to reflect, to ponder, to think, to revolve, to meditate, to consider;
to imagine, to form an idea of, to suppose;
to consult, to deliberate;
to explain, to expound, to comment upon;
to administer the sacraments;
to celebrate mass.
Քննեցաք զփոքունս ընդ մեծամեծաց, եւ խորհրդածեցաք զմանունս։ Ի ժամանակի պարապորդ եւ ուղիղ զայս խորհրդածեցից ձեզ. (Լմբ. պտրգ.։ Վրք. ոսկ.։)
Սեղանն սրբութեան զմիասնականութիւն սուրբ երրորդութեանն խորհրդածէ։ Խորհրդածի եկեղեցի եւ նոյան տապանին։ Այսոցիկ բիւրապատիկ բարեաց աղբի՛ւր խորհրդածի սուրբ եկեղեցի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
thought, reflection;
deliberation;
secret;
mystery;
administration of the sacraments;
celebration of mass.
Պետրոս խորհրդածութեամբ զտաղաւարացն եւ զերրորդութեանդ քո խորհուրդ գուշակէր. (Գանձ.։)
mystical;
mysterious;
sacramental;
emblematical, symbolical;
rational, thinking, prudent;
adviser, counsellor;
— իմաստ, rhapsody, religious rapture.
Առաջնորդութեամբ մղի պատերազմ, եւ օգնականութեամբ խորհրդական (կամ խոհական) սրտի. (Առակ. ՟Ի՟Դ. 6։)
Ի սմա բնակէ խորհրդական երրորդութիւնն. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
ԽՈՐՀՐԴԱԿԱՆ. μυστής, συμμύστης mysta, mysteriorum consors. Խորհրդածու կամ կատարիչ եկ հողորդ սուրբ խորհրդոց, նուիրական անձն.
deliberation, council, consultation;
mystery, sacrament;
mysticalness, mysteriousness;
wisdom, prudence, wariness, cautiousness.
Որպէս Գաղտնի խորհուրդ սուրբ հաղորդութեան. կատարումն սուրբ խորհրդոյ պատարագի.
mysterious.
Այսպէսորդիք (անպիտանք) խորհրդակիր հարցն եւ մարց հրեայք. (Համամ առակ.։)
adviser, counsellor;
confident.
σύμβουλος, συμβολευτής consiliarius κοινωνός particeps եւ συνέδριον consessus կամ բայիւ συμβουλεύω consulo. Խորհրդական. ատենակալ. եւ Խորհրդատու. համախոհ. հաղորդ գաղտնեաց, եւ գործակից. ի մարդկայինս եւ աստուածայինս.
to consult, to confer, to hold a parley or conference.
ὀμοουσέω consentio κοινωνός ειμι particeps sum. Հաղորդ լինել խորհրդոց կամաց եւ գաղտնեաց.
council, consultation;
conference, parley;
confidennce.
Որ զկերպարանն աստուածային ստեղծեալ երրորդութեանդ խորհրդակցութեամբ. (Շար.։)
corner;
compartment, division, pigeon-hole;
chess-squares, chequers;
niche;
cell, partition;
nook, lurking-place, hidden corner;
hollow, cavity;
— հանդերձիկ, fold, plait, crease;
— երեսաց, ճակատու, dimple;
wrinkle, puckering;
— ծովու, gulf, bay;
creek, cove;
— նաւի, hold of a ship;
— լերանց, cave, cavern;
— կենդանեաց, den, haunt, lair;
— թռչնոց, eyrie, nest;
ի — մի, in a corner;
— զխորշիւ իջանել, to fold, to plait, to crease;
to become wrinkled, to knit the brow;
—ս քաղել, to fold variously;
—ս —ս գործել, to make smnall rooms or cells;
to gather, to plait;
—ս արկանել յայտս, to wrinkle, to pucker.
թագուցին ի խորշս կողմանցն անջուր ջրհորոց։ Յոնան իջեալ ի խորշ մի նաւին՝ ննջէր եւ խորդայր։ Խորշս խորշս գործեսցես զտապանն։ այս գործ էր մեքենովթացն. Խորշք ի մէջ առանցիցն առիւծք եւ եզինք եւ քերոբք։ Խորշքն եւ անջրպետք եւ որմք նոցա։ Երկայնութիւն անջրպետին ընդդէմ խորշիցն. եւ այլն։
sun-burnt, parched by excessive heat, or by a burning wind;
— առնել, to burn, to parch;
— լինել, to be burnt, parched.
Խորշահար եղեւ ցրեանն։ Եւ ոչխորշակահար լիցին յարեւու։ Ապրեցաւ ի խորշակէ որդի իմաստուն, խորշակհար լինի անարանի որդի անօրէն. (Յովէլ. ՟Ա. 1յ։ Ես. ՟Խ՟Թ. 10։ Առակ. ՟Ժ. 5։)
to suffer, to be afflicted;
to sympathise, to have pity or compassion on;
to entreat earnestly;
to be roasted.
Մեք որ չարքս եմք, թէպէտեւ թշնամանիցեն որդիքն, խորովիմք զնոքօք։ Կարի խորովիմ ձեօք (կամ զձեօք). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։ ՟Բ. 4։)
to bruise, to crack, to break, to crush, to dash to pieces;
— զթշնամին, to crush, to bear down, to defeat, to rout, to put the enemy to flight;
— զգունդս, to disband the troops;
— զդուռն, to force open the door;
— զգլուխ, to break the head;
— զմարմինն, զանձն, to mortify one's flesh, to do penance.
Դադարեցէք լալովդ խորտակել զիմ սիրտ. (Բրս. գորդ.։)
wound, sore, ulcer;
wounded;
— խորամուխ՝ կարեվէր, deep, mortal wound.
Ոչ շատանամ միով խոցին ... դի՛ր դեղ հոգւոյս խոցոյս ներքին. (Յիսուս որդի.։)
to wound, to pierce, to stab;
to prick, to smite;
to pierce or cut to the heart.
Նետիւք խոցել զիմ թշնամին. (Յիսուս որդի.։)
to wound severely, to cover with wounds;
to prick the conscience.
act of wounding severely.
Սկսաւ եփրեմ հանել ի խոցոտումն զորդիս իւր. (Ովս. ՟Թ. 13։)
cf. Խոցուած.
Յոբ ոչ այնչափ խոցումն ընդունէր ի յոգին ընդ որդւոցն եւ ընչիցն կորստեան, որքան ընդ բարեկամացն եւ կնոջն զայրացուցանօղ բանից. (Շ. թղթ.։)
to search, to inquire, to seek diligently, to hunt after, to pry into;
to shear, to shave;
to cut off;
to strip off.
Զաւելորդնսն խուզել ի սատանայէ. (Եփր. աւետար.։)
Խուզելի է զբոլոր առաջիկային խորհուրդ։ Զոր յաղագս հօր եւ որդւոյ խուզեսցուք բան։ նշանք եւ արուեստք աստուծոյ հաւատով զօրանան, եւ ոչ խուզին բանիւք։ Ասասցեն մեզ դառն խուզօղքն. (Կիւրղ. գանձ.։ Պրպմ. ձ։)
Պա՛րտ է ոչ խուզել զանօրէնութիւն առաջնորդին, այլ իւրոյ գործոյն ուշ դնել։ Մի՛ ինչ զառաջնորդին զանօրէնութիւնն խուզել. (Բրս. հց.։)
little;
— ինչ, — մի, a little, very small quantity, however little;
— ինչ ժամանակ, a short time;
— ինչ իրք են, there is very little;
ի — վայրկենի, in a moment, in an instant.
Սոյն իմս եւ խուն իմաստութիւն. (Յիսուս որդի.։)
"cf. Խոյս տամ."
Խուսափեաց էշն ի ճանապարհէն։ Ոչ գոյր խուսել յաջ կամ յահեակ։ Խուսեալ մնացորդացն՝ փախեան։ Մի՛ խուսիցէք յերեսեաց առանձինն ի տեղի անապատ. (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 23. 26։ Դտ. ՟Ի։ 47։ Օր. ՟Ի. 3։ Ղկ. ՟Թ. 10։)
to assemble, to muster;
to collect, to gather;
to augment, to enlarge.
Ամենայն ուստեք յորդորեալ խռնէ զնոսա՝ միտ դնել բանիցն ասացելոց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։)
cf. Խռովարար.
Որ արկանէ զխռովութիւն. խռովարար. Սոքա են հակառակայորդորք, խռովարկուք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
wind-pipe;
larynx.
λάρηγξ guttur. որ եւ ԽՌՉԱԿ. Անցք շնչոյ ի կոկորդի, մեծ շնչափող. որ եւ գործարան ձայնի.
boisterous, impetuous, high, violent (wind)
hard mouthed, intractable, untamable, ungovernable;
inflexible, obstinate, pertinacious, impetuous, headlong, fiery, rebellious;
— երիվար, fiery, spirited, high-mettled steed, courser or charger.
Խստերախ ժողովուրդ. (Ագաթ.։ Յիսուս որդի.։)
observance, ceremony;
superstition;
prognostic, augury, omen;
oddness, imparity.
παραστήρησις observatio. Խտրելն. Խտրութիւն. խտիր. ճիշդ դիտողութիւն եւ պահպանութիւն անզանազան իրաց, եւ աւելորդ գուշակութեանց. եւ Որոշումն. ընտրութիւն. Խիղճ, կարծիք. Սովորութիւն. աւանդութիւն.
interval, space;
division, separation;
distinction, difference;
— ընդ մէջ անկանիլ, to interpose;
to interfere, to intermeddle.
Ցուցանէ զինքն զուգեալ ընդ ծնողին, եւ ոչ իսկ բնաւ լինել խտրոց ի միջի։ Պատկեր եւ փառք աստուծոյ ասի որդի եւ մեք, այլ բազում է խտրոց միջին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 29.) (որ հայի եւ ի ՟Ա նշ։)
Եւ ոչ մի ինչ ի դէպ է ի միջի խտրութեան դնել ընդ հայր եւ որդի. (Ոսկ. տիտ.։)
cf. Խրախանամ.
Այլ ի սնոտիս այս ծիծաղիմ. (եւ խրախճանամ ի վնաս անձին. Յիսուս որդի.։)
shout of encouragement or incitement, encouragement, comfort, incitement;
encouraging, animating;
exhorting;
— տալ՝ մատուցանել, to encourage, to give heart to or inspirit, to rouse, to excite, to urge on;
— բառնալ՝ հարկանել, to shout encouragingly;
— առնուլ, to take heart, to cheer up, to take courage.
ἅλειψις exhortatio incitatio βοή clamor. (որպէս թէ Խրախ յոյս) Ձայն յուսադիր. քաջալերութիւն. յորդորումն. գրգիռ յառաջ խաղալոյ. յորդորանք, սիրտ տալը՝ առնելը.
ԽՐԱԽՈՅՍ ԲԱՌՆԱԼ, կամ ՀԱՐԿԱՆԵԼ. որ եւ ԽՐԱԽՈՒՍԵԼ. βοάω, ἁναβοάω clamo, reclamo κατάρχω praecentorem ago, auctor sum etc.. Գոչել. ձայն արձակել յորդորական.
rejoicings, feasting, entertainment;
—նս առնել, to feast, to hold a feast, to give a banquet.
Զաւակն՝ որ խոստացեալ էր ի խրախունս հրեշտակաց՝ ի ձեռն միջնորդին. (Եփր. գաղ.։)
cf. Խրախոյս.
Խրախոյս. յորդոր քաջալերութեան. Յամբողջ յաղթութեանն տալ խրախուսանս։ Յայտէր խրախուսանօք, իբրու թէ ինքն իցէ տուիչ յաղթութեանն. (Պիտ.։)
to encourage or excite by mutual shouting, to call loudly, to address with a loud voice;
to encourage, to give courage to, to raise the spirits of, to reanimate, to excite, to incite, to embolden.
ԽՐԱԽՈՒՍԵԼ. ն. Քաջալերել. յորդորել. խրախոյս տալ.
Խրախուսին յոգի արութեամբ։ Ի քեզ իսկ աստուած համայնիւ խրախուսեալ։ Աջ քո ի վերայ որդւոյ մարդոյ ի քեզ խրախուսելոյ. (Նար. ՟Ղ՟Բ. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. կուս.։)
advising;
admonisher, adviser, instructor.
Խրատատու եղեւ մովսեսի աներն իւր։ Եղեւ նա նոցա խրատատու, եւ ոչ հրամանատու. եւ յորդորիչ, եւ ոչ օրէնսդիր. (Եփր. թուոց. եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
to admonish, to advise, to warn;
to instruct, to discipline;
to reprimand, to reprove;
to correct, to chastise, to punish;
խրատեալ ի նմանէ, counselled by him.
νουθετέω admoneo παιδεύω, κατηχέω instruo, erudio μαστιγόω castigo, flagello եւ այլն. Տալ զխրատ՝ ըստ ամենայն առման. որպէսՅորդորել, զգուշացուցանել. ազդել. յիշեցուցանել. Զգաստացուցանել. Կր. զգաստանալ, ուղղել. ուղղիլ.
Խրատեցեր դու զբազումս։ Ապա թէ ոչ խրատեսցիս, լու՛ր զայս։ Հայհոյէին զաստուած որդիք նորա, եւ նա ոչ խրատէր զնոսա։ Զսոսա իբրեւ հայր խրատեալ փորձեցեր։ Որովք մեղանչենն՝ յուշ արարեալ խրատես։ Խողովք սաստիցն ոչ խրատեցան։ Այսուհետեւ խրատեցարուք բանիւք իմովք, եւ օգտեցարուք։ Խրատեցէ՛ք զստահակս.եւ այլն։
Այր ոք որ խրատէ զորդի իւր այնպէս տէր աստուած քո խրատեսցէ զքեզ. (Օր. ՟Ը. 5։)
Խրատեցեր, եւ ողորմեցար ինձ։ Խրատեսցէ նա զորդիս ժողովրդեան քոյ, եւ դարձցի ե ողորմեսցի որդոցն արդարոց. (Տոբ. ՟Ժ՟Ա. 17։ ՟Ժ՟Գ. 11։)
councillor, adviser;
instructor;
chastiser.
Լեր միջնորդ արդար ի մէջ խրատչին եւ ի մէջ յանցաւորաց։ Ոչ ի վարդապետաց ձերոց, եւ ոչ ի խրատչաց ձերոց է, այլ, յաստուծոյ՝ որ աճեցուցիչ է. (Եփր. ել. եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
cf. Խխնջեմ.
Լուեալ ձիոյն զխօսն աղեքսանդրի՝ երկրորդ անգամ խըրխնջեաց. (Պտմ. աղեքս.։)
imperious, haughty, insolent, proud, arrogant, boastful, supercilious, braggart;
haughtiness, pride, arrogance;
—, խրոխտաբար, haughtily, proudly, in a bold manner.
Տեսեալ զորդի իւր խրոխտ եւ սեգաճեմ. (Կաղանկտ.։)
to hinder;
to shut;
to extinguish;
to blind;
— զճրագ, to put out the candle, to blow out the light;
— զհուր, to quench the fire, to extinguish the conflagration.
Որ խափուցանէ զամենայն կենդանեացզյորդորումն։ Զհանգամանս չարին խափուցանել հանդիսաւոր յառաջադիմութեամբ. (Յճխ. ՟Ի՟Բ. ՟Ի՟Գ։)
to strike, to clash, to shock, to knock, to hit;
to vex, to torture;
— եղջերօք, to butt;
to toss, to gore.
Ի խեթկել որդւոյն արհմենի զորդին որմզդի. (Եզնիկ.։)
that butts, clashes
Մովսէս եւ ահարոն զօրութիւնք էին ժողովրդեանն, խեթկիչ հակառակորդացն. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
mad, crazy, lunatic, insane.
Զմեզ բազում անգամմնացորդ երեկոյին կերակրոցն խելագար առնէ. յն. ցնորեցուցանել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
hare-brained, giddy-pated, cracked, foolish.
Ի յաթոռս ծերոց բազմեալ ւ խելայեղից կցորդիմ. (Նար. ՟Հ՟Ա.)
brains;
mind, sense, wit, understanding, intelligence, wisdom;
խելօք, skilfully, ingeniously, cleverly, dexterously;
bench for rowers;
— կամրջաց, bridge-head;
— գետոց, source of ariver;
—լս ունել, to be wise, judicious, prudent;
ի խելաց ելանել, to lose one's reason, to become mad;
գնալ խելօք, յայլ խելս շրջել, յայլոյ խելս լինել, to be out of one's mind, to turn mad;
ցնորիլ ի խելաց, to faint, to swoon;
ի խելս գալ, to come to one's self, to recover one's self;
to amend;
խելս խառնել, to tax one's ingenuity, to contrive, to set one's wits to work, to try, to attempt;
to dupe, to outwit, to use artifice, craft, guile;
ի խերս կերպարանեալս, feignedly, with simulation, in appearance;
astutely, cunningly;
բանք բազում — սակաւ, much tongue and little judgment;
ի խելաց եւ ի մտաց թափեալ, hair-brained, cracked, foolish, insane, mad;
գինին կալաւ զխելս նորա, he became intoxicated, tipsy.
— նաւի, poop, stern of a ship;
ի խելս նաւին, on the poop.
Զխնդրեալսն յաստուծոյ խելս բարիս, եւ զինքեանս անխրատս գոլ, անիմայ ասեմ։ Ճանապարհորդք ի տունս եւ ի հայրենիս փութան, իսկ իմաստունք ի խելս եւ իմաստութիւն։ Պիտէր ինձ կաթ մի բախտի, եւ ոչ խելք կարասով. (Ոսկիփոր.։)
buffoon, jester, banterer, wag, mimic, merry-Andrew, fool;
scurrilous, waggish, jocular, given to buffoonery or raillery.
Զծաղրածու խեղկատակին, եւ զախտաշարժ բանըս նոցին. (Յիսուս որդի.։)
egg-shell or nut-shell;
հանել ի —ոյ, to shell, to husk.
Խորան երկրորդ՝ ըզկնի սորին՝ օդոյ նըման, որ մըզնաձեւն ընդ խեճեպոյն ի կառուցման. (Երզն. ոտ. երկն.։)
minutiae, trifles;
trash, rubbish;
parings, leavings.
Նշխարք անպիտան իրաց. որ եւ ԽԵՑԻՔ ասին. բեկորք. մնացորդք. խոշրտուք, մանրուք.
froward, wilful, stubborn, perverse, rebellious, refractory;
currish, surly, bitter;
rancour, hatred, spite, envy;
— հայել, to look surlily;
—իւ լինել, to be enraged or furious with.
Եթէ իցէ ուրուք որդի խեռ եւ անզգամ։ Որդիս մեր այս խեռ է եւ դժուարերասանն (զձի)։ Ամեհի՝ խեռ եւ խիստ երիվարացն. (Նիւս. կուս.։ Վրք. ոսկ.։)
shell-fish;
shell, conch;
tortoise-shell;
nut-shell.
ὁστρακόδερμος testa tectus ἁκαλήφη concha եւ այլն. Կենդանի ծովային՝ որոյ մորթն կամ պատեանն է ոսկրուտ իբրու խեցի կարծր, սկսեալ ի կրայէ մինչեւ ի կոկորդիլոս.
accent, point.
Զանուանսն անգամ զդրոյն չհամարձակի արկրորդել, որ ուսուցանելն կամիցի, այլ խեցեղեփօք կիսանուն եւ բեկբեկելով. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)