four-footed;
cf. Չորքոտանի.
cf. Չորքոտանի։ Խոր. աշխարհ.։
tetrameter.
Յորում կայ տիպ կամ չափ չորրեակ թուոյ. որպիսի է ազգ ինչ տաղաչափութեան առ յոյնս.
(Գրիգոր աստուածաբանն արար տաղաչափութիւնս) ամպիկունս՝ երրաշարժս (կամ երրականս՝) եւ չորրորդատիպս. (Ճ. ՟Բ.։ եւ Հ=Յ. յնվր. ՟Ի՟Ե.։)
quaternity.
τετράς quaternio, quaternitas. Չորրեակ կամ քառաթիւ գոլն (տարերաց). եւ Հերետիկոսաց՝ ընծայելն քրիստոսի զանձն մարդկային. որով երրորդութիւնն երեքանձնեայ՝ լինի չորրորդութիւն չորեքանձնեայ.
Ոչ սահել յայլացեղ չորրորդութիւն։ Կարգ ցուցանելով անկարգ չորրորդութեանն (տարերաց). (Պիսիդ.։)
Որպէս զի լինել երկու որդիս. (որով երրորդութիւնն՝ չորրորդութիւն լինի. Խոր. ՟Գ. 61։)
Փոխանակ միոյ անձնաւորութեանն տեառն մերոյ յիսուսի քրիստոսի՝ երկուս անձնաւորութիւնս եւ դէմս. եւ փոխանակ սրբոյ երրորդութեան՝ չորրորդութիւն անվայելչապէս եւ անօրինաբար խորհեցան. (Աթ. ՟Բ։)
tetrarchy.
Չորրորդապետն գոլ. իշխանութիւն չորրորդապետաց.
Ի չորրորդպետութեան գալիլեացւոց հերովդի, եւ ի փիլիպպոսի եղբօր նորա չորրորդպետութեան. եւ ի չորրորդպետութեան լիսանեայ. (Ղկ. ՟Գ. 1. յն. ի չորրորդապետելն. իսկ լտ. առ չորրորդապետաւ։ 6)
a coach and four;
quadriga.
τέθριππον quadriga. Չորեքերիվարեան կառք. քառաձիք.
Նորոգեցաւ տուաձիոցն ասպարէս. եւ յաղթէր տիբերի կայսեր չորքձիքն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
quadruped.
τετράπους, -ποδος quadrupes, -pedis. Կենդանի՝ որ գնայ ի չորս ոտս. չորրեկ. անասուն. չորս ոտքով կենդանի.
Հանցէ՛ երկիր շունդ կենդանի ըստ ազգի՝ չորքոտանի, եւ սողունս. եւ գազանս։ Ի չորքոտանեաց անսրբոց։ Խաշանց նոցա, եւ ամենայն չորքոտանեաց նոցա. (Ծն. ՟Ա. 24։ Ղեւտ. ՟Ի՟Է. 27։ Թուոց. ՟Լ՟Ե. 5։)
stretching a cord.
Ձեռք (նաւավարաց) ի չուանաձգութիւնս աշխատին. (Պիտ.։)
departure, removing, removal, decampment.
Միահամուռ իւրովքն ըիդ հիւսիսային կողմանս դիմեաց տարեկան չուարարութեամբ. (Խոր. ՟Բ. 84։ 2)
drapery, cloth-manufactory.
drapery, cloth-trade.
not to mind or listen, to be inattentive, to disobey.
ՉՈՒՆԿՆԴԻՐ ԼԻՆԵԼ. Չլինել ունկնդիր, հնազանդ.
Առ ի չունկնդիր լինելոյ հրամանաց նորա. (Եզնիկ.։)
cf. Անունկնդիր.
uneatable;
unfit for food.
Զոր չէր օրէն ուտել՝ ըստ օրինաց.
Օրինադրութիւն ուտելեաց եւ չուտելեաց կենդանեաց. (Նախ. ղեւտ.։)
the disregarding fasts.
useless;
—ք, useless things, futilities, trifles.
Կարեւորքն յանփոյթութեան են, եւ չպիտոյքն ի բազում խնամակալութեան. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 6։)
not to need.
Չունել պէտս (իմիք).
Չպիտոյանամ դատաւորի առ ի վճիռ վասն իմ հանելոյ. չպիտոյանամ դատախազիւք յանդիմանիլ. (Ոսկ. ղկ.։)
unostentatiousness, simplicity.
inoffensiveness, harmlessness.
Առաջնոց չվնասակարութեան գազանացն՝ մարդոյ այժմու համբոյրս եւ ընտելութիւնս վկայեն. (Եզնիկ.։)
pseudobishopric.
to grow poor, to become needy, to want, to be in need, in extreme want, without resources, in straitened circumstances;
ոչ չքաւորէր անենազօր ձեռն քո արձակել, it was not difficult for Thy Almighty hand to send.
ἁπορέω, -ομαι inopiam patior, indigeo, deficio. Չքաւոր լինել. աղքատանալ. ցականիլ. կարօտիլ. եւ Տկարանալ. չկարել. յետնիլ. վերջանալ.
Չքաւորեալ եղբայր քո վաճառեսցի։ Սկսաւ ինքն չքաւորել. (Ղեւտ. ՟Ի՟Բ. 47։ Ղկ. ՟Ժ՟Ե. 14։)
Ո՞ւր են գանձք արդարութեան, զի այդպէս վաղվաղակի չքաւորեցար. (ՃՃ.։)
Ոչ չքաւորէր ամենազօր ձեռն քո՝ արձակել ի վերայ նոցա գազանս. (Իմաստ. ՟Ժ՟Ա. 18։)
Ապա թէ այլ ուստեք կամիցիս ճշմարտագոյնս զնոյն ուսանել, սակայն եւ ոչ զայն չքաւորեսցուք ցուցանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Վասն զի իմ չքաւորեալ գոլով ի բոլորից արգասեաց բարեմասնութեանց. (Սկեւռ. աղ.։)
Բազումք ի յունաց՝ որ զընտրութիւնն այսպիսի ինչ իրաց ուսանել փութային, չքաւորեցան, եւ յանքնինս անկան. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
Եւ ռմկ. ոճով, որպէս Զքանալ. աներեւութանալ. պակասիլ.
Երերնայ աստղն ի յունիսի ՟Ժ օրն. եւ սկսանի ինքն չքաւորիլ ի նոյեմբերի երեք օրն. (Վստկ. ՟Ժ՟Բ։)
want of necessary things, indigence, necessity, dearth, beggary, misery, poverty;
penury;
privation;
— գանձուց, embarrassed state of the finances;
չքաւորութեամբ կեալ, to live in straitened circumstances, in poverty;
ի չքաւորութեան կայ, he is in great want, he is very poor.
ἁπορία penuria, inopia, defectus ἑκτημοσύνη paupertas. Չքաւորիլն, եւ չքաւոր գոլն. աղքատութիւն. պակասութիւն գոյից, եւ այլոց իրաց.
Այլ նա ի չքաւորութենէ իւրմէ՝ զամենայն զոր ինչ ունէր՝ արկ գոյիւ չափ զկեանս իւր. (Մրկ. ՟Ժ՟Բ. 44։)
Բազում վշտօք եւ նեղութեամբք վտանգէր զամենեսին, եւ հասուցանէր ի չքաւորութիւն տնանկութեան. (Ղեւոնդ.։)
Մեծութիւն լինել զյղփութիւնն սահմանէր, եւ աղքատութիւն՝ զամենեւիմբ զչքաւորութիւնն՝ որ առ կեանս է հարկաւոր. (Բրս. հց.։)
Զի՞նչ դժուարութիւն քան զչքաւորութիւն հարկաւորացն. (Գէ. ես.։)
Վասն չքաւորութեան ոք որդւոյ՝ առնիցէ ատելութիւն ընդ ամուսնոյ. (Մանդ. ցանկ.։)
cf. Չքանամ.
Վերակացուքն չարեաց իբրեւ զծուխ անյայտ եղեն եւ չքեցան. (Վրք. հց. ՟Դ։)
rare, excellent, singular, matchless, unique, incomparable.
παράδοξος rarissimus ἑξεταστικός exquisitus. Չքնաղ ըստ գիւտի. ուրախարար ի գտանելն. դժուարագիւտ. անգիւտ. աննման.
Իբրեւ զմարգարիտս պատուականս՝ զբոլորասէրն զլուսաւորն զչքնաղագիւտն. (Ագաթ.։)
Յոյժ չքնաղագիւտն հասանէ շահից։ Որպէս չքնաղագիւտ իմն եւ յոյժ պատուականագոյն իրաց։ Զչքնաղագիւտն իւրեանց ստացեալ ինչս։ Չքնաղագիւտ ընչիւք կամ ընչից. (Պիտ.։)
Ընդ չքնաղագիւտ եւ լուսատեսակ իմաստիցն պայծառութիւն. (Երզն. մտթ.։)
cf. Չքնաղադէմ.
ՉՔՆԱՂԱՏԵՍ ՉՔՆԱՂԱՏԵՍԻԼ. Չքնաղ տեսլեամբ. գեղեցիկ տեսանելով. չքնաղադէմ. եւ Պայծառ՝ չքնաղակերպ.
Չքնաղատես հերօք վարսից իւրոց կայր ի սպասու թագաւորին. (Բուզ. ՟Դ. 3։)
Տախտակս տպաւորեալ ի ձեռն չքնաղատես առնն աստուծոյ. (Թէոդոր. խչ.։)
Շինէ զնա գեղեցկայարմար եւ չքնաղատես կոփածոյ քարամբք։ Զգեղեցիկ շինուածս չքնաղատեսս հրդեհեալ։ Չքնաղատես սպասս աստուածակերտ խորանին։ Չքնաղատես եւ երեւելի զարդս. (Յհ. կթ.։)
Համախմբելով ի քում նորակերտ եւ չքնաղատեսիլդ խորանի. (Անան. եկեղ։)
bewildering, astonishing.
Գեղեցիկ իմաստիւք. սխրացուցիչ մտաց.
Ահեղ արհաւիրք, եւ մեծ սքանչելի, եւ չքնաղիմաց յարմարումն ի վերայ խաչին երեւեալ. (Ճ. ՟Ժ.։)
beauty, delicacy, gentility, grace, handsomeness, elegance, gracefulness.
vile, abject, worthless, despicable, mean.
εὑτελής vilis. Սնոտի որպէս զչիքն. չնչին. եւ Չքաւոր մտօք. փուճ, ցած.
Նաեւ չքոտեօքն զկծեցուցանէ զմեզ. որպէս լուովն, եւ ճանճիւ եւ մժխով։ Այնքան չքոտի եւ անքատ անձամբքն ... զթագաւորս հզօրս եւ ահագինս փախուցանեն (լուք). (Եզնիկ.։ Նար. ՟Կ՟Թ։)
Կամեցաւ մերժել զմեզ ի չքոտի կռոցն վնասակարութենէ. (Կաղանկտ.։)
Դեգերեալ մաշէին յանուղղայ կրթութիւն ըստ չքոտի մտացն։ Ըստ քեզ չքոտոյդ (մտօք)՝ եւ շնչին առակս օրինակացդ մատուցանեմք. (Բուզ. ՟Գ. 13։ Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Չքանամ.
ἁφανίζομαι evanesco. (գրի եւ ՉՔԱՏԻՄ) Չքանալ. չիք լինել. անհետ լինել.
Սեւագունդք դիւացն աներեւոյթք եղեալ՝ չքոտեալք ի տեղւոյն՝ իբրեւ զծուխ պակասեցան։ Որպէս փոթորկեալ հողմ ուժգին յոյժ չքոտեցաւ։ Անդէն չքոտեցաւ այսն չար ի միջոյ նոցա։ Չքատէին (դեւքն) ի նոցանէ՝ յորս էինն. (Ագաթ.։ Ճ. ՟Ա. Ճ. ՟Գ.։)
Անդէն չքոտեալ հետակորոյս եղեւ հակառակորդն հպարտացեալ. (Արիստակ. մկրտ.։)
Զկնի վեց աւուր չքոտեցաւ մունն։ Գողք եւ աւազակք չքոտեալ ջնջէին ի միջոյ. (Վրդն. ել. եւ Վրդն. լս.։)
Լուեալ զիմ անունս՝ վաղվաղակի ի բաց չքոտին. (Երզն. մտթ.։)
annihilation;
disappearance;
— խնդրոյ, the knotty point of a question.
ἁπορία inopia (rerum, et consilii), anxietas. Չիք լինելն. եւ Չքաւորութիւն. պակասութիւն, եւ վարանք տարակուսանաց.
Յովհաննէս զչքութիւն խնդրոյ լուծանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։)
cf. Պակշոտիմ.
cf. Պակշոտութիւն.
cf. Ցանց.
• «թռչուն բռնելու ծուղակ». ունին միայն ԱԲ և Նորայր, Բառ. ֆր. (rets բառի տակ)։
• ԱԲ յիշում է իբր կասկածական բառ. բայց համարում է յունարէն։ Կայ յն. παγίς, παγίδος «ցանց. 2. մուկ բռնելու ակնատ», որ ի հարկին կարող է բա-ցատրել հյ. պաժիտ բառը (հաղորդեց Ատ. Մալխասեան)։
papillary.
pallium.
• «քահանայապետական եմիփո-րոն» (նկարագրութիւնը տե՛ս Հացունի, Պտմ. տաբազի 408) Լմբ. Յիշատ։ Նոյն բառն ու-նի և Սմբ. պտմ. 130՝ հետևեալ ձևով. «Բա-ցին զհողքն... կաթողիկոսին. նա գտան զշուրջառն փտած և զպավլին խայտնին շէն և զգաւազանն և զմազն. և ոսկր ամենևին չգտան». ուր պավլին խայտնին «պալիունի գունաւոր ժապաւէնն» է։
• = Լտ. pallium «երկար ու նեղ՝ սպիտակ բուրդէ խաչազարդ մի տեսակ վերարկու» (որ առաջին անգամ Լուկիոս Գ. պապը նուի-րեց Գրիգոր տղային, և յետոյ հետզհետէ տարածուեց մեր մէջ)։ Սոյնից է և յն. πάλλι-ον, παλλίον։-Հիւբշ. էջ 369։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։
Բառ լտ. բա՛լլիում. pallium. Եմիփորոն քահանայապետական, որ է փոքրիկ, այլ նշանակ ծայրագոյն պատուոյ.
Ոմոփորոն քազ, եղբա՛յր կաթողիկոս, պալիուն՝ որ է առաջին ամենայն պատուոյ, եւ խոյր զիմոյ գլխոյս առաքեցի։ Ընկալեալ կաթողիկոսին սրբոյ զպատուական պալիունն եւ զխոյրն ի լրումն պատուոյ իւրոյ՝ գոհացաւ զԱստուծոյ. (Լմբ. ի թղթ. լուսիոսի պապին առ գր. տղայ. եւ Լմբ. յիշատ.։)
contemptible, blamable, despicable, reprehensible, censurable.
cf. Պախարականք.
Զորոյ զսաստկապէս ստգտանս եւ պախարակութիւն՝ առաջին այսպէս վերաբերելի է. (Պիտ.։)
to be frightened at, struck with consternation.
συμπίπτω incido, ruo, collabor ἑκπλήσσομαι timeo, terror, de statu mentis decido. Պակնուլ. սրտաբեկ լինել. անկանիլ իբր ի վախից. (պէսպէս առմամբ) խիստ վախնալ, սիրտը փրթիլ, լեղին պատռիլ.
Քուն հատաւ յերեսաց իմոց, պախեալ եմ ի սիրտ իմ ի հոգոց իմոց. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 10։)
Ի բաց գնասցեն (ամօթով). պախեալք եւ թաքուցեալք։ Ոչ վայրապար ղօղակ զնապաստակն կարծեալ վասն ղօղելոյն եւ պախելոյ. (Փիլ. առ լիւս.։)
Ոչ առ մարմնոյն տկարանալ մատնէին ի պարտութիւն, այլ առ ի խորհրդոցն պախելոյ. զի ինքեանք զանձինս տային ի պարտութիւն։ Ոչ պախիցի երկիւղիւն. (Ոսկ. ես.։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
Ամենեւին ուրացաւ, եւ յահէն պախեալ գտաւ. (Երզն. մտթ.։)
Պախիլ վավաշ հրով. (Տօնակ.) (նովին ոճով վարի եւ յն. πλήσσομαι ardeo )։
Առեալ քարինս՝ կոծէր զկուրծսն. եւ այնքան պախէր՝ զի իջանէր վտակ արեանց. իմա՛ բախէր։
Իսկ (Պտմ. աղեքս. ըստ միում եւեթ ձ.)
Զոհս փողոտել հանել դնել տայր ի վերայ բագնի. հրամայեաց եւ ի պախիս կնդրուկ սաստիկ ծխել. անյայտ մնայ բանն, եթէ չիցէ պախ եփեալ զոհն։
some money.
Եթէ սակաւ ինչ պախրէիկ աղքատին տայցեմք, ստէպ վեր ի վայր զայն յեղյեղումք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3։)
narrow-minded, crack-brained, senseless, insensate, foolish, stolid, silly.
ἑνδεής φρενῶν, μικρολόγος եւ այլն. Որոյ միտքն է պակաս. յետնեալ ի հանճարոյ. անմիտ. յետսամիտ. խելքը պակաս, անխելք, բամպակը նօսր.
Զպակասամիտս յերիտասարդաց։ Ցպակասամիտսն ասէ։ Պակասամտացդ հրաման տամ. (եւ այլն. Առակ. ստէպ։)
Լաւ է պակասամիտն երկիւղած՝ քան որ լինէ մտօք, եւ յանդըգնի յանցանել ընդ օրէնս. (Սիր. ՟Ժ՟Թ. 20։)
Մարդիկ հանապազ յամենայնի տկարք են, եւ պակասամիտք, եւ մոռացկոտք. (Ղեւոնդ.։)
Ի պակասամիտ եւ ի փառախնդիր անձինս թերահաւատ մարդոց. (Փարպ.։)
Գոյ հնար եւ յաղքատութեանն առատամիտ լինել, եւ ի մեծութեանն պակասամիտ. (Ոսկ. հռ.։)
narrow-mindedness, silliness, simplicity, foolishness.
Տէր Աստուած նայեցեալ ի նոցա պակասամտութիւնն՝ անդ խառնեաց արբոյց նոցա զխառնակութիւն լեզուացն բաժանման. (Ագաթ.։)
Պակասութիւն մտաց. անմտութիւն. անխելքութիւն.
Զպակասամտութիւնն առակօք իմաստնացուցաննեն. (Կամրջ.։)
Որ զիւր պակասամտութիւնն եւ զդառնամաղձութիւնն իմանայ, դիւրաւ ներէ ընկերին. (Կլիմաք.։)
cf. Պակասեմ.
want, failure, diminution, decrease;
deficiency;
fault, imperfection;
blemish, defect;
dearth, penury;
— լուսնի, wane;
eclipse.
ἕκλειψις defectus, defectio ἑλάττωσις diminutio. մանաւանդ ὐστέρημα indigentia, penuria. եւ ըստ փիլիսոփայից՝ στέρησις privatio. Պակաս գոլն. թերութիւն. անկատարութիւն. նուազութիւն. չունելն. չքաւորութիւն. ստերջութիւն. յետնութիւն. պակսութիւն. էքսիքլիք, թագսիրաթ.
Եղիցի յաւուր յայնմիկ պակասութիւն փառացն Յակովբայ։ Տեղի, յորում ոչ գոյ պակասութիւն ամենայն բանի։ Պակասութիւն եւ կարօտութիւն մեծ. (Ես. ՟Ժ՟Է. 14։ Դտ. ՟Ժ՟Ը. 10։ Տոբ. ՟Դ. 14։ Տե՛ս եւ Դտ. ՟Ժ՟Թ. 19. 20։ Սղ. ՟Լ՟Գ. 10։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Զ. 17. եւ այլն։)
Զամենայն պակասութիւն (այսինքն կարօտութիւն) աղքատութեանն՝ յանձնէ եւ յընկերացն մատուցանէր. (Եղիշ. ՟Ե։)
Ոչինչ ի սովորութենէն պակասութիւն առնել սպասուցն. (Փիլ. քհ.։)
Ունակութիւն եւ պակասութիւն (ասի) առ նոյն ինքն։ Պակասութիւն իմն է կուրութիւն. իսկ կոյրն գոլ՝ է պակասիլ, ոչ է պակասութիւն. (Արիստ. հակակ.։)
Պակասութիւն է հեռաւորութիւն պատուականին՝ յորում բնաւորեցաւն գոլ. (Անյաղթ ստորոգ.։)
ՊԱԿԱՍՈՒԹԻՒՆ. որպէս Նուազութիւն լուսաւորաց. խաւարումն. բռնուիլը. թութուլմասը.
Արտաքոյ քան զբնութիւնն՝ արեգական պակասութիւնն (յաւուր խաչելութեան) Մեկն. (ղկ.։)
Կամ Նուազիլն լուսնի յետ լրմանն.
Յընծայութեան կամ ի պակասութեան լուսնի լլկելով. (Երզն. մտթ.։)
to become enamoured with, to fall in love.
ՊԱԿՇԻԼ. Յառիլ. անկղիտանալ. զարնուիլ տեսքով.
Եւ պակշեալ պաշտեցին եւ դադարեցին ի նոսին. (Լմբ. իմ.։)
to give oneself up to lechery or lasciviousness, to lead a dissolute life, to live in debauchery.
ἁσωτεύομαι, ἁσώτως ζόω, ἁκουλαστέω , ἁσελγέω luxurior, libidinosus sum, petulanter ago χαίνω hio, inhio. Պակշոտ լինել. անառակիլ. շուայտիլ. յիմարիլ տռփանօք. անկղիտանալ. բերանաբացեալ կալ. գէշ աչքով նայիլ, սիրահարիլ. առսըզլանմագ .... եւ այլն.
Կինն սրարբեալ եւ պակշոտեալ. (Առակ. ՟Է. 10։)
Անարգել վաւաշոտն, անխուզ պակշոտեալ. (Փիլ. իմաստն.։)
Զմէ՞ լքեալ զփիլիսոփոսն՝ ի թարգմանս պակշոտիցիս։ Մարմին՝ ոչ յաղագս այսորիկ պատրաստեցի, զի պակշոտիցիս եւ պոռնկիցիս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9։ եւ Ոսկ. եբր.։)
Յովսէփ ի պակշոտիլ տիկնոջ իւրոյ ի վայելուչ գեղ հասակի նորա, ոչ կամեցաւ մեղանչել Աստուծոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Բ։)
Դանիէլ առ ծերսն պակշոտեալս ի շուշան՝ ասէր. (Տօնակ.։)
Պակշոտեալ եմք ի յընդունայնութեան աշխարհիս. (Իսիւք.։)
Պակշոտեալ բանք. իմա՛ խելագարական. որ եւ ասի անդ՝ բանդագուշանաց բանք։
ՊԱԿՇՈՏ որ եւ ՊԱԿՇՈՏԵԱԼ. գրի եւ ՊԱԳՇՈՏ. (որպէս պակուցեալ եւ ափշեալ շուայտութեամբ, կամ որ պագանէ զօշոտութեամբ) Խենէշ, ցոփ. անառակ. լկտի. վավաշոտ. գէշ աչք տնկօղ. շփացած, երեսը պատռած, քեղըրթած, առ սըզ, էտէպսիզ.
Զայն որ զարդարի՝ ոչ ոք ի մաքրից գովէ, այլ պակշոտք եւ շռայլք։ Խաչն՝ պակշոտաց ապաշխարութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15. եւ Ոսկ. խչ.։)
Առ պակշոտ յիմարութեան ցոփութեան բարոյիցն. (Ագաթ.։)
dissolute life, impurity, impudence, lust, lewdness, lasciviousness, lechery, obscenity.
ἁσωτεία, ἁσελγία luxuria, lascivia, petulantia. Անառակութիւն. խենէշութիւն. վաւաշոտութիւն.
Դնէ առաջի զպակշոտութիւն, զագահութիւն։ Յարբեցութենէն ի պակշոտութիւն դառնային։ Կոխել զչարութիւն պակշոտութեանն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ Նոննոս.։ Պիտ.։)
Ի ծերութեան պարկեշտութիւն ո՛չ է պարկեշտութիւն, այլ պակշոտութեան անկարութիւն. (Բրս. գորդ.։)
cf. Պակնում;
to feel giddy, dizzy or stupefied with fear.
cf. ՊԱԿՆՈՒՄ, մանաւանդ՝ ըստ որում Ահաբեկ լինել. խռովիլ. ἑλαύνομαι impellor, exagitor πάσχω patior, efficior ἱλιγγιάω vertigine laboro, conturbor.
Նշանօք ցնորիցն պակչէին. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 14։)
Ի վեր հանէ, եւ ապա հրամայէ ի վայր հայել. յորժամ պակչի, ի վայր իջուցանէ. (Ոսկ. եբր. ՟Ա։)
Ոչ միայն պակչի ոչ ընդ իրսն, այլ որ բնաւ ի յիշատակս նոցա առանց խռովութեան հաստատեալ կայ. (Եւագր. ՟Ը։)
Տեսանիցէք զարեգակն եւ զլուսին, պակչիցիք, յիմարիցիք. (Եփր. օրին.։)
to change the guard, sentry or watch, to make the round.
ՊԱՀԱԿԱՓՈԽ ԼԻՆԵԼ. Փոխանորդել ի տեղի պահակին կամ պահակապանին. յն. յաջորդել. διαδέχομαι succedo, excipio
Իբրեւ եկն պահակափոխ եղեւ յարութիւնն՝ մահուն, ոչ եւս ամաչեմ խոստովանել զխաչն պարծանօք. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
to fast together.
ՊԱՀԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Ի միասին պահս պահել. մէկտեղ պաք բռնել.
Նինուէացւոցն՝ եթէ ոչ անբանքն պահակից էին լեալ, ոչ արդեօք փախչէին ի սպառնալեաց սատակմանէն. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
mounting or keeping guard;
villenage, statute labour, drudgery.
exigible.
to be exacted, claimed;
դատաստան —, to be compelled to give account of;
հզօրք հզօրագոյնս պահանջեսցին, the rich shall suffer great torments.
(կր. իբր հ. հյց. խնդրով) ἁπαιτέομαι, ἐτάζομαι reposcor, expetor, exigor. Հելլենաբանութեամբ ասի՝ Պահանջիմ զայս ինչ, փոխանակ ասելոյ ըստ հայումս՝ Պահանջեն յինէն զայս ինչ.
Յետ սակաւ միոյ ի նոյն երթայ՝ ուստի առաւն, եւ զպարտս ոգւոյ պահանջեալ (յԱստուծոյ)։ Հզօրք հզօրագոյնս պահանջեսցին. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 8։ եւ ՟Զ. 7։)
Յայսմ գիշերի զոգիս պահանջեցայց։ Մի՛ գուցէ եւ դատաստան պահանջիցիմ՝ բարեգործել (այլոց) կամելով. (Ածաբ. աղք.։ եւ Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
Մի եթէ մեղադրիցէ՞ ծառայն, յորժամ պահանջիցի զաւանդն տեառն իւրոյ. (Իսիւք.։)
Զվերջին թշուառութեանցն պահանջին աղէտս. (այսինքն հարկին լուծանել զվրէժ). (Պիտ.։)
Զմեր յանցանաց ի նմա պահանջեցաւ զպարտս (տպ. մեր ... պարտիս)։ Որք առաջի կան դատաւորին, զիւրաքանչիւր գործոց պատասխանիս պահանջին։ Զպտուղ աղօթից յամենայն ժամու պահանջիմք յԱստուծոյ. (Խոսր.։)
Զայնպիսի վրէժս երբէք ոչ պահանջեցան. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Գ։)
Զի մի՛ զյետին նաքարակիտն՝ պահանջեցայց անդր ի բանտին. (Յիսուս որդի.։)
Որչափ մեծ է պատիւս՝ որոյ արժանաւորեցաք, նոյնչափ բազում առաքինութիւնս գործոց պահանջիմք. յն. բազում առաքինութեան եմք պարտական։
to dispossess, to strip, to carry away;
to snatch, to deprave, to ravish, to pull off;
to free one's self, to get rid of, to have ricourse to, to escape to, to take refuge.
ἁφαιρέω, ὐφαιρέω, διαίρω, ἀρπάζω aufero, subtraho, tollo, capio. Որ եւ ԶԵՐԾԱՆԵԼ. Կորզել, ի բաց հանել. բառնալ. մերկել, գերծուլ. կապտել, գողանալ.
Զգեստ մերկոց զերծեր։ Զե՛րծ զհանդերձ։ Զերծից ի նմանէ զհանդերձ իմ։ Զերծ յինէն զքուրձ. (Յոբ. ՟Ի՟Բ. 6։ Առակ. ՟Ի. 16։ Ովս. ՟Բ. 9։ Սղ. ՟Ի՟Թ. 12։)
Ամենայն զարդք նորա զերծաւ ի նմանէ. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 11։)
Յառաջին հասակէն ուսցի ոք՝ ոչինչ գաղտ զօտարացն զերծուլ, թէ պէտ եւ դոյզն ինչ իցէ։ Զզօրութիւնն ի բաց եհատ, զգեղեցկութիւնն եզերծ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. յովն.։)
Այլ եւ պահապանն Իսրայէլի զերծ ի նոցանէ զօգնականութիւն իւր. (Լաստ. ՟Թ։)
Ի ստացուածոցն զամենեսեան զերծուլ. (Պիտ.։)
Որպէս կամաւ խելագար զերծեալ ի ձորձոյ. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
ԶԵՐԾՈՒՄ. Զերծանիլ. խալըսիլ.
Զերծուլ արդարոց ի լեառն Տեառն. (Արշ.։)
square;
— երկաթի, iron knee.
oppression, vexation, vexatious measures;
nausea, disgust, aversion, loathing, rising of the stomach;
horror, detestation, abomination.
Որպէս Զզուելն զայլս, հարստահարութիւն. զրկանք. տառապանք.
Զզուանք եւ կռփանք ի բռնաւոր ընկերակցաց. (Եղիշ. ՟Ե։ եւ Մաշկ.։)
Իշխանքն հասուցանէին ի վերայ տնանկացն զզուանս։ Զայս ճանապարհս անմիտքն զզուանօք եւ զրկանօք աղքատաց գնան։ Նիւթէ զզուանս աղքատաց եւ զրկանս։ Յայսպիսի զզուանս գոլով ի նոցանէ մարդկութիւնս, թախանձէր զԱստուած. (Լմբ. միք.։ Լմբ. առակ.։ Լմբ. պտրգ.։ Լմբ. սղ.։)
ԶԶՈՒԱՆՔ. որպէս Գարշումն. նողկալն. տաղտկութիւն.
Ուստի եկին քեզ զզուանք. (Մաշկ.։)
to disgust, to vex, to persecute, to importune;
to revile, to abuse, to outrage.
Մի՛ ինչ զզուիցէք զնա. (Հռութ. ՟Բ. 16։)
κακῶς ἑρέω, ὐπερφανέω, ἑπιτιμάω male tracto, superbe contemno, fastidio, objurgo θρυλλέω diffamo Ընդ վայր կամ առ ոտն հարկանել զոք ամբարտաւանութեամբ որպէս գարշ եւ զազիր. անարգել. անպատուել. բամբասել. զրպարտել. հարստահարել. խուել. զրկել.
Զհամրն մի՛ զզուիցես. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Թ. 14։)
Զի մի՛ ամբարտաւնք զզուեսցեն զիս. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը. 122։)
Զզուեցայց ապա եւ ես ի ժողովրդենէ իմմէ գորովեալ. (Յոբ. ՟Լ՟Ա. 30։)
Եւ ո՛չ գոնեայ բանիւ մի զզուեցեր զնա. (Ոսկ. ղկ.։)
Զզուէին զամենեսին, եւ ասէին. զի՞ առնիցէք զսուրբ կտակարանսդ. (Եղիշ. ՟Գ։)
Բարեկամացն՝ որ մերձ եկին՝ բանիւք զզուէր զերանելին. (Յիսուս որդի.։)
Կա՛մ մայրենի գթոց (հանդիպեալ), եւ նենգիլ. կամ խնամոց Աստուածեան աջոյդ, եւ զզուիլ. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
Բազումք յամպարշտաց՝ փառաւորեցան (յաշխարհի), եւ արդարք զզուեցան. (Լմբ. ժող.։)
ԶԶՈՒԵՄ, եցի. չ. որպէս ռմկ. զզուիլ. Զազրանալ եւ ձանձրանալ. գարշիլ. տաղտկալ. դժկամակիլ. անարժան համարել. գանիլ.
Ընդ նոյն՝ անմահացուցիչն ո՛չ զզուեաց ելանել. (Պետր. սիւն. կուս.։)
to throw, to thrust, to cast far from one;
to drive away, to remove;
— զամօթ, to throw off all sense of shame, to become immodest.
ἁποποιέομαι rejicio, repello, removeo եւ differo Ընկենուլ սաստկութեամբ՝ ի վայր, կամ յետս, կամ հեռի. մերժել. յամեցուցանել. մէկդի ձգել, վար ձգել կամ զարնել, ետ ձգել.
Մի՛ զընկենուր զդատաստան իմ. (Յոբ. ՟Խ. 3։)
Անսաստեալ զընկէց զպատուիրանն։ Թէ չէր զԱստուծոյ հրամանն զընկեցեալ. (Եզնիկ.։)
Անիրաւութեամբ զընկենուն զիրաւունս իրերաց. (Պիտ.։)
Առանց յապաղման եւ զընկենլոյն։ Զշնորհն յապա զընկենու. (Փիլ.։)
Զընկենու զկոծն եւ զողբսն ի ճշմարիտ արտասուացն ժամանակ. (Նիւս. կազմ.։)
lightly, swiftly;
easily.
Թեթեւս. թեթեւակի. երագ. դիւրաւ.
Թեթեւաբար վերաբերութիւն. (Շ. հրեշտ.։)
Ի ծանրութեանց ազատեալ՝ թեթեւաբար կոչողին հետեւեցաւ. (Սկեւռ. լմբ.։)
of light weight, light, easy to carry.
Ազատ ի ծանրութենէ բեռին, թեթեւ բեռամբ. թեթեւ. դիւրին.
Թեթեւաբեռն զսակն արքունի արարեալ. (Յհ. կթ.։)
swift, nimble, light.
εὑσταλής expeditus Թեթեւ ի գնացս. արագընթաց, եւ Թեթեւաբեռն.
lighter, very light;
very easy.
ԹԵԹԵՒԱԳՈՅՆ. մ. Թեթեւաբար. թեթեւս. դիւրաւ. հեշտեաւ.
Բռնադատեալ բերիլ թեթեւագունին առ էիցն ծանրագոյնն (հրոյ առ հողն). (Փիլ. լին. ՟Դ. 51։)
Խոստովա՛ն լեր, զթեթեւագունիցն առ խտիր մտաց իբր զստուար ծանրութիւն բեռանց։ Որ ինձ ծանունք են, քեզ թեթեւագոյնք են. (Նար. ՟Ծ՟Ե. ՟Ծ՟Է։)
Թեթագոյնք քան զարծուիս. (՟Բ. Թագ. ՟Ա. 23։)
Կեանք իմ թեթեւագոյնք են քան զխօսս. կամ թեթեւագոյն են քան զսուրհանդակ։ Թեթեւագոյն է ի վերայ ջուրցն երեսաց. (Յոբ. ՟Է. 6։ ՟Թ. 25։ ՟Ի՟Գ. 18։)
Թեթեւագոյն փախուստ. (Պիտ.։)
ԹԵԹԵՒԱԳՈՅՆ. Դիւրագոյն. փոքրագոյն. դուզնաքեայ. նուաստագոյն. տկարագոյն. եւ Թեթեւամիտ.
Զի եթէ ոչ զամենայնն հատուցանել կարացեալք, եւ ոչ զթեթեւագոյնն կամիցի. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Թեթեւագոյն արուեստից պակասագոյն են ի գիտութենէ ազգ երկրածնաց. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
Թեթեւագունիցն՝ ամենայն ժամանակ առ ձեռն պատրաստ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զի թէ զայն բժշկեաց, կարի քաջ զթեթեւագոյնն. (Երզն. մտթ.։)
Վարձուցն ակնկալութեամբ թեթեւագոյն զճգունսն բերիցեն. (Երզն. մտթ.։)
Նախ թեթեւագոյն ըստ աշխարհակիր կարգացն առակաբանեալ. (Ագաթ.։)
slightly made, slight, light.
Թեթեւ իրօք գործեալ (որպէս բոյն թռչնոց).
Ի գործ արկեալ զթեթեւագործ ... փայտակերտիկն. (Ագաթ.։)
swift-winged, swift flying, active, nimble.
ԹԵԹԵՒԱԹԵՒ ԹԵԹԵՒԱԹՌԻՉ. Թեթեւ թեւօք, կամ ի թռիչս. արագաթռիչ.
Իբրեւ զարծուիս թեթեւաթեւս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 22։)
Թեթեւաթռիչ սլացմամբ, կամ ընթացիւք. (Շ. յկ. լ։ Երզն. լս.։)
Թեթեւաթռիչ է, եւ ոչ ծանրաբեռնեալ ի հոգոց. (Վրք. հց. ձ։)
to be lightened, disburdened, exonerated;
to ease one's self, to relieve one's self.
κουφίζομαι, ἑλαφρίζομαι allevor, levior sum, aut velocior Ազատանալ ի ծանրութեանց. դիւրանալ. թօթափիլ. թեթեւնալ.
Թեթեւասցի կատարածն իմ ինձ ծանրացելոյս անօրէնութեամբ. (Նար. ձ։)
Պատերազմունք չարին թեթեւանան ի նմանէ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Թեթեւացի՛ր յընդունայն խորհրդոցդ. (Ճ. ՟Բ.։)
Մասունք մարմնոյ թեթեւացեալք (եւ) դիւրախաղացք լինին. (Փիլ. քհ. ՟Զ։)
ԹԵԹԵՒԱՆԱԼ. որպէս Թեթեւաթռիչ կամ երագընթաց.
Թեթեւացան հալածիչք մեր ի վերայ լերանց իբրեւ զարծուիս երկնից. (Ողբ. ՟Դ. 19։)
Թեթեւանալ ընդ առաջ տեառն յօդս։ Ի վերայ թեւոց հողմոց թեթեւասցին գնալով. (Արշ.։)
light-limbed, nimble, agile, brisk, active, alert.
ῤαγδαῖος impetuosus Թեթեւ անդամօք, դիւրաշարժ մարմնով.
levity;
inconstancy, volubility;
adulation.
Թեթեւութիւն բարուց. եւ Շոգմոգութիւն. քծնութիւն. խենեշութիւն. թեթեւսօլիկութիւն, խենդմշտըկիլը.
Զի՞նչ ի պիղծ խաղոյն ընկալար. քրքրանս եւ ցոփանս եւ թեթեւանս. եւ օգուտ եւ ոչինչ. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
Զի մի՛ կարծիցի, թէ թեթեւանս ինչ առնէ նմա. (Ոսկ. փիլեմ.։)
agile, lithesome, dexterous;
quick, swift.
Դիւրաշարժ, արագաշարժ.
Թեթեւաշարժ երագութիւն, կամ ընթացք. (Պիտ.։)
to lighten, to disburden;
to relieve, to ease;
to relieve, to alleviate, to assuage, to lighten, to allay;
— զձեռն յումեքէ, to withdraw one's hand, to cease to afflict;
ապաշաւ թեթեւացուցանէ զյանցանս, repentance extenuates a fault.
κουφίζω, ἑλαφρίζω levo, allevo Տալ թեթեւանալ. ի բաց բառնալ զծանրութիւնն. թօթափել. փարատել. դիւրացուցանել. թուլացուցանել. սակաւացուցանել. թեթեւցընել, թուլցընել, վերցընել, քիչցընել.
Թեթեւացուցանել զբեռն, զանուրն, զձեռն։ Թեթեւացո՛ ի խիստ ծառայութենէ հօր քոյ։ Հայր քո ծանրացոյց զանուր մեր, եւ դու թեթեւացո՛ ի մէնջ։ Ընկեցին զկարասին, զի թեթեւացուսցեն յինքեանց։ Թեթեւացուցին զնաւն՝ թափեալ զցորեանն ի ծով.եւ այլն։
Տապանակն որ թեթեւացոյց զինքն ի ձեռս այլազգեացն, ծանրացաւ եւ շքեղացաւ ի բագնի նոցա. (Եփր. թագ.։)
Թեթեւացո՛ տէր զքաղցր լուծ քո։ Թեթեւացո՛ ի ծանրութեանց մեղաց զանձինս. (Ժմ.։)
Զիրերաց թեթեւացուցանել զբեռն մեղաց. (Խոսր.։)
Թեթեւացո՛ զսաստկութիւն տանջանացն. (Նար. ՟Հ՟Թ։)
Զձանձրութիւն արիութեամբ աղօթից թեթեւասցուք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)
Յորժամ զայսպիսի քունս թեթեւացուցանեմք ի մէնջ. (Լմբ. պտրգ.։)
Թեթեւացո՛ զկողմն արդարութեան քո։ Թեթեւացոյց զինքն, եւ թոյլ ետ տանել զկտաւն՝ որ ի ներքոյ իւր էր. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Զայրուձին եւս զարքունի թեթեւացոյց առ ժամանակ մի. (Եղիշ. ՟Է։)
cf. Թեթեւացուցանեմ.
Թեթեւել պարտ է զծանրութիւն. (Վրդն. ել.։)
Ի բաց ընկեցին զծանրատաղտուկ լուծն հեթանոսաց, թօթափեցան՝ թեթեւեցան, թեւակոխեցին՝ թռեան. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
light in the race, rapid, swiftly-rushing, wing-footed, light of foot, light-footed, nimble;
swiftly, rapidly.
Սլացեալ յարեւմտից յարեւելս թեթեւընթաց ամպով իմոյ կուսութեանս. (Խոր. հռիփս.։)
(Հրեշտակք) թեթեւընթացք, եւ քան զմիտս երագունք. (Յհ. գառն.։)
Թեթեւընթաց եւ ողո՛րկ բանիւն ունայնացեալ գնայ. (Արշ.։)
Թեթեւ ընթացիւք. երագ.
Զի թեթեւընթաց հասցէ ի բանակն հեբրայեցւոց. (Եփր. թագ.։)
relief, ease (from pain).
Իբր Թեթեւացումն. թեթեւացուցիչ.
Նա էր իմ ցաւոց թեթեւումն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
to instigate, to prompt, to incite, to suggest, to inspire, to advise, to counsel, to dictate.
συμβουλεύω, παραινέω, ὐποτίθημι , θέλγω suggero, dicto, hortor, demulceo որ եւ ԹԵԼԱԴԻՐ ԼԻՆԵԼ. Յուշ առնել. խրատ տալ. յորդորել. ազդել. քաջալերել. ամոքել. հրապուրել. զեկուցանել. ի միտս արկանել. տուն տալ, միտքը բան ձգել, անկկաճը կամ բերանը դնել.
Սկիզբն արասցուք պատմել ձեզ, դիպողագոյն բանիւք զփոխանորդն թելադրել։ Առակեաց սակս մեծատանն թելադրեալ, թէ Մովսէսի ոչ լւիցեն. եւ այլն. (Ագաթ.։)
Զօգտակարսն՝ նմա վնասակարս թելադրեալ կարծեցուցանիցէ. (Եզնիկ.։)
Ըստ թելադրելոյն Պօղոսի։ Ազդեցմամբ այսու թելադրեալ, եւ այլն. (Նար. կ. եւ Նար. մծբ.։)
Թելադրել զբան խորհրդեան ձերոյ։ Թելադրեալ զօրասցի անձն քո. (Զքր. կթ.։)
Որքան ինչ միանգամ գրեցին, հոգին էր՝ որ թելադրէր ի շրթունս նոցա. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
Զանձինս նոցա թելադրեալ՝ ասէ ցնոսա, ուրա՛խ լերուք։ Թելադրէր զանձն իւր, միայն աղօթից եւ ընթերցմանց Սուրբ Գրոց պարապելով. (Ճ. ՟Ա. եւ Ճ. ՟Բ.։)
Դոյզն ինչ բանիւք պատմութեանս թելադրել առի գիտութիւն լսողացդ. (Նանայ.։)
half open, half shut, a-jar, on the jar.
Կիսատ բացեալ. մասամբ իւիք կամ ըստ միոյ կողման երեւեալ.
Ի թերաբաց աստուածային փայլմանէն անշշունչ կային. (Ճշ.։)
most imperfect, very defective.
Այլ եւ ո՛չ մանունքն թերագոյն գտանին. (Վեցօր. ՟Թ։)
Եթէ այլ ինչ թերագոյն յայսմանէ՝ զոր հրամայեցերս, ծանուսցես մեզ. (Նանայ.։)
Որ առաւել, եւ որ թերագոյն՝ ուղղութիւնս ցուցցէ. (Բրս. հց.։)
Ո՛չ եւ այնպէս կատարեալ ետ զգովութիւնն, այլ թերագոյն իմն. (Երզն. մտթ.։)
to write imperfectly or erroneously, to wrest a book (from its proper sense).
παραχαράττω, -σσω perperam signo παραγράφω proscribo, rejicio Թերի եւ թիւր գրել. խարդախել, կամակորել զգիրս. եւ Ի բաց տարագրել.
Տէրն իբրեւ զհարկաւորս մեզ հրամայեաց, եւ դու որպէս անկարելի թերագրես. (Բրս. ընչեղ.։)
whose belief is imperfect, distrustful, unbelieving, incredulous.
Մի՛ ոք ի թերահաւատից. (Պտրգ.։)
ὁλιγόπιστος exiguae vel modicae fidei, parum fidens seu credens, incredulus Թերի ի հաւատս. սակաւահաւատ. երկմիտ. անհաւատացօղ. անհաւան. տե՛ս (Մտթ. ՟Զ. 30։ ՟Ը. 26։ ՟Ժ՟Զ. 8։ Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 28։ Մաղ. ՟Կ՟Է. 19։ Իմ. ՟Ժ՟Բ. 17։)
Ի կշտամբանս յանդիմանութեան թերահաւատիցն. (Նար. մծբ.։)
Առաջի թերահաւատիցն նշանս սուտ ցուցանեն. (Ճ. ՟Թ.։)
Թերահաւատ լինին բազումք. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
Մի՛ լինիր թերահաւատ. (Լմբ. սղ.։)
Մարդկանս՝ որ թերահաւատ են ի մերոց օրինացս. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Թերահաւատեմ.
ԹԵՐԱՀԱՒԱՏԱՄ ԹԵՐԱՀԱՒԱՏԵՄ ԹԵՐԱՀԱՒԱՏԻՄ. ἁπιστέω non credo, diffido Առ յետինս գրի առաւել՝ Թերեհաւատել. Թերահաւատ լինել. անհաւատանալ. չհաւատալ. եւ Դժուարիլ ի հաւատալ. յերկմիտս լինել. պակասիլ ի հաւատարմութենէ կամ ի միամտութենէ. չաւտալ, չուզել հաւտալ.
Վասն այնոցիկ՝ որ հաւատայինն, եւ թերահաւատային. (Սանահն.։)
Երեւի որոց ոչ թերահաւատտեն ի նմանէ. (Իմ. ՟Ա. 2։)
Ոչ թերահաւատեաց սիրտ նորա. (Իգն.։)
Յանդգնին ոմանք, թէ թերահաւատեաց. (Վրդն. ծն.։)
Ոչինչ թերահաւատէին յառաջին խրատու սուրբ վարդապետացն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Մի՛ թերահաւատիր ի բանից այտի։ Մեռելոց յարութեանն մի՛ թերահաւատեսցիս։ Թերահաւատին գրոյն։ Մի՛ թերահաւատեսցուք մեք իրացս եղելոց. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
Ես յորժամ զառաջինն լսէի, թերեհաւատէի. (Փիլ. լիւս.։)
Ոչ երբէք խտրութեամբ թերեհաւատեմք յիրերաց. (Լմբ. ատ.։)
Մի՛ թերեհաւատիր ի բանս (այսինքն ընդ բանս) սոցա։ Թերեհաւատեցեր ասէ ի դիցն. (ՃՃ.։)
Յաղագս գեհենին բազումք թերեհաւատին. (Մխ. երեմ.։)
Խորհուրդ մեծ եւ սքանչելի ի մէջ մատուցանէր, զոր թերահաւատէին. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Մինն զհզօրին ձեռն իբր ապիկար թերահաւատէ. (Նար. ՟Ժ։)
negligent, careless.
Արտաքոյ իրաւանց է՝ թերահոգ առ դնիլ յոր հաւատացաւն հոգաբարձութիւն նմա. (Սարկ. քհ.։)
to be mistrustful, irresolute, to doubt.
Ո՞վ թերամտեսցէ կամ երկբայեսցի. (Նար. առաք.։)
unpractised, young, unexercised, new, unversed.
Ոյր թերի է վարժութիւնն. անվարժ. անկիրթ. դեռակիրթ. համբակ. անմուղ. տրմուղ.
Ո՞րքան տմարդութիւն էր թերավարժ աշակերտի առ ի յաստուածային խորհրդոյս ձեռնարկել քննութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
Իբրեւ ձի թերավարժ՝ խիստ բերանով. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 23։)
Տրմուղ եւ ի թերավարժ ձիոյ (վերայ) հեծեալ էին երկոքին. (Բուզ. ՟Ե. 43։)
shortsighted;
obscure, not distinct.
Մի՛ թերատես լիցի վարձուցն հատուցման։ Զթերատեսն լինել նշանակէ ի գիրս, եւ զսուտն խօսել. (Սարգ. յկ. ՟Է. եւ ՟Ը։)
Կամ Ոչ բարւոք տեսեալ, անկատարապէս իմացեալ.
Պա՛րտ է զթարգմանութիւնն մերձ կարգել, զի մի՛ ինչ թերատես լիցի. (Իգն.։)
Զի մի՛ կարգ մտաց բանիս թերատես լիցի։ Զի ձեր ուրախութիւնդ մի՛ արդեօք թերատես ձեզ երեւեսցի. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Բ։)
to diminish, to render imperfect.
ἑλλείπω relinquo, praetermitto, omitto Պակասեցուցանել. նուազ առնել. թերի թողուլ. եւ Անտես առնել.
Ոչ թերացուցանել նոցա զսրբութիւնն. (Կանոն.։)
Ոչ թերացոյց, քան թէ լիացոյց. (Նար. խչ.։)
Թերացուցանէ զբարբառ լեզուին, յիմարացուցանէ զիմաստութիւն մտացն. (Նար. խրատ.։)
imperfect;
half opened;
half shut;
scarce, obscure, dark;
superficially, obscurely, darkly.
Թերի թողեալ. թերաբաց. անկատար. նուազ. էյրէթի. (իսկ քէմ, պրս. է պակաս).
Զի եւ ի ստուերէն զճշմարտութեան դուռն թերաքամս բանայցէ։ Թերաքամ եւ կիսաբաց եւեթ արար զլուսաւորութիւնն, կամ զպայծառութիւնն. (Ոսկ. եւ Երզն. մտթ.։ եւ Վանակ. յուրախացիրն.։)
Որ սակաւ մի թերաքամ ցուցեր (կամ թերաքամեցուցեր՝ ի Թաբոր) զփառս քո. (Մարաթ.։)
Թեւօքն պարածածկութիւ ի թնդմանէ առ նոսայն թերաքամ գիտնականութեամբն եղեալ. (Ոսկ. յհ. յիշատ.։)
Թերաքամ յայտնեցաւ. (Ոսկիփոր.։)
not well placed in the scabbard.
Թերաքամ եղեալ. ոչ քաջ անցուցեալ (սուրն ի պատեան). պակաս կամ թուլ խօթած.
Սուսեր ընդ մէջ ծպնեալ առ միջովն պատենիւք հանդերձ. եւ այն էր թերաքամեալ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի. 8։ (յն. այլազգ։))
remaining in a glass after drinking.
ԹԵՐԸՄՊԵԱԼ որ եւ ԹԵՐՈՒՄԲ. Կիսատ ըմպեալ. մնացուածն բաժակի. գաւթին տըկուքը.
Այլազգւոյ զթերըմպեալ գինի եւ ջուր մի՛ ըմպեսցեն. (Կանոն.։)
cf. Թերխաշ.
Ձուի դեղնուցն թերխորով ուտէ։ Թերխորով ձուի դեղնո՛ւց տուր. (Մխ. բժիշկ.։) (Իսկ ԹԵՐԽԱՇ է նաեւ անուն բանջարոյ։)
stammering;
dissonant, discordant.
Անկատար ի խօսս, կամ ձայնիւ եւ հնչմամբ. աւրած ձանով.
Խօսիմք նուագարանքս քո, եւ արդ մի աղի պակասեաց. մի՛ եւ այլ թերասցի, եւ նրբաձայն եւ թերխօս համարեսցի. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
noise, shriek, cry.
Կառաչ. գոռումն. գոչիւն. գոռում գոչում.
Ոչ միայն ողբումն եւ գոռոչ, այլեւ դողումն եւ սարսափ. (Մարթին.։)
that praises, praiser.
ԳՈՎԱՍԱՆ. գ. որպէս Գովասանութիւն.
Փո՛րձ արա յառաջագոյն դասել զգովասանն (կամ զգովասանականն) արամազդայ. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
Գովասան եւ ներբողիչ լինի նմա օրհնութեամբ երգոյս. (Լմբ. պտրգ.։)
Եւ զոր սկըսայ, դարձայց յիմացըս գովասան. (Շ. իմ. եղակ.։)
of praise.
Գովասանական ձայնիւ, բանիւ. (Շար.։ Կիւրղ. խչ.։ Սարգ. յկ. ՟Թ։)
to praise.
Պարառեալ երգօք ... գովասանեցէ՛ք զարի եւ զյաղթող վկայսն. (Տաղ. ի յակոբայ։)
praise, eulogy, panegyric;
incense;
glory.
Ի գովեստ փառաց շնորհաց իւրոց։ Ի փառս եւ ի գովեստ աստուծոյ. (Եփես. ՟Ա. 6. 12. 14։ Փիլիպ. ՟Ա. 11։)
Պատմեաց իւրոց նախարարացն հանդերձ գովեստիւ։ Պատմութեանց, եւ ոչ գովեստից է ժամանակս. (Խոր. ՟Բ. 83. 89։)
Եթէ աստուած առանց մարմնոյ յաղթէր, զի՞նչ գովեստ լինէր նմա. (Եփր. համաբ.։)
Մաքրագունիցն գովեստ աղտեղագունիցն նախատինք լինի. (Նիւս. սքանչ.։)
Օրհնութիւն՝ յէիցս բարեաց մեր եդեալ աստուծոյ բարեբանութիւն. եւ գովեստն՝ վասն հրաշիցն գովասանութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
work, manufacture;
web, weaving.
ἕργον opus Գոծուած. շինուած. կերտուած. բանուածք, շէնք.
Եւ ընդ ոտիւք նորա իբրեւ զգործած աղիւսոյ շափիղայ. (Ել. ՟Ի՟Դ. 10։)
Եւ գործ անուոցն իբրեւ զգործած անուոց կառաց. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 35։)
Շինեաց ի նմա բիւրազգի գործած ապարանից. յն. բնակութիւն. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 48։)
Արար նա կապ քանդակածոյս ի պէսպէս գունակ գործած ճարտարաց. (Եփր. մնաց.։)
maker, worker.
δημιουργός, ποιητικός auctor, effector Գործօղ. գործիչ. հեղինակ. առիթ. պատճառ.
Ամբարհաւաճութիւն եւ բազում այլոց չարեաց գործակ է։ Գործակքն ցանկութեան՝ ոսկի, արծաթ, փառք, պատիւք։ Անպաճոյճն առ ի պէտս կերակրոց՝ առողջութեան է գործակ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
Սա առաւելապէս իմաստութեան է գործակ։ Կենցաղօգուտ լինելով՝ միշտ խաղաղութեան է գործակ. (Պիտ.։)
officer, minister, commissary, commissioner;
manager, agent, factor, negotiator;
attorney.
τοπάρχης, ἠγεμών, ὀ ἑπ’ ἑξουσειῶν praefectus, praeses, dux Որ ունի զգործ վերակացութեան աշխարհի. ոստիկան. կուսակալ. տեղակալ, իշխան. եւ Տնտես. վերակացու. տե՛ս (Ծն. ՟Խ՟Ա. 34։ ՟Ա. Եզր. ՟Զ. 7։ Դան. ՟Գ. 2. եւ 3։)
Գործակալաց եւ վերակացուաց աշխարհիս։ Պարսիկ գործակալք. (Խոր. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 74։ Փարպ.։)
Ամենեցուն գործավարաց եւ գործակալաց ( ի վանս) սկիզբն վերստին յերկիւղ տեառն լիցի. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
practical, active.
որ եւ ԳՈՐԾՆԱԿԱՆ. πρακτικός practicus, effectivus Որ ինչ լինի կամ պարտի լինել գործով, եւ ոչ լոկ բանիւ կամ մտօք.
Քաջ կենացն գործականին եւ տեսականին։ Ոմանք յարուեստիցն տեսականք են, այլ ոչ գործականք. առաքինութիւն եւ՛ տեսական է, եւ՛ գործական. (Փիլ.։)
Պիտոյիցս ոմանք են բանականք, եւ ոմանք գործականք. (Պիտ.։)
Գործական առաքինութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Վայելեսցուք ի բանական եւ ի գործական պատմութեան արարչին. (Վրդն. ծն.։)
Խորութեամբ խորհրդոց, եւ գործական շինուածոցդ. (Արշ.։)
Բուռն հարից զնորին գործական հրամանաց. (Պիտ.։)
Գործական է գործիս այս. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)
Զնաւավարացն դասս, եւ զոմանս ի գործականացն. (Պիտ.։)
Գործական, իբրեւ զուարակ. (Նար. առաք.։)
Գործական ձանիւ աւերէ զերիքով. (Եղիշ. յես.։)
to make, to operate.
Գործել արդեամբք. առնել իրօք.
Զերկինս գործականեցեր անճառապէս. (Ճշ.։)
workshop, laboratory.
Հարկանէին զլանջսն որպէս զչար խորհրդոց գործանոց. (Ճ. ՟Բ.։)
laborious, active, diligent.
Գործասէրն մեղու. (Ածաբ. նոր կիր.։)
Զօրէն գործասէր մեղուի. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)
Էր եւ գործասէր յոյժ, եւ առատ յողորմածութիւնս. (Հ. կիլիկ.։)
Ընդդիմադրեն օրինացն քրիստոսի գործասէրք մահու եւ կենաց։ Ե՛րթ առ մեղուսն գործասէրս, որք բժշկեցին զհիւանդութիւն բնութեանս քաղցրախօս քարոզութեամբն. (Համամ առակ.։)
intendant, officer;
foreman, overseer.
ἑργοδιώκτης, ἑπιστάτης qui uret opus, praefectus Ոստիկան, որ յառաջ վարէ զգործն, կամ զգործավարս ի գործ. վերակացու. հարկապահանջ. եւ այլն. տե՛ս (Ել. ՟Ա. 11։ ՟Ե. 6. 7. 10. 13։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Գ. 4։ ՟Բ. Մնաց. ՟Բ. 18։ ՟Գ.)
Եղեւ հաւասարութիւն վարձուն. եւ զիա՞րդ բամբասեն զգործավարն իբրեւ զութութիւն յանզուգութեան։ Ըստ ծանրասրտին փարաւոնի եւ դառն գործավարի. յն. գործատուի. (Ածաբ. մկրտ. եւ Ածաբ. կարկտ.։)
Տեսուչք (վանաց) ուշ կալցին, որպէս աստուծոյ գործավարք, եւ իմաստուն մշակք։ Ամենեցուն գործավարաց եւ գործակալաց եւ այլն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Արգելեալ տեսանեմք զգործ մշակութեան ի բռնագոյն գործավար իշխեցողացն որ ընդ մեզ են եպիսկոպոսաց. (Կանոն.։)
hazy, idle
Անձն գործատեաց քաղցիցէ. (Առակ. ՟Ժ՟Թ. 15։)
manufactory.
Որպէս թէ Տուն գործոյ. գործանաց, գործարան. քէրխանէ։ Բայց Գործատունք կոչին Հարցին՝ քանի մի տունք շարականի ի վերայ այնր, օրհնեցէ՛ք ամենայն գործք տեառն, եւ այլն։ Ի գիրս խոսր.։