six-fingered.
ՈՐպէս մարդն յորժամ ծնանի միագլխի, եւ վեցմատնի. (Ոսկիփոր.։)
to make amends, to pay damages, to make compensation.
Որ դառնայ ի դաշանացն, վզենիկ, որպէս հրամայէ օրէնքն զվզենակ ստոցն։ Թէ բամբասէ մարդ զմարդ, եւ ոչ կարէ հաստատել, վզենկի։ Որք լուսով գողանան, վզենկին միայն։ Վզենկի երեսուն լիտր ոսկի. (եւ այլն. Մխ. դտ. ստէպ։)
quarrel, controversy, litigation, contention, difference;
cf. Վէգ.
highflown, arrogant, proud, saucy, insolent, haughty, fierce;
harsh, hard-hearted, cruel, inhuman, brutal;
cross, crabbed, surly, peevish.
Այնպէս իմն է ազգ մարդկան, վէս եւ ընդ հակառակս։ Անընդել, վէս։ Անընդելք, վէսք, ստամբակք, ամբարտաւանք։ Վէսք, բարկացօղք։ Ոչ կամեցաւ տէր ի հպարտս եւ ի վէսս. (Ոսկ. փիլիպ. է։ յհ. ՟Ա. 7. 8։ Ճ. ՟Գ.։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
to damage, to injure, to wrong;
to waste, to spoil, to destroy.
Նաւաստութիւն զմարմնոյ ունակութիւնս վթարէ. (Պիտ.։)
cf. Վթարումն.
Հանապազորդ մարմնոյ դադարումն վթարումն իմն միաբան գոյութեան, եւ լուծումն գործէ. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ե։)
waste, deterioration, ruin, destruction.
Հանապազորդ մարմնոյ դադարումն վթարումն իմն միաբան գոյութեան, եւ լուծումն գործէ. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ե։)
to have an abortion, a premature birth, to miscarry, to abort, to slink, to be brought to bed before time;
to flow, to run, to gush or spout out, to be shed, poured out.
Բարձեալ վիժեն զմարմինս նոցա կերակուր գազանաց։ Ծովահեղձոյց առնել զբազումս վիժելով ի նաւաց ի վայր. (Պիտ.։)
Արգելուլ զանիրաւութեանցն աղբիւր ցանկութեան, յորմէ վիժին անիրաւագոյն գործքն ի մարմինս եւ յոգիս։ Յորմէ իբրու յաղբերէ վիժին ցանկութեանցն եւ այլոցն ախտից առանձնաւորութիւնք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին. ՟Ա. 99։)
cf. Վիճեմ.
Ոչինչ ի մէնջ արուեստախօսեալ՝ մերոցն կարծեօք վիճաբանելով։ Վիճաբանելով մարանչին ընդ այլազգ քրիստոնեայս։ Որ ոք ունիցի ագարակ իւր, եւ ցանկայ զդրացւոյն ի նոյն յաւելուլ՝ վիճաբանելով. (Կորիւն.։ Խոսր.։ Շ. յկ. ՟Խ՟Ը։)
cf. Վիճեմ.
Ոչինչ ի մէնջ արուեստախօսեալ՝ մերոցն կարծեօք վիճաբանելով։ Վիճաբանելով մարանչին ընդ այլազգ քրիստոնեայս։ Որ ոք ունիցի ագարակ իւր, եւ ցանկայ զդրացւոյն ի նոյն յաւելուլ՝ վիճաբանելով. (Կորիւն.։ Խոսր.։ Շ. յկ. ՟Խ՟Ը։)
contentiously.
Որք ոչ վիճաբան ինչ ունին յաղագս այնր, թէ աստուած մարդկային իրացն հոգ տանի։ Ապա եթէ վիճաբարոք ի ներս գայցէ, զայս ասեմ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Անյաղթ պորփ.։)
having the same lot or fate;
copartner, sharer, fellow.
Հիւանդութիւնք՝ մարդկան կենացս վիճակակիցք են. (Նիւս. կուս.։)
Անմահք են հոգիք, եւ վիճակակիցք անմարմնոցն. (Լծ. կոչ.։)
Ամբարտաւանութիւնն ի մարդկանէ դեւս գործէ, եւ նոցին տանջանացն վիճակակից առնէ. (Լաստ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Վիճակեցուցանեմ.
Մատաթեայ զառաքելութիւն վիճակեաց, եւ ագաբեայ եւ տիմոթեայ զմարգարէութիւն։ Վիճակեցին զքաղաքն, եւ անկաւ վիճակն կուռնելիոսի։ Զպատմուճանն վիճակեցին՝ ու՛մ եւ ելցէ։ Վիճակեալ երկոցունց (թագաւորաց՝ պրս. եւ յն) զմեծ զաշխարհս հայոց բաժանեալ ծառայեցուցին։ Տեսանես զհանդերձսն մերկացեալ, զպատմուճանն վիճակեալ. (Լմբ. ստիպ.։ Տէր Իսրայէլ. փետր. ՟Ի՟Բ.։ Երզն. մտթ.։ Փարպ.։ Եղիշ. խաչել.։)
fond of disputing, contentious, quarrelsome, litigious.
Վիճասէր է ազգ մարդկան. (Ոսկ. գծ.։)
to dispute, to argue, to contest, to squabble, to wrangle, to discuss, to debate, to brawl, to quarrel, to attack, to fight.
contentiously.
Յառա՛ջ բեր զհարցումնդ. (միայն զի ճշմարտասիրութեամբ եղիցի, եւ մի՛ վիճողապէս. Աթ. ՟Ը։)
cf. Վէճ.
Դնէ վիճմամբ ի դիմաց մարմնասիրաց, թէ ոչ գոյ շհ յառաքինութեանց, եւ առնէ ինքն պատասխանի. (Նախ. ՟Ժ՟Զ։)
cut from stone;
cf. Քարահատ.
Վիմահատք եւս կոչին որդիք մարդկան. հայեցարու՛ք ի վէմն հաստատուն (յամուլն սառայ), յորմէ հատարուք. տեսանե՞ս զի վիմահատս կոչէ զծնունդս մարդկան. (Սեբեր. ՟Ը։)
stony, stone.
Քարեղէն. կճեայ. վիմական. վիմարդեան.
to become or grow rich, to thrive.
Վասն այնորիկ չքաւորի մարմնաւորօքն, զի դու փարթամասցիս հոգեւորօքն. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
generous, liberal.
Փարթամ շնորհօք, կամ ի բաշխել զշնորհ եւ զձիրս. առատաձեռն. մարդասէր.
at least.
Փարթար կամիմ, որ մանկամարդք իցեն՝ թէ արանց լինիցին. (Եփր. ՟ա. տիմ.։)
to embrace, to clasp in one's arms, to throw one's arms round, to hug, to fold or lock in one's arms;
to surround, to encircle;
— զմիմեամբք, to embrace mutually;
— զիւիք, to apply oneself, to give oneself up to;
— զփառօք, to be ambitious;
cf. Ծունգ.
Զորով փարեալ (կամ փարեաց) լոյսն համատարած՝ եւ խառնեցաւ ընդ ճառագայթս խաչին։ Որով փարեալ (կամ փարեաց) համարտարած լոյսն զկուսական անձամբ։ Լօյս փառաց փարէր զնոքօք։ Լուսազարդ փայլմամբ փարէր զնոքօք. (Ագաթ.։ Շար.։)
Փարի զմարդկային փառօք։ Զաստի խաւարաւ իբրեւ զլուսով փարել պտտրէ. (Բրս. հց.։ Խոսր.։)
pharisaical, hypocritical.
Սեպհական կեղծաւոր եւ քրիստոսամարտ փարիսեցւոց.
to desire, to wish, to long for, to want;
—է տեսանել զքեզ, he desires to see you.
Որում ցուցեր այսօր փափաքողին զվէրս մարմնոյդ։ Մայրն գոլով նորա, վայելչաբար յանձնէր զնա փափագողին։ Եւ ոչ շահավաճառ եղելոյ հանդիպել կարող է փափաքեցելումդ. (Շար.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։ Ածաբ. մկրտ.։)
cf. Փափկալի.
Հանեալ այնուհետեւ զմարդն ի փափկական հանգստեան դրախտէն։ Պահել զփափկական զայն դրախտ։ Ուր ճոխանայր՝ ադամըն հին՝ անդ փափկական. (Ագաթ.։ Յհ. իմ. երեւ.։ Երզն. ոտ. երկն.։)
fond of softness, of delights, dainty, voluptuous, effeminate.
Փափկասէր, արծաթասէր, մարմնոյ ստրուկ. (Լմբ. սղ.։)
love of delicacy, of delights, voluptuousness, effeminacy.
Մեհեան համարեսցիս զորկրամոլութիւն, եւ սեղան զոհից նոցա զփափկասիրութիւնն.. . զամենայն կերակուր՝ զոր փափկասիրութեամբ ախորժեսցես, մի՛ կերիցես. (Վրք. հց. ՟Բ։)
to soften, to render tender;
to take the greatest care of, to pet, to render delicate, soft;
— զծոմական աւուրս, to banquet on fast days.
Փափկացուսցէ զմարմին նորա իբրեւ զտղայոյ. (Յոբ. ՟Լ՟Գ. 25։)
Որ աստ զմարմինն փափկացուցանէ, ի յաւիտենական հանգիստն ոչ կարէ մտանել. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
delicacy, tenderness;
effeminacy, daintiness, delight, pleasure, voluptuousness;
— խղճի, scrupulousness of conscience, scrupulosity;
— իմաստից, niceties or delicacies of thoughts;
— սրտի, ախորժակի, delicacy of heart, — of taste;
— կերակրոց, luxurious feeding, delicacies, dainty meats, good living;
արօտք փափկութեան, pleasant pastures;
պարտէզ փափկութեան, garden of delights;
օր փափկութեան, holiday;
ի հանդերձս փափկութեան զարդարեալ, tastefully, daintily clothed or dressed;
ընկղմիլ ի —ս, to revel in voluptuousness;
cf. Հատանեմ.
Ի մեծութիւնս կամ ի մարմնոյս փափկութիւնս թաւալելով. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Զփափկութիւն կերակրոց եւ զսեղանոց արհամարհեաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։)
Եւ մեք դժուարին ինչ ձերոյն փափկութեանդ չերեւեսցուք։ Մի՛ զդրունս փակեսցուք ընդդէմ լուսոյն, զի բազմապատիկ վայելել մարթասցուք ի փափկութեան նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3. եւ 4։)
delicate, soft, dainty, voluptuous;
delicious, tender, nice, exquisite;
charming, gentle, graceful;
holy, sacred;
—ս, delicately, tenderly, gently;
— ախորժակ, fine taste;
— խիղճ, tender or scrupulous conscience.
Յաղթեցին հեշտութեանց մարմնոյ, եւ փափուկ կենաց. (Բրսղ. մրկ.։)
to cleave, to rend, to tear, to divide, to open, to break, to burst.
Վասն խաչին իսկ ասացեալ գտանի, թէ զկամարն երկնից փեռեկեաց. (Պիտառ.։)
Ի բաց փեռեկէ զդուրս, եւ հեղեալ զեղու զողորմութիւնն։ Փակեցին զգիտութիւնն յուսոյ եւ սիրոյ, զորս նոքա փեռեկին։ Զոր կարգաւոր համարեցայ ըստ կարի խուզողութեամբ եւս փեռեկել. (Լմբ. պտրգ.։)
to espouse, to marry a person's daughter, to be or become a son-in-law.
Առագաստ՝ յորում բանն փեսայացաւ ի մարմնի։ Առագաստ անճառելոյ բնակողին ի քեզ փեսայացեալ բանին. (Պրոկղ. ի կոյսն.։ Շար.։)
to marry, to give one's daughter in marriage.
bride's man, paranymph.
Չէ՛ մարթ ասէ փեսաւերաց պահել.. . Չէ մարթ փեսաւերացն ի պահս մտանել, մինչ ընդ նոսա իցէ փեսայն։ Զամենայն ինչ յովհաննէս իբրեւ զփեսաւէր այնպէս գործէր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 7։)
Օրիորդք առձայնեալ փեսաւերացն՝ առաքելոց եւ մարգարէից։ Է՞ր չէ փեսայն ի խորանի, կամ փեսաւէրքն ի տաճարի. (Շ. տաղ. եւ Շ. եդես.։)
cf. Փերեւերտեմ.
Թէպէտեւ յազգէն իցեն ծնեալ, եւ նորին յորջորջմամբ փերեւեթիցեն, յամենայնէ իսկ տարագիր լինին. (Ոսկ. գաղ.։ Զի ոչ եթէ իբրեւ ի թշնամեաց երկիր երթայցեն ի պատերազմ, այլ իբրեւ յիւրեանց երկրի փերեւետիցին համարձակ. Ոսկ. ես.։)
Իբրեւ զաղջկունսդ քո համարիս զմեղ, յորոց միջի փերեւեդեալ ճոխանաս. (Ղեւոնդ.։)
to dress oneself with studied elegance, with affected neatness, with too great attention to effect, to be very spruce or smart;
to bridle up, to strut, to carry proudly, to walk with affected dignity.
Զի ոչ եթէ իբրեւ ի թշնամեաց երկիր երթայցեն ի պատերազմ, այլ իբրեւ յիւրեանց երկրի փերեւետիցին համարձակ. (Ոսկ. ես.։)
Իբրեւ զաղջկունսդ քո համարիս զմեղ, յորոց միջի փերեւեդեալ ճոխանաս. (Ղեւոնդ.։)
to put or shoot forth, to cause to blow or blossom, to deck with flowers.
Նա՝ որ անսկիզբն, ի քէն փթթի մարմնով, սաղարթ տարածէ ընդ տիեզերս երկրի։ Լուսոյն սաղարթք ի հոգեւոր գարունս փթթեալ. (Շ. տաղ.։)
chief of the philosophers.
Էր մարտ մեծ ընդ Մովսէս, եւ ընդ Թէոդորոս կարնոյ եպիսկոպոս, զոր փիլիսոփապետն կոչէին. (Կաղանկտ.։)
pine-tree;
cf. Հաճարի;
beech-tree.
πίτυς pinus. Ազգ մայր փայտի՝ իբր սոճի եւ կուենի, ունօղ զմարխ եւ զխիժ, որպէս վայրի փսաղենի. չամ.
to fall, to fall or sink in or down, to crumble, to fall or go to ruin.
Ոչ մարդկեղէն զօրութեամբ փլաւ ճակատն (մադիտնացոյց ). (Ոսկ. ես.։)
cf. Փլուցանեմ.
Չանկանիցի՞ս ի մէջ եւ չփլուզանիցես զճակատսն սատանայի. զի ի քակելն զկռիւն մարդկեղէն՝ եւ նա վէրս առեալ գնայցէ։ Մտանիջիր բազում երախանօք ի պատերազմ, փլուզանիջիր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ եւ Ոսկ. եբր. ՟Ե։)
to stain, to foul, to sully, to maculate, to contaminate.
Որպէս պիսակն եւ բորոտն ի մարմին շաղախելով եւ փծելով. (Փիլ. լին. ՟Բ. 12։)
cf. Փծանք.
Մաքուր է ոգւով եւ մարմնով եւ լեզուով. (պահելով զսոսին՝) զոմն յանօրէնութենէ, զոմն ի փծութենէ, եւ զոմն ի հայհոյութենէ։ Իբրեւ զհասարակ փծութիւն ի բաց հալածելով. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
elephant's tusk, ivory.
Բազում ինչ անսրբոց (կենդանեաց ) առաւել պատուական է մարդկան՝ քան զսրբոց, որպէս փղոսկր (կամ փղուէր ), եւ ապրշում եւ ընձենի. (Կանոն.։)
producing thorns, spiniferous.
Փշաբոյս արարաք ոչ միայն զերկիր, այլ եւ զմարմինս, եւ զհոգի առաւել քան զմարմին. (Եղիշ. ի չրչր. եւ Եղիշ. ի խաչել.։)
Զփշաբոյս (կամ զփշաբեր ) մարմին լցո շնորհօք, զարգացո եւ պտղաբերութիւն փախարկեա. (Եփր. աղ.։)
to grow thorny, to bristle with thorns;
to have one's hair stand on end from terror, to be horror-struck.
thorny;
cf. Փշակերպ.
Եհաս նոցա փշատեսակ խշատեսակ խոշորութիւն վշտաց եւ գերութեանց։ Որքան ի մարմին իցեն, փշատեսակ մեղացն գործովք խոցոտեն զանձինս եւ զբազումս. (Երզն. մտթ.։)
crumbs, scraps, small bits, morsels.
Խնդրեսցուք զմարդասիրութեան նորա զփշրանս. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ե։)
astringency, acrity, acerbity.
խցկին մարմնոյն գաղտ շնչահանքն ջրին փոթոթութեամբն. (Մխ. բժիշկ.։)