ἁνελεημοσύνη, τὸ ἁνηλεές, ἁπανθρωπία. immisericordia, inhumanitas. Անողորմած կամ անողորմն գոլ. անմարդութիւն։
Պէտք մարդկան հրով անուշանայ. (Յճխ. ՟Թ։)
Պահք աղ են, որ անուշացուցանեն զեխութիւն հոգւոց եւ մարմնոց։ Անուշացուցանեն զնա պահք ի ճաշակս սրբութեան. (Յճխ. ՟Թ։)
Ի մարմնական ատեանն եւ յաստուածայինն՝ արդարն անպատիժ է. (Լմբ. առակ.։)
Բարիոք է անստացուածութիւն, եւ ընչիցն արհամարհանք. (Ածաբ. աղքատասիր.։)
Ստասցի զանստացուածութիւն, եւ ընչից արհամարհութիւն. (Նիւս. սքանչ.։)
Միտքն սիրէ զանստացուածութիւն, եւ մարմինն պահանջէ զպիտոյսն. (Լմբ. սղ. եւ այլն. Վրք. հց. ձ. ստէպ։)
Զճշմարիտ ուրախութիւնն զանվախճանականն զանթառամականն. (Ոսկ. ես.։)
Վնասակարացն ընդ անվնասակարսն չմարթի բնակել. (Եզնիկ.։)
Անվշտութեան իւրացոյց իւր զվիշտս մարմնոյն. (Պրպմ. ՟Խ՟Ե։)
Յարմարումն իմն գոլով պատճառաց անվրիպութեանց. (Նիւս. բն.։)
Եղիցի առ ի մարդկանէ վայելչաբար անփառացի՝ յաղագս շրջապատեալ սփածմանն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34։)
Զեղծումն գործել անօգտակարաւ։ Յանօգտակարիցն համարել դասու. (Պիտ.։)
Դոքա էին որդւոցն իսրայէլի՝ ըստ բանին բաղաամու՝ ապստամբեցուցիչք, եւ արհամարհիչք բանին տեառն ի բեղփեգովր. (Կիւրղ. թուոց.։)
Ոչ տեսանէ մարդ զերեսս իմ, եւ ապրէ. (Ել. ՟Լ՟Գ. 20։)
Սակաւուք զառաւելագունացն ճշմարտութիւն բերիցեմք. (Ագաթ.։)
Հոգին միայն՝ առընթերակացիւ մեղուցեալ մարմնոյ. (Եպիփ. յար.։)
Յայտ առնէ եւ զմոլորութիւնն առընթերակաց ճշմարտութեանն. (անդ. ՟Բ. 21։)
ԱՌԿԱՅԾ եւ ԱՌԿԱՅԾԵԱԼ ԱՌԿԱՅԾԵԼԻ. Ի փոքր կայծ իմն վերացեալ. նուազեալ, նուաղեալ, մերձեալ ի շիջումն. պլպլացօղ, մարելու մօտ.
Ի բաց բառնալով զամենայն զայսպիսի աստուածարարութիւն, ի ճշմարիտ էութիւնն Աստուծոյ կոչեաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
ԱՍՏՈՒԱԾԱՐԵՄ. չ. կամ ԱՍՏՈՒԱԾԱՐԻՄ. ձ. ἑνθουσιάζω, ἑπιθειάζω divino, fanatico furore ago, limphor Աստուածազգեստ լինել. լինել իբրեւ ի հիացման. յափշտակիլ հոգւո. մարգարէանալ. արտաքոյ ելանել անձին. կոկոզանա. մոլիլ. մոլեգնիլ.
Յերկնային տռփանացն յափշտակեալք՝ աստուածազգեստք լինին։ Խնդալից զուարթանան եւ աստուածարեն։ Յորժամ աստուածարեսցէ ինչ ժամանակ, անդրէն դառնայ առ ինքն։ Մարգարէական ոգի ամենայն աստուածարի, եւ աստուածային մոլութեամբն օրէնսդրէ։ Ընդ ձեւով մարգարէութեան մտեալ ղօղեսցէ, աստուածարել եւ ըմբռնել թուելով. (Փիլ. ստէպ։)
Աստուածարեալ մարգարէք, կամ վեհք, կամ մարտիկք. (Նար.։)
Բարձեալ ի վերայ աստուածարեալ բազկաց իւրեանց զմարմինն ամենասուրբ. (Դիոն. թղթ. ՟Ժ՟Ա։)
Ոչ միայն աստուածարեալ մարմնովն սքանչելագործէր. (Սարկ. հանգ.։)
Արածանէին անդ ձկնակերպ մարդիկ. (Պտմ. աղեքս.։)
Մի՛ երկարութիւն համարելով ձանձրասցիս ի շահաւէտ բանցս արդիւնականութենէ. (Երզն. քեր.։)
Արդիւնաւորեալ պտղաւորեաց զանդաստանս ոդւոց մարդկան. (ՃՃ.։)
Զմարզպանութեանն արդիւնաւորել անուանակոչութիւն. (Արծր. ՟Դ 11։)
ԱՐԵԱՆԱՌՈՒ կամ ԱՐԵԱՆ ԱՌՈՒ որ եւ յոքնակի ասի Առուք արեան կամ տարեանց. Առօղ զմասն նոյն արեան, կամ ունօղ զնոյն առու արեան այլոյ. այսինքն ազգական համարիւն.
Ոչ տեսի ես զերեսս մար դոյ, բայց միայն զարհիեպիսկոպոսին. (Վրք. հց. ՟Ե։)
Չէ՛ մարթ իմանալ, թէ միաբար իցէ, եւ կամ թէ բազմաբար, եւ փոխանակ միաւորին զբազմաբարն դնէ. (Կիւրղ. ծն. եւ Կիւրղ. թագ.։)
Բազմայեղանակ նախագուշակ մարգարէիցն քարոզութեամբ. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
Բանասիրաբար ընթերցի՛ր (ո՛վ հրէայ՝ զմարգարէս). (Պրոկղ. ծն.։)
cf. Քերովբիմ.
Ի վերնայարկն սորա հիանշմար քերոբիմբք, եւ ստորակայն ախճապակք. (Տաղ.։)
Դէմք քերովբիմացն ի միմեանց կողմ հային։ Կառս Աստուածոյ զքերոբիմսն նկարագրէ։ զսերովբիմն, եւ զկնի զքերով բիմն մերձաւոր սերովբէից։ Բազմակամբք քերովբէիւք։ Անպատում աթոռ ասիուածութեանն ասէ զքերովբէսն։ Քերովբէից, եւ մարմնաւոր քերովբէ. (Փիլ.։ Առ որս.։ Սարգ.։ Անյաղթ բարձր.։ Խոսր.։ Շար.։)
cherub;
cherubim.
Ի վերնայարկն սորա հիանշմար քերոբիմբք, եւ ստորակայն ախճապակք. (Տաղ.։)
Դէմք քերովբիմացն ի միմեանց կողմ հային։ Կառս Աստուածոյ զքերոբիմսն նկարագրէ։ զսերովբիմն, եւ զկնի զքերով բիմն մերձաւոր սերովբէից։ Բազմակամբք քերովբէիւք։ Անպատում աթոռ ասիուածութեանն ասէ զքերովբէսն։ Քերովբէից, եւ մարմնաւոր քերովբէ. (Փիլ.։ Առ որս.։ Սարգ.։ Անյաղթ բարձր.։ Խոսր.։ Շար.։)
cherubic.
Ճոխանայ ի քերովբէական կառսն, եւ նստի ի բարձսն մարիամու. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
to drive away, to repulse.
Քերքելով չարչար զմարդն ի կենցաղոյս (դեղատուութեամբ)։ Խեղդիւք եւ հեղձուցմամբք քերքերաց զանթիւս ի կենցաղոյս։ Ի կենաց քերքի. (Պիտ.։)
to detach, to separate, to extrange, to remove, to take away;
— ի ստենէ զորթն, — զմանուկն ի կաթին սովորութենէ, to wean;
— զսիրտ յաշխարհէ, ի հեշտութեանց, to wean or detach one's heart from worldly matters.
Կամէր զնա քեցել ի ճշմարիտ եւ յուղիղ կրօնիցն. (Աթ. անտ.)
Զաւազակութիւն կամ զմարդագաւութիւն յինքեանց ի բաց քեցել. (Խոր. ՟Բ. 6։)
Զմարդկան չարչարանս ի բաց քերցեցտք. (Մխ. դտ.։)
detachment, separation.
Իբր յանջատումն եւ ի քեցումն ահա խորհի։ Իբրու ի գղեցիկ մարց քեցումն ի ստեանց պատանեացն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 135։ Մագ. ՟Ի՟Զ։)
belching, eructation.
Ոչ մարսելոյ նշան է զյաճախ քերքուրտս հանել. (Բժշկարան.։)
sectarian.
Հայեցեալ ընդ այն քէշակարկատին պարսից ... մարդկօրէն բարուք զքէշն կարկատէ, եւ յղութեամբ եւ ծննդեամբ զկրօնսն կցկցէ. (Եզնիկ.։)
Զմարմին ոջլոտ խաւողախոտով շատ եփեա՛. (Բժշկարան.։)
Խեղճ ունել ոչ այլում լծակից լինել յաղագս ճշմարտութեանն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Ունելով ի ներքս զխեղճ մտացն չարչարէր զմարդն յուտելն զպտուղն. (Ոսկիփոր.։)
Գոգցես խրոխտական իմն կարծեօքն եւ ձեւով մարմնոյն այսպէս ցուցանէր զինքն ամբարտաւանութեամբ լի փքացեալ. (Պիտ.։)
Կորուսանես ասէ մարգարէն զստութեան խօսողսն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Քանզի է ճշմարտապէս ի վերուստ, եւ խօսող տատրակ. (Մեկն. ղեւտ.։)
Աթոռ արարեալ երկաթի ծալածոյ, եւ ոտք են ոտից մարդոյ նման. (Կաղանկտ.։)
Ծաղկալից համապայծառք թեւք (սիրամարգի). (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)
Իբրեւ ծծումն օդոյ՝ մարմնոյ տացի կենդանութիւն. (Վրդն. սղ.։)
Ծնունդ չար զհայր իւր անիծանէ։ Ծնունդք եւ որդիք ձեր։ Ծնունդք նոցա ընդ նոսա։ Զծնունդս ենակայ։ Ի ծննդոցն ռափայ կամ սկայից։ Ծննդեամբք որովայնի, եւ ծննդեամբք խաչանց քոց։ Օձք ծնունդք իժից։ Եւ ահա ծնունդ մարախոյ գայր։ Մի՛ եղիցի ծնունդ որթոյ։ Գիտէի ոչ զնա, թէ ծնունդ որթոյ։ Գիտէի ոչ զնա, թէ ծնունդ իցէ սոցա. եւ այլն։
Արարատեան աշխարհիս ծնունդք (մարդիկ)։ Աշակերտք արդար վաստակոց, եւ ծնունդք առաքինութեան. (Յհ. կթ.։)
Զորս ի ծնունդսն սկայամարտութինս. (Դիոն. թղթ.։)
Լւեալ գլալիւն. (մանկանցն՝ հանդերձ մարցն կականմամբ. Խոր. ՟Բ. 80։)
ԿԱՐԾԻ. դիմազ. Թուի. երեւի. համարեալ լինի. կարծիք են.
Եթէ կարճիչք յանցանաց էին դեւք, ոչ երբեք զմարդիկ ի կռապաշտութիւն յօժարեցուցանէին. (Եզնիկ.։)
Իսկ զայլսն՝ որ ի նոցանէն գործեցան ստեղծուածքն եւ կենդանագրածսն՝ աստուածս համարեցան. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Աղբիւրդ լուսոյ մերիամ, հայցեսցե՛ս յորդւոյ քումմէ՝ պարգեւել զկեցուցաբեր փրկութիւն իւր՝ ամենայն ճշմարիտ երկրպագուաց իւրոց. (Պետր. սիւն.։)
Որպէս ասեն իմաստունք. ՟Ժ՟Դ կլիմ անբնակ է մարդկան։ Յոթերորդ կլիմն, որ է երկրորդ բաժին երկրի. (Վրդն. պտմ. եւ Վրդն. ծն.։)