hexagonal;
hexagon.
Ի չորից հինգանկիւնեաց, եւ ի վեցանկիւնեաց չորից։ Վեցանկիւնք չորք. ա, զ, ժե, իը, լինին ՟Ծ։ Ի չորրորդէ վեցանկիւնոյ ի քառասուն եւ ի հնգէ. (Փիլ.։)
Աւելորդ վեցանկիւնի, ա, ե, թ, ժգ, ժէ, իա, եւ այլն։ Ուղղորդ վեցանկիւնի, ա, զ, ժե, իը, խե, կզ, եւ այլն։ Աճէ վեցանկիւնին՝ չորս չորս. (Սարկ. տոմար.։)
of six spans.
Քիլ՝ վեցերորդ մասն է կանգնի. քանզի կանգուն վեցաքլեան է. (Փիլ. ել. ՟Բ. 111։)
of six ages or epochs.
Պարունակօղ զդարս վեց՝ պէսպէս առմամբ դարուց ի սկզբանէ աշխարհի մինչեւ յառաջին կամ յերկրորդ գալուստն քրիստոսի. որպէս եւ ըստ համեմատութեան վեցօրեայ արարչութեան, եւ հանգստեանն աստուծոյ յաւուր եօթներորդի. ըստ որոյ եւ հրէայք ըստ եղիական դպրոցի, եւ ոչ սակաւք ի հարց վեց հազար ամս ընծայեն տեւողութեան աշխարհի.
Յեօթներորդ դարուն հանգուսցէ զաշխատեալսն, որ աշխատեցան ի վեցդարեան իւրեանց ժամանակի, իբրեւ այն թէ ընդ նմա աշխատեցան յիւրեանց ժամանակի անդ։ Ընդ նմա աշխատեցան ի վեցդարեան ժամանակին իւրեանց. (Ագաթ.։ Նար. երգ.։)
cf. Վեցերեակ.
ՎԵՑԵԱԿ. ἐξάς senarius. որ եւ ՎԵՑԱԿ, ՎԵՑԵՐԵԱԿ. Թիւն վեց կամ վեցերորդ.
sixthly.
cf. Վեցհազարեակ.
ՎԵՑՀԱԶԱՐԱԿ ՎԵՑՀԱԶԱՐԵԱԿ. Վեցհազարեան ամաց ժամանակ. վեց կամ վեցերորդ դար.
of six thousand years;
six thousand years.
ՎԵՑՀԱԶԱՐԱԿ ՎԵՑՀԱԶԱՐԵԱԿ. Վեցհազարեան ամաց ժամանակ. վեց կամ վեցերորդ դար.
cf. Վեցդարեան.
Վեց զօրութեամբ ճառագայթքն՝ վեցհազարեան դարքն, եօթներորդ դարն հանգիստ արդարոց. (Ագաթ.։)
cf. Վեցմատնի.
Սպիտակն, եւ երաժշտականն, եւ վեցմատեանն, եւ այլք ամենայն սուրբք հաղորդին ի մի անձն, եւ ոչ ի բնութիւն. (Մխ. ապար.։)
six-fingered.
Սպիտակն, եւ երաժշտականն, եւ վեցմատեանն, եւ այլք ամենայն սուրբք հաղորդին ի մի անձն, եւ ոչ ի բնութիւն. (Մխ. ապար.։)
of six days;
hexameron.
Զպատմութիւն երկրորդեաց ի վերայ վեցօրեայ ժամանակին. (Եփր. ծն.։)
quarrel, controversy, litigation, contention, difference;
cf. Վէգ.
Մարտ եւ վէճ եւ յամառութիւն լինի յաղագս շինուածոց տանց, հիմանց, որմոց, եւ սահմանաց։ Վէճն էր յաղագս որդւոյ եւ հոգւոյն սրբոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10. եւ 32։)
stone;
rock;
— անկեան, corner stone, head-stone;
— շափիղայ, sapphire;
ի վիմէ ասր ստանալ, to squeeze oil from marble, to desire impossibilities.
Վէմն նա ինքն է քրիստոս. նա եւ զշմաւովն՝ զոր եթող փոխանակ ընդ իւր քրիստոս, զի առաջնորդեսցէ եկեղեցւոյ նորա, վէմ կոչեաց զնա. (Եփր. աւետար.։)
Ընդ զոքանչի սրբոյ վիմին՝ զիս յարուսցես ա՛ջ հըզօրին։ Աշակերտաց գերագունին, սուրբ հաւատոյ անշարժ վիմին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Վթարումն.
Հանապազորդ մարմնոյ դադարումն վթարումն իմն միաբան գոյութեան, եւ լուծումն գործէ. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ե։)
waste, deterioration, ruin, destruction.
Հանապազորդ մարմնոյ դադարումն վթարումն իմն միաբան գոյութեան, եւ լուծումն գործէ. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ե։)
young gazelle;
pricket.
Տեսանե՞ս զփոքրիկ վթիկն զայն որդեակ, եւ զեղջիւրս նորա, որպէս գեղեցիկ են. (Վրք. հց. ձ։)
course, current, flux, flow, stream;
abortion, miscarriage.
τὸ ῤοώδες fluxus, profluvium. Վիժումն. հոսումն. հոսանք. վազք ջրոց. յորդելն վտակաց.
to have an abortion, a premature birth, to miscarry, to abort, to slink, to be brought to bed before time;
to flow, to run, to gush or spout out, to be shed, poured out.
Յորդահոս արտասուս վիժեցին յապաշխարութիւն։ Ի վիժել արտասուաց՝ խանղազութիւն եւ ջեր գործի. (Եղիշ. խաչել.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)
Եւ զի աղբիւն մեղաց ախտին՝ միշտ անըսպառ յինէն վիժին։ Առ յերկեղէն քրտանց հոսեալ, երակաձեւ կայլակ վիժեալ. (Յիսուս որդի.։)
dispute, debate, contest, strife, controversy, question, discussion.
Յաւելորդ կամ յընդունայն վիճաբանութիւնս. (Ածաբ. կարկտ.։ Ասող. ՟Գ. 23։)
feudatory, farmer;
successor.
κληρούχος possessor, successor. Ունօղ զվիճակ առաջնորդութեան նախորդին իւրոյ. յաջորդ. ժառանգ աթոռոյ.
having the same lot or fate;
copartner, sharer, fellow.
σύγκληρος, συγκεκληρόμενος consors σύννομος ejusdem ordinis եւ այլն. Կցորդ նմին վիճակի. բաժանորդ. հաղորդ. մասնակից. ժառանգակից. ընկեր.
clergyman, ecclesiastic;
incumbent;
— եպիսկոպոս, diocesan, bishop.
ՎԻՃԱԿԱՒՈՐ. որպէս Վիճակակից. վիճակառու. ժառանգորդ. մասնակից.
to be chosen by lot, destined by fortune, to inherit.
Ոչ որպէս բաժանեցելոյ աստուծոյ ընդ այլոց աստուծոց եւ հրեշտակաց՝ զմեր առաջնորդութիւն վիճակաւորեալ։ Ի բարւոյ են, եւ բարւոյ վիճակաւորեցան. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. ածայ.։)
cf. Վիճակեցուցանեմ.
Եպիսկոպոսն սաղմոսէ, եւ վիճակեալքն (այսինքն գղերքն) կցորդ լինին. (Արշ.։)
cf. Վիճողապէս.
Որոց հարցանենն վիճողաբար զե՞րբ ծնանելն զորդի հօր, ի դէպ է ընդդէմ դնել, եւ ասել, ե՞րբ սկսաւ հուր զայրելն։ Կամ թէ զվիճողագոյնն ոք դիցէ։ Եթէ ոք վիճողագոյն կամիցի քննել զճառեալն. (Կիւրղ. գանձ.։)
producing stones;
produced by stone.
Լեառն վիմածին, աղբիւր յորդառատ։ Այսօր զաւակ յովակիմայ ետուր զլեառն վիմածին. (Շար.։)
Նոքա արբին ջուր վիմածին, եւ ես զարիւն վիմիդ կողին. (Յիսուս որդի.։)
Ոչ պարծիմք ի մանմանայ եւ ի ջուր վիմածին. (Վահր. երրորդ.։)
cut from stone;
cf. Քարահատ.
Վիմահատք եւս կոչին որդիք մարդկան. հայեցարու՛ք ի վէմն հաստատուն (յամուլն սառայ), յորմէ հատարուք. տեսանե՞ս զի վիմահատս կոչէ զծնունդս մարդկան. (Սեբեր. ՟Ը։)
generous, liberal.
Թերեւս զմտաւ ածեալ նորա զփարթամաշնորհս յուսուփ, զի գտցէ շնորհս առաջի երկրորդն փարաւոնի. (Յհ. կթ.։)
pharisaical, hypocritical.
Փարիսական յորդորն, եւ հրէիցն ճունչն է. (Յհ. կթ.։)
fond of softness, of delights, dainty, voluptuous, effeminate.
Ըստ մեծատան փափկասիրին՝ ես փափկացայ յառօրէին. (Յիսուս որդի.։)
cf. Փափկասուն.
delicate, soft, dainty, voluptuous;
delicious, tender, nice, exquisite;
charming, gentle, graceful;
holy, sacred;
—ս, delicately, tenderly, gently;
— ախորժակ, fine taste;
— խիղճ, tender or scrupulous conscience.
Գիրգն՝ որ ի քեզ, եւ փափուկն յոյժ։ Ոչ եւս յաւելուցուս կոչել գիրգ եւ փափուկ։ Լո՛ւր զայս փափուկդ։ Ի վերայ փափուկ որդւոցն քոց։ Եւ շուշան էր փափուկ յոյժ, եւ գեղեցիկ տեսլեամբ.եւ այլն։
Փափուկ օրիորդ։ Եւ իմ տեսեալ զնոսա փափուկս. (Խոր. ՟Բ. 47։ Վրք. հց. ՟Ժ։)
Կոչեսցես զշաբաթս փափուկս նուիրեալս եւ փառաւորեալս. Փափուկ ունել զօրն շաբաթուց։ Փափուկ ունել զեօթներորդ շաբաթուց. եւ այլն։
tent-curtain, curtain;
linen;
breadth;
— լերանց, side or spur of mountains;
— պատուհանաց, shutter.
Միոյ փեղկին։ Փեղկի միոյ։ Ամենայն փեղկիցն (կամ փեղկացն)։ Խառնեսցես զփեղկսն ընդ միմեանս աղխիւքն։ Մետասան փեղկ։ Չափ նոյն եղիցի մետասանեցունց փեղկիցն (կամ փեղկացն)։ Կիսով փեղկիւն աւելորդաւ մնացելով ծածկեսցես զապարումս փեղկից խորանին։ Խոտորեցաւ առ նա ի խորանն, եւ ծածկեաց զնա ընդ փեղկիւք նորա։ Քակտեցան փեղկք խորանի իմոյ։ Զգեցցին փեղկս մազեղէնս, փոխանակ զի ոտեցին.եւ այլն։
to cleave, to rend, to tear, to divide, to open, to break, to burst.
Աղօթիւք զերկինս փեռեկէր, եւ զորդի ընդ աջմէ հօր տեսանէր. (Խոսր.։)
to be divided, separated, to be in discord, to disagree;
—կեալ կոկորդ, open-mouth;
gaper.
to espouse, to marry a person's daughter, to be or become a son-in-law.
Լինին հարսանիք մաքսիմինայ դստերն դիոկղետիանոսի ի նիկոմիդա՝ փեսայանալով նմա Կոստանդիանոսի կեսարի որդւոյ Կոստայ։ Վասակ հայկազուն փեսայացեալ էր Աշոտոյ իշխանաց իշխանի. (Խոր. ՟Բ. 80։ Յհ. կթ.։)
nuptials, marriage, wedding.
Տեղ ոսկի տեղայր ի փեսայութեանն Արտաշէսի։ Մեծ իշխանն Սահակ, որ որդիացուցեալ էր իւր փեսայութեամբ զթագաւորն Աշոտ. (Խոր. ՟Բ. 47։ Յհ. կթ.։)
bride's man, paranymph.
Մաքուր օրիորդօք, եւ ընտրեալ փեսաւերօք. (Սկեւռ. ես.։)
Օրիորդք առձայնեալ փեսաւերացն՝ առաքելոց եւ մարգարէից։ Է՞ր չէ փեսայն ի խորանի, կամ փեսաւէրքն ի տաճարի. (Շ. տաղ. եւ Շ. եդես.։)
cloak, mantle;
priest's mantle.
Ահաւասիկ փիլոն ասէ. եւ չկարէ ոք ասել, եթէ այլ ինչ չունէր՝ զոր արկանէր. եւ եթէ բնաւ չարկանէր փիլոն, աւելորդ էր հրաման տալ՝ եթէ բերջիր. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
cf. Արմաւ ;
phoenix;
Phoenician;
— աշխարհ, Phoenicia.
Կոկորդիլոս գազանն եւ փիւնիկ հաւն ոչ շարժեն զներքին կլափն, այլ զվերինն. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Փիւրիտ.
Իբրեւ զծուխ, զի ելանէր ի հացին փիւրտանէ։ Արարցէք զայս փիւրտունս, եւ տուք ցպահանորդսն եւ այլն. (Վրք. հց. ձ. ստէպ։)
to beat down, to cause to fall, to destroy, to demolish, to ruin;
to rout, to defeat, to disperse.
Զոր ոչ հողմք սատանայականք եւ ոչ անձրեւք յորդախաղաց ուղխից բռնութեան կարացին փլուցանել։ Սկսան փլուցանել (կամ փլուզանել) զպարիսպ ամրոցին։ Ի հիմանց փլուսցեն։ Փլուցանել զթումբս շրթանց ջուրցն. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Լաստ. ՟Թ։ Մխ. երեմ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)
inclination to weep, emotion;
spleen.
Առ փղձուկ սրտին ձայնէր յորդութեամբ, Դանիէլ։ Բորբոքել զփղձուկ սրտի։ Զփղձուկ սրտից մեր տեսանէ։ Թաքել արտասուօք զփղձուկս սրտիցն.. . Այլեւ զփղծուկ սրտին հրամայէ չհանել. (Վրդն. դան.։ Հ։ Լծ. նար.։ Նչ. եզեկ.։)
cf. Յուզեմ.
Միթէ ի դէ՞պ իցէ պահանջել զհայր վասն որդւոյ. ի լս. դնի, փնդռել։
full of thorns or briars, thorny, braky, prickly, briery.
Փշալից երկիր եղեալ ժառանգորդ. (Ասող. ՟Ա. 2։)
Կորդացեալ եղեւ այն ըստ փշալից անտառի։ Փշալիցն այն տունկ. (Վրք. հց. ՟Ը։ Երզն. լս.։)
cf. Փշախիլ.
Սա բժիշկ.. . սա փշաքաղ, եւ ճանապարհորդ (կամ հորդիչ ) շաւղաց՝ որ առ Աստուածագիտութիւնս տանի. (Ոսկ. լս.։)
crumbs, scraps, small bits, morsels.
ψιχίον, ψίξ mica. որ եւ ՓԽՐԱՆՔ. (ի Փուշը կամ փշուր. փուխր, փխուր. ) Փշրեալ մասունք մնացեալք որպէս փոշի. նշխարք. մնացորդք. մնացուածք. փշուր, փշրտուք, փսորտանք, թափթըփուք
to transfer, to transport;
to transpose;
to translate, to change;
to reward;
to succeed.
Յութսներորդէ անտի գրոյ (ձ ) ի չորեքհորիւրն (ի ՟Ն ) փոխաբերեալ, ստուգաբանօրէն քննութեամբ ընդ ձիթոյնանուան նիւթ ճշմարտագրի։ Յայլ ոմն անուն խուժական հեթանոսօրէն փոխաբերին (այսինքն փոխաբերեցին ) ուրուապէս՝ դեւկալիոն ընդ նոյն ասել. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. մծբ.։)
ՓՈԽԱԲԵՐԵԼ. Փոխանակել. յաջորդել.
to translocate, to change residence or place.
Զբնաւ ճետ որդւոցն իսրայէլի հանեալ փոխաբնակեցուցանէ ի խոստացելումն երկրին պարգեւաց. (Սարկ. լս.։)
reciprocity, return, recompense, compensation;
reciprocal, mutual, respective, alternative;
— անկիւնք, alternate angles.
Զայն փոխադարձ փոխարինացն՝ շինութիւն շնորհեալ, ի բարիսն վայելեն։ Հնազանդութեան որդւոյ այս փոխադարձ եղեւ առ ի հօրէ։ Ոչ վարձս խնդրեցին փոխադարձ բարեգործութեան. (Ագաթ.։ Շ. թղթ.։ Երզն. մտթ.։)