to remain behind.
crossgrained, wrongheaded, perverse;
foolish, stolid, half mad.
Յետսամիտ խորհրդովք, եւ տնկակից խորամանկութեամբք զայն բարիս յանձանց մերժեցին. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 15։)
return;
contumacy, rebellion.
Յետս դարձումն. հեստութիւն. ապստամբութիւն.
Հարան յիս մեղք յետսդարձութեան։ Զոմանս իշխանութեամբ պատրեալ յետսդարձութեամբ. (Ճ. ՟Ա.։)
backwards, receding.
Գնացին յետսերեւակի, եւ ծածկեցին զմերկութիւն հօրն։ Միտք յետսերեւակի գնայ, այսինքն է յետոյ տեսանէ. զամենայն ինչ ամենայն ուստեք ստոյգ տեսանելով. (Փիլ. լին. ՟Բ. 72։)
Յետսերեւակի գնան ծածկեն. (Վրդն. ծն.։)
to dream, to have a dream or vision;
to rave, to be light-headed;
— յարթմնի, to dream wide awake;
երազովք —, to dream dreams;
— ստէպ, to have many unquiet dreams;
երազ յերազեցաւ ինձ, I have dreamed.
եւ հ. ՅԵՐԱԶԱՆԱՄ ՅԵՐԱԶԻՄ. որ եւ ԵՐԱԶԱՆԱՄ, ԵՐԱԶԻՄ. ἑνυπνιάζομαι somnio. Երազ կամ յերազի տեսանել, եւ երեւիլ.
Յերազանան յանկողինս իւրեանց։ Ծերք ձեր երազովք երազեսցին. (Ես. ՟Ծ՟Զ. 10։ Գծ. ՟Բ. 17։ Ծերք ձեր երազս յերազեսցին. Սեբեր. ՟Ե։)
Երազ յերազեցաւ ինձ. (Երեմ. ՟Ի՟Գ. 25։)
cf. Երիկուն.
to accommodate, to suit, to arrange, to adjust;
to form, to fashion, to give a relish or zest to;
to compound, to compose, to combine;
— զդէմս, to compose one's countenance.
διαπλάσσω, -ττω formo ἕπειμι accedo et moderor. Իր ընդ իր յարել. յիրեարս յարմարել. յօրինել. կարգաւորել. բարեկարգել. ուղղել. կոկել, շտկըտել.
Զամենայն ոգի ջանայր յերիւրել հասուցանել ի գիտութիւն ճշմարտութեան. (Ագաթ.։)
Եւ այսպէս դիպեալ գիւտի նշանագրացն՝ ձեռն ի գործ արկանէր երանելին Մաշթոց, յերիւրելով զնա Սուրբ հայրապետին հայոց Սահակայ. (Փարպ.։)
Աստուածեղէն զօրութիւն էր, որ յերիւրէր եւ ուղղէր զամենայն յամենեսեան։ Զոգիդ յերիւրել կամի, եւ ամենեւին յամենայն ախտէ առնել ազատ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. 19։)
Եկի խրատել ուղղել յերիւրել, եւ դուք ոչ լուարուք. (Ոսկ. ես.։)
Զօրեղապէս ձեռն ետ, եւ յերիւրեալ հաստատեաց զմերումս բնութեան կառք. (Լծ. եւագր.։)
adjustment.
prolongation, protraction.
παρατένεια protensio. Յերկարութիւն. տեւողութիւն. եւ Յապաղումն.
Անհատանելի եւ անեզրական ունի զյերկարաձգութիւնն. (Շ. բարձր.։)
Կատարեցեր զյուսոյն յերկարաձգութիւն։ Թէեւ բիւրուց ամաց ունիցի յերկարաձգութիւն։ Ոչ է ժամանակ յերկարաձգութեան առ ի զպարտսն հատուցանել. (Նար. ՟Ժ՟Բ. ՟Ծ՟Գ. ՟Հ՟Ը։)
cf. Երկարաձիգ.
ՅԵՐԿԱՐԱՁԻԳ παρατεταμένος protensus μακρός longus. որ եւ ԵՐԿԱՐԱՁԻԳ. Ընդերկար ձգեալ. յերկարաձգեալ. երկար. ձիգ.
Յերկարաձիգ ժամանակաւ, կամ ամօք. (Նար. երգ.։ Մագ. ՟Ե։ Ոսկ. եբր.։)
Յերկարաձիգ աղօթք, կամ բանք. (Վրք. հց. ՟Ա։)
to be prolonged, to last, to continue, to remain permanently.
ՅԵՐԿԱՐԻՄ ՅԵՐԿԱՐԵՄ, եցի. չ. cf. ՅԵՐԿԱՐԱՆԱՄ.
Մի՛ յերկարեր վասն իմ (այսինքն երկայնմտեր). (Երեմ. ՟Ժ՟Ե. 15։)
Թշուառութիւնքդ յամենայն կողմանց յերկարեն. (Իսիւք.։)
ԶՅովհաննէ առաքելոյ մինչեւ ցՏրայիանոսի ժամանակսն պատմէ յերկարել Իրինէոս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Տունք արդարոց յերկարեսցին։ Յերկարի արդարոց ուրախութիւն. (Առակ. ՟Ժ. 7. 29։)
Եթէ յերկարիմ (ի բանս), մի՛ վաստակիր. (քանզի զխաչէն է ճառս. Ճ. ՟Գ.։)
long-winded.
length;
prolongation, prorogation.
Զի մի՛ յերկարութիւն ճառիցս լիցի՝ ձանձրութիւն ընթերցողաց. (Խոր. ՟Գ. 67։)
Եւ զայս յերկարութիւնս ասեմ լինել առաւել բաժանմանն պատճառ. (Շ. թղթ.։)
Կարգաւ իմն յերկարութեամբ գալոց են ի վերայ փորձութիւնք. (Կիւրղ. մտթ.։)
Ոչ ինքն ինչ կամի յապաղել զտուրսն, այլ զի յերկարութեամբն զստէպ հանապազորդութիւն (յաղօթս) հնարիցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10։)
resolute, constant, firm;
obstinate.
Յեցեալ ի միտս իւր. հաստատուն ի խորհուրդս.
Սէր երկայնամիտ է, յեցամիտ, եւ անդորրամիտ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
out of one's senses, foolish, senseless, mad, crazy, silly;
ծայրագոյն —, an arch-fool, an out-fool and out fool.
• , ի-ա հլ. «խենթ, անմիտ» ՍԳր. Ոսկ. ա. 12. Եղիշ. որից յիմարանալ Ես. ժթ. 11. յիմարիլ ՍԳր. յիմարեցուցանել ՍԳր. յի-մարութիւն ՍԳր. յիմարակորոյս Ագաթ. ևն. գրուած նաև իմար Վրդն. առ. 73. նոր բա-ռեր են յիմարանոց, յիմարաբոյժ, յիմարա-բուժութիւն։
• Lag. Symmicta 7, 27 պրս. (իմա՛ արաբ.) xumār «զարթխում» ձևի հետ։ Հիւնք. լն. γειμάρρους «վտակ, հեղե-ղատ» բառից։ Patrubány SA 1, 309 արաբ. himar «էշ» բառից փոխառեալ։ (Ե դարում արաբերէն փոխառութի՛ ւն1)։ Բ. Խալաթեան ՀԱ 1902, 309 ասոր. xamrā «գինի» բառից։ Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. 36 պհլ. a-hamār «ան-համպր, անզգոյշ» բառից։
• ԳՒՌ.-Ալշ. չիմար, Ագլ. Գոր. Երև. Կր. Ղրբ. Մկ. Մրղ. Շմ. Սլմ. Տփ. հիմար, Տիռ հիմmր, Ախց. իմար, Զթ. իմօյ, իմոր, Ակն, ումար։
μωρός, ῤακά, ἠλίθιος stultus, fatuus, demens, amens, insanus. Անմիտ. շամբուշ. պակասամիտ. ախմար. տխմար. մորոս. ռակայ. խենդ, խեւ, անխելք
Ժողովուրդ յիմար, եւ ոչ իմաստուն։ Յիմարն յիմարութիւն խօսեսցի։ Նմանեսցի առն յիմարի։ Յիմարք եւ կոյրք։ Հիգն ի նոցանէ յիմարք էին.եւ այլն։
Ե՛րթ ասա՛ դու ցյիմար առաջնորդն ձեր. (Եղիշ. ՟Ը։)
Իսկ արդ այնչափ յիմար ո՞ք իցէ. (Ոսկ. ՟Ա. 12։)
Իսկ յիմարաց կուսիցն ունայնացեալք ի յիւղոյն. (Շար.։)
prating.
to speak like a madman, foolishly, crazily.
silly discourse, foolery, silliness.
foolishly, sillily;
wildly.
μωρῶς stulte, fatue. Իբրեւ յիմար. յիմարութեամբ. անմտութեամբ.
Ընդէ՞ր կորնչիմք յիմարաբար. (Ածազգ. ՟Գ։)
ԱՆպատուեալ զյիմարաբար պատուեալն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Զմթերս գանձուն կենաց յիմարաբար արտաքս հանել. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Յիմարաբար ի խնդիր լինել բանի ի կործանումն տգիտաց. (Շ. թղթ.։)
Խօսէր այլ ընդ այլ յիմարաբար. այսինքն իբրեւ յիմար ձեւացեալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
insensate, foolish.
Սեպհական յիմարաց կամ յիմարութեան.
Կուսանքն յիմարք անուանեցան, զի յաղագս յիմարական կենցաղոյս (իրաց) պարապեցան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)
Տեսեալ արարչին զյիմարական միտսն՝ գայ առ նոսա, եւ հարցանէ. (Ճ. ՟Գ.։)
lost foolishly or imprudently.
Յիմարութեամբ կորուսեալ.
Որ իբրեւ քուն ընդ արթունս եղեալ՝ յիմարակորոյսք անմտեալք՝ ընդ վայր թօթափեցան. (Ագաթ.։)
half-witted;
fanatic;
cf. Յիմար.
Յիմար մտօք. անմիտ. մոլարամիտ.
Յիմարամիտն այն Ապողինար. (Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Յիմարիմ;
to fool, to play the fool.
Որպէս յիմար լինել, կամ ձեւանալ. յիմարիլ.
Որ յիմարանայն վասն Տեառն, Աստուած իմաստնացուցանէ զնա։ Յիմարանալով դարձուցանել զմեղաւորս յապաշխարութիւն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա. ՟Ի՟Զ։)
Մարտիրոսն Քրիստոսի արդաղիոն՝ կատակող էր, եւ յիմարանայր առաջի Մաքսիմիանոսի. (Հ. ապր. ՟Ժ՟Է.։)
Զոր ի ճառելըն՝ կորուսեալքն յիմարանան, այլ փրկելոցս է զօրութիւն Աստուածական. (Շ. ոտ. բարձր.։)
Յիմարասցին (կամ յիմարեսցին). (Ես. ՟Ժ՟Թ. 11։)
lunatic asylum.
causing madness, driving mad;
intoxicating.
Որ ինչ յիմար առնէ կամ յիմարեցուցանէ. խենդեցնօղ.
Ընդ յիմարարար թմբրութեան գինւոյն՝ զբաժակդ արեան արարչիդ. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
cf. Յիմարեցուցանեմ.
Զփարիսեցիսն վտանգէ, եւ զդպիրսն յիմարէ. (Զքր. կթ.։)
to drive mad, to distract, to dement;
to infatuate, to charm, to bewitch, to fascinate, to bewilder;
to intoxicate.
μωραίνω stultum reddo ἑξίστημι obstupefacio եւ այլն. Յիմար առնել՝ կացուցանել. ի յիմարութիւն դարձուցանել. ցնորեցուցանել. ապշեցուցանել. խենդեցնել, խեւցընել, խելքը առնել.
Յիմարեցուցանել զխորհուրդս իմաստնոց, կամ բազմանիւթաց, կամ զդատաւորս երկրի, կամ զիմաստութիւն աշխարհիս։ Յիմարեցուսցէ զորդիս ջուրց։ Յիմարեցոյց զնա յեզաբէլ կին իւր։ Յիմարեցուցանէ զմիտս երիտասարդաց.եւ այլն։
Այնչափ յիմարեցոյց ափշեցոյց զմիտս մոգպետին, մինչեւ ոչ ետ նմա իմանալ զելս իրացն. (Եղիշ. ՟Գ։)
to lose one's senses, to go mad, to become foolish or deranged;
— սիրով, ի սէր ուրուք, to fall violently in love with, to dote on, to be smitten with, to be passionately fond of;
— ի գեղ ուրուք, to fall desperately in love with a person's beauty;
— ի գութ երեսաց ուրուք, to be all flame for.
μωραίνομαι insanio, desipio ἑξίσταμαι obstupefio, a mente alienor եւ այլն. Յիմար լինել. անմտանալ. շամբշիլ. ցնորիլ. ափշիլ. խենդենալ, խեւնալ.
Յիմարեսցին խորհուրդք նոցա, կամ իշխանք։ Զանձինս առ իմաստունս ունէին, յիմարեցան։ Յիմարեցան ժողովուրդք։ Զարմացարո՛ւք, յիմարեցարո՛ւք.եւ այլն։
alienation of mind, craziness, folly, madness;
fatuity, silliness, simplicity;
fury, intoxication;
հոգի յիմարութեան, spirit of infatuation.
μωρία stultitia ἕκστασις exstasis παραφρόνησις , παραπληξία amentia, vesania եւ այլն. Յիմարն գոլ. յիմարիլն. անմտութիւն. խելագարութիւն. շամբշութիւն. մոլեգնութիւն. ափշութիւն. խենդութիւն, խեւութիւն.
Ճառ խաչին՝ կորուսելոցն յիմարութիւն է։ Իմաստութիւն աշխարհիս այսորիկ յիմարութիւն է առաջի Աստուծոյ։ Յիմարութիւնք եւ արհաւիրք եղեն ի վերայ երկրի։ Ետ զնոսա ի յիմարութիւն եւ յապականութիւն.եւ այլն։
Յիմարն յիմարութիւն խօսեսցի. այսինքն բանս յիմարութեան կամ յիմարականս։
the fifty days from Easter to Pentecost.
• (սեռ. -նանց) «Ջատկից մինչև Հոգեգալուստ եղած յիսուն օրուայ միջոցը» Տօնաց. Տօմար.։
• Հները մեկնում են ինն բառից. «Յի-նունքն և կիւրակէքն ունին զօրինակ երկնաւոր փեսային Քրիստոսի հարսան-եաց... յորժամ խառնեալ միանան ազգ արդարոց մարդկան ընդ ինն դասս հր-րեշտակաց, զոր և անուն իսկ աւուրցդ
• յայտ առնէ՝ յինունք վերակոչելով». Շնորհ. ընդհ. տպ. եմ. էջ 64։-«Այլ և բազումք յինունք կոչեն ըստ ինն դա-սուցն հրաբուն զօրացն». Տօնակ.։-«Այս յիսուն օրս զատիկ է, վասն այն կոչի յինունք, որ է յիսունք և կամ յինունք, այսինքն ընդ ինն դասս հրեշտակաց ու-րախացեալ տօնեմք զյարութիւն Քրիս-տոսի». Տաթև. ձմ. ճխե։-ՆՀԲ մեկնում է իբր յն. δμήν «հարսանիք», ὸμνος «երգ հարսանեաց» կամ հյ. ինն բառից։ Քրն նասէր, Օրաց. հիւանդ. 1905, էջ 358 յի-սունք բառից է հանում։
• ԳՒՌ.-Սեբ. ինունք։
Յիսուն աւուրք ի զատկէ ցպենտեկոստէ։ (Տօնաց.։ Տօմար.։)
Յինունքն կամ կիւրակէքն ունին զօրինակ երկնաւոր փեսային Քրիստոսի հարսանեաց. զոր եւ անուն իսկ աւուրցդ յայտ առնէ՝ ինունք վերակոչելով. (Շ. ընդհանր.։) Ուր մթին մնայ իմաստն, եթէ ոչ առցի որպէս յն. ὐμήν հարսանիք. ὔμνος , երգ հարսանեաց. կամ որպէս հյ. ինն.
եւ ըստ այսմ արդեօք գրի ի (Տօնակ.։)
Այլեւ բազումք յինունք կոչեն ըստ ինն դասուցն հրաբուն զօրացն։
cf. Չարայուշ.
Յիշաչար լինի եղբարց, եւ ոխակալէ. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
album.
remembrance, recollection, memory;
reminiscence, commemoration, mention;
memorial;
monument;
—աց արժանի, worthy of memory, memorable;
— ննջեցելոց, commemoration of the dead;
— սրբոց, Saints' days, commemoration days;
զոհ —ի, sacrifice or oblation in memory of;
հաց —ի, bread for a memorial;
—աց դպիր, amanuensis, secretary;
ի —, in memory of;
առ իմոյ —ի, for my sake, in remembrance of me;
աղօտ —, a confused recollection of;
—աւ, by the memory of;
առ ի —է, in memory of;
as a memorial;
— առնել, to mention, to make mention of;
ածել ի —, to recall, to recall to mind;
to remind of, to recall to the memory of;
պահել զ—, to keep or treasure up the memory of;
պրծանիլ ի յուշոյ —աց, to have forgotten, to have no recollection of, not to recollect more.
• , ի-ա հլ. «յիշողութիւն, յիշում, յիշելիք» ՍԳր. Ոսկ. մ. ա. 1. որից յիշատա-կել ՍԳր. յիշատակարան ՍԳր. յիշատակա-գիր Նիւս. կազմ. անյիշատակ Կոչ. Ագաթ. անյիշատակութիւն ՍԳր. Եւագր. Կոչ. բարե-յիշատակ Լմբ. նոր բառեր են յիրատակու-թիւն, արժանայիշատակ ևն։
• = Պատկանում է յիշել բային. բայց որով. հետև կազմութիւնը չի կարող հայերէնով մեկնուիլ, ուստի պէտք է կարծել թէ պհլ, փոխառեալ մի բառ է և յատկապէս ներկա-յացնում է անցեալ դերբայի -tak ձևը, տե՛ս նաև յիշել։-Աճ.
• Աւգերեան, Քերակ. 1815, էջ 237 յի-շել բայից -տակ մասնիկով, որի համար ուրիշ օրինակ չունի։ ՆՀԲ յիշել և ատակ բառերից, իբր «կարող յիշելոյ»։
• ԳՒՌ.-Ջղ. «իշատակ, Ախց. Մրղ. Շմ. Սլմ. հիշատակ, Ագլ. հիշատա՛կ, շm՛տmկ, Մկ հիշmտակ, Երև. Ոզմ. Տփ. իշատակ, Ալշ. Մշ. Սեբ. τիշադագ, Ռ. Սչ. հիշադագ, Ննխ. հիշա-դագ, շադագ, Խրբ. Պլ. իշադագ, Զթ. հիշա-դօգ, հիշադոգ. բացի «յիշատակ» իմաստից. նշանակում են նաև «ժառանգ, որդի». իսկ Ախց. իշտէք «կիրակամուտ»։
μνήμη, μνεία memoria, mentio, recordatio Յիշելն, յիշիլն. յիշումն. յուշ ածելն եւ գալն. (որպէս թէ կարողութիւն յիշելոյ, կամ ստորայիշումն կամ վերայիշումն. ի ձայնէս ատակ).
Ոչ գոյ յիշատակ առաջնոցն։ Հեծութիւն անցելոց յիշատակաց։ Բարեաց յիշատակաց արժանի։ Խոստովա՛ն եղերուք յիշատակի սրբութեան նորա։ Զյիշատակ բազում քաղցրութեան քո բղխեսցեն։ Յիշատակ արդարոյ գովութեամբ։ Յիշատակ յաւիտենական թողուլ։ Յիշատակ առնել.եւ այլն։
ՅԻՇԱՏԱԿ. μνημόσυνον, ἁνάμνησις, μνημεῖον monumentum որպէս memoriale եւ sepulcrum. Յիշելիք. իրք արժանի կամ պարտաւորիչ յիշելոյ. որ եւ ասի ԱՌ Ի ՅԻՇԱՏԱԿԷ. եբր. էզքեարա. պ. եատքեար. (յորմէ յետկար. թէզքէրէ ).
Այս է անուն իմ յաւիտենական, եւ յիշատակ ազգաց յազգս։ Եղիցի ձեզ արիւնդ այդ ի յիշատակ։ Զոհ յիշատակի, զոհ յիշատակելոյ զմեղս։ Դիցէ քահանայն զյիշատակ նորա ի վերայ սեղանոյն։ Հանցէ ի զոհէն զառ ի յիշատակէ նորա։ Հանցէ քահանայն զառ յիշատակէ նորա, զի պտուղ Տեառն է։ Եղիցին ի հաց յիշատակի զառաջաւոր Տեառն։ Զայս արասջի՛ք առ իմոյ յիշատակի.եւ այլն։
Յիշատակ տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի. (Պտրգ.) իմա՛ ըստ յն. ի յիշատակ, կամ առ ի յիշատակ։
Որ ի վերայ յիշատակաց. կամ Դպիր յիշատակաց. (՟Բ. Թագ. ՟Ի. 24.) իմա՛ ըստ յն. յիշատակիչ, յիշեցուցիչ. գրիչ յիշելեաց. յիշատակագիր։
Մի՛ եւս եղիցին տանն Իսրայէլի յոյս յիշատակի անօրէնութեան. (Եզեկ. ՟Ի՟Թ. 16.) այսինքն ըստ յն. ի յոյս յիշեցուցիչ զանօրէնութիւն.
Անհաւատի ոգւոյն յիշատակ հաստատեալ զաղձանն աղի. (Իմ. ՟Ժ. 7.) իբր շիրիմ, կամ յիշատականոց։
Ի յիշատակ թողում յետ իմ՝ զհամբաւ չարեաց պարսաւս անձին. (Յիսուս որդի.։)
ՅԻՇԱՏԱԿ. μνήμη memoria. Ուշ. յիշողութիւն.
Զյիշատակսն արբուցանել, որոյ են ուղտքն նշանակք։ Վարդապետք եւ ուսուցիչք աշակերտացն հարկ առնեն զյիշատակսն։ Տեւութիւն ազդակից է յիշատակի, եւ յիշատակի՝ ուղտ նշանակ է. (Փիլ. լին. ՟Դ. 106. 109. 136։)
Զի մի՛ հեղձուսցուք զյիշատակս ձեր բազմութեամբ բանիցս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
memorial writer, memorialist;
memorial;
memory.
ὐπομνηματογράφος commentariorum scriptor, a commentariis, commentariensis. Գրիչ կամ դպիր յիշատակաց.
Ո՞յք են յիշատակագիրք մտելոց յունկն բանիցն. (Նիւս. կազմ.։)
Կամ իբր Յիշատակագրութիւն.
Կարգէ յիշատակագիր արձանի ի վերայ սուրբ եկեղեցւոյն. (Ուռպ.։)
commentary, memoir, annals.
ὐπομνηματογράγια, ὐπόμνημα, -ατα commentarius, monumentum, gesta, annales եւ μνημόσυνον memoriale. Գրութիւն յիշատակաց. արձանագրութիւն յիշելի իրաց. յիշատակարան. գիր յիշատակաց. եւ Յետկար. մուրհակ.
Զայս խօսի Յովսեպոս ի ժամանակս յիշատակագրութեան իւրոյ. (Զքր. կթ.։)
Յիշատակագրութիւն պատմութեան խաչին. (Նար. խչ. վերնագր։)
Հաստատէ տուն կրօնաւորաց, որոյ յիշատակագրութիւն ունի օրինակ զայս. (Ուռպ.։)
Սեւերիանոս յիշատակագրութեամբ ամբաստանեաց զքէն. (Ճ. ՟Գ.։)
monument, cenotaph, tomb.
μνημεῖον monumentum. Ըստ յն. ոճոյ, Տեղի յիշատակի մեռելոց. գերեզման. շիրիմ.
Այնք՝ որ խօսին օրինակք՝ շիրիմ, յիշատականոց կոչեն. իսկ իմաստունն ոչ շիրիմ յիշատականոց, այլ յիշատակի ի ժառանգութիւն, եւ կամ գերեզմանի ստացուած։ Ի ժառանգութիւն շիրմի տացի ինձ ո՛չ շիրիմն յիշատականոցն, այլ յիշատակք ամենակատարս ժառանգութեան. (Փիլ. լին. ՟Դ. 77. 78։)
memory, archives, annals;
sepulchre, monument;
album;
— մատենից, գրոց, brief epilogue.
Գտցես գիր յիշատակարանաց։ Գրեալ էր ի գիրս յիշատակարանին. (՟Ա. Եզր. ՟Բ. 22։ ՟Բ. Եզր. ՟Զ. եւ այլն։)
ὐπόμνημα, ὐπομνηματισμός, -ισμα commentarius, monumentum, archivium. Ընդունարան յիշատակաց՝ մատեան, դիւան. պատմական մասն Սուրբ Գրոց. յիշատակագրութիւն. արձանագրութիւն. եւ Վերջաբան մատենագրի կամ գրչի.
Ունիմք զանսուտ յիշատակարանսն զառաքինի նախնեացն ձերոց։ Զքաջաց արանց զյիշատակարանս հանապազ երկրորդէր առաջի նոցա։ Ձայն Աստուծոյ յայտ առնէ ի սուրբ յիշատակարանին (յաւետարանի). (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ե. եւ Եղիշ. դտ.։)
Յիշատակարան մատենիս գրութեան. (Նար. վջ։)
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ. ὐπόμνημα memoria, commemoratio. Յիշատակ. յիշելիք ինչ՝ գրով կամ բանիւ կամ գործով.
Յիշատակարան արարեալ արուեստաւոր բանս։ Յիշատակարան արարեալ արուեստաւոր բանս։ Երեւեցուցանել զեդեալ օրէնսն՝ ոչ այլ ինչ, այլ յիշատակարան գոլ կենաց վարուց հնոցն. (Փիլ. նխ. ՟ա. եւ Փիլ. իմաստն.։)
Անխափան կացցէ մեծ յիշատակարանս այս (պահոց) ընդ աստուածային անանց տօնին։ Գրեցաւ յիշատակարանս այս վասն նորա (չարին Վասակայ՝) առ ի կշտամբութիւն յանդիմանութեան մեղաց նորա. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Է։)
Արգասիք իրին՝ յիշատակարան ողբոց ինձ նմանեցաւ։ Այս երկոտասան թիւք խորհրդական՝ սրբազան անուան ձերոյ յիշատակարան. (Նար. ՟Ի՟Ե. եւ Նար. առաք.։)
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ. μνημεῖον monumentum. յն. ոճով, Յիշատականոց. շիրիմ.
Յղեա՛ զիս ի Հրէաստան ի քաղաք յիշատակարանաց հարցն մերոց. (Նեեմ. ՟Բ. 5. եբր. քէպր. տե՛ս ԿԱՓԱՐ։)
ՅԻՇԱՏԱԿԱՐԱՆ. μνημονικόν pars animi reminiscens, memoria. Յիշողականն. յիշողութիւն. պահարան ուշոյ.
Մնայ (ի) յիշատակարանի հոգւոյն տուընջենային գործոցն գարշատեսիլ ժիժմանքն. (Նիւս. կազմ.։)
memorial, preserving the memory of.
Որ առնէ զյիշատակ այլոց. յիշօղ վախճանելոյն.
Անզաւակ էանց յաշխարհէս, չմնաց յիշատակարար. բարձաւ անուն նորա ի միջոյ կենդանեաց. (Մամբր.։)
memorable.
Ոյր կայցէ յիշատակ կամ յիշատակօղ։ (Լմբ. պտրգ.։)
mention;
memory.
Քո առաւել պարծիմ առաքինութեամբդ, եւ յիշատակաւորութեամբդ (սփոփիմ). (Ածաբ. ի կիպր.։)
to remember, to recollect, to call to memory;
to mention, to make mention of;
to remind, to put in mind.
Որպէս Յիշել. μνάομαι, μιμνήσκω եւ այլն. memini, reminiscor, recordor.
Յիշատակեալ զարտասուսն քո։ Ողորմութիւնք քո յիշատակեցան առաջի Աստուծոյ եւ այլն։ Յիշատակելով յիշեա՛ զասացեալն. (Կլիմաք.։)
Եւ որպէս Յիշեցուցանել. ἁναμιμνήσκω, ὐπομιμνήσκομαι in memoriam revoco.
Ազդեսջիք փողով, եւ յիշատակեսջիք փողով առաջի Տեառն։ Մտեր առ իս յիշատակել զանօրէնութիւնս իմ. (Թու. ՟Ժ. 9։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Է. 18։)
mention, quotation;
memory, reminiscence, remembrance, recollection;
commemoration;
— առնել, to mention;
գալ ի —, to be mentioned.
it is to be remembered.
keepsake, souvenir, memento, love-token;
mass-dues.
դիմազ - ՅԻՇԵԼԻ՛ Է. μνημονευτέον oportet, vel debemus meminisse. Պարտ եւ արժան է յիշել.
Զլաւսն մանաւանդ յիշելի է. եւ զոր յիշելն սուրբ է եւ օգտակար։ Յիշելի է զԱստուած առաւել՝ քան թէ զշունչ կլանելի. եւ թէ է կարողութիւն ասել, ոչինչ այլ քան զայս գործելի. (Ածաբ. ի կիպր.։ Առ որս. ՟Ա։)
ՅԻՇԵԼԻՔ լեաց. գ. μνημόσυνον memoriale, memoria. Իրք տուեալք եւ առեալ ի յիշել զտուօղն. յիշատակ. առ ի յիշատակէ.
Ետ զմատանին, եւ ասէ, պահեա՛ զյիշելիքս զայս։ Ահա յիշելիքն քո։ Ոչ եղէ արժանի, որ ունիցի աղքատն զիմ յիշելիքն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
memory, remembrance.
ՅԻՇԵԼՈՒԹԻՒՆ կամ ՎԵՐՍՏԻՆ ՅԻՇԵԼՈՒԹԻՒՆ. ἁνάμνησις recordatio. Յիշելն. յիշումն. յիշատակ.
Լոկ զնա բերէ ի մէջ առ ի յիշելութիւն բանի նորուն զՅիսուսէ. (Ոսկ. գծ.։)
Խայտացին ի ներքս ի սրտի իմում խորհուրդք խոր յիշելութեան, եւ բարձրագոյն տեսութեան. (Եփր. ի կոյսն.։)
Վերստին յիշելութիւն՝ կաթիլ է խոհեմութեան ի բաց պակասելոյ. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
to bear in mind, to call to mind, to remember, to recollect;
to record;
յիշեա զիս, remember me;
don't forget me;
յիշե՞ս, do you remember ?
չյիշեմ զանունն, I don't remember his name, I have forgotten his name.
μνάομαι, μιμνήσκομαι, μνηονεύω, ἁναμιμνήσκομαι memini, recordor, commemoro, memor sum. Յուշ բերել. յիշատակել. զանցեալսն ածել զմտաւ. նորոգել զեղեալսն ի մտի.
Յիշեաց Աստուած զՆոյ։ Ո՞վ է մարդ, զի յիշես դու զնա։ Յիշեա՛ Տէր զգթութիւնս քո։ Յիշեա՛ զիս Տէր ըստ ողորմութեան քում։ Այլ զիս յիշեսջի՛ր, յորժամ բարի լինիցի քեզ։ Յիշեսցես զիս առաջի փարաւոնի։ Յիշեցի զԱստուած, եւ ուրախ եղէ.եւ այլն։
Յորժամ զտիպսն՝ զորոց հաստատեացն, եւ զորոց իմացաւն՝ ամբողջ պահէ, յիշել ասի. (Նիւս. բն.։)
Եթէ ցանկ զԱստուած յիշեմք, չախորժիցեմք զչարիսն յիշել. (Ոսկ. եբր.։)
Ցանկալի են գործքն, զի զյիշատակն մեր անմահ պահեն. զի մի՛ յիշիցիմք միայն, այլ զի ի բարիս յիշիցիմք, եւ մի՛ ի չարիս, որպէս Յուդա եւ այլք. (Գէ. ես.։)
Չյիշեցան նոցա. այսինքն ոչ յիշեցին նոքա, կամ չեղեն նոցա յուշ. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ռամկական ոճով ասի,
Ուր ոչ յիշուի անուն խաչին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)
to put one in mind of, to remind, to recall to the memory of, to recollect, to remember, to bring to mind;
to admonish, to warn.
μιμνήσκω, ὐπομιμνήσκω, ἑπαναμιμνήσκω , προσυπομιμνήσκω in memoriam revoco, admoneo, commonefacio. Տալ յիշել. յուշ առնել այլում (որպէս եւ անձին). ի միտս արկանել. ազդ առնել. զեկուցանել. զգուշացուցանել. յիշեցնել, միտքը ձգել.
Զյանցանս իմ յիշեցուցանեմ այսօր։ Յիշեցուցանել զաւուրս մանկութեան քո։ Առ յիշեցուցանել (կամ ըստ յն. առ յիշեցուցանել) նոցա զմա՛րտ պատերազմաց։ Յիշեցուսցէ ձեզ զճանապարհս իմս։ Յիշեցուցանեմ քեզ արծարծել զշնորհսն Աստուծոյ։ Յիշեցուցանել ձեզ վասն շնորհացն՝ որ տուեալ են ինձ յԱստուծոյ. եւ այլն։
Այլոցն անկ է յիշեցուցանել զնա (այսինքն զգուշացուցանել)։ Պա՛րտ է զառաջնորդն յիշեցուցանել (այսինքն՝ իլ) յաւագաց եղբայրութենէն, եթէ երբէք սխալեաց. (Բրս. հց.։)
cf. Յիշեցուցիչ.
ՅԻՇԵՑՈՒՑԱՆՈՂ ՅԻՇԵՑՈՒՑԻՉ. ἁναμιμνήσκων, νουθετῶν in memoriam revocans, monitor, revelator. Որ յիշեցուցանէ. յուշարար. ազդ արարօղ.
(Կարգէ) եւ զյիշեցուցանօղս երկուս ի ձեռն գրոց ... եւ բարի յիշեցուցանողին հրաման տայ՝ ի բարկութեան արքայի եւ յանիրաւ հրամանս յիշեցուցանել զիրաւն եւ զմարդասիրելն. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Որ լինի յորդորիչ եւ յիշեցուցիչ խոստացեալ անպատում պարգեւացն. (Յճխ. ՟Բ։)
Բազում ինչ յիշեցուցիչ իրացն կազմէ Աստուած, զի մի՛ յորժամ սքանչելիքն անցանիցեն մոռանայցեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)
Եղիցին նոքա յիշեցուցիչք օրինացն՝ մտացն նոցա. (Եփր. ղեւտ.։)
monitor, admonisher;
prompter;
cf. Գրապանակ.
ՅԻՇԵՑՈՒՑԱՆՈՂ ՅԻՇԵՑՈՒՑԻՉ. ἁναμιμνήσκων, νουθετῶν in memoriam revocans, monitor, revelator. Որ յիշեցուցանէ. յուշարար. ազդ արարօղ.
(Կարգէ) եւ զյիշեցուցանօղս երկուս ի ձեռն գրոց ... եւ բարի յիշեցուցանողին հրաման տայ՝ ի բարկութեան արքայի եւ յանիրաւ հրամանս յիշեցուցանել զիրաւն եւ զմարդասիրելն. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Որ լինի յորդորիչ եւ յիշեցուցիչ խոստացեալ անպատում պարգեւացն. (Յճխ. ՟Բ։)
Բազում ինչ յիշեցուցիչ իրացն կազմէ Աստուած, զի մի՛ յորժամ սքանչելիքն անցանիցեն մոռանայցեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)
Եղիցին նոքա յիշեցուցիչք օրինացն՝ մտացն նոցա. (Եփր. ղեւտ.։)
ՅԻՇԵՑՈՒՑԻՉ. գ. Գրապանակ, յորում գրեալ էին օրէնք ի յիշեցուցանել.
(Օրինականք) որք ոչ կամին յիշել ինչ՝ յորոց եղեն եւ եդան, զի պահեալ լիցին, այլ զյիշեցուցիչն զարդու սակս կրեն լայնելովն եւ երկայնելով. (Իգն.։)
remembering.
still, yet, to this hour;
newly, recently.
ἕτι, ἥδη adhuc, jam, τέως interim որ եւ ԴԵՌ ԵՒՍ. Տակաւին. ցարդ. այժմ. արդ եւս. առ ժամս.
Դեռ մարմնաւոր էք։ Ջուր դեռ ունէր զամենայն երեսս երկրի։ Անօրէնութիւն իմ դեռ ընկղմէր զիս. (՟Ա. Կոր. ՟Գ. 2։ Ծն. ՟Ը. 9։ Ես. ՟Ի՟Ա. 4։)
Դեռ իբր մարդոյ սպասէին նմա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2։)
Կամ Նորոգ. արդ իսկ. դեռադեռ.
Համարեսցուք, թէ առաջի նորա կամք եւ լսեմք դեռ. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
Որ դեռն շարժէ, եւ յանդիման կայ. (Փիլ. այլաբ.։)
Այն ինչ դեռ տէգ մուրուացն բուսանէր։ Ահա դեռ թուլացեալ մեղկի. (Փարպ.։)
Ի յերկար հիւանդութենէ դեռ ի յառողջութիւն. (Փիլ. լին.։)
Մարմնոյդ հասակդ առոյգ եւ գործասէր, մինչչեւ է ի դեռ ծերութեան հասեալ. (Լմբ. ժղ. ՟Ժ՟Բ. 1.) իմա՛ ի տարիս կամ ի տիս, ի ժամանակ։
ԴԵՌ ԵՒՍ (1՟0610) մ. ԴԵՌ ԵՒՍ. cf. Դեռ. Իբր Տակաւին. եւ Արդ իսկ. այն ինչ.
Զայգունն դեռ եւս ուտիցէ. (Ծն. ՟Խ՟Թ. 27։)
Որ դեռ եւս հիւանդքն են։ Որ դեռն եւս յերկս աշխատութեան կայ. (Փիլ.։)
Դեռ եւս էին սրբեալ. (Յուդթ. ՟Դ. 2։)
Եւ յն. ոճով, իբր՝ Փոքր միւս եւս եւ. քիչ մնաց որ.
Մինչեւ խուճապել նոցա ընդ միմեանս, դեռ եւս զիրեարս սատակէին. (Եղիշ. ՟Ը։)
Դեռ ընդ դեռ եկեալ անցեալ էին յաշխարհ տէրութեան իւրեանց. (Յհ. կթ.։)
born, grown or produced recently;
young, new.
Նորաբողբոջ. այն ինչ բողբոջեալ. մատաղ. մատղաշ.
Դեռաբողբոջ զարմ, կամ հասակ, տղայք. (Պիտ.։ Սիսիան.։ Վրդն.։)
cf. Դեռաբողբոջ.
Դեռաբոյսք ի մօրէ. (Շար.։)
Դեռաբուսիւք բարունակօք։ Մանկանց դեռաբուսից։ Դեռաբուսիցն տեղի պատրաստէ. (Լմբ. պտրգ.։)
Դեռաբոյս անձն. (Խոր. հռիփս.։)
Երիտասարդ եւ դեռաբոյս. (Տօնակ.։)
Բանջարքն ո՛չ դեռաբոյսք (ստեղծան), այլ՝ հասեալք. եւ ծառխն կատարեալք եւ պտղալիցք, եւ մարդն երեսնամեայ հասակաւ, թէպէտեւ միոյ աւուր կենդանի. (Շիր. զատիկ.։)
recent, new;
recently, newly.
ἅρτι modo, nuper, jam jam Այն ինչ դեռ. արդ իսկ. նորոգ.
Մօրուքն այն ինչ դեռադեռ ծաղկեալք. (Փիլ. տեսական.։)
Այն ինչ դեռադեռ ոգւոյն ի բաց մեկնեալ ի մարմնոյն. (Նիւս. կազմ.։)
Դեռադեռ ի մարցն բաժանեալ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Դեռադեռ սկզբմամբք ի մատաղութեան բուսոյն. (Պիտ.։)
Եգիտ ապա հնարս. եւ մի՛տ դիր դեռադեռ եւս չարապէս. յն. որպէս խիստս (կամ չարս). (Բրս. ՟խ. մկ.։)
that has recently begun to speak.
Այն ինչ նորոգ սկսեալ ի խօսել.
present.
Զկանխաւ եղեալ հարցն յանցանք իբրեւ զդեռակայ ի մէջ առնու. (Լմբ. ովս.։)
young, junior.
Անուտելի կարծրութեամբ դեռահասակացն գոլով. (Սկեւռ. լմբ.։)
new, recently begun.
Նորահաւեալ. այն ինչ սկզբնաւորեալ. նոր սկսած.
Դեռահաւակ ժամանակն ստիպէր առնել այնպէս. (Յհ. իմ. ատ.։)
neophyte, newly converted to christianity.
Նորահաւատ. որ եւ ասի ՆՈՐԱՏՈՒՆԿ, ՄԱՏԱՂԱՏՈՒՆԿ.
Զի մի՛ ի պաշտօն դեռահաւատ բարբարոսացս առցի ազգաց. (Խոր. ՟Բ. 8։)
Դեռահաւատ որդիք. (Վրդն. լս.։)
antichrist;
priest.
ἁντί pro, contra, re Նախդիր բաղադրական, որ տայ նշանակել իբր Փոխանակ. ընդ. եւ Ընդդէմ։ (Թր. քեր.։)
Փոխանորդ սուտ. որպէս դերաքրիստոս, կամ անարժան քահանայ. (որպէս եւ ռմկ. տէրայ կոչի յոմանց երէցն, զի եւ տէյր, ըստ պրս. է տաճար).
տացուք ի ձեռս հեզ եւ խոնարհ քրիստոսին, եւ ոչ եւս հպարտացեալ դերային. (Շ. թղթ.։ (տպ. դերայնոյն)։)
pronoun.
ἁντωνομία pronomen Փոխանուն. փոխանունութիւն. ձայն եդեալ փոխանակ անուան՝ հանդերձ որոշմամբ դիմաց. որպէս Ես, դու, նա, ինքն, այս, որ, եւ այլն. զամիր.
Բանի մասունք են ութ. անուն, դերանուն, եւ այլն։ Ի դերնուանցս են որ ... եւ այլն. (Թր. քեր.։)
Դերանունդ՝ դերանուն, կամ տիրանուն կամ փոխանուն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Դերանուամբն վարեցաւ (ինքն, կամ նա ասելով), նազաբանելով ըստ պիթագորականացն. (Վրդն. ծն.։)
cf. Դերանունութիւն։
vanity, uselessness, privation, want.
ԴԵՐԵՒԱՆՔ որ եւ Դերեւումն. Դերեւանալն. յետնիլն. անպիտանութիւն.
Վարժօղքն (աշակերտաց) պղերգագոյնք՝ ի բարի յուսոյն միշտ լքուցանելով՝ ի դերեւանս զնոցա զառածեն զոգիս, ախմարագոյնս յոյժ գործելով։ Փարատել զտաղտկալի դերեւանս անգործութեան՝ յառաջադէմք ելով. (Պիտ.։)
"cf. Դերեւ առնեմ."
Անտած խնամով զերէզն դերեւացուցանիցէ անդաստան։ Զամենիցն բարեկարգութիւն անհմտութեամբ դերեւեցուցանէ (կամ դերեւացուցանէ). (Պիտ.։)
Զքաջաբերուն անդս դերեւեցուցանել, հնարեալ ի վերայ նորա անսերութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
"cf. Դերեւ առնեմ."
Անտած խնամով զերէզն դերեւացուցանիցէ անդաստան։ Զամենիցն բարեկարգութիւն անհմտութեամբ դերեւեցուցանէ (կամ դերեւացուցանէ). (Պիտ.։)
Զքաջաբերուն անդս դերեւեցուցանել, հնարեալ ի վերայ նորա անսերութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
"cf. Ի դերեւ ելանեմ."
cf. Դերեւանք.
Որում հետեւի փարթամութեան ընչից տանն դերեւումն։ Զտանն ի բարեփառութենէն զդերեւումն. (Պիտ.։)
cf. Ասղանի.
much heaped up;
in great quantity.
Դիզեալ բարդեալ. դիզացեալ. դէզ դէզ.
Դէզադէզ բազմութիւն ջուրցն. (Ճ. ՟Թ.։)
Վերանան ջուրքն ի բարձունս վերինս դէզադէզ կուտակեալ. (Վեցօր. ՟Դ։)
Ջուրք դէզադէզ յեղեղմամբ կուտակեալ ծովանային. (Պրոկղ. յայտն.։)
aspect, sight, visage, front;
face, presence;
air, mien, countenance;
manner, fashion, form;
regard, consideration;
person, hypostasis;
— բայից, the persons of verbs;
— գերանուանց, the persons of pronouns;
ի դիմաց, in front, before;
ասա նմա ի դիմաց իմոց, tell him from me;
ի դէմս ածել, to represent, to remonstrate;
to reproach, to object;
դեղնեալ or այլագունեալ՝ առոյգ տխուր՝ զուարթ ou զուարթատեսիլ՝ խոժոռ՝ խորշոմ —, pale, florid, sad, serene, severe, wrinlded, livid, disfigured countenance;
դիմիւ ելանել, to run up to one;
յամենայն դէմս, thoroughly.
bravo! o ! oh!
Դէնն՝ արդէն է . զի սորա արմատն է Արդ։
Ուր ոչ ուղիղ գրէ Երզն.
ԴԷ՛Ն. պ. տէն, տէնէ, տէնի. Բացագանչութիւն ցնծութեան.
occurrence, accident, chance, event, incident, hazard, fortune, fate, conjuncture, circumstance, contingency;
season, place;
ըստ դիպաց, ի դիպաց իմն, fortuitously, by chance, incidentally, occasionally.
cf. Դդըչիւն.
having a tart tongue.
Դժնեայ եւ ժանտ բանիւք եւ արդեամբք.
cf. Դժուար.
Առաւել ռմկ. իբր Դժուար, եւ դժուարութիւն. (ըստ այլ եւ այլ գրչաց)
Դժարս եւ երկայնս աւանդութիւնս. (Սոկր.։)
Իբրեւ ի դժար եղեւ (այսինքն ծանրացաւ հիւանդն, կամ եհաս ի հոգեվարս), յափշտակեցաւ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
discontented, dissatisfied.
ԴԺԳՈՀ ԼԻՆԵԼ. ἁχάριστος εἵμι ingratus sum Անգոհ եւ ապաշնորհ կամ անշնորհակալու լինել. տրտնջել. դժկամակ լինել. տժգոհ ըլլալ. ճշգոհալ.
Յաճախ դժգո՛հ է մարդ։ Եւ զհրէայսն ոչինչ այնպիսի կորոյս, որպէս դժգոհսն լինել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։)
Դժգոհ լինել զհարց եւ զեղբարց. (Եւագր. ՟Ի՟Ե։)
Յատուկ է փոքրահոգութեան՝ ողբալ յամենայնի, եւ դժգոհել. (Արիստ. առաք.։)
cf. Դժկամ.
ἁηδής insuavis, injucundus Անկամակ. անհաճոյ. անախորժ ինչ.
Ո՛չ էր ձայն խիստ եւ դժկամակ լսելեաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Եթէ տայցէք, մի՛ դժկամակ բանիւք. (Շ. ընդհանր.։)
Թշնամեացն եւ դժկամակացն ոչինչ թուեսցի մեծ. (Փիլ. իմաստն.։)
Եւ թէ ո՛րպիսի դժկամակ եղեն առ սիրելին. (Մխ. երեմ.։)
ԴԺԿԱՄԱԿ ԼԻՆԵԼ, ԳՏԱՆԻԼ. ԴԺԿԱՄԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. ԴԺԿԱՄԱԿԵՄ, կիմ. θυμόομαι irascor, aegre fero Դժուարիլ կամօք կամ կամաց. դժգմիլ. տհաճիլ. զայրանալ. սրտմտիլ, դառնանալ. խոժոռիլ. դժարը գալ, նեղանալ.
Ընդէ՞ր դժկամակ եղեր վասն բանիս այսորիկ. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 42։)
Դժկամակ լինիմ ընդ ասելս. այսինքն ակամայ ասեմ. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
Մի՛ դժկամակ լինիք ընդ նեղութիւնս. (Լմբ. սղ.։)
Ժողովուրդն ընդ այս դժկամակս լինէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։)
Յաւետ դժկամակ յայսմիկ գտաւ. (Յհ. կթ.։)
Յորժամ յայլոց լսիցեմք (զչարիս, եւ) դժկամակից լինիցիմք, չէ՛ այնուհետեւ խոնարհութիւն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Է։)
to be angry, displeased, tired, to dislike, to grieve;
to disobey, to oppose.
ԴԺԿԱՄԱԿ ԼԻՆԵԼ, ԳՏԱՆԻԼ. ԴԺԿԱՄԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. ԴԺԿԱՄԱԿԵՄ, կիմ. θυμόομαι irascor, aegre fero Դժուարիլ կամօք կամ կամաց. դժգմիլ. տհաճիլ. զայրանալ. սրտմտիլ, դառնանալ. խոժոռիլ. դժարը գալ, նեղանալ.
Ընդէ՞ր դժկամակ եղեր վասն բանիս այսորիկ. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 42։)
Դժկամակ լինիմ ընդ ասելս. այսինքն ակամայ ասեմ. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
Մի՛ դժկամակ լինիք ընդ նեղութիւնս. (Լմբ. սղ.։)
Ժողովուրդն ընդ այս դժկամակս լինէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Է։)
Յաւետ դժկամակ յայսմիկ գտաւ. (Յհ. կթ.։)
Յորժամ յայլոց լսիցեմք (զչարիս, եւ) դժկամակից լինիցիմք, չէ՛ այնուհետեւ խոնարհութիւն. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Է։)
very troublesome, very harsh, haughty, wicked.
ἁργαλεώτερος, δυδυχέστερος, δεινότερος, χαλεπότερος, -τατος molestior, pejor, pejus, gravissimus;
miserior, -ius Առաւել կամ կարի դժնդակ. վատթարագոյն. խստագոյն.
Դժնդակագոյն վնաս, մոլեգնութիւն, պատիժ, տանջանք. (Փիլ.։ Կիւրղ. գանձ.։)
Դժնդակագոյն է ցանկութիւն։ Չարեաց դժնդակագոյնն նախանձ. (Փիլ.։)
Դժնդակագոյն քան զիւր նախնի թագաւորսն լինէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Դժնդակագոյն է քան զամենայն դեւս։ Այս է քան զամենայն դժնդակագոյն մեզ ի նոցանէ վտանգ. (Յհ. իմ. եկեղ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
Դժնդակագունիցն դիպեալ կրից. (Երզն. մտթ.։)
Զնոյն սատակումն կրել, նաեւ դժնդակագոյնս եւս, որչափ դժնդակ՝ քան որ արհամարհեն զօրէնս մովսէսի, արհամարհել զտէրն. (Բրս. հց.։)
to be angry, to make ones self odious, rude or troublesome.
Դառնանալ. դժուարիլ. զայրագնիլ.
Եւ դուք մի՛ դժնդականայք ընդ իս. (Սոկր.։)
that has a bad or bitter root.
Իւրականօք կորստեան բերիւք դժնդակարմատն շառաւեղօք. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
to be angry, haughty, to become atrocious or fierce.
ԴԺՆԻՄ կամ ԴԺՆԵՄ. Դժուարիլ. խոժոռիլ. դառնանալ.
Կարօղ էիր առնել զդժուարանալն եւ զդժնելն. (ՃՃ.։)
atrociously, severely.
Զհնդիկն եւ զբարբարոսն, զդուժն դժնէաբար. (Նար. ՟ղգ։)
that dwells in hell.
Բնակեալն ի դժոխս, ի լիմպոսի, եւ ի գերեզմանի.
Ընդ գերեցեալ դժոխաբնակաց վտարանդելոցն հոգւոց արգելեալ կան ի վտանգի. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
Վազելով շնչովն առ դժոխաբնակ մարդկան շունչսն, եւ մարմնով առ մարմնածածուկ ներքսագոյն դժոխս (գերեզմանի). (Նիւս. խոստով.։)
cf. Դժուարաբոյժ.
ԴԺՈԽԱԲՈՅԺ ԴԺՈԽԱԲՈՒԺԵԼԻ. δυσίατος sanatu difficilis, insanabilis Դժուարին ի բուժել, ի բժշկել, եւ ի բուծանել, դարմանել. անբժշկելի.
Վէրս ընկալեալ անբժշկելի եւ դժոխաբոյժ։ Դժոխաբոյժ (կամ դժոխաբոյծ) ամենեւին ելով բուժողացն. (Մագ. ՟Ի՟Ը. եւ ՟Ի՟Ե։)
Հնացեալ ախտ ոգւոյ՝ դժոխաբուժելի է. (Բրս. սղ.։)
more vexatious, very bad.
Դժոխագոյն թշուառութեամբ յերկաքանչիւր կողմանց զրկեալ գտանի. (Պիտ.։)
infernal.
Դժոխային. եւ Դժուարին, թշուառ.
Խզեսցե՛ս զերիզապնդեայ մահազդեստս պարփակութիւն դժոխազնեայ կապանացս. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)
harsh to the ear, that has a disagreeable sound.
Դժուարալուր. անախորժ, կամ մթին. դառն, եւ դժուարիմաց.
very bad, wicked, atrocious, fierce, wild.
Դժնեայ խեռութեամբ. անսանձ. յանդուգն. մոլի.
Դժոխախեռ աղու եւ դագ բանիւքն վարէր։ Յանկարծակի ըմպահկելով դժոխախեռ յոխորտանօք հանգոյն մոլեկանացն։ Դժոխախեռ հայհոյութեամբքն. (Պիտ.։)
infernal.
Որ ինչ անկ է դժոխոց՝ ըստ ամենայն նշ. իբր Դժոխային, այսինքն տարտարոսական, եւ լիմպոսական.
Շինէ եկեղեցի յանուն սուրբ պետրոսի առաքելոյն՝ անպարտելի դժոխական առաջնորդի. (Արծր. ՟Դ. 11։)
Գերեն զհոգի առ դժոխական պողոտայն։ Երկամբք վշտաց դժոխականաց։ Նիգ դրանց դժոխականն յարկի. (Նանայ.։ Նար.։ Անան. եկեղ։)
Մարդկային շնչովն առ դժոխականսն ժամանեալ. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Կենդանացուցեր ի դադարմանէ դժոխական անբանութենէ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Ինքն մեռեալ տնօրինական, կայր ի բանդին դըժոխական. (Յիսուս որդի.։)
Դժոխական իրք, կամ տառապանք. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։ Վրդն. սղ.։)
Յեւայէ խաւար եւ քուն դժոխական, իսկ ի քէն լուսաւոր ճրագ աշխարհի. (Գր. սքանչ. առ կոյսն.) յամենայն նշանակութիւնս հայի։
what burns or is burnt in hell.
Կիզանօղ կամ կիզեալ ի դժոխս.
Առ ի հրաւիրումն դժոխակէզ այրմանն յաւիտենականի. (Անան. եկեղ։)
devoured by hell.
Կլեալ ի դժոխոց. ընկլուզեալ ի դժոխս.
Հոգիք դժոխակուլք. (Եւագր. լ։)
implacable, inexorable.
δύσερις contentiosus, morosus Ունօղ զհեռ դժոխային կամ դժնդակ. (շփոթի ի գրչաց եւ ընդ ԴԺՈԽԱԽԵՌ).
(Մախացօղք) են ստոյգ դժոխահեռ պատերազմողք։ Յոյժ օգտակարագոյն կենցաղոյս դժոխահեռդ է կորնչել այր. (Պիտ.։)
inexpugnable;
that war against the devil.
Դժուարակռուելի.
Լայնաձիգ եւ դժոխամարտ հին ասպարիզի հանդիսի. (Նար. առաք.։)
moved with much difficulty.
Յախտից ոմանց դժոխաշարժից եւ յարատեւողաց սկիզբն էառ. (Արիստ. որակ.։)
Ունակութիւն եղեալ ի նմա՝ տարրասցի, եւ դժոխաշարժ լիցի. (Անյաղթ անդ։)
infernally.
Դժոխապէս լցեալ չարեօք. (Պիտ.։)
cruel, fierce, very tormenting.
Դժոխատանջ եւ բազմազան հալածանօք. (Պիտ.։)
unruly, insolent.
Որպէս զձի ինչ անհաւան եւ դժոխերասան. (Բրս. հայեաց.։)
Իբրեւ զերիվար ոք դժուարահաւան եւ դժոխերասան. (Առ. որս. ՟Դ։)
haggard, rude, severe;
ugly, deformed.
Դժոխերես դժպհելով հային ի նա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26։)
hard, insupportable, intolerable.
obdurate, disobedient.
Դժուարընկալ. իբր դժուարաւ ունելի, կամ անսաստ. եւ Անհամբեր.
(Բարկացեալն) անգիտանայ զինքն, անգիտանայ զմերձաւորսն. դժոխընկալ է, թշնամանէ, հարկանէ. (Բրս. պհ. ՟Ա։)
Միանգամայն դժոխընկալք են՝ որք վտանգինն. (Բրս. յուդիտ.։)
Խտյտայ տղայն ի նեղահարութեանն, դժոխընկալ է ըստ բնութեանն բանդի. (Մաշկ.։)