որպէս լուսնի ի պակասման, կամ այլոց իրաց յընկղման իմիք.
Ըստ լուսնական լրութեան եւ սուզականութեան։ Զարմանալի ծառոյն դէպք ի միում աւուր ունել աճմունս փոյթ ընդ փոյթ, եւ դարձեալ սուզականութիւնս յանկարծ օրէնս լինել. (Արծր. ՟Ա. 1. եւ 3։)
to be plunged under, sunk;
to be hidden, lost, to disappear, to perish.
bayonetted.
armed with a bayonet.
Տիգաւոր. նիզակաւոր՝ ժանեւոր տիգաւ, կամ երեքարձենիւ.
Ոմանք յորսորդաց տիգաւորք էին, եւ սրւինաւորք, եւ ոմանք աղեղնաւորք. (Պիտ.։)
whistle;
— ահընկէց, alarm-whistle.
Հովեւքն արթունք, եւ սուլիչքն քաղցրալուրք. (Լմբ. ատ.։)
dignity of a sultan.
sultana, sultaness.
light sleep with fleeting dream.
Բազումն հանդարտութեան եղեալ՝ սուղանուրջ նինջ եկեսցէ. (Պղատ. տիմ.։)
sword-armed guard;
protospatharius.
ՍՈՒՍԵՐԱԿԱՑ ՍՈՒՍԵՐԱԿԻՐ. Որ կայ սուսերաւ առ արքայի. զինակիր՝ սուսեր ի ձեռին.
Սուսերակաց թագաւորին. (Վրք. հց. ձ։)
Սուսերակիր թագաւորին կայ հանապազ առ նմա. (Վրք. հց. ձ։)
to be wounded or killed with a swordthrust.
drawing the sword, able, fit for war;
sword in hand.
σπωμένος, ἑσπασμένος, οἶλκων ῤομφαίαν trahens gladium. որ եւ ՍՈՒՍԵՐԱՄԵՐԿ. Որ ձգէ զսուսեր. քարշօղ զսուր. մերկացօղ ի պատենից. թուր քաշօղ.
Ամենեքեան նոքա սուսերաձիգք։ Առ ընդ իւր եօթնահարիւր այր սուսերաձիգս. (Դտ. ՟Ի. 25. 35։ ՟Դ. Թագ. ՟Գ. 26։)
swordsman;
gladiator;
— լինել, to fight sword in hand.
swordsmanship;
swordplay.
flattery, adulation, blandishment.
θωπεία, θώπευμα, κολακεία blanditiae, blandimentum, adulatio, assentatio. Քծնութիւն. մարդելուղութիւն. մարդահաճութիւն. կեղծաւորութիւն.
Սուտակասպասութեանն իսկ անսալով՝ զնախատինսն կրիցեն յամենայն քաղաքն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
պատուեաց մեծատունն զորդի սուտակասպասութեամբն. (Եփր. համաբ.։)
Ամենայնիւ զգուշանայ, զի մի գուցէ սուտակասպասութեան ինչ կարծիս մտանիցէ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Սուտակասպասութեամբ եւ կեղծաւորութեամբ առ տեարսն վարին։ Թղթոց բռնաւորաց սուտակասպասութեան աղադաւ երկիր պագանեն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։ եւ 10։ ՟Է. 28։ ՟Ը. 15։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։ ՟Գ. 8։)
cf. Սուտ.
Սուտ մեսիայք հրէից. կարապետք նեռին. տես ի բառն ՍՈՒՏ. եւ ԴԵՐԱՔՐԻՍՏՈՍ, եւ ՆԵՌՆ։ (Մտթ. ՟Ի՟Դ. 24։ Մրկ. ՟Ժ՟Գ. 22։)
Զնեռնն, եւ զսուտքրիստոսքն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
Ընդդէմ սուտքրիստոսիցն՝ որ գալոցն էին, ասաց. (Եփր. ՟բ. կոր.։ 1)
sharp-witted, acute, penetrating.
Սո՛ւր իմացութեամբ. նրբամիտ.
Մտավարժ եւ սուրիմաց. (Ճ. ՟Գ.։)
courier's office.
sophistry, sophism.
Իմաստակութիւն. ճարտարմտութիւն.
Մի՛ երբէք սոփեստութեամբ նոցին մոլորեսցուք. (Շ. յուդ. ՟Դ։)
to be killed, to meet one's death.
Grand Master of the slaughterers, (title of an Armenian satrap, who superintended immolations).
Անուն նախարարութեան տոհմին, յորմէ կարգեաց վաղարշակ պաշտօնեայս ի վերայ սպանդից կամ զենլեաց.
Ասեմ եւ զսպանդունիսն ի վերայ զենարանաց. (Խոր. ՟Բ. 7։) (Իսկ ներսէս պալիանց ի գիրս Մարթինի, շփոթելով զզենարան ընդ զինարան՝ կամի ընթեռնուլ Սպադունիք, եւ մեկնէ՝ թուրունիք, ի յն. ձայնէս սբաթի՛. իտ. սբա՛տա, սուր, թուր)։
Spanish.
Spaniard;
—ք, the Spaniards.
cf. Սպանող.
Եթէ շուն իցէ, եւ եթէ սպանօղ. (Եզնիկ.։)
Զատոյց զքաղաքս յապաւինութիւն ակամայ սպանչաց։ Յապաստան ակամայ սպանչաց. (Նախ. օրին.։)
Աղօթելով վասն զնա սպանչացն։ Հոգայր զփրկութիւն սպանչացն. (Ոսկ. գծ.։)
Որպէս թէ կայցէ մահ անձնաւոր եւ սպանիչ. (Վրդն. ծն.։)
Նենգութիւն սպանչին։ Գեհեն տանջիչ է կենդանեաց, եւ ոչ սպանիչ ապականեցելոց. (Եփր. համաբ.։)
Ապաստան ամենայն սպանողի։ Այս սահման եղիցի ամենայն սպանողի։ Տեղի՝ ուր փախիցէ սպանօղն. (Օր.։ Ել. եւ այլն։)
murder, assassination.
Սպանութիւն. մարդասպանութիւն. արիւնհեղութիւն.
Իբրեւ զառիւծ՝ թշնամին, ոչ թէ վասն քաջութեան անուանեցաւ, այլ վասն սպանողութեանն. (Իսիւք.։)
Բարեխառնելով տէրն զհին կտակարանացն զխստութիւն սպանողութեան գրոյն ընդ նոր կտակիս հեզութեան. (Վրդն. ել.։)
cf. Սպանումն.
φόνος caedes, homicidium. Մարդասպանութիւն. սպանողութիւն. հեղումն արեան. եւ Կոտորումն սրոյ. մարդ սպաննելը, արունտէր ըլլալը ...։ Տե՛ս (Ել. ՟Ի՟Թ. 2։ Առակ. ՟Ա. 18։ Իմ. ՟Ժ՟Դ. 25։ Եզեկ. ՟Խ՟Գ. 7. եւ այլն։) Իսկ ἁλληλοφονία mutuae caedes. նիւթական թարգմանութեամբ ասի՝ Զմիմեանս սպանութիւն.
Զմիմեանս սպանութեանցն, շնութեանցն, երդմնահարութեանցն. (Ածաբ. ծն.։)
ԶՄԻՄԵԱՆՍ ՍՊԱՆՈՒԹԻՒՆ. Սպանութիւն իրերաց. կոտորած երկուստէք.
Զմիմեանս սպանութեանցն, շնութեանցն, երդմնահարութեանցն. (Ածաբ. ի ծն.։ 1)
increase, irritation.
Զայրացումն, իբր սաստկութիւն.
hasty, passionate, fiery, wrathful.
Ցասկոտ. բարկասիրտ. որ ուժգին բրդի ի բարկութիւն.
Մի՛ վասն որոյ ինքն արհամարհիցի, զայրացկոտ լինել. յն. սաստիկ. (Բրս. հց.։)
Բնութիւն զայրացկոտ. (Վրդն. սղ.։)
to irritate, to put in a passion, to enrage, to anger, to make angry, to fret, to vex, to nettle, to affront, to provoke.
παροξύνω exacerbo Շարժել ի ցասումն. բարկացուցանել. դառնացուցանել. սրդողցընել, նեղացընել.
Դառնայցեն յԱստուածս օտարոտիս ... եւ զայրացուցանիցեն զիս. (Օր. ՟Լ՟Ա. 20։ Տե՛ս եւ Յոբ. ՟Լ՟Ա. 39։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 5։ ՟Ա. Կոր. ՟Ը. 12. յորս յն. պէսպէս բացատրի։)
Այն իսկ առաւել զայրացուցանէ զԱստուած. (Մխ. երեմ.։)
Յօտարացն թշուառութիւնս գոհանալ զԱստուծոյ՝ խնդացելոցն է չարեօք եւ զայրացուցանողաց զտրտմեալսն. (Բրս. յուդիտ.։)
Զի մի՛ զայրացուսցէ զքաղցրիկ որդեակն իւր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Այլոյ զայրացուցողի՝ այլում զայրանաս դու. (Բրս. վաշխ.։)
ԶԱՅՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. իբր Սաստկացուցանել, աճեցուցանել.
Զայս բիծ շողոքորթութեամբն զայրացուցանել. (Լմբ. սղ.։)
Զայրացուցանեն քեզ զերեքալեան զամեհի ծովուս սաստկութիւն. (Մաշկ.։)
flight, gust of passion, anger, wrath, spite, vexation, indignation, fury, rage, revolt;
առ —, in despite of.
Առ զայրացուս ինչ ի խարանս մատուցեալ։ Առ զայրացուս ցաւոցն՝ թշնամանս դնեն հիւանդքն բժշկացն. (Սեբեր. ՟Թ։)
Սաստկացուցանեն զզայրոյթ ախտին. (Լմբ. սղ.։)
cf. Զայրոյթ.
ԶԱՅՐՈՒԹԻՒՆ ԶԱՅՐՈՒԿՔ ԶԱՅՐՈՒՄՆ ԶԱՅՐՈՒՑ. παροξυσμός , το παροξυντικόν incitatio, irritatio, exacerbatio, et accessio morbi Զայրացումն. զայրոյթ. զայրացուկք. իբրեւ սաստկութիւն եւ դառնութիւն բարկութեան, եւ այլոց կրից եւ ցաւոց. խըշխշուք, սրտի էրուք.
Հետեւեալ լինի բարկացողութեանն եւ զայրութիւն բարուցն. (Արիստ. առաք.։)
Առ զայրուկս սրտին թագաւորն հրաման ետ կոտորել. (Վրդն. դան.։)
Եդին զշամփուրս ջեռուցեալս ի վերայ ազդերացն զուարակացն, զի այրեսցին, եւ առ զայրուկսն կորուսցեն զկապեալն. (ՃՃ.։)
Բարկութիւնն զայրումն շարժեալ. (Ոսկ. գաղ.։)
Զայրումն, տրտմութիւն, եւ ոխութիւն յարուցանէ։ Յայսմիկ պէտք զայրման. (Եւագր.։)
Նախանձ զայրման առն իւրոյ։ Նախանձու զայրման. (Եփր. թուոց.։)
Մեղուացն առ զայրուցն առ մարդկայինն դիմեալ ազգ։ Առ զայրուցս կատաղութեան. (Արծր.։)
Առ զայրուցսն եւ առ կասկած զգուշանայր բազում եւս ժամանակս յաւելուլ։ Զմոգուցն զայրուցս՝ յորոց խաբեցաւ, ընդ անմեղ մանկտին հանէր։ Այսու զբազում զայրուցս ցասմանն ցածուցանէ։ Զայրուցք ցաւոցն չտան պարապել մտացն. (եւ եւ այլն. Ոսկ. մ. ՟Ա 7. 9. ՟Բ 18)
Գոչէի պաղատէի առ զայրուցս ցաւոց սաստկութեան. (Ոսկ. ես.։)
Առ ի հանգուցանել զայրուց սրտին. լինի անխտիր եւ հայց. բառիս Այրուց, իբր այրուք. էրուք, խշխշուք։
diverse, different, various, distinct.
διάφορος, ποικίλος differens, diversus, varius Ազգի ազգի. պէսպէս. այլ եւ այլ. գոյն զգոյն. տարբեր. աննման. բազմապատիկ. ցեղ ցեղ, կերպ կերպ.
Գոյնք զանազանք։ Ի զանազան ժամանակս, տեսակս։ Զանազան հանդերձիւ, վիրօք, եւ այլն. (Փիլ.։ Սահմ.։ Մխ. երեմ.։ Շար.։)
Բազմօք եւ զանազանիւք մտածութեամբք գամք. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զբազմազան տարազս ցեղիցն զանազանից ախտաւորութեանց. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
Վասն ծառոց բազմապատկաց եւ զանազանից. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ՟Ա.)
զանազանաց. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Որով եւ զսա ո՛չ միով օրինակաւ, այլ զանազանիւք տարաբերէր. (Շ. մտթ.։)
Թէպէտեւ ի զանազանից իցէ նիւթ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Զանազան բարեբախտութիւն. իբր բազմապատիկ. (Պիտ.։)
Համբաւն հռչակեալ պարկեշտութեան զանազան գեղեցկութեան Հռիփսիմեայ. (Ագաթ.։)
Եւ էին զանազան դիմօք իբրեւ զճառագայթս արեգական. (ՃՃ.։)
Եւ ըզպատիւ զանազանին, ըզհանօրէն զիմ պըսակին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
Աշխարհագիր առնելոյն պատճառն չունի ինչ խորինս կամ զանազան. (Կիւրղ. ղկ.։)
to distinguish, to diversify, to discern, to vary.
διαφέρω, διορίζω, ποικίλλω differo, distinguo Որոշել զիր յիրէ, եւ զբան ի բանէ՝ իրօք կամ մտօք. յայլ եւ այլ կարգս դասաւորել. զատել, ջոկել.
Ի դէպ է լինել ըստ իւրաքանչիւր ախտից բազմութիւն. ոչ ապա անպատշաճ է զանազանել զվարդապետութիւնս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)
(Եկեղեցին) զանազանէ երկնային հօրն քահանայս եւ մարգարէս, ուստերս եւ դստերս. (Սհկ. կթ.։)
Բայց թէ զանազանէ ոք զմեղսն, զյանցանսն, զպարտիսն։ Զանազանէ եւ զանուանսն աստ. (Խոսր.։)
Շնացեալ կինն ոչ ինչ ի գազանացն է զանազանեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Զանազանին ի միմեանց։ Ի՞ւ զանազանի։ Զի՞նչ զանազանի. (Սահմ.)
Զանազանի սեռ՝ տարբերութեան. է հելլենաբանութիւն. այսինքն ի տարբերութենէ. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Ընձուղտ.
Կենդանի ինչ նման զանալութոյ. (Խոր. աշխարհ.։)
(Օրին. ԺԴ. 5։ Գաղիան.։ Խոր. աշխարհ.։) ուր ասէ՝ գտանիլ ի Գուգարս, որպէս եւ յԵթէովպիա եւ ի հնդիկս։
at the ringing of a bell.
Գանչեցուցանօղ՝ կամ հնչեցուցանելով զզանգակս. ի ձայն զանգակաց.
Զանգակագանչ, բեհեզազանգուած ... զարիւնագեղ անճառն խորհուրդ հանրահռչակեաց. (Նար. խչ.։)
to adorn with little horse-bells.
Զանգակօք եւ բոժոժիւք զարդարել.
Բարձրավիզ խրոխտանացն զրահս, եւ ոտնատորոփ փռնկալոյն մանեակս զանգակեալս. (Արծր. ՟Գ. 2. ա՛յլ ձ. զանգեալս։)
cf. Զանգանեմ.
ԶԱՆԳԱՆԵՄ ԶԱՆԳԵՄ իբր ռմկ. որ եւ ԶԱՆԿԱՆԵԼ, ԶԱՆԿԵԼ. φυράω , ἁναφυράω misceo, commisceo, macero, subigo (իբր բոլորովին անկանել, այսինքն հիւսել, յեռուլ, կամ յանգել) Խառնել եւ զօդել ի մի, մանաւանդ զալիւր ընդ ջրոյ կամ իւղոյ. շաղել. շաղախել. թրել. թրմել. մակարդել. ծրդել. մածուցանել. բաղադրել. միաւորել. տարրացուցանել. շաղվել, միացնել.
Շօթաբաղարջս զանգեալ իւղով։ Նաշիհ ցորենոյ զանգեալ իւղով։ Նաշհւոյ զանգելոյ իւղով։ Նաշհւով զանգելով ընդ իւղոյ. (Ել.։ Ղեւտ.։ Թուոց. եւ այլն։)
Զարիւնն, կամ յարենէն զանգանել ընդ հող. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Խառնակելով զամենայն ինչ եւ զանգանելով։ Մարմինն քակտեալ լուծանի առ այնոսիկ՝ յորոց խառնեալ զանգաւն (ա՛յլ ձ. զանկեալ է) (Փիլ.։)
Զմանրամազ փոշիացեալ հողս ջրոյն խոնաւութեամբ զանգանէ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Յամուսնութենէ երկոցունց կողմանցն զանգանի սաղմնն. (Ոսկ. եփես.։)
Ի ցանկութիւնս մարմնականս զանգանիք. (Ճ. ՟Ա.։)
Եւ ի քրիստովնէից հոյլք ոչ սակաւք ընդ նոսա զանգեալք լինէին։ Յաղագս գարշելի ի հեշտութիւնսն վայելել եւ զանգանիլ. (Բրս. գորդ. եւ Բրս. չար.)
Ընդ որ առաւել իմն զանգանի (կինն) քան զայր մարդ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
Տգիտութեամբ զանգեալ. (անդ. ՟Ը։)
Ամենայն կեանք մեր պղծութեամբ զանգեալ գտանին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 8։)
Հող մաքուր եւ յստակ առեալ՝ զանգէր, եւ ուղղով խառնէր. (Պղատ. տիմ.։)
dough, leaven;
mole;
mass, mixture;
amalgam.
Ի նմին զանգուածոյ (կաւոյ) առնել անօթ. (Հռ. ՟Թ. 21։)
ԶԱՆԳՈՒԱԾ կամ ԶԱՆԿՈՒԱԾ. φύραμα massa, pasta, mactra Զանգեալ ինչ, որպէս խմոր, հայս, ձոյլ, գուղձն. եւ ստեղծուած մեր բաղադրեալ ի մարմնոյ եւ ի հոգւոյ. խառնուրդ. խառնուած. զանգումն. զանկված, շաղված բան մը, մէկ խմոր եղած.
Ի թոնիրս քո, եւ ի զանգուածս քո։ Եւ զզանգուածս իւրեանց՝ ծրարեալ ի կտաւս իւրեանց. (Ել. ՟Ը. 3. ՟Ժ՟Բ. 34։)
Առջիք հաս ի նուէր Տեառն զառաջին զանգուածոց ձերոց. (Թուոց. ՟Ժ՟Ե. 18. 21։)
Փոքր մի խմոր զամենայն զանգուածն խմորէ։ Եղիջիք նոր զանգուած. (՟Ա. Կոր. ՟Ե. 6. 7։)
Զմարմին բանին ո՛չ յայլմէ իմեքէ ծանեաք, այլ ի կուսէն, այսինքն ի մարդկային զանգուածոյս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Կենացդ նշխար ընդ կաւոյս զանգուածոյ։ Զանգուածն հանդերձանաց։ Այս զանգուած նիւթոյ՝ կաթուածոց ձիթոյ։ Ախտից մերոց զանգուածոյ։ Ի զանգուածոյ մաքուր զաւակի։ Զանկուածոյ հողոյս։ Ի հիւթ զանգուածոյ հողածինն մարդոյ. (եւ այլն. Նար.։)
cf. Զանխուլ.
λανθανόντως latenter, clam Զանխուլ օրինակաւ. ծածկաբար. լռելեայն. գաղտուկ, սուսիկ փուսիկ.
Հուր զանխլաբար ... յայտնելով զիւր մեծութիւնն. (Դիոն. երկն.։)
Ոչ որպէս զառաջին գալուստն զանխլաբար եկաւորէ. (Զքր. կթ.։)
Ա՛ռ զանխլաբար, եւ հեռացաւ. (Լմբ. իմ.։)
Փութապէս զանխլաբար ի տունս իւրեանց հասանել. (Լաստ. ՟Գ։)
Բայց սակայն զանխլաբար նշանակէ զերրորդութիւնն. (Մխ. երեմ.։)
to hide ones self, to steal away, to retire;
to be ignorant of.
եւ դիմ. ԶԱՆԽԼԱՆԱՄ λανθάνω, λήθω lateo որ եւ ԱՆԽԼԱՆԱԼ. (իբր առ խուլս ընդ լռութեամբ մնալ) Թաքչիլ, ծածկիլ, անյայտանալ, անգիտելի մնալ. ծածկըւիլ, չգիտցուիլ.
Մի՛ գուցէ զանխլասցի ի մէնջ եւ չարագոյն անիրաւութեանցն պարսաւանք. (Պիտ.։)
Ի մէնջ զանխլանալ կարծէին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Յաչաց մարդկան եւ յԱստուծոյ զանխլանալ կարծէին. (Մխ. երեմ.։)
Զանխլանայ նմա յէիցս եւ ոչինչ. (Պրպմ. ՟Ի՟Է։)
Զանխլացի՛ր, եւ թաքո՛ զանձն քո։ Անդ զանխլանայ յամենեցունց. (ՃՃ.։)
Զանխլանալ կամիմ յամենայն երկնային զօրութեանցս. քեզ միայնում յայտնեմ. (Ոսկ. յաւետիս.։)
Բազում ինչ զանխլացեալ թաքչի. (Լմբ. պտրգ.։)
Բազում ինչ եւ գերագունիցն էութեանց զանխլացաւ, եւ միայն հաւաստեաւ գիտելի է ամենիմաստի եւ իմաստնացուցչի Աստուած պետութեանն. (Դիոն. եկեղ.։)
Զանխլացաւ յաչս նոցա բանն Աստուծոյ եղեալ մարմին. (Մեկն. ղեւտ.։)
Զանխլացեալ լինէր բանն։ Ոչ փութացաւ, զի անխլացեալ լիցի. (ՃՃ.։)
ԶԱՆԽԼԱՆԱԼ. ն. λήθομαι, λανθάνομαι obliviscor, ignoro, minime adverto, latet me Անգիտանալ. մոռանալ. անգէտ ձեւանալ. պատրուակել. թաքուցանել զանձն կամ զխորհուրդն որպէս խուլ. եւ Խաբել անձամբ զանձն. չգիտնալ, չգիտցօղ ձեւանալ.
Այլեւ զահ երկիւղի ամիրապետին ոչ զանխլանայր. (Յհ. կթ.։)
Կամաւ զանխլանան զառիթն լինել մեղաց մարդկան։ Իսկ նա որ ամբարտաւանն է (սատանայ), զանխլանայ ի դատապարտութենէն. (Լմբ. սղ.։)
Զանխլանայր՝ որպէս ոչ գիտելով զեղեալսն. (Սոկր.։)
Ընկերին դաւաճանիցէ, զանխլացեալ զինքն, զի ինքեան նախ առաջին զդարանակալութիւնն գործէ. (Ածաբ. ժղ.։)
Յորմէ ամենեւին անգիտանան նոքա՝ կամաւորապէս զանխլացեալ. (Շ. յուդ. ՟Է։)
Զի մի՛ ի մոլորելոցն պատրանս արկեալ զմեզ՝ զանխլասցուք. (Պրպմ. ՟Լ՟Ե. եւ ՟Ժ՟Բ։ Մի՛ զախլասցուք ինքեանց (այսինքն անձանց). Դիոն. ածայ.։)
Զանխլանան ինքեանց. (Նիւս. բն.։)
Կամ ἑπιλανθάνομαι որպէս Ի մոռացօնս կամ ուշամոռաց լինել. գտանի գրեալ եւ Զանխելանալ, կամ Անխելանալ.
Ոչ ի վեր ելանելով ի մարդկայնոցս, այլ որպէս զանխելացեալ, եթէ քեզ յաղագս Աստուածայնոյն է բանս. (Կիւրղ. գանձ.։)
to hide, to conceal.
λανθάνω, ληθάνω, κρύπτω latere vel oblivisci facio, occulto Տալ զանխլանալ իրացն. թաքուցանել. ծածկել. գոցել, պարտըկել.
Ոչ զանխլացուցանէր զայնպիսի հրաշալի տեսիլ։ Զանխլացոյց զինքն. (ՃՃ.։)
Ոչ ծածկէր զնորահրաշ տեսիլն, եւ ոչ զանխլացուցանէր յԱստուածային խորհրդոյն. (Նիւս. երան.։)
Անյայտացաւ միտք (յոչ բարւոք վերծանողէն). զի ի լսողէն զանխլացոյց, եւ ինքն անարուեստ գտաւ. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Պատրուակ մարմնոյս զանխլացուցանէ ի մէնջ զտէրութիւնն (Աստուծոյ)։ Զիւրն զանխլացուցանէր զպատրանս. (Լմբ. սղ.։)
Յերկեղէ բարեպաշտ թագաւորաց զանխլացուցանեն զաղանդս իւրեանց. (Լմբ. յայտն.։)
to pass;
to surpass, to surmount, to excel;
to go beyond, to exceed;
to escape, to leap;
to be wanting, to fail;
cf. Անցանեմ;
— զհասակաւ, ծերութեամբ, to grow old;
— զարամբ, զամուսնութեամբ, to be unfaithful to the husbands or marriage bed.
ὐπερβαίνω, ἁναβαίνω , ὐπερβάλλω, διαφέρω transcendo, excedo, antecello Անցանել ըստ չափն եւ ըստ սահմանն իրիք կարգի. գերազանցել. յառաջել. առաւելուլ ի լաւն կամ ի վատթարն, ի հասակն, յուժի, եւ այլն. որ եւ ասի ԱՆՑԱՆԵԼ ԶԱՆՑԱՆԵԼ. վեր անցնիլ, առաջ անցնիլ.
Յանձն իւր սկսաւ կորզել զքահանայութիւնն, եւ զանցանել զյասոնեաւ. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 24։)
Սոքա զանցին զնոքօք՝ փութացեալ ի քաղաքն երուսաղէմացւոց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 3։)
Անցէք զանցէք, ապաքէն բռնացարուք, թագաւորել կամիք. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 17։)
Մի՛ զանցանել եւ զրկել յիրիդ յայդմիկ զեղբայր իւր. (՟Ա. Թես. ՟Դ. 6։)
Զծառայականաւն չափով ոչ անցանել. (Կիւրղ. գանձ.։)
Քան զամենայն միտս մարդկայինս մեծութիւն ուրախութեանց նորա զանցեան. (Բրս. հց.։)
Զանցեալ էին զհասակաւ վասն յերկար ծերութեանն։ Աբրահամ էր ծեր զանցեալ։ Ծերութիւն զանցեալ՝ քաջալաւութեան աճումն։ Սխալակելով, եւ զանցանելով զգինւով (այսինքն զգինըմպութեամբ) առանց հանճարոյ. (Փիլ.։)
Այս անցանէ զանցանէ ըստ բնութիւն։ Արութեամբ եւ իրաց քաջութեամբ անցանէր զանցանէր զհերակղիւ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Անցեալ իսկ զանցեալ էին ի բանէ հարուածք եւ ցաւք, զոր համբերէին վկայքն. (Եւս. պտմ. ՟Ը 9։)
ԶԱՆՑԱՆԵԼ. որպէս Զանց առնել, կամ լինել. յանցանել. յն. ի բաց անցանել. ի բաց վազել. փախչել. կամ խուսափել.
Ո՛չ զանց ի նմանէ ամենայն մտածութիւն. (Սիր. ՟Խ՟Բ. 20։)
Ամենայն կին՝ որ զանցանիցէ զարամբ իւրով։ Զանց զամուսնութեամբն. (Եփր. ել.։)
Բազում ի գրոց անտի վկայութիւնս վասն ժամանակիս կարճեալ զանցանեմք. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
Քաղցեալ տեսանելով՝ անտես առնեմք, եւ (մերկ՝) զանցանեմք։ Գուցէ ինչ զմեօք զանցանիցէ բանս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 33։ եւ ՟Ա. 4։)
Որ ինչ կամի, ոչ զանցանէ. (Ագաթ.։)
to pass, to surpass;
to go beyond;
to cause to fail or be wanting, to make to sin;
անցուցանել —, to excel, to exceed.
եւ չ. ὐπερβάλλω, προσυπερβάλλω excello, exupero եւ այլն. Անցուցանել զչափ. այսինքն զանցանել. գերազանցել. առաւել լինել. անցունել, վեր անցնիլ, վեր ըլլալ.
Աստուծոյ ծառայել՝ եւ զմեծ թագաւորութեամբն զանցուցանէ։ Քան զամենայն որ միանգամ աստուածասէրք են, առաւելեալ զանցուցանէ։ Առաւել զանցուցանելով եւ զանընտանեացն վայրենագունօքն. (Փիլ.։)
Որ զանցուցին չար արուեստիւք իւրեանց զվարդապետիւ իւրեանց. (Ճ. ՟Բ.։)
Զանցուցանէին զամենայն հայրենի գթով. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։)
Զամենայն գթով զանցուցանել պարտիմք. (Բրս. հց.։)
Զանցուցին զնոքօք՝ բազմապատկելով զչարն. (Վրդն. ծն.։)
Սարդանապաղղոս անցոյց զանցոյց զամենեքումբք՝ որ յառաջ քան զնա էին, բարեկեցութեամբ եւ յուղութեամբ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ԶԱՆՑՈՒՑԱՆԵԼ. Առաւելուլ զիմն քան զայլ ինչ.
Առաւել զանցոյց զաչարձակութիւն ապականութեան իւրոյ քան զնորայն. (Եզեկ. ՟Ի՟Գ. 11։)
Հաւասար իմոց նախարարացս առաւել եւս զանցուցից. (Եղիշ. ՟Բ։)
ԶԱՆՑՈՒՑԱՆԵԼ. περιαιρέω aufero եւ այլն. Տալ զանց լինել. ի բաց անցուցանել, յապաղել. խափանել. ունայնացուցանել. ի դերեւ հանել. վրայէն անցընել, փճացնել.
Զմահաբեր զօրհասի ժամանակն զանցուցեալ. յն. խոյս տուեալ. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 7։)
Հրէայն զթլփատութիւն ոչ զանցուցանէ (քան զութ օր) ... եւ դու զառանց ձեռաց առնելոյ զթլփատութիւն յապաղես։ Զի՞ զանցուցանես զքեւ զպարգեւս արքայութեանն. (Սեբեր. ՟Ժ։)
Բարի խոստովանիս, եւ զաւետեալսն զանցուցանես. (Բրս. ապաշխ.)
Չիք այլ ոք որ փոխէ (զօրէնս քրիստոսի), եւ զանցուցանէ. (Եփր. համաբ.։)
Որ հաւատով եւ սրբութեամբ ճաշակէ ... զանցուցանէ յիւրմէ զսուրն սատանայի. (Ճ. ՟Ժ.։)
Զխնամս սուրբ սիրոյն զանցուցանէ. (Յճխ. ՟Թ։)
Մի գուցէ խաբեսցէ, եւ զանցուսցէ զայն՝ որ ի բնութենէ հաճոյն էր. (Փիլ. լին. ՟Դ. 88։)
Մեղք զանցուցին զադամ զպատուիրանաւն. (Եփր. հռ.։)
blind, sightless, eyeless.
Իբրեւ զաչացու խարխափեսցեն. յն. իբրեւ որոց ոչ իցեն աչք. (Ես. ՟Ծ՟Թ. 10։)
Զանհամար զաչացուսն, զորոց զլուսարանս խաւարեցուցին. (Լաստ. ՟Բ։)
wandering, error, bad conduct, perversion, perversity.
ԶԱՌԱԾԱՆՔ ԶԱՌԱԾՈՒՄՆ. Զառածանիլն՝ ըստ ամենայն առման.
Ի հմայս ... եւ ի դիւաց զառածանս. (Մանդ. ՟Ի՟Ա։)
Տրփանացն զառածումն։ Բարետոհմիկ կերպարանիս ազատութիւն՝ իջանէ ի ծառայական ամբարշտութեան զառածումն. (Պիտ.։)
cf. Զառածանք.
ԶԱՌԱԾԱՆՔ ԶԱՌԱԾՈՒՄՆ. Զառածանիլն՝ ըստ ամենայն առման.
Ի հմայս ... եւ ի դիւաց զառածանս. (Մանդ. ՟Ի՟Ա։)
Տրփանացն զառածումն։ Բարետոհմիկ կերպարանիս ազատութիւն՝ իջանէ ի ծառայական ամբարշտութեան զառածումն. (Պիտ.։)
to be decrepit or extremely old.
παρακμάζω, προβαίνω consenesco, exoleo Յոյժ ծերանալ. յառաջել ամօք. անցանել զաւուրբք. հնանալ. տկարանալ. աղճատիլ. հալեւորիլ, պառւիլ, խռֆիլ.
Գարշելի է հասակաւ զառամանալ, եւ ոչ զառամանալ ի պակշոտութենէն. (Ածաբ. մկրտ.։)
Որ ծերունիք էին, ասեն. մեք զառամացեալ եմք հասակաւ. (Պտմ. աղեքս.։)
Զառամացեալ մարմին. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ծերք զառամացեալք։ Զառամացեալն եւ յիմարեալն. (Լմբ. իմաստ. եւ Լմբ. սղ.։)
delirium, raving, frenzy, dotage, madness, fanaticism, rage.
λῆρος deliramentum, nugae Աղճատանք զառանցելոց. շաղփաղփութիւն. բանդագուշանք, ցնորաբանութիւն. խռֆածի կամ խենդի խօսք, եւ գործք.
Այլ այսոքիկ են զառանցանք, եւ լեզուագարութիւն բազում. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զառանցանս գոլ վարկանին զայսպիսի ուղղակի ասացեալս. (Պրպմ.։)
(Դիոն. եկեղ. ՟Ը.)
Սիրողաբար տալ պատասխանի նոցա զառանցանացն. ըստ յն. պիտի, թախանձանաց կամ ստիպողութեան. ἕνστασις . իսկ թրգ. հյ. ընթեռնոյր ἕκστασις , ապշութիւն։
delirious, fanatic;
changed, past.
Իբր Առանցեալ ըստ վտանգ. կամ Անանցանելի. այսինքն Ապահով. անքոյթ.
Էր եկեղեցին յանքոյթ եւ ի զառանց տեղի։ Եւ յոյժ զառանց եւ ապահով գոլոյն. (Ուռպ.։)
to go astray;
to dote, to rave, to muse.
ԶԱՌԱՆՑԵՄ προβεβεηκώς γίνομαι provectus sum aetate, diebus որ եւ Առանցել. զանցանել. անցանել ըստ չափ. հնանալ. փոփոխիլ։ Որպէս Անցանել զաւուրբք, ծերանալ. եւ անցանել եւ այլափոխիլ աւուրց եւ ժամանակաց.
Աբրահամ եւ Սառա ծերունիք էին՝ զանցեալ եւ զամենաւուրբք. վասն որոյ յիրաւի ասէ զկնի ծերունւոյն՝ զառանցեալ զաւուրբք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 14։)
Եւ ապա յիրս իրս անցեալ զառանցեալ ժամանակաց մատակարարեալ զմեզ. (Յհ. կթ. յռջբ։)
Ի կատարած. Զառանցելոց ժամանակաց։ Վասն զառանցելոց։ Ի վերայ զառանցելոց. յն. այլայլելի կամ այլայլեալ. եբր. շօշան. իբր շուշան, կամ վեցաղի նուագարան. (Սղ. ՟Խ՟Դ. ՟Ծ՟Թ. ՟Կ՟Ը. ՟Հ՟Թ։ Տե՛ս զմեկնիչն։)
ԶԱՌԱՆՑԵԼ. ληρέω, ληραίνω deliro, nugor, ineptio Զառամանալ, աղճատիլ. խռֆիլ.
Յորժամ ի վերջինն հասանիցէ ի ծերութիւն, եւ զառանցիցէ, եւսկիզբն առնիցէ աղճատելոյ եւ բարբանջելոյ. (Սահմ. ՟Թ։)
Նմին (Զաքարիայի) խօսել վասն այսոցիկ անտեղի էր. վասն զի դսրովեալ լինէր զառանցեալ ոք. (Իգն.։)
Ե՛ւս չար քան զպառաւունս զառանցելոց բանս խօսիմք. (Ոսկ. մտթ. ՟Ա. 2։)
Կամ ἑξίστημι de statu mentis dejicior, obstupefio Արտաքոյ ելանել անձին. ցնորիլ, ցնդիլ. խօսիլ եւ գործել որպէս զառամեալ, կամ արբեալ, կամ մտաթափ.
Այնպէս զառանցեաց, մինչ զի ի դոյզն ինչ ժամանակի երիցս ասել զբանն ուրացութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 26։)
Թէ զառանցաք ինչ, այն Աստուծոյ է։ Եւ թէ զիա՞րդ զառանցեաց, ուսուցանէ ինքն (պարծելով ի խաչ, եւ վնաս համարելով զշահ անձին, իբրեւ յիմար վասն Քրիստոսի)։ Տեսանե՞ս, զիա՛րդ յամենայն պարծանաց զառանցեաց, զի շահեսցի զՔրիստոս. (Կիւրղ. գանձ.։)
Եթէ անգիտութեամբ զառանցեաք ինչ։ Մի՛ արդեօք զառանցար ինչ. եւ հակառակ առաջին բանիցն քոց խօսիս. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)
Իբրեւ անցին զառանցին ի գինւոյն. (Բուզ. ՟Ե. 35։)
Յանմտից զառանցելոց մարդկանէ։ Տե՛ս աստ բանս արբեցելոց եւ զառանցելոց մտաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16. եւ ՟Բ. 3։)
Բազում ինչ զառանցելոց առասպելս տողեն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to turn aside, to mislead, to deceive;
to make to rave.
Մի՛ ոք զձեզ զառանցուսցէ պատիր բանիւք. (Կող. ՟Բ. 4։)
Յետ այսչափ գթութեան զառանցուցանելոյ՝ քանի խստութիւն անամօթութեան ձերոյ. (Մագ. առ Ստեփ. լեհ.։)
precedent;
first, chief;
before, present.
προστάτης, προστάς praepositus, praefectus Առաջաւոր, իբր առաջակաց. յանդիմանակաց. գլխաւոր ի մէջ պաշտօնէից. վրակեցու.
Են զառաջաւորք յարքունիս։ Են զառաջաւորք իմ։ Պոսիդիոս զառաջաւոր ասէ. (ՃՃ.։)
Բազում նաժիշտս զառաջաւորս ունէին. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Դ։)
Սեղան զառաջաւոր։ Զառաջաւոր հա՛ց։ Ի հաց յիշատակի զառաջաւոր տեառն. որ եւ ՀԱՑ ԵՐԵՍԱՑ. (Թուոց. ՟Դ. 7։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ա. 6։ Ղեւտ. ՟Ի՟Դ. 7։)
before, in presence of;
cf. Առաջեւ.
ԶԱՌԱՋԵԱՒ ԶԱՌԱՋԵՕՔ. Առաջի. յառաջս իւր. յանդիման երեսաց. հանդէպ. առջեւը, դիմացը.
Զառաջեաւ իւրով զսա էր սնուցեալ։ Հրաման տայր կոչել զառաջեաւ իւրով։ Զառաջեօք անկանէր։ Զբազում զախոյանից զգլուխսն բերէր զառաջեաւ. (Բուզ. ՟Դ. 12. 20. 39։ ՟Ե. 7։)
Զառաջեաւ դատեալ։ Կոչէր զառաջեաւ։ Տանէր զառաջեաւ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ. ՟Դ։ եւ ՃՃ.։)
cf. Զառաջեաւ.
ԶԱՌԱՋԵԱՒ ԶԱՌԱՋԵՕՔ. Առաջի. յառաջս իւր. յանդիման երեսաց. հանդէպ. առջեւը, դիմացը.
Զառաջեաւ իւրով զսա էր սնուցեալ։ Հրաման տայր կոչել զառաջեաւ իւրով։ Զառաջեօք անկանէր։ Զբազում զախոյանից զգլուխսն բերէր զառաջեաւ. (Բուզ. ՟Դ. 12. 20. 39։ ՟Ե. 7։)
Զառաջեաւ դատեալ։ Կոչէր զառաջեաւ։ Տանէր զառաջեաւ. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ. ՟Դ։ եւ ՃՃ.։)
cf. Յառաջեմ.
Հայէին ընդ այնոսիկ՝ որք զառաջէին զնոսա ի մահ։ Զնոյն իսկ ծառայութիւն զառաջէ սով. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։)
Կինն զառաջեաց, եւ անց զպատուիրանաւն. (Եփր. ՟ա. տիմ.։)
satin;
brocade.
τρίχαπτον (իբր մազահիւս, թելիւ մանեալ) sericum եբր. մէշի (որ ըստ ոմանց մեկնի, ի բարակ ստեւոյ գործեալ) Մետաքսեայ հանդերձ. կերպաս բարակաման. որպէս եւ պ. զէրպէֆթ է կերպաս ոսկեթել եւ այլն.
Եւ հանդերձ քո բեհեզ, եւ զառնաւուխտ, եւ ճաճանչաւուխտ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 13. (ուր ի 10. թարգմանեալ է Սնդուս)։)
Եւ պատմուճան զառնաւուխտ Բենիամենի. (Վրդն. ծն. (որ ի սուրբ գիրս դնի, Փոխանակաւ)։)
disjunctive;
separate, disjoined.
διαστηματικός intervallis distinctus ἑξαίρετος exemptus χωριστός separabilis Զատուցեալ. որոշեալ. աննման. զատանելի, եւ բաժանելի. եւ Մեկուսի.
Անսկիզբն է Աստուած ... զատական յամենայնի. (Սեբեր.։ Յանզատէն՝ զզատականն բնութիւն. Նիւս. կազմ.։)
Տասնեակն ունելով յինքեան զանզատն բնութիւն, եւ զզատականն. քանզի անզատն կարգեալ դասի ըստ նշանի միայն (որ է կէտ անբաժանելի). իսկ զատականն ըստ երից տեսակաց, ե՛ւ վեր ի վերոյ գծոյ, ե՛ւ երեւմանն, ե՛ւ հաստատնոց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Խոյս տուեալ ծառայն Աստուծոյ՝ եմուտ ի տուն մի զատական ի տանէ հարսանեացն. (Ճ. ՟Զ. եւ Ճ. ՟Ժ.։)
Էր սա զատական յայլոց բանակացն. հին տպ. զատակաց. (Զենոբ.։)
to be separated, disjoined.
ԶԱՏԱՆԱԼ. Իբր Զատանիլ. զատուիլ.
Եւ այլ աշակերտքն ասէին ընդ Պետրոսի՝ ոչ զատանալ. (Ճ. ՟Թ.։)
to separate, to divide, to distract, to scatter, to disjoin, to detach, to dry up, to disunite, to take to pieces, to disentangle, to pick.
ԶԱՏԱՆԵՄ ԶԱՏԵՄ. διαχωρίζω, διαστέλλω , χωρίζω, ἁφορίζω separo, segrego, discerno, distinguo իսկ կր. ἁναχωρέω, ἁποχωρέω, ἁπέχομαι recedo, secedo Իբր Հատանելով որոշել. զատուցանել. անջրպետել. բաժանել. մեկնել. ընտրել. եւ Հեռացուցանել. որպէս եւ կր. Մեկնիլ, որոշիլ. մեկուսանալ. առանձնանալ. հեռանալ. զատել, զատուիլ.
Զորոջսն ուրոյն զատանէր ... զատանէր իւր հօտս առանձինն. (Ծն. ՟Լ. 40։)
Չորեքկուսի զատանիջի՛ք զպտուղ սրբութեանն ի բնակութենէ քաղաքին. (Եզեկ. ՟Խ՟Ը. 20։)
Ուր երկու ոք ի միասին իցեն, հա՛րկ է թէ իցէ ինչ, որ զատանիցէ ի միջի. (Եզնիկ.։)
Զատել (կամ զատանել) ի մէջ սրբոց եւ պղծոց. (Ղեւտ. ՟Ժ. 10։)
Զատէ՛ք դուք ինձ զբառնաբաս։ Ընտրէ եւ զատէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Հուր զատէ զնիւթս. (Մաքս. ի դիոն.։)
Զնուիրելոցն Աստուծոյ կենդանեաց զարիւնն զատէ յուտելոյ ընդ մարմնոյն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Մեկնեաց եւ զատեաց նոցա, զոր զոհիցեն. (Եփր. ղեւտ.։)
Զատեա՛ զտուն Աստուծոյ (ի խառնակ տեղւոջէ). (Մագ. ՟Ծ՟Ղ։)
Կամիմ զատել զքեզ ի ծառայից. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Փոքր ինչ զատէր զինքն ի նոցանէ. (Բրսղ. մրկ.։)
Ճշմարըապէս անուան զատիկ տեառն, այսինքն զատուցեալ յամենայն հեթանոսականաց եւ հրէականաց տօնից։ Զամենայն համարն բովանդակեցի զ ՟Լ՟Բ կարգ. եւ զատի մեկնեցի զմի մի կարգ առ մի մի տարի. (Շիր. զատիկ.։)
cf. Զատանեմ.
ԶԱՏԱՆԵՄ ԶԱՏԵՄ. διαχωρίζω, διαστέλλω , χωρίζω, ἁφορίζω separo, segrego, discerno, distinguo իսկ կր. ἁναχωρέω, ἁποχωρέω, ἁπέχομαι recedo, secedo Իբր Հատանելով որոշել. զատուցանել. անջրպետել. բաժանել. մեկնել. ընտրել. եւ Հեռացուցանել. որպէս եւ կր. Մեկնիլ, որոշիլ. մեկուսանալ. առանձնանալ. հեռանալ. զատել, զատուիլ.
Զորոջսն ուրոյն զատանէր ... զատանէր իւր հօտս առանձինն. (Ծն. ՟Լ. 40։)
Չորեքկուսի զատանիջի՛ք զպտուղ սրբութեանն ի բնակութենէ քաղաքին. (Եզեկ. ՟Խ՟Ը. 20։)
Ուր երկու ոք ի միասին իցեն, հա՛րկ է թէ իցէ ինչ, որ զատանիցէ ի միջի. (Եզնիկ.։)
Զատել (կամ զատանել) ի մէջ սրբոց եւ պղծոց. (Ղեւտ. ՟Ժ. 10։)
Զատէ՛ք դուք ինձ զբառնաբաս։ Ընտրէ եւ զատէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Հուր զատէ զնիւթս. (Մաքս. ի դիոն.։)
Զնուիրելոցն Աստուծոյ կենդանեաց զարիւնն զատէ յուտելոյ ընդ մարմնոյն. (Մեկն. ղեւտ.։)
Մեկնեաց եւ զատեաց նոցա, զոր զոհիցեն. (Եփր. ղեւտ.։)
Զատեա՛ զտուն Աստուծոյ (ի խառնակ տեղւոջէ). (Մագ. ՟Ծ՟Ղ։)
Կամիմ զատել զքեզ ի ծառայից. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Փոքր ինչ զատէր զինքն ի նոցանէ. (Բրսղ. մրկ.։)
paschal;
ընդունել զ— հաղորդութիւն, to receive the Sacrament at Easter.
holy-week, passion-week.
Եօթնեակն աւագ շաբաթու ի ծաղկազարդէ ցզատիկ.
Արդ սուրբ քառասներորդ կատարեցան մինչեւ ի Ղազարն. իսկ ութ աւուրքս զատկաշաբաթուս ունի զութ աւուրս առաջնոյն որ յարարչութեանն, եւ այլն. (Զքր. կթ.։)
to separate;
to divide;
to distinguish, to discern;
to consecrate, to offer.
διαστέλλω, διαιρέω, διορίζω , ἁφορίζω discerno, distinguo, divido, distermino, separo, segrego Նոյն ընդ Զատանել, Զատել, ըստ ամենայն առման, առաւել յաճախեալ ի Սուրբ Գիրս՝ իբրեւ առաւել վայելչական ըստ հայկաբանութեան. զատել, զատ դնել.
Զատոյց ... զքաղս կապոյտս եւ զպիսակս. (Ծն. ՟Լ. 35։)
Զարատաւորն յանարատէ անտի ոչ զատուցանէին. (Եզեկ. ՟Ի՟Բ. 26։)
Զատուսցես զղեւտացիսն ի միջոյ որդւոցն իսրայէլի, եւ եղիցին ինձ։ Զատուսջի՛ք ձեզ քաղաքս, որ եւ լինիցին ձեզ ապաստանաց. (Թուոց. ՟Ը. 14։ ՟Լ՟Ե. 11։)
Այնպէս զատուսցին. (Նաւ. ՟Ա. 22։)
Զատուսջի՛ք զանձինս ձեր ի մէջ անասնոց սրբոց եւ անսրբոց ... Զոր ես զատուցի ձեզ ի պղծութիւն. իմա՛ խտրելով. (Ղեւտ. ՟Ի. 25։)
Զատուսցե՛ս տեառն զամենայն արու՝ որ բանայ զարգանդ. իմա՛ նուիրելով. (Ել. ՟Ժ՟Գ. 12։)
Զտասանորդս որդւոցն իսրայէլի, զոր զատուսցսեն Տեառն հաս. (Թուոց. ՟Ժ՟Ը. 24։)
Մի՛ զծնօղսն յորդւոցն, եւ մի՛ զորդիսն ի ծնողացն զատուցանել. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
Ուստի զամենայն արարածս արար եւ զատոյց. (Եզնիկ.։)
Գործ նմա զատուցեալ զընկերել մարզպանին. (Խոր. ՟Գ. 65։)
Ընտրեալ զատուցանին անարատ գառինքն եկեղեցւոյ ի գազանաց. (Շ. բարձր.։)
Քաղէբ որդի յեփոնեայ զատուցեալն. (Թուոց. ՟Լ՟Բ. 12.) այսինքն չխառնեալն ի խորհուրդ չարութեան լրտեսաց։
ԶԱՏՈՒՑԵԱԼ, եալք. Վարի ի սուրբ գիրս ՝ որպէս Նուիրեալ, նուէր. նզովեալ, նզովք. եւ Արուարձան քաղաքի. վիճակ, բաժին. որպէս ի յարակից բառից է իմանալ. Տե՛ս (Թուոց. ՟Լ՟Ե. 3։ Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 34։ ՟Ի՟Է. 21։ Յես. ՟Ի՟Ա. 13=33։ ՟Բ. Թագ. ՟Ը. 1։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 1։)
insulation.
διαίρεσις divisio Զատումն. որոշումն. բաժանումն. եւ Բաժին վիճակաւ. կարգ.
Կացին ... ղեւտացիքն ի զատուցմանն իւրեանց ... Տալ նոցա իւրաքանչիւր ումեք ըստ զատուցմանն. (՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Ե. 10. 12։)
Մահ՝ տրոհութիւն եւ զատուցումն է շարագրեցելոցն մարմնոյ եւ հուոյ. (Փիլ. այլաբ.։)
Ոստոցն զատուցմունքն զգործոցն ցուցանէ զզանազանութիւն. (Տօնակ.։)
bombast, pompous nonsense.
Իբր Յարգանք. պերճութիւն. ճոխաբանութիւն.
Երկինք խօսին ո՛չ լեզուաւ զարգանօք, այլ՝ ժամուք եւ մասամբք. որպէս եւ գրեալ է, երկինք պատմեն զփառս Աստուծոյ. (Տօնակ.։)
profit, progress.
προκοπή profectus, progressus Յառաջադիմութիւն. աճումն. եւ Բերք աճեցունք.
Հասու գոլ զարգացմանց (այսինքն բերոց)։ Բնութեանն քաջաբոյս զարգացումն։ Ամբողջ զարգացմանն չափ. (Պիտ.։)
to increase, to promote.
αὑξάνω augeo παράγω promoveo Աճեցուցանել. յարգել. մեծցընել, առաջ տանիլ.
Արածանի (Եւփրատ. ըստ եբր) աճեցուցանօղ. վասն որոյ եւ աճեցուցանել եւ զարգացուցանել նմա եբրայեցւոցն եւ ասորեստանեայցն իմաստունքն ասեն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 13։)
Իբրեւ որդի զհարց ստացուածս զարգացուցանել։ Զարգացոյց հետոց նոցա զընթացս առաքինութեան։ Զբուսոցն աճեցումն զարդացուցանէ։ Զարգացուցանել զհանճարեղ խորագիտութեանցն հասմունս։ Օր քան զօր նորոգելով ի միտսն զարգացուցանէի զջերմեռանդ սէրն։ Զկենդանասերութեան յառաջ խաղացումն զարգացոյց. (Պիտ.։)
adult, of age.
Զարգացեալ տիօք. յարբունս հասեալ. ծաղկահասակ.
Յարբունցն մանկութեան առաքեցան պատարագս մատուցանել պատանիքն. քանզի բազում գոյր ի նոսա՝ վասն զարդուն մանկութեանն՝ արիւն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 31։)
embellished, adorned, beautified.
Մի օրն բաւական լինէր զարդագեղ գործել զերկիր. (Վրդն. ծն.։)
who speaks with politeness or embellishments;
bragger.
Պաճուճաբան. պատիր բանիւք.
that loves ornaments, that decks him or herself;
dandy, eoxcomb, coqnettish.
φιλόκοσμος ornatus seu cultus amans Սիրօղ զարդուց եւ պաճուճանաց. զարդարանք սիրօղ. (ըստ յն. նաեւ Աշխարհասէր).
Սիրամարգ զարդասէր է եւ պայծառաթեւ. (Վեցօր. ՟Ը։)
Սովորութիւն է զարդասէր կանանց ... խունկ անուշահոտ ի հանդերձս ծրարել. (Նիւս. երգ.։)
Կին զարդասէր։ Զկարծիս զարդասիրաց առնուս յանձն։ Մի՛ զարդասէր լինել. (Ոսկ. մտթ.։ Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. ՟ա. թես.։)
Որ զիւրեւն ունի զարդարանս, որովք պսակեալն է. (Փիլ. քհ. ՟Ծ՟Ա։)
Վասն քահանայական զարդարանացն. (Լմբ. իմ.։)
Անհնարին յանդուգն է ազգ կանանց առ հեշտութիւնս եւ առ զարդարանս. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Է։)
Զարդարանօք ասէ զարդարի. գրէ նա վասն անձին իւրոյ զայն ինչ՝ զոր արդեամբք ոչ ունի զնա. (Եփր. ՟բ. կոր.։)
to adorn, to deck, to embellish, to fashion, to enrich, to furnish, to decorate;
to enliven, to enamel, to trim, to polish, to set off, to stuff;
— զգլուխ, to dress or tire the head.
κοσμέω orno, adorno καλλοπίζομαι venuste me compono Զարդուք շքեղացուցանել. գեղեցիկ յարդարել, գեղերեսել. յօրինել. պճնել. պաճուճել. պայծառացուցանել. սազել, կոկել.
Յեզաբէլ ... զարդարեաց զգլուխ իւր. (՟Դ. Թագ. ՟Թ. 30։)
Յարեաւ զարդարեցաւ զարդու իւրով ըստ զարդու կանանց. (Յուդթ. ՟Ժ՟Բ. 15։)
Զարդարեաց զտունն ակամբք պատուականօք ի փառս. (՟Բ. Մնաց. ՟Գ. 6։)
Զարդարեցար ի զարդ ոսկւոյ եւ արծաթոյ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 13։)
Ամենայնիւ զարդարելոյ առաքինութեամբք (Ադամայ). (Փիլ. լին.։)
Ի հանդերձս թագաւորականս զարդարէին։ Զարդարեցին սպասուք։ Զարդարեցան պաշտամունք սուրբ եկեղեցւոյ. (Փարպ.։)
Շինէին եւ վկայարանս իմն, եւ զնոյն զարդ եկեղեցեացն զարդարէին. այսինքն նովին կամ ըստ նմին զարդու. (Եղիշ. ՟Գ։)
cf. Զարդարեմ.
Մանկունք հարսունս առնեն ի կաւոյ կամ յայլ նիւթոյ, եւ զարդարեցուցանեն պաճուճանօք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34։)
Զգիշեր զարդարեցուցեալ (աստեղօք), եւ զգեցուցեալ զտիւ. (Պիսիդ.։)
Զարդարեցուսցես զկանայս մովաբացիս. (Կիւրղ. թուոց.։)
cf. Զարդասէր.
καλλοπιστής ornatus vel cultus nimium studiosus Զարդասէր. մոլեալ ի պաճուճանս. պճնասէր.
Զկին՝ որ այնպէս արտասուիցէ, քան զզարդարկոտն, եւ որ ի սնգոյրն եւ որ ի ծարիր շպարիցի, առաւել բամբասանաց արժանի համարիմ։ Մի՛ պճնողս, մի՛ զարդարկոտս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։ եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Թ։)
ornament.
Միոյ մտաց մարգարէականի ստացելոյն քեզ երեք զարդարուածք են. (Փիլ. ել. ՟Բ. 27։)