thing of nought, trifles, bagatelle;
լաւ է ասել ինչ չնչին, քան թէ չասել բնաւին, better talk about trifles than remain silent.
abject, very base, mean.
uncharitableness, stinginess.
to live on dried things, to practise xerophagy.
nourishment composed of dried fruits, legumes or herbs, xerophagy;
vegetarianism;
rigorous abstinence.
ՉՈՐԱԿԵՐ ԼԻՆԵԼ. χηροφαγέω arida comedo, cibis siccioribus vescor. Չոր ուտելեօք կամ հացիւ եւեթ ապրիլ. հրաժարել ի պարարտ կերակրոց. չոր ուտել, չոր պաք բռնել.
Ոչ է պարտ զքառասնորդսն մեծի հինգշաբաթին լուծանել, այլ չորակեր լինել. (Կանոն.։)
Պարտ է ի սուրբ քառասներորդս աղուհացիցն շաբաթի եւ կիւրակէի չորակեր լինել, որպէս եւ յայլ աւուր. (Տօնակ.։)
Յայնմ աւուր սակաւ չորակեր լինել. (Մխ. դտ.։)
ξηροφαγία siccis vesci, tenuis victus. որ եւ ՉՈՐԱՃԱՇԱԿՈՒԹԻՒՆ. Չորակերն լինել. խիստ պահեցողութիւն. չոր պաք.
dry, arid, waste.
Արարեալ էր իւր արգելանոց յայնմ չորային լերին։ Բնակէր ի չորային լերինն՝ որ կոչէր Ոքսիա. (Հ. դեկտ. ՟Ե.։)
Երկիր խոնաւուտ, երկիր չորային. (Անան. զղջ.։)
Ի գիճային տեղւոյ ի ցամաքային կամ ի չորային. (Վստկ.։ 1)
desiccative.
tetrachord.
ՉՈՐԵՔԱՂԵԱՆ ՉՈՐԵՔԱՂԻ. Որ ունի չորս աղիս կամ լարս. որպիսի է նուագարան՝ քառակի աղեօք.
Որպէս զչորեքաղեան երգարանս տե՛ս դու զմեզ։ Ետ ի նա փոքրիկ չորեքաղի մի։ Չորեքաղւոյ ձայն հնչեաց ի մէջ եկեղեցւոյն. (Ոսկիփոր.։)
tetrahedron.
edge.
στόμωμα acies ferri Դիրք սայրի երկաթոյ. սայր, բերան.
Բովք փորձեն զսայրադիր ի մուխ (ջրոյ). (Սիր. ՟Լ՟Դ. 31։)
children having the same godfather.
ՍԱՆԱԿԻՑՔ որ եւ ՍԱՆԵՂԲԱՅՐ ասին. Այլեւայլ սանք մի եւ նոյն կնքահօր.
Սանակցաց որդիս չխնամենան։ Սանակցաց թոռներն խնամենան. (Կանոն.։)
grown on mount Sanir.
small sandal, slipshoe, slipper.
Փոխանակ ոսկէկար եւ մարգարտահուռն կօշկաց ունիմ զսանդալիկս զայս յոտս իմ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
tartarean, hellish, infernal, satanical, devilish;
— դիք, the infernal divinities;
— տօնք, dionysia, dionysiaca.
Դելփիս հարցուկ դիւթն ճաշակեալ ի կաստեղան վտակէն սանդարամետանոյն. յն. ի բոլոր ըմպելւոյն սանդարամետական պատգամին. (Պտմ. աղեքս.։)
Շինեցին տաճար սերապեայ սանդարամետային աստուծոյն։ Երեւեցաւ յերազի սանդարամետայինն սերապիս. (Կեչառ. աղեքս.։)
pestle;
— մեքենական, crushing-mill or stamping-mill;
— մեծ, large heavy pestle;
— փոքրիկ, small pestle.
ὔπερον pistellus. Տոփան ծեծելոյ զիրս ի սանդի. հավանի կոթ.
Յետոյ շրջիցիս մերկագոյն եւս քան զսանդիտոռն (կամ զսանդիտոռն). (Առակ. ՟Գ. 31։)
Հրամայեց սանդիտոռումբք ծեծել զնա. (Ճ. ՟Բ.։)
bridling, reining, curbing, repressing;
առանց սանձահարութեան, dissolutely, impetuously.
Սանձահարելն, իլն.
տեսութիւն առանց սանձահարութեան (յն. անսանձ ἁχαλίνωτος effrenis ) թուի թէ ի վախից մղիցէ։ իբրեւ զձիս յղփացեալս առանց սանձահարութեան. (Ածաբ. յայտն.։ Մագ. ՟Ա.։)
cf. Սանձահարութիւն.
born of Sarah.
Ծնեալն ի սառայէ, իսահակ, եւ սերունդք կամ հետեւողք նորա.
Սառայածին որդիքս, ուստի արեգակն արդարութեան յայտնելոց էր. (Վրդն. թուոց.։)
gelable.
to freeze, to be frozen, to glaciate, to congeal;
— պտղոց, ծաղկանց, to be frost-bitten, nipped by the frost
Ի Ջրոյ սառին, եւ ի հուր այրին. (Գանձ.։)
Հիւսիս հեռի է յարեգական ջերմութենէ, եւ վասն այնորիկ սառեալ է։ Սառեալ են մեզօք. (Նար. երգ.։)
Զսիրտ սառեալ մի՛ խռովեր. (Սիր. ՟Դ. 3։) (նորն, տառապելոյ. յն. ցասուցեալ, կամ սրեալ)։
frozen lake.
Լիճ սառուցեալ կամ մօտ ի սառնուլ.
Ի սառնալիճն՝ զոր ժողովեալ, զջուր ծովակին արեամբն ներկեալ. (Գանձ.։)
ice;
frost, icy cold;
շնչեն ցրտաշունչ —, sharp and biting winds blow.
icy, glacial;
crystalline.
παγετώδης, κρυστάλλινος glacie sive gelu adstrictus եւ crystallinus. Սառնական. սառնակերպ. սառնատեսակ. ցրտագին.
Օդն խաւարչտին գոլով եւ սառնային բնութեամբ. (Արիստ. աշխ.։)
Հողմ սառնային եւ թանձր, որ եւ զնա եթեր կոչեմք. (Շիր.։)
Սրբեալ մաքրէ եւ նօսրացուցանէ զսառնային գիջութիւնքն։ Ի լեռնային պաղ եւ սառնային երկրի. (Վստկ.։)
Կազմել արեգակն՝ սառնային բիւրեղեայ. (յն. մի բառ). (Պտմ. աղեքս.։)
nature of ice, iciness.
Բնութիւն սառին. գոլն որպէս սառն. սառնացրտութիւն. սառնամանիք.
Ոչ այրիլ հուրբ, ոչ ցրտանալ ի սառնութենէն. (Նար. ՟Զ՟Գ։)
Ոչ ասի երկաթ միայն, վասն զի ունի զսեւութիւն եւ զսառնութիւն. եւ ոչ հուր միայն, եւ այլն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Պաղիմ.
to be shaken, to totter;
to tremble, to shudder;
to be dismayed, cast down;
— ի հիմանէ, to shake to its very foundations;
սասանեալ կալ, to stand abashed.
σαλεύομαι commoveor, concutior μεταναστεύω demigro. Տատանիլ. շարժիլ. դղրդիլ. խախտիլ. երերիլ. փոխիլ ի տեղւոյն.
Փոքր մի եւս սասանեալ էին ոտք։ Խռովեցան սասանեցան որպէս արբեալք։ Ապաւէն իմ, զի մի սասանեցայց. (Սղ. ՟Հ՟Բ. ՟Ճ՟Զ. եւ ՟Կ՟Ա։)
cf. Սասանումն.
σάλος commotio, fluctuatio σεισμός terraemotus, concussio. Սասանիլա. տատանումն. երերումն. խռովութիւն. յոզք. յորձանք. եւ Շարժումն երկրի. գետնաշարժ.
Ոչ տայ յաւիտեան սասանութիւն արդարոյ։ Մի տար ի սասանութիւն (կամ սասնութեան) զոտն քո. (Սղ. ՟Ծ՟Դ. ՟Ճ՟Ի։)
Եղիցին սասանութիւնք ի տեղիս տեղիս. (Մտթ. ՟Ի՟Դ. 7։)
excessive, extreme, great, grievous, enormous;
intense, violent, vehement, impetuous, strong, lively, ardent, fiery;
rigid, rigorous, rude, severe, austere, insupportable;
— տգէտ, downright or perfectly ignorant person.
ἱσχυρός fortis, robustus κραταιός, βίαιος , δεινός, ἁπότομος, θρασύς violenter, gravis, acer, audax եւ այլն. Իբրու սաստիւ լի, կամ զայրագին. Ուժգին. հզօր. ահագին. բուռն. դժնդակ. խիստ. եւ քաջ. մեծ. շատ. կարի. կտրուկ.
Սովն սաստիկ եղիցի յոյժ։ Եղեւ սով սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ՝ երկեաւ։ Թուղթքս ծանունք են եւ սաստիկք։ իբրեւ զսաստիկ թագաւոր։ Սասկիտ կայծակունս յաչաց փայլատակեցուցանիցեն։ Սաստիկ պատերազմօղ. եւ այլն։ Ընդ իւրեաւ հնազանդեալ պատերազմաւ սասակիւ։ Վէհս սաստիկս։ իբրեւ ի սաստիկ հնոցէ ծուխ թանձրացեալ։ Համարձակիլ յայսպիսի սաստիկ եւ կարեւոր գործ։ Լինէր խորան մեծ լցեալ սաստիկ որերով։ սաստիկ ժանիս եւ մադիլս ունի։ (Յհ. կթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
Սաստիկ արիւն վիժեաց ի նմանէ. (Ճ. ՟Ա.։)
Դարման ոք առ նիցէ դեղօք ինչ սաստկօք. յն. դառն դեղով. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
ՍԱՍՏԻԿ. մ. σφοδρῶς vehementer Յոյժ. կարի. սաստկապէս. ուժգին. բռնութեամբ.
Նա նեղէր զիսրայէլ սաստիկ. (Դտ. ՟Դ. 3։)
Ը ստ հանդարտ եւ կամ սաստիկ շնչելոյ օդոյն. (Խոր. ՟Ա. 19։)
Սաստիկ արկին զպարաս հարկաց աշխարհին ի վերայ տան նորա. (Եղիշ. ՟Է։)
Սաստիկ իմն գազանանային. (Երզն. մտթ.։)
Սաստիկ անհնարին. (Ագաթ.։)
vehemently, vigorously, impetuously, strongly, with all one's force, power or strength;
greatly, excessively, extremely, grievously, violently, sharply, harshly, rigidly, severely, rigorously.
ἱσχυρός fortis, robustus κραταιός, βίαιος , δεινός, ἁπότομος, θρασύς violenter, gravis, acer, audax եւ այլն. Իբրու սաստիւ լի, կամ զայրագին. Ուժգին. հզօր. ահագին. բուռն. դժնդակ. խիստ. եւ քաջ. մեծ. շատ. կարի. կտրուկ.
Սովն սաստիկ եղիցի յոյժ։ Եղեւ սով սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ։ Կոծ մեծ եւ սաստիկ յոյժ։ Տեսեալ զհողմն սաստիկ՝ երկեաւ։ Թուղթքս ծանունք են եւ սաստիկք։ իբրեւ զսաստիկ թագաւոր։ Սասկիտ կայծակունս յաչաց փայլատակեցուցանիցեն։ Սաստիկ պատերազմօղ. եւ այլն։ Ընդ իւրեաւ հնազանդեալ պատերազմաւ սասակիւ։ Վէհս սաստիկս։ իբրեւ ի սաստիկ հնոցէ ծուխ թանձրացեալ։ Համարձակիլ յայսպիսի սաստիկ եւ կարեւոր գործ։ Լինէր խորան մեծ լցեալ սաստիկ որերով։ սաստիկ ժանիս եւ մադիլս ունի։ (Յհ. կթ.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
Սաստիկ արիւն վիժեաց ի նմանէ. (Ճ. ՟Ա.։)
Դարման ոք առ նիցէ դեղօք ինչ սաստկօք. յն. դառն դեղով. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
ՍԱՍՏԻԿ. մ. σφοδρῶς vehementer Յոյժ. կարի. սաստկապէս. ուժգին. բռնութեամբ.
Նա նեղէր զիսրայէլ սաստիկ. (Դտ. ՟Դ. 3։)
Ը ստ հանդարտ եւ կամ սաստիկ շնչելոյ օդոյն. (Խոր. ՟Ա. 19։)
Սաստիկ արկին զպարաս հարկաց աշխարհին ի վերայ տան նորա. (Եղիշ. ՟Է։)
Սաստիկ իմն գազանանային. (Երզն. մտթ.։)
Սաստիկ անհնարին. (Ագաթ.։)
a scold, chider, rebuker.
Որ սաստէ. յանդիմանիչ պատուհասիչ.
Այնչափ սաստիչս հրամայեաց, եւ տանջիցս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 23։)
Շոգմոգք՝ դիւաց օժանդակք ... ապաշխարութեան սաստիչք. (Կլիմաք.։)
cf. Սաստիկ.
սաստիկ յոյժ.
Առատ վտակ եւ սաստկագին՝ ըստ յորդութեան աւազանին. (Յիսուս որդի.։)
Ի խոշոր լեզուէն առաջնոյ՝ փափկագոյնն հելլենացւոց, եւ սաստկագինն հռովմայեցւոց. (Վրդն. պտմ.։)
cf. Դառնակսկիծ.
Դառնակսկիծ. դժուարակիր.
Սասկտակսկիծն ապաշաւանօք. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Սաստկակսկիծ քրտնակայալակն. (Տաղ.։)
rigid, severe, excessive, atrocious.
Ուր իցէ պատիժ սաստիկ.
Զդառնաբեր վրիժակս սաստկապատիժն պատուհասի (ի սոգոմ). (Անան. եկեղ.։ 1)
cf. Բնաջինջ.
intensity, vehemence, impetuosity, rage, violence;
rigour, rigidity, severity, rudeness;
grievousness, enormity, extremity.
κράτος, βίαιον, ἁποτομή fortitudo, robur, violentia, abscissio եւ այլն. Սաստիկն գոլ եւ հատու. ուժգնութիւն. ոյժ. բռնութիւն. խստութիւն. սաստ. եւ Առաւելութիւն.
Սաստկութիւն անզգամութեան։ Հոգւով սաստկութեամբ։ Տես զքաղցրութիւն եւ զսաստկութիւնն աստուծոյ. ի վերայ կոր ծանելոցն սաստկութիւն, եւ ի վերայ քո քաղցրութիւն աստուծոյ։ Զի մի յորժամ եկից, սաստկութեամբ վարեցայց.եւ այլն։
Բռնութիւն սաստկութեան հողմակոծ ալեացն։ Ծով սաստկութեամբ ալեացն սպառնալեօք։ Ի սաստկութենէ ծփանաց խորհրդոցն. (Ագաթ.։ Եզնիկ.։ Խոր. ՟Ա. 25։)
Առաւել սաստկութեամբ գերազանցեալ ահեղագոյն թագաւորութիւնն աղեքսանդրի. (Պիտ.։)
Առաւել սաստկութիւն գանձուց զխորհուրդ մարմնոյ ծնանի. (Եփր. վաշխ.։)
cf. Սատակամահ մեռանիմ.
Անօրէնն հայհոյիչն զայս օրինակ անկեալ կործանեալ սատակամահ լինէր. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 29։)
to die a cruel death, to perish miserably.
to perish, to die;
to be destroyed or exterminated.
that kills, that puts to death cruelly, exterminator, extirpator, destroyer.
ὁλοθρευτής, ὁλοθρεύων, διαφθείρων perditor, deperdens, exterminans եւ այլն. Որ սատակէ. եղծիչ. կորուսիչ. մահացուցիչ.
Ոչ տայցէ թոյլ սատակչին մտանել ի տունս ձեր, եւ հարկանել։ Յայնց խորշեցաւ սատակիչն։ Հանից ի վերայ քո սատակիչս՝ զայր եւ զտապար իւր, եւ կոտորեսցեն զընտիր ընտիր մայրից քոց։ Հողմ խորշակի սատակիչ։ Կորեան ի սատակչէ անտի։ Զի մի սատակիչն անդրանկաց մերձենայցէ ի նոսա.եւ այլն։
Ի միոջէ անտի գործք երկու երեւի, ոմանց սատակիչ, եւ ոմանց պարգեւատու։ Աւերիչ աշխարհի է, եւ սատակիչ անմեղ մարդկան. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
Մահացու եւ սատակիչ թունիցն սատանայի իսպառ սատակիչք (կամ կործանիչք). (Նար. առաք.։)
born of Satan.
Ծնունդ սատանայի կարծեցեալ.
Զի եթէ այնմ հնար ինչ էր, ոչ երբեք դադարէր սատանայ ի կանանց սատանայածինս ծնուցանել. (Եզնիկ.։)
possessed by a devil, raging, furious, demoniacal.
Կրօղ յինքեան զսատանայ. սատանայազգեաց. սատանայոտ. դիւազգեաց. այսահար. եւ Սատանայական.
զերծուցանել զնոսա ի գարշելի դիւցական սատանայակիր բարուցն ճիւաղութենէ. (Ագաթ.։)
Սատանայակիր (կամ սատանայակուր) եւ դիւամոլ ազգեացն. (Կորիւն.։)
Սատանայակիր մեղօք կապեալք եւ պնդեալք. (Նար. յովէդ.։)
evil-minded, as wicked as the devil, very malicious, diabolical, devilish.
Չարամիտ՝ գործակից սատանայի.
Ոչ է պարտ զայնպիսի սատանայամիասն մարդ անուանել. (Մանդ. ՟Ժ՟Գ։)
things of the devil.
Սատանայական իրք՝բանք. սատանի բաները.
Սատանայի իսկ բերան լինի բերանն՝ որ խօսի սատանայինսն. (Խոսր.։)
devil's nature;
devilry;
malignity;
witchcraft, devilish trick.
բարք եւ գործք սատանայի. բանսարկութիւն. չարութիւն. սատանութիւն.
Սատանայութիւն ոչ էր, մինչ ոչ էր հակառակեալ չարն բարւոյն. (Յճխ. ՟Զ։)
Այնչափ յանդգնեալ սատանայութեան ոգւոյն. (Եզնիկ.։)
help, succour, assistance, cooperation;
fellowship, admission;
woollen-trade.
βοήθησις opitulatio եւ ope, per διά, δι’ (ի ձեռն). Ձեռնտուութիւն. օգնականութիւն. նպաստ. գործակցութիւն. եւ գործաւորութիւն. աշխատութիւն.
Աղօթք նոցա մեզ ի սատարութիւն հասցեն։ Ձեռնարկեալ զգաւառաւն հանդերձ միամիտ սատարութեամբ թագաւորին։ (Որ) առաւել եւս պայծառացուցանէր զվարդապետութեան սատարութիւն։ Խնդրեալ ի նմանէ օգնականութիւն սատարութեան. (Ճ. ՟Բ.։ Ագաթ. Եղիշ. ՟Գ։)
Բազում ազգս ի սատարութիւն կալեալ (պատերազմի)։ Զազգս բարբարոսաց բազումս ի սատարութիւն կալեալ՝ յարձակեցաւ։ Ոչ զոք յօտար ազգաց գտեալ ի սատարութիւն. (Խոր. ՟Բ. 77։ ՟Գ. 12. 50։)
Սատարութեամբ օդոյ վարեցեալ. (Պիտ.։)
Յոլովից սատարութեանց պէտս ունի ի վերայ յասոցիկ բանս. (Պրպմ.։)
Սատարութեամբ արդարութեանն ուղիղ կարգաւորէ զսիրոյն օրէնս. (Գր. հր.։)
Ընկալցիս զսակաւ սատարութիւնս. (Ասող. վերջաբ։)
Աւանդեցաք կանանց՝ իշխել ոստայնանկութեան, եւ սատարութեան. (Պղատ. օրին. ՟Է։ 1)
satyr, faun.
• «սակուր, տապար» Ճառընտ. Յայսմ. օգ. 26 (երկու ձևերն էլ միասին իբր տարբեր բառեր գործածում է Ճառընտ.=Վրք. և վկ. Բ. էջ 416. Առին ի ձեոս տապարս և սատիրս և սատուրս). ՀՀԲ ունի սատրել «սակուրով զարնել», որ մէկ անգամ գտնում եմ գործածուած Յայսմ. փետր. 2. «Ընդ որ բարկացեալ թրածեծ առ-նէին զնա. և այնպէս սատրեցին զամենայն անդամս մարմնոյն»։
• = Արաբ. ❇ sātūr «սակուր, դահնայ, լայն կտրոց», որից և թրք. satər, ռմկ. սաթըռ «միս կտրելու տապար կամ լայն դա-նակ»։
• ris»։ Ուղիղ է Մառ, Վրդ. առ. հտ. I, էջ 218։
• ԳՒՌ.-Այս բառի՞ց են սատոր Ղրբ. «հաստ կոճղ՝ որ իբր յենարան են դնում և վրան փայտ կոտորում», սատուր սատուր անել Ղրբ. «կտոր կտոր անել, ջարդել, յօշոտել»։
• «նորածիլ սերմնաբոյս՝ որ հա-նում և առանձին տնկում են» Վստկ. էջ 166, որից սատրել «սերմը ցանելուց յետոյ, երբ բոյսը բաւական ծլած է, հանել և առանձին տնկել» Վստկ. 38, 59, 160։
• = Արաբ. [arabic word] sadīr «նորաբոյս մարգ» (Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. 889), որից և թրք. sedir «շիթիլ»։-Աճ.
• ԳՒՌ.-Նոյն իմաստով է սատրել Արբ. ևն. Հմշ. Զն. որ դարձած է սայել Ակն. ար-մատական ձևն ունին սատր Արբ., սատիր Խն. «սատրած կամ սատրելու բոյս»։
ՍԱՏԻՐ կամ ՍԱՏՈՒՐ. Բառ ռմկ. սադըր, սադուր. որ է ըստ հյ. Սակուր կամ սակր. լտ. սէգու՛րիս.
Առին ի ձեռս տապարս եւ սատիրս եւ սատուրս. հերձուին զդուրս վանաց։ Դահիճն ուժգին հարեալ սատրով՝ եհատ զոտսն ի ծնկաց. (Ճ. ՟Ա.։ Հ. օգոստ. ՟Ժ՟Զ.։)
(ՍԱՏԻՐ 3) Իսկ Սատիր, որպէս յն. σάτυρος . է կապիկ խենէշ, ըստ առասպելաց՝ ընկեր արբշիռ չաստուծոյն դիոնիւսոսի. satyros, fauni. յորմէ յաջորդ բառդ (=ՍԱՏԻՐԻԿԱՆ)։
Իսկ Սատիր, որպէս յն. σάτυρος . է կապիկ խենէշ, ըստ առասպելաց՝ ընկեր արբշիռ չաստուծոյն դիոնիւսոսի. satyros, fauni. յորմէ յաջորդ բառդ (=ՍԱՏԻՐԻԿԱՆ)։
satirical.
σατυρικός satyricus. որ ասի զմիմոսաց երգիծաբանից.
Սատիրականս անուանելով, իբրու ասեն՝ նմանեն զայլակերպս. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
satrapy.
Saracen.
cf. Սերապիս.
border, extremity, end;
limit;
term;
shore;
edge;
— ունել, յ— ելանել, to end, to terminate.
πέρας, ὅρος, χεῖλος, ἅκρον terminus, ora, labium, finis Ծայր. ծագ. աւարտ. սպառուած. ափն. շուրթն կամ ծնօտ իրաց. ծար.
Եզր գետոյ, կամ ծովու, ձորոյ, քաղաքի, երկրի։ Առ եզեր, յեզեր, առ եզերբ գետոյն։ Զեզերբ ձորոյն։ Ընդ եզր ծովուն։ Առ եզեր հեղեղատին. (ի սուրբ գիրս։)
Առ եզերբ փոստոյն։ Զեզերբ մօրին։ Առ եզերբ սահմանացն. (Խոր.։)
Ի ծովուն եզեր՝ վարդապետեցեր. (Գանձ.։) Զեզերս բնակեալս ի ներքոյ երկնից. (Առակ. ՟Ը. 26։)
Յեզեր քաղաքի. (Փարպ.։)
Յեզերէ երկրի մինչ ի միջոցս. (Մխ. երեմ.։)
Զամենայն երկիր եզերօք պատեալ ջուրբք. (Վրդն. ծն.։)
ԵԶՐ ասի եւ Զգեստու, փեղկի, շղթայի, մագաղաթի. եւ այլն.
Կտրեաց զգրատս նոցա ի միջոյ մինչեւ ցեզր. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ. 4։)
Ճարմանդս կապուտակեայս առ եզերբ միոյ փեղկին ... Եւ առ եզերբ արտաքնոյ փեղկին. (Ել. ՟Ի՟Զ. 4։)
Յեզր մագաղաթին տեսանէի կարգ մի։ Գրեալ ի ստորին եզեր. (Փարպ.։)
Յորժամ սկիզբն (շղթային) ձգիցի ... միւսոյ եւս եզեր օղքն յառաջ խաղան. (Նիւս. կուս.։)
ԵԶՐ. Սահման եւ աւարտ ո՛ր եւ է իրաց. կատար. կատարումն.
Չի՛ք իսկ եզր հանճարոյ նորա. (Ոսկ. ես.։)
Զգալին ամենայն իրօք ըմբռնեալ լինի եզերօք ոմամբք։ Ոչ իւիք եզերօք մեծութիւն աստուածային բնութեանն սահմանի. (Նիւս. երգ.։)
Աստուածայինքն ... եզերովք ոմամբք ոչ սահմանին։ Նմանութիւնն ասծուծոյ եզր է ամենայն առաքինութեանց։ Ամբարտաւանութիւնն եզր է ամենայն մեղաց. (Սարգ.։)
ԵԶՐ. ըստ տրամաբանից, որ եւ ՍԱՀՄԱՆ ասի յԱնյաղթէն, է Բառ եդեալ ի ծայրս նախադասութեան.
Եզր է այն, յոր լուծանի առաջարկութիւնն. որպէս ենթակայն եւ ստորոգեալն. եւ եզերքն լուծանին ի վանկս եւ ի գիրս. (Մխ. ապար.։)
ԵԶՐ ՈՒՆԵԼ. ՅԵԶՐ ԵԼԱՆԵԼ. Աւարտիլ, վերջանալ.
Ապա եզր կալաւ ընդդէմ զգաստին նենգութիւն պագշոտութեան. (Նիւս. սքանչ.։)
Մասնականք անթիւք եւ անբաւք են, եւ ոչ կարեն յեզր ելանել. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Եթերախաղաց.
αἱθέριος aetherius Արփային. երկնային. օդային.
Եթերական օդոց. (Աթան.։ եւ Բենիկ.։)
Կէտ երկնամիջակ, կէտ ժամադիտակ, կէտ եթերական, կէտ սուզական. (Տօմար.։)
cf. Եթերախաղաց.
Արփիաճեմ. լուսաճեմ. լուսազգեաց. լուսեղէն.
Խառնին ի դասս եթերաճեմ հոգեղինացն. (Նար. յովէդ.։)
cf. Եթերախաղաց.
Որ ընթանայ ընդ եթերս, ընդ օդս, ընդ երկինս.
Սրաթեւ արագընթաց աւազանի, շքեղացեալ սիրամարգ, եթերընթաց գնազիւք սաւառնացար ի յերկինս. (Տաղ վերափոխ. ի կոստանդեայ։)
place through which one goes and enters.
διεκβολή trajectus, exitus Տեղի՝ ընդ որ լինի ել եւ մուտք. ելք ի դուրս.
Ելամուտ (կամ ելամուտք) քաղաքին՝ ընդ կողմ հիւսիսոյ. (Եզեկ. ՟Խ՟Ը. 30։)
to concur, to vie with, to emulate;
to surpass;
—ս զմիմեամբ առնելով, with emulation, vying with each other, in concurrence;
ճառ զճառից — արարից, I will pass from one subject to another.
act of ascending and descending;
undulation, wavy motion;
gamut, scales;
—ս առնել, to go up and down;
to swing, to undulate, to wave;
— ձայնից, երգոց, modulation, cadenee, trill, quaver, tune.
act of going out and in;
expenditure and income;
vestige, foot-step, trace;
զ— երկրիս եկեալ էք տեսանել, to spy the nakedness of the land you are come.
that belongs to Greece;
Grecian, Greek.
ἐλλαδικός graecanicus Որ ինչ սեպհական է բնակչաց Ելլադայ, այսինքն աշխարհին հելլենացւոց. յունական.
Ստեփաննոս կարդացեալ, որ ըստ ելլեդականին պսակ առձայնի։ Ելլադական իւղեալ մրցողաց. (Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)
that which comes out of, which proceeds from.
ներկայ ընդունելութիւն Ելանելոյ. որ ելանէ. ելլօղ.
Հանդերձ ելողօքն ի շաբաթամտէն. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 9։)
Ելողի եւ մտողի ո՛չ էր խաղաղութիւն. (Զքր. ՟Ը. 9։)
Որպէս եւ անցեալն՝ Ելեալ, ելելոյ, ոց. նովին մտօք վարի. էլած.
Էին անդ ոմանք եւ հեթանոսք յելելոցն անդր. (Յհ. ՟Ժ՟Բ. 20։)
highwayman, robber, bandit, vagabond.
shoot, sprout, production;
extraction;
— արմատոց, evolution.
Հանումն. ելք. ընձիւղումն. դուրս տալը, եւ ելլալը.
Երկարաձիգ ելուզմունք բարունակացն ընդ գերակայ ծայրս ծառոցն շարամանեալ. (Պիտ.։)
proceeding, emanation, birth, emission.
ἑξοδία, ἑκπόρευσις egresus, processio եւ այլն. Ելանելն՝ ըստ ամենայն նշանակութեան. Տե՛ս եւ ել, ելողութիւն, ելուստ.
Զոգւոյ ելումն արգելուլ ի մարմնոյն. (Խոսր.։)
Տեսանել ի խաչն զելումն փրկական արեանն. (Շ. բարձր.։)
Հօր՝ ծնօղ գոլ, որդւոյ՝ ծնունդ, իսկ հոգւոյ՝ ելումն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Ելեւմուտք.
Զհետ ելումտիցն կաթուածով կենարար կողիդ գծագրեա՛. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
carbuncle, boil;
pimple, blister, bubo, malignant tumour;
— ելանել, հանել յանթս, to form a gathering under the arm-pits;
— քանդակաց, alto-relievo.
Իսկ ծերն կնքեաց խաչ յելունն, եւ արձակեաց զնա. (Վրք. հց. ՟Ի.) ձ. (տպ. կընքեաց զնա խաչիւ, եւ տեառնագրեաց զեղունգն)։
որ եւ եղունդն ասի. (իբր ելեալ ունդ. ռմկ. ելունդ, ելունդոյ, եղնդաց , եւ այլն) Պալար, խաղաւարտ ի վեր երեւեալ ի մարմնի, եւ ընդ անթով, եւ ի ցայլսն, այսինքն յաճուկն. այտուց. ուռէցք. (Վստկ.։ Մխ. բժիշկ.։ Մարթին.։)
elevation, ascension;
act of going up;
gushing out;
issue, exit;
proceeding, emanation, birth, production;
end, term;
effect, event, success;
resort, resource;
the east, sun-rise;
disbursement, current expenses;
death, decease;
opening, aperture, market;
excrement;
— հնարից, means, expedient;
— ճանապարհի, the turning of the street;
— ի կենաց, յաշխարհէ, decease;
— ձախողակ, յաջողակ, disaster;
success;
—, Գիրք ելից, Exodus;
զելս իրացն գտանել՝ իմանալ՝ հնարել, to devise, to find means, to remedy;
յելս արեւու, առաւօտու, at sun-rise, at day-break, at dawn;
յելս գարնայնոյ, towards the end of spring;
ելս ի մտի դնել, to bethink one's self, to reflect, to exercise one's ingenuity, to find a means;
առ ելիւք սահմանաց նոցա, at their bounds, limits, confines;
յարեւմտից ի յելս արեւու, յելից մինչեւ ի մուտս, from east to West;
եկաց նա զհազար ամաց ելս, he lived a thousand years;
յելս պիտոյըցն է, he is in the privy;
ուղիղ —, right ascension.
act of coming, arrival.
(ի թանձրացեալն).) προσήλυτος advena, proselytus ἅποικος, γειῶρος peregrinus Եկեալ ոք արտաքուստ. օտարական յաւելեալ ի բնակս երկրին կամ ի ժողովուրդ աստուծոյ. եւս եւ Եկամուտ. պանդուխտ. գաղթական. դրսեցի՝ երկրցի եղած, կամ դարձած.
Օրէն մի եւ նոյն կացցէ բնակին եւ եկին, որ գայցէ մերձենալ ի ձեզ։ Եկաց յարելոց ի ձեզ։ Յեկացն յարեցելոց ի նոսա ի մէջ իսրայէլի։ Հրէայք, եւ եկք նոցուն։ Զնիկողայոս զեկն անտիոքացի, եւ այլն։
Երկօք յարեցելովք ի նա. (Խոր. Ա. 9։)
Լիբէացւոց անդր եկք երթեալ էին. (Եւս. քր. Ա։)
Եթէ՛ նախ բնակեալ իցէ, եւ եթէ՛ եկ իցէ նորահաս. (Պղատ. օրին. Թ։)
ԵԿ 2 (ի. եկք, ից (ի վերացեալն).) Եկաւորութիւն. գալուստ. գալը.
Ազդ լինէր թագաւորին եկն նորա։ Խաղաղութիւն է եկն նորա. (Բուզ.։)
Եկդ վահանայ երագ։ Ազդ եղեւ եկք հայոց։ Զեկս սուրբ կուսանացն ի հռոմայեցւոց քաղաքէ։ Ըստ յառաջ եկիցն ողջամբ. (Փարպ.։)
Առաքէ զնոսա յարեւելս անդառնալի եկիւք։ Լինի յայնմ ժամու եկք անձրեւի. (Լաստ.։)
Զերաշտացեալ երկիր եկք անձրեւաց կակղեն. (Անան. զղջ.։)
Ծախով զերկուցանին՝ պատերազմաւ թշնամեաց եկք. (Փիլ. նխ.։)
Ընթանայ ընդդէմ եցկանին երկիցն» այսինքն հոլովման (ժուռ գալուն.) (Շիր.։)
ԵԿՔ. իբր Եկամուտք. հասք. եկածը.
Զոր ինչ տայ մեզ աստուած եկք ի նոցանէ (յոչխարաց). (Վրք. հց. ԻԱ։)
Զսոցա պատերազմին ի վերայ եկս։ Զի վերայ եկս ջրոց լուտալով. (Փիլ. նխ.։)
Յորոյ վերայ ամենայն եկք ցաւագինք են եւ դժնդակք. (Շ. յկ. Ծ։)
Ի ԴՐՈՒՍՏ ԵԿՔ. Օտար եւ նորամուտ իրք.
(Մեղքն են) ի դրուստ եկք եւ սովորութիւն. (Շ. յկ. ԺԵ։)
come on!come now!
(ի թանձրացեալն).) προσήλυτος advena, proselytus ἅποικος, γειῶρος peregrinus Եկեալ ոք արտաքուստ. օտարական յաւելեալ ի բնակս երկրին կամ ի ժողովուրդ աստուծոյ. եւս եւ Եկամուտ. պանդուխտ. գաղթական. դրսեցի՝ երկրցի եղած, կամ դարձած.
Օրէն մի եւ նոյն կացցէ բնակին եւ եկին, որ գայցէ մերձենալ ի ձեզ։ Եկաց յարելոց ի ձեզ։ Յեկացն յարեցելոց ի նոսա ի մէջ իսրայէլի։ Հրէայք, եւ եկք նոցուն։ Զնիկողայոս զեկն անտիոքացի, եւ այլն։
Երկօք յարեցելովք ի նա. (Խոր. Ա. 9։)
Լիբէացւոց անդր եկք երթեալ էին. (Եւս. քր. Ա։)
Եթէ՛ նախ բնակեալ իցէ, եւ եթէ՛ եկ իցէ նորահաս. (Պղատ. օրին. Թ։)
ԵԿ 2 (ի. եկք, ից (ի վերացեալն).) Եկաւորութիւն. գալուստ. գալը.
Ազդ լինէր թագաւորին եկն նորա։ Խաղաղութիւն է եկն նորա. (Բուզ.։)
Եկդ վահանայ երագ։ Ազդ եղեւ եկք հայոց։ Զեկս սուրբ կուսանացն ի հռոմայեցւոց քաղաքէ։ Ըստ յառաջ եկիցն ողջամբ. (Փարպ.։)
Առաքէ զնոսա յարեւելս անդառնալի եկիւք։ Լինի յայնմ ժամու եկք անձրեւի. (Լաստ.։)
Զերաշտացեալ երկիր եկք անձրեւաց կակղեն. (Անան. զղջ.։)
Ծախով զերկուցանին՝ պատերազմաւ թշնամեաց եկք. (Փիլ. նխ.։)
Ընթանայ ընդդէմ եցկանին երկիցն» այսինքն հոլովման (ժուռ գալուն.) (Շիր.։)
ԵԿՔ. իբր Եկամուտք. հասք. եկածը.
Զոր ինչ տայ մեզ աստուած եկք ի նոցանէ (յոչխարաց). (Վրք. հց. ԻԱ։)
Զսոցա պատերազմին ի վերայ եկս։ Զի վերայ եկս ջրոց լուտալով. (Փիլ. նխ.։)
Յորոյ վերայ ամենայն եկք ցաւագինք են եւ դժնդակք. (Շ. յկ. Ծ։)
Ի ԴՐՈՒՍՏ ԵԿՔ. Օտար եւ նորամուտ իրք.
(Մեղքն են) ի դրուստ եկք եւ սովորութիւն. (Շ. յկ. ԺԵ։)
summoned, cited;
— առնել, to summon, to cite, to go to law.
ἕκκλητος, ἁπαγόμενος Որ կոչի գալ ի հրապարակ կամ յատեան.
Գուցէ առնիցէ զքեզ խօսս ի քաղաքի, եկակոչ հանապազ եկակոչք եւ դատափետք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
ԵԿԱԿՈՉԷ ԱՌՆԵԼ. (կամ գուցէ, Եկակոչ առնել) ἑκκαλέω accuso Ձգել յատեան, ամբաստանել. հէ՛միշէրի ըսել.
Չի՛ անդ երկիւղ, եւ ոչ կասկած. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 16։)
to come.
ԵԿԱՒՈՐԵՄ ԵԿԱՒՈՐԻՄ. προσέρχομαι advenio, advento Գալ՝ պատրաստութեամբ իւիք. գալ հասանել. այց առնել. ելլալ գալ.
Եկաւորեալ ի տաճարն։ Եկաւորէ ի սուրբ եկեղեցի. (Շար.։)
Որ այսօր ի բեթղահէմ եկաւորեաց։ Ի զարդարեալ վերնատունն եկաւորի ... աշակերտօքն։ Եկաւորեալ լինէր ... ի լեառն ձիթենեաց. (Զքր. կթ.։)
Հաճեալ եմ ընդ տանջանս ... եւ յայս եկաւորիմ. (Ճ. ՟Ա.։)
Յետ երկուց աւուրց զատիկն տօն պասեքին եկաւորի. (Ճ. ՟Գ.։)
ecclesiastic, belonging to the church;
ecclesiastic, clergyman.
ἑκκλησιαστικός ecclesiasticus Որ ինչ եկեղեցւոյ է սեպհական. եկեղեցնայ.
Եկեղեցական կարգ, կամ հաւաք, ուխտ, խորհրդածութիւն, գաւիթ. եւ այլն. (Ագաթ.։ Սհկ. եկեղ.։ Փարպ.։ Նար.։)
Եւ Անձն կարգեալ ի պաշտօն եկեղեցւոյ. կղերիկոս, սարկաւագ, քահանայ, եպիսկոպոս. եւ Եկղեսիաստիկոս կամ վարդապետ.
Պաշտօնէիւք եկեղեցականօք։ Եկեղեցականքս քրիստոնէից՝ ընդ ղեւտականացն։ Յարդարիչն, կամ ամրութիւն եկեղեցականաց. (Նար.։)
Եկեղեցականացն բարեկրօն լինել. (Խոսր.։)
sacrilegious, despoiler of the Church.
ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՊՈՒՏ ԵԿԵՂԵՑԱԿՈՂՈՊՈՒՏ ἰερόσυλος sacrilegus Կապտօղ զեկեղեցի. կողոպտիչ իրաց եկեղեցւոյ. սեղանակապուտ. տաճարակողոպուտ. ժամէն բան գողցօղ, սրբապիղծ.
Եկեղեցակապո՛ւտ եւ արիւնահեղ. (Ճ. ՟Բ.։)
Եկեղեցակողոպո՛ւտ դու. (տպ. եկեղեցի կողոպտօղ)։ Ասեն օրէնքն, եթէ եկեղեցակողոպուտն մեռանի. (Վրք. հց. ՟Է։)
cf. Եկեղեցակապուտ.
ԵԿԵՂԵՑԱԿԱՊՈՒՏ ԵԿԵՂԵՑԱԿՈՂՈՊՈՒՏ ἰερόσυλος sacrilegus Կապտօղ զեկեղեցի. կողոպտիչ իրաց եկեղեցւոյ. սեղանակապուտ. տաճարակողոպուտ. ժամէն բան գողցօղ, սրբապիղծ.
Եկեղեցակապո՛ւտ եւ արիւնահեղ. (Ճ. ՟Բ.։)
Եկեղեցակողոպո՛ւտ դու. (տպ. եկեղեցի կողոպտօղ)։ Ասեն օրէնքն, եթէ եկեղեցակողոպուտն մեռանի. (Վրք. հց. ՟Է։)
to assemble, to be convoked.
ἑκκλησιάζομαι, ἑξεκκλησιάζομαι congregor, in concionem evocor Ժողովիլ հաւատացելոց ի մի վայր. կոչմամբ եկաւորել ի մի. ժողվիլ. մէկտեղիլ.
Եկեղեցացաւ ամենայն ժողովուրդ որդւոցն իսրայէլի. (Յես. ՟Ժ՟Ը. 1։)
Եկեղեցացան առ արքայ սողոմոն ամենայն այր իսրայէլի. (՟Գ. Թագ. ՟Ը. 2։)
Եկա՛յք ամենեքեան ժողովեսցուք ի միասին, եկեղեցասցո՛ւք ի քրիստոս. (Լմբ. պտրգ.։)
to asssemble, to convoke.
ἑκκλησιάζω, ἑξεκκλησιάζω congrgo in coetum, in concionem convoco Ժողովել զհաւատացեալս ի մի վայր. կոչել ի մի տեղի՝ ի լուր բանից, եւ ի խորհուրդ. ժողվել, մէկտեղել.
Զամենայն ժողովուրդն եկեղեցացուսցես ի դուռն խորանին վկայութեան. (Ղեւտ. ՟Ը. 3։)
Եկեղեցացո՛ առ իս զժողովուրդդ։ Ընթեռնուցուք զօրէնս զայս ... եկեղեցացուցեալ զժողովուրդն. (Օրին. ՟Դ. եւ ՟Լ՟Ա։)
Եկեղեցացոյց արքայ սողոմոն զամենայն ծերս իսրայէլի. (՟Գ. Թագ. ՟Ը. 1։)
Մերթ՝ որպէս Եկեղեցի ձեւացուցանել. ժամու պէս ընել.
(Յեսու) զգարէզին եկեղեցացոյց, եւ զգեբաղ սարկաւագանոց շինեաց. (Եղիշ. յես.։)
cf. Եկեղեցապան.
Եկեղեցապանն, եւ մի ոմն ի կրօնաւորացն. (Զենոբ.։)
Երեւեցաւ յերազի սուրբ աստուածածինն եկեղեցապանին. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Է.։)
Եկեղեցեպանն իջոյց զնա յամբոնէն. (անդ. յուլ. ՟Ի՟Ա։)
Առի ի քէն ի ստեփաննոսէ քահանայէ՝ եկեղեցպանէ սրբոյ յարութեանդ. (Վրք. հց. ձ։)
consecration of a church.
Կարգաւորութիւն օրհնելոյ զնորաշէն եկեղեցի. (Մաշտ.։)
Յաղագս եկեղեցօրհնեաց կարգաց, թէ զի՛նչ է խորհուրդն. (Սիւն.։)
oh !
Ե՛Հ ԵՀԷ՛.. առաւել ռմկ. իբր Ո՛հ. ո՛վ. Թր. քեր. ուր կոչի եւ մակբայ մոլութեան, այսինքն մոլեգնութեան գուշակաց կամ աստուածարելոց.
Ե՛հ, զիա՞րդ կորեաւ։ Ե՛հ, կամ ո՛հ, որ եթող զուսումն մանկութեան. (Երզն. քեր.։)
Իսկ որ դնի.
Եհէ՛, իսկ արդ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 36.) ի յն. լոկ ասի, արդ։
cf. Եհ.
Ե՛Հ ԵՀԷ՛.. առաւել ռմկ. իբր Ո՛հ. ո՛վ. Թր. քեր. ուր կոչի եւ մակբայ մոլութեան, այսինքն մոլեգնութեան գուշակաց կամ աստուածարելոց.
Ե՛հ, զիա՞րդ կորեաւ։ Ե՛հ, կամ ո՛հ, որ եթող զուսումն մանկութեան. (Երզն. քեր.։)
Իսկ որ դնի.
Եհէ՛, իսկ արդ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 36.) ի յն. լոկ ասի, արդ։
way;
means.
Ճանապարհ սովորական արահետ. (լծ. հյ. ուղի).
Մի՛ գուցէ շաւիղ ուլուց իցէ երեւեալն, յաղադս ոչ երեւելոյ քեզ հետովքն եղագն՝ ընդ որ անցինն». յն. որ հետովքն իւրեանց զկուռ զուղին մաշեցին. (Նիւս. երգ.։)
Շաւիղք իմ ... եղագք իմ. այսինքն է ամենայն կեանք. (Ոսկ. ես.։)
Վարազաց եւ առիւծուց որսորդքն խնդրեն զեղագս եւ զկաղաղս. (Փիլ. լիւս.։)
Եղագ ներքսանկութեան նմա (դիւին) յանշնորհակալուս բազմերախտութեանն աստուծոյ ներհորդեսցի. (Յհ. իմ. ատ.։)
Թերեւս երկպատիկ օգտութեան աւելի եղագս գտանել կարասցեն. (Ագաթ.։ (այլ այս եւս մարթի մեկնիլ՝ ճանապարհ)։)
created, made.
γενητός factus, creatura Եղեալ կամ գոյացեալ ի ժամանակի. արարած. ստեղծուած. եւ Արարածական. ստեղծած, ոչնչէ եղած.
Եղականիս բնութեան գտցի արարիչ։ Ի վերայ եղականացս՝ փոփոխումն ասելով. (Կիւրղ. գանձ.։)
Մարմին եղեալ ի փրկութիւն եղականացս. (Շար.։)
Չէ՛ր հնար եղական բնութեան զեղական ազատել, այլ միայն անեղ արարչին. (Խոսր. պտրգ.։)
Երանութեանց արժանանան, որք տեսանեն զայս՝ եղական. (Շ. ապիրատ.։)
with creation;
like a created being.
Որպէս եղական. ըստ կերպի արարածոց.
Ադամն վերին (քրիստոս) եղականապէս փոխաձեւեալ. (Նար. խչ.։)
to create, to cause to exist.
Տալ եղանիլ. արարչագործել. ստեղծել. ընել.
Ըստ պատկերի իւրում եղականացոյց զնոսա. (Ոսկիփոր.։)
cruet, vial for oil.
Բառ եբր. ուլամ, այսինքն Սրահ.
Եւ եղամ (կամ էղամ) դէմ յանդիման տանն. (՟Բ. Մնաց. ՟Գ. 4. (որ ի ՟Գ. Թագ. ՟Զ. 3. դնի՝ կամարակապ)։)
Եղամն է տախտակամածքն. (Կիւրղ. թագ.։)
Իբր Իւղաման. անօթ ձիթոյ.
Չի՛ք նոցա եղամանս. (Եղիշ. երէց.։)
fork, pitch-fork.
Գործի երկժանի կամ երեքժանի.
mode, modification;
form, formule, make, manner, way;
sort, kind, quality, condition, conduct;
means, expedient;
turn, trick;
air, tone, modulation;
time, measure;
mood;
— տարւոյ, season;
անգործ —, dead season.
τρόπος modus որ եւ ՅԵՂԱՆԱԿ. Հանգամանք եղանիլոյ կամ յեղյեղլոյ. եւ դարձուած իրաց, կամ բանից. կերպ. տարազ. օրինակ. դարզ.
Այլով եղանակաւ է քան զմարդկայինս՝ աստուածային ծնունդն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Ըստ երկուց եղանակաց։ Ըստ երկրորդ եղանակի. (եւ այլն. Սահմ.։)
Աղաչեմ զձեզ, իրաւապէս բառիցս եղանակիս թոյլ տալ. (Պղատ. սոկր.։)
Կշտամբանացս եղանակ։ Զեղանակ բանիս։ Խաչիս եղանակ. (Նար.։)
ԵՂԱՆԱԿ. ῤυθμός, μέτρον numerus, modulus Յեղյեղումն ձայնից յերգս.
Զնոյն իսկ զքերթողն քերթուածօքն զուարճացուցանէ՝ եղանակաւ, եւ կամ դաշամբ. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Երգեցին զնորա օրհնութիւնս եղանակօք. (Ճ. ՟Բ.։)
ԵՂԱՆԱԿ. χρόνος tempus Այլափոխութիւն օդոց, մանաւանդ ի չորս ժամանակս տարւոյ.
Ամառնայինն եղանակ. (Խոր. ՟Ա. 15։)
Յեղափոխ եղանակք ժամանակաց։ Սակս ձմերային եղանակին. (Յհ. կթ.։)
Իսկ եղանակք բայից՝ առ նախնիս ընդ յն. ասին Խոնարհմունք կամ խոնարհութիւնք. ἑγκλίσεις modus verbi
harmonious.
Որ ինչ է եղանակաւ նուագելի.
Սաղմոսիւք եւ եղանակաւոր աղաղակաւ։ Երգս եղանակաւորս յօրինէին. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Ամենայն եղանակաւոր երգք». այսինքն շարականք. (Զքր. ծործոր.։)
to sing harmoniously.
Եղանակէին վերնական պետութիւնքն հրաշալի ձայնիւ։ Եղանակեն զերգս օրհնութեան։ Եղանակէին՝ երգս առեալ. (Շար.։)
Հիւսին բանք, եւ եղանակին նուագերգութիւնք. (Նար. ՟Հ՟Դ։)
cf. Եղերամայր.
cf. եղերամայր. լալկան կին.
Զեղարամարս զառաջնորդս կոծոյն։ Եղարամարքն եւ ձայնարկուք. (Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
Օգնեցէ՛ք եղարամարք։ Յորդորեցից զեղարամարս յաշխարանուագ ձայնս. (Պիտ.։)
to aneint, to oil.
Հաւատն զգլուխ փրկչին ելեալ եղարկեաց. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Եղբայրասպան.
Զրաւօղ զեղբայրն ի կենաց. եղբայրասպան.
Ընդ անիծեալ եղբայրազրաւն կայենի զարմից. (Յհ. կթ.։)
fraternal.
ἁδελφικός fraternus, germanus, -um Որ ինչ անկ է եղբարց կամ եղբայրութեան. հարազատական.
Եղբայրական ախտակրութիւն, կամ համարձակութիւն, անուն, համբակ. (Իգն.։ Լմբ.։ Տօնակ.։ Նար. խչ.։)
to be fellowmember.
Իբրու եղբայր լինել.
Զեղբայրացեալն մեր ըստ մարմնոյ, եւ զաստուածն ըստ բնութեան. (Հ. կիլիկ.։)
Քեզ եղբայրացան, ի քէն վարժեցան. (Գանձ.։)
Ըստ աւազանին զեղբայրացեալն ասէ. (Կիւրղ. ղկ.։)
monastery.
Շինէ եւ յանապատ եւ յանմարդ տեղիս՝ եղբայրանոցս. (Խոր. ՟Գ. 20։)
Ի յոլով տեղիս շինեցան եղբայրանոցք. (Ասող. ՟Գ. 7.) ըստ յն. ասի եղբայրութիւն. ἁδελφότης fraternitas
that loves his brother.
φιλάδελφος amans fratrem vel fratres Որ սիրէ զեղբայր իւր. եղբօրը սիրօղ.
Եղբայրասէրս այս ... երեմիա մարգարէ աստուծոյ. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 14. (ուր յօրինակս ինչ յայտնի վրիպակ է, եղբայր ծերս այս։))
Համամիտք իցէք, համակարիք, եղբայրասէրք. (՟Ա. Պետ. ՟Գ. 8։)
Եղբայրասէր կրօնաւոր ազգակցութիւն ունի առ քրիստոս. (Նեղոս.։)
fratricide, that deceives his brother.
Հարցանէ զեղբայրասպանն։ Նշանակ դնի եղբայրասպանին. (Փիլ. լին.։)
Ընդ եղբայրասպան սրտմտութիւնս կորեաւ. (Իմ. ՟Ժ. 3։)
that hates his brother.
Որով Կային եղբայրասպան գտաւ, եւ եսաւ եղբայրատեաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
son of a brother;
nephew.
ԵՂԲՕՐՈՐԴԵԱԿ ԵՂԲՕՐՈՐԴԻ. ἁδελφιδός nepos ὐιός τοῦ ἁδελφοῦ filius fratris Որդի եղբօր ուրուք. աղբօրը տղան. եկէն.
Եւ ա՛ռ աբրամ ... զղովտ զեղբօրորդի իւր. (Ծն. ՟Ժ՟Բ. 5։)
Ազգակիցքն ի միասին գալով՝ մինչեւ ցեղբօրորդեաց մանկունս. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
Լայնաբար, իբր Հօրեղբօրորդի։ (Տոբ. ՟է. 2։) Կամ իբր Քեռորդի։ (Կողոս. ՟դ. 10.) զի հոմաձայն է յն.
Մանաւանդ՝ որպէս Սիրելի ընտանի, եւ Կաթնեղբայր. ըստ եբր. տօտ. եւ յն. ատէլֆիտօ՛ս. լտ. նէ՛բօս. որ են անխտիր Եղբօրորդի, եւ Քեռորդի. տե՛ս Երգ. ՟ա. ՟բ. ՟ե. ՟զ։
dwelling in places planted with reeds or canes.
ԵՂԵԳՆԱԲՆԱԿ կամ ԵՂԷԳՆԱԲՆԱԿ. Բնակեալն ի շամբս եղեգանց.
Ընթացեալ յեղեգնաբնակ երամէն գազանացն միջոյ. (Ագաթ.։)
sweet calamus.
κάλαμος ἁρωματικός calamus aromaticus, vel odoratus cf. խունկեղէգն։ (Նար. ՟Ղ՟Գ։ Գաղիան.։)