cf. Վտտիմ.
Վտտեսցէ (կամ վատեսցէ) զնոսա, եւ բացուստ ի բաց հալածեսցէ՝ իբրեւ զունգ յարգի հոսեալ։ Ոչ եւս վտտեսցին ի սովոյ ի վերայ երկրի։ Եօթն ջլօք գալարովք չվտտելովք. (Ես. ՟Ժ՟Է. 13։ Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 29։ Դտ. ՟Ժ՟Զ. 7։)
to make lean or thin, to emaciate, to weaken.
Վտտեսցէ (կամ վատեսցէ) զնոսա, եւ բացուստ ի բաց հալածեսցէ՝ իբրեւ զունգ յարգի հոսեալ։ Ոչ եւս վտտեսցին ի սովոյ ի վերայ երկրի։ Եօթն ջլօք գալարովք չվտտելովք. (Ես. ՟Ժ՟Է. 13։ Եզեկ. ՟Լ՟Դ. 29։ Դտ. ՟Ժ՟Զ. 7։)
cf. Վրդովեցուցանեմ.
Աղէ՛ զարհուրեցո՛ դու զտունկ, վրդովեցո՛ զգետս։ ամենայն հոսանք փորձութեանց ոչ կարէն. իւիք վրդովեցուցանել զնա. (Թէոդոր. մայրագ.։ Իգն.։)
to alarm, to rouse, to disquiet, to trouble, to disturb, to perturb, to agitate.
Աղէ՛ զարհուրեցո՛ դու զտունկ, վրդովեցո՛ զգետս։ ամենայն հոսանք փորձութեանց ոչ կարէն. իւիք վրդովեցուցանել զնա. (Թէոդոր. մայրագ.։ Իգն.։)
to give to drink.
cf. Սրբան.
Նախատանաց ջեւրով տանջեալ, ընդ վայրարկուն փողով հոսեալ. (Շ. վիպ.։)
sent as a colony, dispersed, scattered;
vagabond, wandering;
colonist, planter.
cf. Վարդապետաբար.
Եւ սոքա յառաջնոցն վեհից ընդունին միշտ զհոսումն իմաստութեան իբր յաղբերէ բղխեալ վարդապետօրէն. (Շ. հրեշտ.։)
to dissipate, to disperse;
to volatilize, to exhale, to evaporate, to vanish;
— զմիտս ուրուք, to distract, to divert from, to turn from or away;
— զոք յարտօսր, to excite a person's compassion, to move, to affect.
διασκεδάζω, διαχέω dispergo, diffundo եւ այլն. Ցանել՝ ցրուել իբր ցնցմամբ կամ ցայտմամբ . հոսել. ցնցղկել. բղխել. սփռել. ծաւալել. եւ Վատնել. ծախել. հոսել. տարտղնել, դուրս տալ, ցրցնքել, երնել, հովի տալ.
to be dissipated, dispersed;
to be turned to vapour, to be evaporated, volatilized, exhaled;
tobe in one's dotage, to twaddle, to dote, to get heedless;
— յարտասուս, to melt in tears;
— մտօք, to be wrapt or absorbed in contemplation, to be absent in mind, inattentive.
ῤέω, ἑκχέομαι, διαχέομαι, συγχέομαι ruo, effluo, diffundo եւ այլն. որ եւ ՑՆԴԱՆԻԼ. Ցրուիլ. սփռիլ. հոսիլ. զեղանիլ. լուծանիլ. ցնորիլ. զբաղիլ. վատնիլ. տարտղնիլ.
dispersion, dissipation;
volatilization, exhalation, evaporation;
— գլխոյ, մտաց, inattention, distraction.
Զի՞նչ հողմ իմասցիս առանց բերման եւ ցնդման։ Սովաւ ողջախոհացուցանեմ զցնդումն հեշտութեան։ Զանձնիշխան կամացն զհոսումն եւ ի վայր ցնդումն։ Գահավէժ ցնդմամբ խարդաւանեալ ի վիհն. (Առ որս. ՟Ե. ՟Բ։ Յճխ. ՟Դ։ Շար.։)
Ցնդմամբ ալեացն՝ ծով զձուկն արտաքս ընկենլով։ Աղբիւր ի հոսմանէն ոդ դադարէ, եւ ոչ ջուրն ի ցնդմանէն։ Զօրէն նիզակի ունին զնշոյլս ցնդման լուսոյն. (Յհ. կթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։ Իգն.։)
to gush forth, to spout out.
Ի վիրէ կողիցն արիւն ցնցղկացեալ (կամ ցնցղացեալ) հոսէր. (Բուզ. ՟Ե. 28։)
cf. Ցնցղանամ.
Ի վիրէ կողիցն արիւն ցնցղկացեալ (կամ ցնցղացեալ) հոսէր. (Բուզ. ՟Ե. 28։)
pipe, conduit, duct, tube;
watering-pot;
besprinkling;
dispersion.
ՑՆՑՈՒՂ. որպէս ῤάσμα, ῤακτισμός aspersio σκόρπησις sparsio. Ցայտումն ցնցղկացեալ. ցօղումն. զօղ. բղխումն. հոսումն. ցնդումն. սրսկումն. ցոլք. ցաթկտուք.
reflection, reflex, reverberation;
sparkling, flashing, lightening.
(լծ. հյ. ծաւալումն. յն. սէլա՛ս. ճաճանչ) Ցոլելն. ցոլացումն. ցայտումն. հոսանք. բորբոքումն. արծարծումն. ցնցուղ հրոյ, լուսոյ եւ այլն.
Ցոլմունք հրեղէնք (փայլատակունք)։ Զորոտմունս կարկտաբերս, զցաւագին ցոլմունս։ Շանթք կիզանօղք, ցոլմունք ահագինք, հոսանք հրեղէնք. (Շար.։ Նար. ՟Ղ՟Բ. եւ Նար. առաք.։)
to disperse, to dissipate, to scatter, to spread;
to rout, to disperse, to put to the rout, to destroy;
— զտառս, to distribute the letters, to take down the types;
cf. Ցրեմ.
διασπείρω, σπείρω, κατασπείρω , σκορπίζω, διασκορπίζω, διασκεδάζω dissemino, dispergo, dissipo. Ցրիւ ցրել. ցանել աստ անդ. սփռել. ցնդել. հոսել. քայքայել. վատնել. փարատել. ի դերեւ հանել. տարտըղնել.
Ցրուեալ հոսէ զխորհուրդս մեր ի հոգս եւ ի զբօսանս աշխարհիս. (Մանդ.։)
dispersor;
dispersing, dissipating.
Հողմն հողոյ հոսիչ եւ ցրուիչ. (Բրսղ. մրկ.։)
dispersion, diffusion, scattering;
— մտաց, distraction;
— ուխտի, violation, transgression.
Ցրումն ամպարշտաց՝ թագաւոր իմաստուն. (Առակ. ՟Ի. 26.) յն. ցրիչ, կամ հոսիչ. λικμήτωρ ventilator.
rorifluent.
Որ բղխէ կամ հոսէ զցօղ, զանձրեւ.
to dew;
to bedew, to sprinkle or cover with dew, to besprinkle, to wet, to water;
— անձրեւ, to rain;
— արտօսր, to shed tears, to weep;
— բերանով, to sprinkle with the mouth;
ցօղէ, the dew falls;
ամպք զօղեցին ջուր, the clouds melted in rain.
եւ չ. στάζω tillo ῤαίνω, ῤαντίζω aspergo . իջուցանել կամ կաթեցուցանել զցօղ, եւ զանձրեւ, եւ զարտօսր. ցանել. սրսկել. հոսել. տամկացուցատել. թանալ. զովացուցանել. եւ Կաթել. իջանել ցօղոյ. շաղ կամ շաղի պէս կաթեցնել, ցրցըքնել, ցրցնքել, թրջել.
avoidable;
fleeting, transitory.
Մի՛ զփախչելին ժողովեսցուք, եւ մի՛ զայն՝ որ հոսի անցանէ։ Ընդ փախչելիսն իբրեւ ընդ կայունս յարմարին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։ Ածաբ. կարկտ.։)
to aid, to succour, to assist, to protect, to favour, to support, to sustain.
Զուրք բազումք հոսին ի լերանց, եւ խառնեալ օժանդակեն զգետն մեծ տիգրիս. (Խոր. առ արծր։)
Ջուր հոսեալ յականէ։ Ի քաղցր ականէս յայսմանէ բղխեցոյց աղբիւր յորդախաղաց. (Սարգ.։ Լաստ.։)
ԱՂԲԻՒՐԱՑՈՒՑԱՆԵՄ որ եւ ԱՂԲԵՒՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ, ԱՂԲԵՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. πηγάζω Բղխել եւ հոսել յիւրմէ. աղբիւրի պէս բխել վազըցնել. սատըր էթմէք.
Որք զքաղցրահամս աղբիւրացուցանեն զհոսանս. (Կիւրղ. կուս.։)
in four manners or ways.
Քառակի երիւք (երկոտասան թուով՝) առաք։ Աղբիւր գետոց քառակի։ Քառակի վտակացն հոսմունք։ Քառակի իրս իմաստից աւանդէ. (Տաղ.։ Ճ. ՟Ժ.։ Երզն. մտթ.։)
forty days.
Յառաջնում քառասնաւուծսն անդադար հոսանք արկածին եղեն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 29։)
of four streams.
Որոյ են վտակք կամ առուք եւ հոսանք չորք.
Քանզի սերովբէն բոցեղէն սրովն՝ քառավտակ հոսէր զհուրն. (Տաղ քրիստոսատրոյ.։)
fourth;
quarter, fourth part;
quarter of an hour;
*quadrant;
— լուսնի, quarter;
cf. Ժամ.
Քառորդն՝ երրորդին է յայտնագոյն։ Յորս առ ի քեզ քառորդ վտակ՝ յորդահոսան գետ հոլովի. (Անյաղթ պորփ.։ Շ. եդես.։)
Ի յեփրատայ պարագրելի՝ որ յա դինայ քառորդ հոսի. (Շ. վիպ.։)
craggy topped.
Բանակեալ էր մերձ ի քարագլուխն։ Զքարագլուխն բնաւ ոչ իմացան։ Դէպ ի քարագլուխն փախուստ առնէին, (կամ դէմ փախըստի ի քարագլուխն արարին), եւ սկսան յահաւոր բարձրութենէ վիմացն ի վայր հոսիլ. (Մամիկ.։)
rocky mountain.
Առ որս հոսի իռիս (գետ) ընդ միջոցն քարալերանց։ Սկիզբն եղենոս պոնտոսի ի միջոցս քարալերանց դադարեալ. (Ճ. ՟Բ.։)
Ի բարձրաւանդակ քարանձաւաց ի վայր հոսեալ։ Ի գահից եւ ի քարանձաւաց գահավէժ առնէին. (Յհ. կթ.։ Լաստ. ՟Ժ՟Գ։)
precipitated, fallen or thrown headlong;
struck with a stone, stoned;
— առնել, արկանել, to precipitate, to fling or hurl headlong;
to stone, to cast stones;
— լինել, to fling, cast or throw oneself headlong.
մ. Վիժեալ հոսեալ ի քարաժայռից կամ ընդ քարաժայռս. դահավէժ եւ հարեալ զքարի.
precipitation, falling headlong;
steep, precipice.
Քարավէժն լինել. Գահավիժումն, եւ Դարահոս վայրք, վախք. իբր յն. κρημνός praeceps rupes.
cf. Քարեղէն.
Կարկուտ քարեայ հոսեա՛ նոցին, եւ ըզպիծակ զօրաց քոյին. (Յիսուս որդի.։)
made of stone, stony, stone.
Կարկուտ քարեայ հոսեա՛ նոցին, եւ ըզպիծակ զօրաց քոյին. (Յիսուս որդի.։)
act of scraping, scratching or rubbing off;
abrasion;
cf. Քերիչ.
Իսկ զենոբէս՝ ի քերանսն, որ քերեալ լինէր ի կողս իւր, այնու կատարեցաւ։ Հասին քերանքն մինչեւ յոսկերս սրբոյն։ Տայր զմարմինս իւր ի քերանս տանջանաց։ Որպէս հուրն զժանգն յարծաթոյն սրբէ, եւ քերանքն յերկաթոյն։ Լլկանօք եւ քերանօք զարեան վտակսն հոսեցին։ Տատասկաւ տանջեալ, քերանօք քերեալ. (Եւս. պտմ. ՟Ը 13։ Ճ. ՟Ա.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Լմբ առակ։ Շար.)
cf. Քմախորժ.
Մորթովք տրջառոցն փողս պղնձիս ... լայնելով երգ հաւեղն եւ քմազարդիւն թնդ ռնգունսն հոսեալ հնչէր. թուի՝ հնչեալ ընդ քիմս. քթեն երգելով։
cube, die;
suffrage, vote, ball, ballot;
տուփ քուէից, urn, ballot-box;
տուփ քուէիւք, by an unanimous vote;
— արկանել, տալ ձգել, to vote, to ballot, to come to the vote, to poll.
town, city;
cf. Թագաւորեալ;
ի —ս, ընդ —աց —աց, —ի —ի, in every city or town, every where;
—է ի-, from one town to another;
մարտաքս քան զ—ն, out of town;
բնակիչք —ի, towns-people, towns-folk;
վիճակ, սահման —ի, township.
Շինէր քաղաք, եւ դնէր զանուն քաղաքին յանուն որդւոյ իւրոյ ենոքայ։ Ժառանգեսցէ զաւակ քո զքաղաքս հակառակորդացիւրոց։ Արք անօրէնք հուր հարին զքաղաքէ։ Ամնեայն քաղաքն ել ընդ առաջ Յիսուսի։ Ժողովեսցին երկու եւ երեք քաղաք ի մի քաղաք՝ ըմպել ջուր։ Պատերազմէր ազգ ընդ ազգի եւ քաղաք ընդ քաղաքի։ Սուրհանդակքն երթային քաղաք ի քաղաքէ ( քաղքէ քաղաք )։ Ծերքն եւ հայրապետքն ի քաղաքս քաղաքս ( զանազան կամ մէկ քաղքըներու մէջ )։ Տալ հրովարտակս ի քաղաքս քաղաքս առ զքրավար զօրավար։ Ի ժողովել բազում ժողովըրդոց եւ ըստ քաղաքաց քաղաքաց եկելոցն առ նա։ Պատուէր ետ քաղաքացն հրէաստանի մատուցանել զհոս քաղաքի քաղաքի.եւ այլն։
sweet, delicious;
mild, pleasant, agreeable, charming, amiable, affable, dear, be loved;
sweetness, honey;
— or —ցունս, sweetly, softy, gently, pleasantly, nicely;
— հայեցուածք, mild, looking;
— բնաւորութիւն, good temperedness;
— բարք, gentle manners;
— յիշատակ, pleasing remembrance;
— է տեսանել, it is pleasant to see;
— է նեաց, it is a pleasure for them to;
— է ինձ, I should like;
— էր մեզ տեսանել, we saw with pleasure.
Արբուսցէ առատութեամբ հոսանացն քաղցունց։ Այս զձեզ քաղցունս արասցէ եւ ուղղափառագոյնս. (Սարկ. աղ.։ Առ որս.։)
cf. Քաղցրաշունչ.
Զհոսանուտ բնութիւն ջրոյ հանդարտեցոյց քաղցրասիգ օդով. (Վանակ. յոբ.։)
to press, to squeeze, to extract, to wring;
to strain, to filter;
to drain, to cause to flow;
to exhaust, to drain, to use up, to empty;
— զբաժակ, to swallow up, to drain, the cup;
— զբաժակ մինչեւ ցմրուր, to drink the cup to the dregs, to swallow the pill;
— զամենայն մրուրս դառնութեան, բաղդին, to drain or exhaust the rigours of fate;
յինքն —, to suck, to imbibe, to draw in;
արտասուք յաչաց նորա քամէին, he wept bitterly;
հողմով —, to winnow.
Ծծելով յինքն քամեաց զանճառելի բանիցն ասացուածս (իբր սպունգաւ). (Ոսկիփոր.) (որ միացուցանէ զկրկին նշանակութիւնս)։ քամել. որպէս Քամիով՝ այսինքն հողմով հոսել, եւ Ուռուցանել.
cf. Քամուք.
ՔԱՄՈՒԱԾ ՔԱՄՈՒՔ. ὅρρος sereus humor, serum. Քամ. քամեալ եւ մնացեալ մրուր. մզեալն. մզումն. հոսումն.
pressing, ooze, residue;
residuum.
ՔԱՄՈՒԱԾ ՔԱՄՈՒՔ. ὅρρος sereus humor, serum. Քամ. քամեալ եւ մնացեալ մրուր. մզեալն. մզումն. հոսումն.
to lacerate, to tear in pieces, to rend asunder;
to separate, to detach, to divide;
— զոսկերս, to bone.
Զի քանցեսցի հոսմամբ ի դիջուենէն շնչակա ոյժքն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
soft, damp, moist.
(արմատ Փղձկելոյ. ) Լոյծ. խոնաւ. հոսանուտ.
froth, foam, scum;
slaver, drivel;
— օճառի, soap-lather;
— ի վեր բերել, to froth, to foam;
ի բաց առնուլ or բառնալ զ—ն, to skim, to scum, to despumate.
Որպէս զվիմաւ հոսի փրփուր, եւ կամ զնոճաւ հողմք. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)
resembling froth, foam-like.
Արիւն մեղաց յինէն վիժի, փրփրատեսակ շարաւ հոսի. (Ոսկիփոր.։)
ԳԵՏԱՎԷԺ կամ ԳԵՏԱՎԷԺՍ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. Ի գետ հոսել, իլ. ընկղմել, իլ.
Անկայուն ի հաստատութեանց։ Իբր զանկայուն հոսեալ սասանի. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ձ՟Ե։)
Տէր մեր էջ յերկնից ի հոսանուտ եւ յանկայուն յայս մեր բնութիւնս (որպէս Յովնան ի ծով). (Անան. նին.։)