to give oneself up to lechery or lasciviousness, to lead a dissolute life, to live in debauchery.
ἁσωτεύομαι, ἁσώτως ζόω, ἁκουλαστέω , ἁσελγέω luxurior, libidinosus sum, petulanter ago χαίνω hio, inhio. Պակշոտ լինել. անառակիլ. շուայտիլ. յիմարիլ տռփանօք. անկղիտանալ. բերանաբացեալ կալ. գէշ աչքով նայիլ, սիրահարիլ. առսըզլանմագ .... եւ այլն.
Առ պակշոտ յիմարութեան ցոփութեան բարոյիցն. (Ագաթ.։)
cf. Պակնում;
to feel giddy, dizzy or stupefied with fear.
Տեսանիցէք զարեգակն եւ զլուսին, պակչիցիք, յիմարիցիք. (Եփր. օրին.։)
overseer, surveyor;
tutor;
cf. Պահայոյզ.
Ո՞ւր են դպիրքն. ո՞ւր եւ խրատտուքն. ո՞ւր է որ ունի զհամար պահակերաց զմեծի եւ զփոքու ժողովրդեանն. (Ես. ՟Լ՟Գ. 18. ի լտ. ասի՝ վարդապետ տղայոց։)
Ո՞վ է՝ որ ունի զհամար պահակերացն, որ են գիշերապահքն. կամ որ համարի զվարիչս մեծի եւ փոքու ժողովրդեանն։
cf. Պահանջումն.
Պահանջումն. սաստկապահանջ համար. ստիպումն ի վճարել.
Դատարկաբանութիւն ի պահանջանս համարոյ ածէ. (Մաշկ.։)
to exact, to recover, to require, to claim, to lay claim to;
to examine, to discuss;
— զինչս, to claim, to challenge, to demand;
— ի դատաստանի, to require;
ի բաց — յումեքէ զոգին, to require one's soul of one;
— զամբարիշտս, to punish or chastise the impious;
վրէժս —, to avenge, to be avenged.
(որպէս թէ զ՝ի պահեստ եդեալն կամ զաւանդն եւ զփոխն յետս նահանջել) ἁπαιτέω repeto, requiro, exigo ἑξετάζω exquiro τίω, ἁποτίω vindico, ulciscor λαμβάνω capio Բռնադատել ի հատուցանել զպարտս. համար խնդրել. իրաւունս եւ վրէժս խնդրել. ճշդիւ հետազօտել. կէրի իստմէք
exigence, demand, recovery, request, requisition;
pretension;
discussion;
— անիրաւ, exaction, extortion;
յետս — ընչից, claiming, claim.
Ամենայն որ սպանանիցէ զԿայէն, ասէ, զեօթն վրիժուց պահանջումն լուծցէ։ Արի՛ք տեսէ՛ք ... զպահանջումն հակառակամարտին (այսինքն զվրէժն խնդրելի ի սատանայէ). (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. ի նեռն.։)
guard, guardian, inspector, superintendent, overseer;
sentry, sentinel;
—ք, guard, guards, garrison;
cf. Հմայեակ;
— այգեստանի, vineyard-keeper;
cf. Հրեշտակ.
φύλαξ, προφύλαξ custos, excubitor φυλάσσων qui custodit φυλάκισσα custos foemina. Որ պահէ զոք կամ զիմն՝ զգուշաւոր ոստիկանութեամբ. պահպանիչ. պէքճի. եբր. շմէր. (յորմէ շամրտացի, սամարացի)
Գումարէին զնա (ի) պահապան աշխարհի. (Եղիշ. ՟Գ։)
Ոչ է մարթ առնել հմայեակս եւ պահապանս. որ ճշմարտութեամբ չեն պահապանք, այլ կապանք հոգւոց նոցին. (Կանոն.։)
object serving to contain another or others, trunk, box, case, scrutoire, sheath, scabbard, cover;
*vestry-room;
— նամակի, envelope, cover;
— թղթոյ, pocket-book, portfolio.
(Պղատոն ասէ) որպէս ահա յումեմն ի պահարանում եմք (ի մարմնի). (Սահմ. ՟Ը։)
Ասէ եւ Պղատովն պահարան գոլ զմարմին բանականին անձին. (Սարկ. հանգ.։)
Թէ ոք քակտէ զպահարան հոգւոյն զմարմինն, ասէ պարտական լինել դատաստանի. (Երզն. մտթ.։)
Զպատուական մարմին նորա եդին ի պահարանի (դագաղաց) տանել յեկեղեցին. (Ճ. ՟Գ.։)
to guard, to mount guard, to garrison, to mount sentry.
Գիշերի իսկ արարեալ զլուսաւոր յարութիւնն, զի պահարկելոցն եւ գուշակելոցն ծանուսցէ զճշմարտութիւն իւր յիրացն կատարելոց. (Ագաթ.։)
abstaining, abstinent, fasting.
Ի Դանիէլի առիւծքն պատկառեցին վասն պահացող մարմնոյն. (Խոսրովիկ.։)
reserve;
keeping;
deposit, consignment;
maintenance, keep;
sequestration;
placed or kept in reserve;
— հօտք խաշանց, fattened sheep;
դնել ի —ի, to put in reserve, to reserve;
դնել ի —, to deposit, to consign;
to put in prison;
կալ or լինել ի — or ի —ի, to be in custody, in arrest, in prison.
Լուացումն մարմնոց, եւ պահեստ շաբաթուց. (Երզն. մտթ.։)
cf. Պահացող;
keeping, preserving.
Մի՛ երեւեսցիս մարդկան իբրեւ զպահօղ. (Մտթ. ՟Զ. 18։)
Էր սա այր կեղծաւոր, եւ երեւեցուցանէր ինքն զանձն իւր մարդկան պահող. (Բուզ. ՟Զ. 8։)
cf. Պահապան.
Հեթանոսացն պահպան անուն Ասորեստանեայցն (այսինքն շամրտացւոց)։ Խորանի մարմնոյս՝ պահպանաւ հոգւոյս։ Զքո յարմարեալ տաղաւարս պահպանաւ ոգւոյս. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Թ. ՟Ձ՟Դ։)
guard, defender, protector;
armour, cuirass;
preservative;
phylactery;
— զէնք, defensive armour;
— լանջաց, breast-plate;
— բազկաց, armlet, bracelet, leather gauntlet;
— բարձից, greaves, legpiece;
վերտ —, mail, coat of mail;
ջղեայ եւ կաշեայ —, leather-cuirass, buff jerkin.
ՊԱՀՊԱՆԱԿ. φυλακτήριον tutela. Որ ինչ պահպանէ ի փորձանաց՝ իրօք որպէս հոգեւոր զէնն. կամ կարծեօք ախմարաց, որպէս գրապանակն.
cf. Պահապանապետ.
Երկու ներքինիք արքային՝ որ պահպանապետքն էին մարդկանն. (Եսթ. ՟Բ. 21։)
conservatory;
post, post-house;
shelter, refuge, asylum.
Ամենայն բնութիւն մարդկան ստեղծուածոց՝ պահպանարան ստանան (սուրբ զխաչն). (Ոսկ. մտթ.։)
Որպէս թէ ի մասանցդ քոց կեցուցչաց՝ ի պահպանարան հոգւոյս ծածկութիւն լիով ունիցիմ։ Պահպանարան հանգստեան, հնարք նիրհման, յարմարիչ քնոյ. (Նար. ՟Ձ՟Գ. ՟Ձ՟Դ։)
cf. Պահպանական.
Պահպանողական աջով քո վերակացու լեր հոգւոյ սորայ եւ մարմնոյ. (Մաշտ.։)
preservation, guard, protection, defence;
maintenance;
observance, observation.
Պատարագ ճշմարտութեան է՝ օրինացն պահպանութիւն. (Իսիւք.։)
frost, ice;
sleet;
cold, icy, glacial, freezing;
հալիլ, լուծանիլ —ին, to thaw, to melt, to liquefy;
— ձուլել, to freeze, to ice.
Որ ի լըճին սառնամանեաց՝ զմարմին սրբոցըն պաղ ձուլեաց. (Գանձ.) այսինքն պաղեցոյց իբրեւ զսառն։
to beg with submission, to implore, to supplicate, to pray or entreat earnestly, to solicit, to beg for, to adjure, to beseech, to invoke, to intercede;
պաղատանս —, to address the most earnest entreaties.
Առ աննուազ լիութիւն փրկչիդ Յիսուսի Քրիստոսի՝ պաղատիմ մարդասիրութիւն. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)
Ընդ իւղաբերիցն արտասուս՝ զմարդկան բարձօղն արտասուաց՝ պաղատեսցուք արտասուօք՝ մաքրել զմեզ ի մեղաց. (Շար.։)
to freeze, to be frozen, to congeal, to coagulate, to thicken;
to catch cold;
— յերկաթս, to arm with cuirass.
Պաղէր այնուհետեւ ջուրն։ Մի՛ պաղելս մարմնոյ մեղկացուսցէ զհոգիս մեր. (Սիսիան.։)
՟Լ՟Թ. բիւր, եւ ՟Ե. հազար է համար զօրացն Յուլիանոսի՝ ամենեցունց պաղեալ յերկաթս. իմա՛ որպէս միաձոյլ երկաթապատ զրահաւորեալ։
shining pimple or eruption;
lustre, glitter, brilliancy.
Փայլիւն, եւ Փայլուն. τηλαυγής, -γές, αὑγάζων praefulgens, splendens, candidum. Բիծ եւ նիշ փայլուն իբրեւ զպաղ, կամ հանգոյն սառին. որպիսի է առաւելապէս սկզբնաւորութիւն բորոտութեանն՝ փայլուն պալարօք ի մարմնի. բշտիկ.
Եթէ լինիցի ի մորթ մարմնոյ իւրոյ նշան սպւոյ, կամ պալար, կամ պաղպաջ։ Ապա թէ պաղպաջն սպիտակ իցէ ի մորթ մարմնոյ նորա եւ այլն։ Սպւոյ, եւ պալարի, եւ պաղպաջոյ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 2. 4։ ՟Ժ՟Դ. 56։)
cattle-breeder.
Ի պաճարաբոյծ մարդկանէ, կամ յերկրագործ մշակացն. (Պիտ.։)
the gaining or procuring one's livelihood;
subsistence, maintenance;
food, victuals;
means, way, remedy, expedient.
Այլոց այլ ուրեմն սփռեցելոց ի պաճարանս հարկաւորաց։ Պաճարանք եւ հանգամանք՝ յանհնարից, արդարոց, եւ մարդասիրաց գործոց բաղձասցի ոք գտանել։ Համեստ պարկեշտիցն՝ շատ եւ մեծ ի պաճարանս կենաց՝ պատճառք են պարկեշտութիւնն։ Մահաբեր դեղոց պաճարանս գտին. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Զի եւ քան զթռչուն մի՛ ինչ արագութեամբ ի ձեռն պաճարանաց հնարից նուազանալ մեզ։ Եթէ շրթամբք՝ պիտոյից մարմնոյս պաճարանս մատուցանէաք. (Նիւս.։)
bestially, brutally.
Մտաւորն, որ պաճարապէս անփորձաբար նմանեաց, մարդ ի պատուի էր, եւ ոչ իմացաւ. (Անյաղթ հց. իմ.։)
to provide, to get, to come by;
to try, to endeavour, to remedy, to find means;
— զկեանս, to earn one's livelihood, to provide where with to live.
Արագլաց ձագք թռչելով՝ ամենայն ուստեք պաճարեն շահ՝ ծնողացն ի պէտս։ Որպէս զի հանգիստս դիւրավարս եւ հեշտութիւնս իւր պաճարեսցէ։ (Զճշմարտութիւնն) ամենայն զօրութեամբն պաճարելի է գտանել. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
Պաճարել շահս մարմնոյն։ Ի ձեռն հնարիցս այսոցիկ պաճարեաց. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Պաճարեմ.
Արագլաց ձագք թռչելով՝ ամենայն ուստեք պաճարեն շահ՝ ծնողացն ի պէտս։ Որպէս զի հանգիստս դիւրավարս եւ հեշտութիւնս իւր պաճարեսցէ։ (Զճշմարտութիւնն) ամենայն զօրութեամբն պաճարելի է գտանել. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել.։)
Պաճարել շահս մարմնոյն։ Ի ձեռն հնարիցս այսոցիկ պաճարեաց. (Նիւս. կազմ.։)
adorned, beautified, set off, decked, elegant;
jewel, trinket;
cf. Պաճուճան.
Որսայ զորդիս մարդկան անմտաց, եւ ի պաճոյճս յանցանաց զդստերս Եւայի։
bedizened, bedecked;
adorned, embellished;
studied, affected, finical;
emphatic, elegant, pompous.
Առանց պաճուճազարդ բանից ճշմարիտ պատգամքն (սուրբ գրոց)։ Զպաճուճազարդ ճշմարտութիւնսն (կամ ճարտարութիւնսն) որ ստեղծան ի մտաց, արհամարհեսցուք եւ այպանեսցուք. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Գ։)
successor, heir, inheritor, descendant;
noble, nobleman, prince, lord.
Պայազատս ազգաց հանգոյն բազմութեան ժամանակին յառաջ բերէին։ Կարգ ըստ կարգէ ի նոյն յեռեալ յարէ զնորին յետնոց պայազատացն զհամար։ Սոցա (այսինքն Մատաթիայի Յուդայ) պայազատք զիշխանութիւնն հրէիցն վերստին նորոգեցին։ Զորոց ամենեցուն իսկ (թագաւորացն Եգիպտոսի) քուրմքն ունէին զմատեանս ... ի պայազատաց ի պայազատս ակւանդեալ։ Ոչ եւս պայազատ ի պայազատէ ի քահանայական ազգէն կային քահանայք Աստուծոյ ... այլ աննշանաւորք ոմանք, եւ այլն. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
succession, inheritance, descent, lineage;
nobility.
Այնչափ պայազատութիւնք արանց մի ըստ միոջէ գրին։ Յառաջ քան զջրհեղեղն պայազատութիւնք ազգաց մի ըստ միոջէ ի տասաներորդ թիւ համարոյ ձգեալ։ Զնախնեացն պատմութիւն, եւ զեբրայական պայազատութեանցն։ Որոց պայազատութիւնն ունի զայսգունակ ձեւ օրինակի. (Եւս. քր. ՟Ա։)
guard, guardian;
cf. Պայ.
Անդէն վաղվաղակի թօթափեցան պայիկքն նախամարտիկք, որք պահէին զպարիսպսն։ Թօթափեցան ամենայն պայիկք նախամարտկացն ի պարսպէն։ Մարտ եդեալ ըստ պայիկսն. (Ղեւոնդ. ՟Ժ։ Ասող. ՟Բ. 4։ եւ ՟Գ. 10։)
clear, limpid, pure;
clear, serene, clean;
gay;
splendid, sparkling, brilliant, luminous, shining;
bright, polished, clean;
distinct, evident, plain;
illustrious, glorious, farfamed, renowned, celebrated;
ի հանդերձս —ս, arrayed in gorgeous apparel.
Կայր եղբայրն այն ի գունդս մարտիրոսաց կարգեալ, եւ պսակ պայծառ կայր ի գլուխ նորա. (Վրք. հց. ՟Գ։)
Ստօքն ճշմարիտն պայծառ լիցի. (Մխ. երեմ.։)
splendid ornament, embellishment, magnificence, glory.
Պատմէ ... զեկեղեցւոյ պայծառազարդութիւն խաչիւն եւ սեղանով, մարմնով եւ արեամբն տեառն. (Նար. երգ.։)
Տեսանե՞ս զճշմարտութեանն Աստուծոյ պայծառազարդութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
dressed splendidly, wearing brilliant garments;
luminous, glorious.
Անդ սիւնք եկեղեցւոյ պայծառազգեաց վառեալ՝ աստուածածագ հրոյն բորբոքմամբ միացեալք ի լոյսն անշիջանելի եւ սուրբ։ Պայծառազգեաց պսակեալք լուսով փառացն Քրիստոսի՝ ընդ սրբոց առաքելոցն եւ մարգարէիցն պարս. (Խոր. վրդվռ.։)
brilliant-winged, superbly feathered.
Սիրամարգ պայծառաթեւ. (Վեցօր. ՟Ը։)
very luminous, glittering, dazzling, refulgent.
Այժմ արեգակն պայծառալոյս ի վերինն հասեալ կամար. (Խոր. վրդվռ.։)
to brighten, to become clear;
to shine, to glitter, to sparkle, to be resplendent;
to shine, to render oneself illustrious, to flourish, to signalize or distinguish oneself, to be remarked, to become a person of note.
Պայծառասցին լապտերք հոգւոց մերոց։ Պայծառացեալ ի կամարս լուսեղէնս։ Պայծառացի՛ր եկեղեցի Աստուծոյ ընդ ճգնութիւն սրբոց վկայից. (եւ այլն. Շար.։)
clearness, light, brightness, splendour;
lustre, brilliancy, magnificence, glory, celebrity, renown;
magnitude;
vivacity, serenity;
limpidness, purity.
round loaf, bread;
honeycomb;
hen-bane.
Մեղու յարմարէ զպանս խորսխացն. (Լմբ. առակ.։)
cf. Պատանդ.
Ունիմք պանդանդ զքո մարդասիրութիւնդ. (Ոսկ. ղկ.։)
hotel, inn, hostelry, tavern.
Թէ օթէ մարդ ի պանդոկի ... իսկ եթէ թողու զգրաստ իւր ի պանդոկն, եւ այլն. (Մխ. դտ.։)
cf. Պանդոկ.
Թէ օթէ մարդ ի պանդոկի ... իսկ եթէ թողու զգրաստ իւր ի պանդոկն, եւ այլն. (Մխ. դտ.։)
glorious, praise-worthy, laudable;
magnificent, pompous, excellent, sumptuous;
sublime, illustrious, renowned, distinguished.
Առաքեցին զմեզ յԱղեքսանդրիա՝ ի լեզու պանծալի ի ստոյգ յօդանալ ճեմարանին վերաբանութեան. (Խոր. ՟Գ. 61։)
Այս է քո պանծալի աստուածաբանութիւնդ, մանաւանդ թէ յիմարութեանդ ցոյցք. (Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Պարծիմ.
Պարծիմք ի Քրիստոս Յիսուս, եւ ոչ ի մարմին պանծացեալ եմք. (Փիլիպ. ՟Գ. 3։)
cf. Պարծիմ.
Պարծիմք ի Քրիստոս Յիսուս, եւ ոչ ի մարմին պանծացեալ եմք. (Փիլիպ. ՟Գ. 3։)
to praise, to vaunt, to glorify, to sing the praises of, to extol, to cry or preach up, to exalt, to flatter, to laud, to commend.
Յոյժ չքնաղ իմն զՅովնան պանծացուցանէ քան զայլ մարգարէս։ Ոչ միայն զաղաղակն բարձրացուցին, այլ եւ բանիւ պանծացուցին. (Երզն. մտթ.։)
boasting, vaunting, bragging.
Եւ զի՞նչ (վստահութիւնն) իցէ. պանծութիւն՝ պարծանք (յն. մի բառ), համարձակութիւն. (Ոսկ. փիլիպ.։)
provision, viaticum, food, victuals;
victualing, providing, provisions, stores, equipment;
the Holy Sacrament.
Հաղորդեցուցանեն կենսացուցիչ մարմնոյ եւ արեան. որ եւ պաշար առ Աստուած ուղեգնացութեանն յիւրաքանչիւր ելս կատարածի կենաց. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
well provisioned or furnished;
— առնել, to victual, to provide, to store, to stock, to equip;
— լնուլ, to stock or furnish with all sorts of provisions.
Պաշարապինդ ելանել ի մարմնոյս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)