babe, baby, little child;
young child, little boy, boy, lad;
youngster, stripling;
soldier, warrior;
servant, domestic;
— մատաղ, babe, infant;
— տղայ, child, little boy;
մանկունք եկեղեցւոյ, ուխտի մանկունք, clergy;
choristers;
մանկունք առագաստի, paranymphs, bridegroom's friends;
— կնամարդի, effeminate young man;
— նաւի, ship-boy, cabin boy;
— արքայի, court-page;
ինքնակալն —, the young prince;
մանկունք, my children;
— դու, young man;
— եմ ես, I am young;
—տիովք վախճանեալ, dead in youth;
cf. Ընտրան, cf. Ծեր.
Լուարո՛ւք մանկունք զխրատ հօր։ Անիծեալ քանան մանուկ։ Գայր մանուկ քահանային։ Մանուկ իմ անկեալ կայ ի տան։ Յարեան ի մանկանցն բենիամենի երկոտասանք, եւ ի մանկանցն դաւթի երկոտասանք.եւ այլն։
finely sifted, minute, subtile;
— փոշի, very fine powder or dust, atom, corpuscle.
Ըստ նմանութեան մանրամաղ փոշւոյն հիւղէի։ Որ ընդ լուսանցոյց երդոցն ի շողսն խաղայցէ մանրամաղ փոշին. (Ագաթ.։)
Համանման նշուլիցն, որք յականէն տուընջեան ստորիջեալ ընդ լուսանցսն մանրամաղ փոշէտեսակութիւն. (Մագ. ՟Զ։)
small part or portion, particle;
mosaic;
minute, detailed;
exact, particular;
— կոտորել, to pound, to beat small, to triturate;
ի — մասունս պարապել, to apply oneself to particulars;
հանճար ամփոփեալի —մասունս, limited intelligence;
միտք ցնդեալ ի —մասունս, a mind lost in details.
ՄԱՆՐԱՄԱՍՆ. ա. λεπτομερής tenues et exiles partes habens, minutus, subtilis. Ունակ մանր մասանց. մանրամասնեայ. եւ Նուրբ. նրբին. մանրազնին. ըստ իւրաքանչիւր մանր մասանց խուզարկեալ.
cf. Մանր.
λεπτομερῶς, κατὰ μέρος minutim, per partes, particulatim. Ըստ մանր մանր մասանց. մի ըստ միոջէ՝ ի մանունս իջանելով. մանր մանր, մէկիկ մէկիկ.
to putrefy, to corrupt, to rot.
(Անձրեւ) յորդն եւ անչափն նեխէ եւ ապականէ եւ կորուսանէ. (Ագաթ.։)
straits, channel;
isthmus;
pass.
Հասանէ ի նեղուաս քափսորայ, եւ պաշարեաց զնոսա. կամ է իբր նեղուածք, եւ կամ յատուկ անուն.
to defraud, to deceive, to cheat, to dupe, to cozen, to trick, to gull, to swindle;
to circumvent;
to betray.
եւ չ. δολόω, δολιόω dolose ago, decipio, depravo ἑπιβουλεύω insidior. Նենգ գործել. նենգաւորել. դաւել. դաւաճանել. պատրել. ստել. խարդախել. անիրաւել. զրկել. վնասել. սանանել.
arrow, bolt, shaft, dart;
— օձ, dart-snake, acontias, jaculum;
— առ ի յաստուծոյ, thunder, cf. Շանթ, cf. Կայծակն;
—ս արձակել, to shoot an arrow, to discharge or let fly arrows.
Որոտմունք, եւ կամ առ ի յաստուծոյ նետ ինչ հասանելով. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
laudative;
panegyrical, eulogistic.
ἑγκωμιαστικός laudatorius ἑγκωμιαστός laudandus. Գովասանական. դրուատական. եւ Ներբողելի. գովելի.
cf. Ներբող.
Ներբողեանն՝ գովասանութիւն վերակոչի. (Շ. բարձր.։)
ἑγκώμιον laudatio, paeconium, encomium. որ եւ ՆԵՐԲՈՂ, ՆԵՐԲՈՂԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. Գով. գովեստ. գովասանութիւն. գովաբանութիւն. դրուատ. դրուատիք. երգ կամ ճառ գովեստական. ... Որպէս յն. էնգօ՛միօն . իբր ներփողոցութիւն, ներգիւղութիւն. կամ ներխրախութիւն. որ ըստ հյ. լինի թ ներփողական, կամ նրբափողեան, եւս եւ նրբափողոցեան. եւ յայս ամենայն հայի ասելն,
to become weak, lean, faint, to grow languid.
Սկսան նքողել, ծարաւել, նուազել եւ ներգեւել. (Բուզ. ՟Դ. 6։)
to grant pardon for a fault, to pardon, to excuse, to forgive, to be indulgent;
to permit, to allow;
to tolerate, to endure, to suffer, to support;
ներեցէք, beg pardon;
pardon me;
զայս ասեմ ներելով, I speak this by permission.
Կորուսանիցե՞ս զնոսա, եւ ո՛չ ներեսցես ամենայն տեղեացն վասն յիսուն արդարոցն։ Ոչ ներիցէ մեղաց եւ անօրենութեանց ձերոց։ Ոչ ներեցից նոցա։ Յանձն առ, ներեաց, եւ արար ընդ նոսա խաղաղութիւն։ Զայս ասեմ՝ ներելով, եւ ոչ հրաման տալով։ Ներելով առնել զպատուհասն.եւ այլն։
dyer.
ներկագործ զըննով զըննեալ (այսինքն ըստ արուեստի ներկագործաց ընտրութիւն առնելով), եւ կազմէին կերպասագործք ոսկեթել յօրինէին, զարդ հասանեաց պատրաստէին. (Շ. տաղ հռիփս.։)
cf. Խիտ;
well instructed, very erudite, learned, clever, imbued with science.
Իբրեւ զօրավար տեսանել՝ թէ ո՞ր մասն իցէ սպառազինեալ, կամ ներկուռ եւ դիւրեալ ըստ բարձրագոյն ճանապարհին. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Հակառակ.
Ներհական մասանցն երեսաց առ ներհական մասունս լինիցի վերահասութիւն. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Ներմարմնութիւն.
Արժանացաք հասանել ... առ սարսափելին՝ ներմարդկութեամբ ազատ խառնութեամբ միաւորիլ. (Ոսկ. յհ. յիշատ.։)
encyclopedical.
Թեւակոխումն է ներշրջանական հանճարոյ խրատուն՝ բազումուսմնութիւն սիրեցեալ։ Ներշրջանական խրատն բազում ինչ գեղապարիցէ։ Ազգս ծնանի զերկոտասան՝ ներշրջանացն պարօղ. քանզի ներշրջանական թիւ (է) երկոտասաներեակն աւուրց եւ տարեաց շրջագայութեանց. (Փիլ. լին. ՟Գ. 19. 21. 59։)
instruction, erudition, discipline.
Զի ուսցի զճարտասանական եւ զփիլիսոփայական ներվարժմունս արտաքին իմաստասիրացն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
interior, internal, inner;
intestine;
intrinsic;
intimate, cordial;
underground, subterranean;
— անկիւն, internal angle.
Հանդերձ արտաքին ականջօքն եւ զներքինսն մատուսցեն։ Զներքին մեծութիւնն անկողոպուտ տեսանելով՝ ոչինչ ախտանայր վասն արտաքին մեծութեանն. (Իսիւք.։)
troops of men, terrestrial or mortal hosts.
Տեսանեն զներքնագունդ սրբոցն մարմնականաց թռուցեալ վերացեալ. (Ագաթ.։)
interior, internal, innermost.
Ի ներքսագոյն խորանի զսրբոյն հանդիսան յօրինեալ. (Կորիւն.։)
she, her.
Ասելն զնէ՝ կին տանտալեայ։ Տեսանեն զնէ (կամ զնաէ)։ Զնէցուցանէր։ Զկանտուլէսն սպանցէ զայրն ներա։ Զնէ ապրեցուցանէր։ կատարօղ տօնին նէ լինելով։ Նէ՝ որ ոչ կարէր. (Պիտ.։)
neelassa;
peacock.
Յղասցի ասիդն եւ նեսայն. առանց սերման երկու իրս լինի ի նմանէ. սողուն է նա յերկրին փղշտացւոց սեւագոյն կերպիւ։ Ասիդն զձուն ընդ բերանն փսխէ, եւ բուսանի ծառն՝ որ կոչի ասիթ. եւ անտի կենդանակերպի նէեսայն. եւ ծառոյն ոստքն գործին, եւ տերեւքն են ոսկէգոյնք եւ ոսկէթելք. (Լծ. կոչ.։)
poising a javelin or brandishing a spear.
Գուպարայողթ նահատակք ընդ նիզակաճօճ խրախուսանացն, եւ այլն. (Գր. տղ. թղթ.։)
sign, mark;
spot, speckle;
point;
այս —, այն —, such a one, such;
so and so;
յայս — աւուր, in such a day;
բանից նիշ, cf. Նշանաբան.
Նիշ նշանակի իմն ի վերայ նորա։ Ասէ գաւազան, ի նիշ նշանի խաչին տեառն մերոյ երեւեալ լինի յերկինս։ Տեսանեն յերկինս զնիշ նշանի խաչի նորա. (Եփր. ծն. եւ Եփր. համաբ. աւետար.։)
breath, puff;
destiny, fate, fortune;
վեհ —, high destiny;
վայելել ի —, to prosper, to lead a happy life.
Ստորիջեալ ընդ լուսանցսն մանրամաղ փոշետեսակութիւն, վսամական սթափառումն ի սէ օդոյն զմիմեամբք հոլովեալ. (Մագ. ՟Լ։)
cf. Նիրհեցուցանեմ.
Մի՛ նիրհեր զլուսանորոգ ակդ նկատող. (Բենիկ.։)
to render drowsy or sleepy, to send to sleep;
— յորորանի, to lull or rock t sleep.
Մի՛ նիրհեր զլուսանորոգ ակդ նկատող. (Բենիկ.։)
material;
liquid, fluid;
worldly-minded.
Նիւթաւորք գոն, որպէս փայտ, քար, եւ այլք ամենայն ի տեսանելեաց։ Ոչ գոյ կարողութիւն նիւթաւո՛ր իմանալ զհոգի։ Ուսումնականն նիւթաւոր է որպէս բնաբանականն, եւ աննիւթ որպէս աստուածաբանականն. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)
to see, to look at, to regard, to observe, to examine, to consider, to contemplate, to reflect, to ponder on;
to show or pay regard to.
σκέπτομαι, ὀράω, ἑφοράω, θεωρέω, ὅπτομαι specto, aspicio, aspecto, intueor, contueor, considero, cerno, video οἱκάζω conjicio στοχάζομαι conjecto ἁπείδω prospicio ἁκριβόω diligenter exploro ἑμβατέω, ἰστορέω exploro եւ այլն. Նայել. դիտել. տեսանել. աչօք բացօք կամ մտօք՝ դէմ յանդիման. յառել զաչս. ակնարկել. զննել. լրտեսել. քաջ նշմարել եւ որոշել. (նկատ. լծ. թ. նիյաթ, նիյէթ, դիտումն մտաց. իսկ նկատել աչօք, նազար էթմէք ... պ. նիկեահ քէրտէն .... cf. ԴԻՏԵՄ. պ. տիտեն)
Ոչ տեսանել ասաց, այլ նկատել. զոր օիրնակ որք զմեծամեծ քաղաքս եւ գեղեցիկս կամեսցին երթալ զննել, նոյնպէս եւ նա բազում իմն փութով զննել, նոյնպէս եւ նա բազում իմն փութով նկատել. (Ոսկ. գղ.։)
Մի՛ զտեսանելիս եւեթ նկատէք հաց եւ գինի, այլ զմեծ խորհուրդն՝ որ ծածկեալն է ի մարմնաւոր աչաց տեսութենէ. (Ճշ.։)
Ոչ նկատեալ նախ զչարն, որ ի գոյացութիւն իրին էր տեսանել։ Զբովանդակ նկարագիրն փառացն հօր դէմ յանդիման նկատել. (Յհ. կթ.։)
description;
picture, painting;
representation, likeness, portrait;
delineation, design, plan, model, form;
style;
text;
cf. Նկարագիծ;
painted;
described;
պատկերակերպ —, portrait, likeness;
— բնութեան, the picture of nature;
ըստ —գրին, literally;
մեկնել ըստ —գրին, to explain literally.
Եւ զայս տհեսանելով յանշունչս եւ ի մարդս՝ զգեղեցկութեան նկարագրաց զգործս. (Փիլ. նխ. ՟բ. (յն. մի բառ, գեղեցկագրաց).)
painting, representation, portrait, image, figure, delineation, sketch;
description;
hypotyposis, imagery.
Զամենեսեան (զնախնի հարս) իբրեւ կենդանիս, կամ եթէ զնկարագրութիւնս նոցա ի մտածութեան մերում տեսանել. (Մագ. ՟Ա.։)
character, letter.
Բարբառեալ նոյնպէս, բայց գրեն այլափոխ նկարադրոշմիւք։ Հասարակ եւ նոքա նկարադրոշմս նշանաց ունէին զառաջինն։ Նովին նշանագրօք եւ նկարադրոշմիւք զատուցեալս է տեսանել. (Նախ. ՟ա. թագ. ըստ ձեռ։)
painted, adorned with paintings;
— տախտակ, picture, painting.
Մինչ ի տախտակի տպաւորեալ նկարապաճոյճ դեղով զձեզ տեսանեմք. (Յհ. կթ.։)
mean in appearance, low, poor.
Ըստ նկնաձեւ հասակին, եւ այլոց մասանցն տգեղութեան. (Պիտ.։)
vanquished, conquered, humbled, lowered, abased, depressed;
base, abject, vile, low, contemptible, mean, poor, little, ignoble;
— առնել, to conquer, to subdue, to bear or break down, to humble, to depress, to abase, to weaken, to harass, to mortify, to humiliate;
— լինել, to be conquered, overcome, humbled, abased, worsted, to succumb, to yield to.
Ի նկուն անդր իջեալ խոնարհեցարուք դուք, զի յայս ամենայն բամբասանս եկիք դուք դորա. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
cf. Նման;
imitating, following.
Տեսանել զկորուստ նմանակից քո պատկերին։ Զի զմեզ նմանակից արասցես թաղման քո. (Մաշտ.։)
composed of similar or equal parts.
ὀμοιομερής similibus constans partibus, partes habens similes. Համամասն. ուր իցեն մասունք համանմանք. եւ Մասունք մասնակիցք միում բոլորի. եւ Իրք նմանք ըստ բոլորին եւ ըստ մասանց.
Պարզ իմն օրինակ, եւ նմանամասն է։ Ի վերայ նմանամասիցն՝ մնացեալն մասն նոյն է ամենեւին (ընդ բոլորին). ջուր եւ՛ բազում եւ՛ նուազ նոյն է։ Ամենայն աննմանամասն ի նմանամասանցն է հաստատեալ. որպէս գլուխ ի ջլաց եւ ի մարմնոյ եւ յոսկերաց. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
Զնմանամասունս ... ըստ նմանամասանց. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Մեք ի նմանամասունս եւ յաննմանամասունս հակադրիմք, զի ակն տեսանէ, եւ ոչ լսէ. (Քեր. քերթ.։)
likewise, in like manner, in the same manner, conformably, equally, analogically.
Ամենայն նապաստակ նմանապէս հնարիմաց է, եւ ամենայն գայլ նմանապէս խորամանկ է, եւ ամենայն կապիկ նմանապէս առնէ զոր ինչ տեսանէ. (Նիւս. բն.։)
cf. Նմանեցուցանեմ;
cf. Նմանիմ.
Մի՛ նմանիցէք նոցա։ Նմանեսցէ առն իմաստնոյ, կամ յիմարի։ Նմանեալ որդւոյն աստուծոյ։ Կամէին ամենայնիւ նմանել նոցա։ Ո՛րպէս պարտ է ձեզ նմանել մեզ։ Պղնձագործաց նմանէ։ Նմանեցաւ արքայութիւն երկնից՝ առն, որ եւ այլն։ Նմանեսցի արքայութիւն երկնից տասն կուսանաց.եւ այլն։
character, letter;
register, archives;
secretary;
cipher;
signature, paraph, flourish;
—ք, alphabet;
elements, rudiments;
—ք եգիպտականք, hieroglyphs.
Ուսանել, թէ զի՛նչ են նշանագիրք սկզբան բանիցն աստուծոյ. (Եբր. ՟Ե. 12։)
Քսան եւ երկու նշանագրօք վարին եբրայեցիք. (Եփր. թագ.։)
cf. Հրաշակերտ.
Նշանակերտ յօրինուածով յարդարէ։ Այնչափ նշանակերտ ահագին մեծութիւն գազանացն։ Եւ այսու փոքր զեռնով եւ նշանակերտ գործովն ո՞չ ահա զմեծ զօրութիւն արարչին ուսանիմք. (Վեցօր. ՟Զ. ՟Է։)
signed, marked with a sign;
special, signal, famous, remarkable, notable;
symbolic, mystical;
ensign-bearing;
նաւ մի —աւ դիոսկորացւոց, a ship bearing the sign of Castor and Pollux.
Մի՛ թողցեն աննշան զօրն զայն. եւ էր նշանաւորն թիւ երեքտասաներորդ օր։ Օրս իմ այս նշանաւոր է. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Է. 37։ Եսթ. ՟Ե. 4։)
Կապեալ մի նշանաւոր, որում անուն էր յեսու բարաբբա։ Գրեցան անուանք նշանաւորացն քսան։ Յաւուր նշանաւորի տարեկանաց մերոց (յն. բարենշան). (Մտթ. ՟Ի՟Դ. 16։ ՟Ա. Եզր. ՟Ը. 50։ Սղ. ձ. 4։)
cf. Նշի.
Զգայութեամբ գիտութիւն է աչօք տեսանելն, թէ այս նշի է։ Նախ փայտն է՝ քան նշին եւ ընկուզի. (Լծ. սահմ.։)
almond-tree.
Զգայութեամբ գիտութիւն է աչօք տեսանելն, թէ այս նշի է։ Նախ փայտն է՝ քան նշին եւ ընկուզի. (Լծ. սահմ.։)
to catch a glimpse of, to see imperfectly, to perceive, to discover, to examine, to observe, to regard;
զերկիր —, to cast the eyes down, to look on the ground.
ὀράω aspicio, perspicio καταμανθάνω, κατανοέω cerno, considero γινώσκω nosco. Նկատել. դիտել. նայել՝ տեսանել ի բացուստ. ակնարկել ընդ աղօտ. զննել աչօք կամ մտօք.
to glitter, to glisten, to shine, to sparkle, to flash.
Իսկ թէ առ գերագոյն քան զնա տեսութեան ճաճանչսն նշուլել համարձակապէս ձեռնարկիցէ, ոչ հասանէ, եւ վրիպեսցէ. (Դիոն. եկեղ.։)
full of almonds;
abounding in almond-trees.
Անուն տեղւոյն՝ լուղ. հայերէն՝ նշին շայտ ծաղկէ, եւ յետոյ հասանէ միրգն. (Վրդն. ծն.։)
cf. Ողբերգութիւն.
Ողբերգութիւն՝ նոխազերգութիւն ասի ըստ յունականին։ Զողբերգութիւն յայն սակս ասացին նոխազերգութիւն, զի յողբերգութիւնս իւրեանց՝ ի սկսանելն եւ ի կատարելն՝ նոխազօք մեծարեալ լինէին. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
cf. Նողկտամ.
Տեսանիցէ զայնպիսիաց զանձինս ի նեղութիւնս նողկացեալս (կամ նողկատացեալս). (Եւագր. ՟Ժ։)
Զազիրք են ամենեքին, գարշելիք եւ նողկտալիք։ Զորս եւ տեսանել՝ սրբոց նողկտալի է. (Սարգ. յկ. ՟Գ։ Գէ. ես.։)