to deceive, to entrap, to draw into a snare, to inveigle;
to vex, to trouble.
Յովհաննէս յորովայնին խայտալովն ոչ տրտմեցուցաներ, եւ լուրջ ընթանալովն ոչ խաբկանէր. (Ճ. ՟Գ.։)
of nine months;
during nine months.
Եւ այսպէս իննամսեայ (ժամանակօք) բնակեցաւ ի սուրբ յորովայնի նորա. (Ճ. ՟Ե.)
cf. Իննամսեայ.
Եւ այսպէս իննամսեայ (ժամանակօք) բնակեցաւ ի սուրբ յորովայնի նորա. (Ճ. ՟Ե.)
thing, something;
ունիմ — ասել քեզ, I have something to tell you;
յ— ածել, to create;
ամենայն որ — իմ է՝ քո է, all that I have is thine.
Ոչ եթէ վայրապար զցանկութիւն ինչ ի միջոյ բառնայ։ Ոչ եթէ ի բնութենէն ինչ լինիցի. (Ոսկ. մտթ.։)
to make by himself, to produce.
Զինագործեալն ի մեզ բարեվայելչապէս նախախնամութիւն ոչ մերժէր. (Դիոն. եկեղ.։)
autocrat, monarch, emperor;
self-depending, independent, absolute, free;
— կամք, free will.
Յանտըւչական փառս էականին՝ ինքնակալ եղեալ վայելիցեն. (Ագաթ.։)
self-devoted;
that produces naturally, natural;
favorable;
accident, fate, destiny;
— դիմագրաւել, to expose one's self, to devote one's self;
— տալ զօրինակն, to give an exemple easily imitated.
Փոխանակ սքանչելի ինքնամոյց վայելչութեան՝ զփշաբեր զտատասկաբեր երկիրժառանգեաց. (Կոչ. ՟Բ։)
to humble, to abase, to subject;
to bring down, to lower, to abate, to depress;
to bow or bend down, to incline;
— զունկն, to lend an ear to, to listen to;
— զանձն, to humble oneself;
to do penance, to mortify oneself, to fast;
— զամբարտաւանութիւն ուրուք, to lower, to abase, to bring down the pride of;
— զաստուած առ մարդիկ, to move God to compassion, to implore divine mercy;
Աստուած խոնարհեցուցանէ զամբարտաւանս, God humbles the proud.
ταπεινόω humilio κλίνω, ἑπικλίνω, κύπτω, καθίημι inclino, demitto եւ այլն. Ի վայր կոյս բերել. Իջուցանել.
to be humble;
to lower oneself, to descend;
to yield, to acquiesce;
to lean, to bend downwards;
to decline;
— յամբարտաւանութենէ, to descend from one's haughtiness, to have the pride of one's countenance humbled;
յերկիր —, to prostrate oneself;
— առաջի Աստուծոյ, to bow before God;
— անկանիլ երեսաց, to go downcast, to be dejected;
— յիջեւան ուրուք, to deign to dwell in;
— յալիս, to grow old;
—հի օրն, the daylight fades, the day wanes or is going down;
յոտն եկաց յերեսացն խոնարհելոց, he rose from his prostrate attitude;
to be conjugated.
κλίνομαι, ταπεινόομαι, κύπτω inclinor, humilior, pronus sum, incurvo me κάμπτομαι flector. Ի վայր կոյս բերիլ. իջանիլ. կորանալ. կծկիլ. թեքիլ. կախիլ. անկանիլ. վար իջանիլ, ծռիլ. ... եւ այլն.
humility;
deference, submission, humiliation, abasement;
baseness, lowness, inclination, declination.
ԽՈՆԱՐՀՈՒԹԻՒՆ. Ցածութիւն. ստորակայութիւն. վայրաբերութիւն. կորացումն.
Զի ի վայր է լուսինն քան զայլ լուսաւորսն, առ մեզ ունի ազգակցութիւն խոնարհութեամբն. (Շ. բարձր.։)
humid, damp, wet, moist;
humidity.
Խոնաւ ջղօքն եւ նեարդիւքն զոսկերս արար վայելչապէս. (Կոչ. ՟Դ։)
stupid, dull, heavy, foolish, silly;
astonished, surprised, amazed;
յ— կրթել, հարկանել, արկանել, դարձուցանել, to strike with astonishment, to surprise, to amaze, cf. Ապշեցուցանեմ;
յ— կրթիլ, հարկանիլ, դառնալ, լինել, to be struck with astonishment, to be surprised, amazed, to wonder, cf. Ապշիմ.
Զորովայնն մինչ ի պարանոցն լցեալ, յապուշ եւ յետս կալով ի խահիցն կերակրոց. (Փիլ. տեսական.) իմա՛, թմրութեամբ յափրացեալ, կամ առ խոնջութեան նողկացեալ։
insurrectional.
Զապստամբականին բազմութեան իշխանութիւնն քակեաց։ Ի վայր անկաւ, եւ յանճաճանչ կործանումն ապստամբականացն բազմութեանց բերաւ. (Դիոն. եկեղ.։)
to rebel, to revolt, to mutiny, to conspire;
— ի հաւատոց, to apostatize, to abjure religion.
Ապստամբեցին ի խոսրովայ. (Խոր. ՟Գ. 44։)
right;
right hand;
ընդ աջմէ, to the right;
աջոյ ձեռամբ յաջողակ, right-handed;
յաջմէ եւ յահեկէ՝ յաջուց եւ յահեկաց, to the right and left, on each side;
— թեւ բանակի, right wing of an army;
— հաւանութեան տալ՝ կարկարել ումեք, to offer one's hand, to consent;
յ— եւ յահեակ, right or wrong.
Խնդրեսցեն զաջն խաղաղութեան յեսովայ եւ կեցցեն։ Երկայնամիտք եղեն տլ զաջ խաղաղութեան. (Եփր. յես.։)
curtain, veil, net;
pretext;
nuptial couch;
gynaeceum;
bed-curtain;
pavilion, sail of a ship;
մտնկունք —ի, young persons that accompany the bridegroom, paranymphs;
— պարզել՝ վերացուցանել, to sail;
իջուցանել զ—, to strike sail.
Վերագոյն կայ սիրտն քան զառագաստն, բայց որովայն ի վայր կոյս. (Նիւս. բն. ՟Ի։)
to expose to public notice;
to conceal, to hide;
to dissemble, to play the hypocrite.
Առ ի զբարեբախտագոյնսն ի նոցանէն ընդունելով վայելս։ Առ ի յոքնապատիկն վերաբերելով հանդէս։ Առ ի գազանակուր լինելով։ Առ ի հասարակաբար զամենայն սերմանիսն համանգամայն բուսուցանելով. (Պիտ.։)
singularity;
propriety.
Սրբավայելուչս առանձնաւորութիւնս իւրաքանչիւրումն երկնայնոցն զարդու. (Դիոն. երկն.։)
Մարմինն վայր ցանկութեան է. յորմէ իբրու յաղբերէ վիժին ցանկութեանցն եւ այլոցն ախտից առանձնաւորութիւնք. (Փիլ. լին.։)
stony, rugged, craggy, uneven, rough;
rugged or rough road.
Իբրեւ զերիզուտ վայրս առապարաց։ Առապար դաշտավայր. (Յհ. կթ.։)
Գլխիվայր իբր ծառք եղեալ յառապարի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 111.) ա՛յլ ձ. առ յապարի. (որպէս թէ արմատ բառիս իցէ ԱՊԱՐ. որ եւ լինի արմատ ԱՊԱՌԱԺ ձայնին)։
cf. Առապար.
Կէսքն (ի ծառոց) անգործք, ընդվայրասնունդք, առապարինք. (Վեցօր. ՟Ե։)
front, head;
arm, division, branch;
—ք գետոյ, arm of a river;
յ—ոյ or յ—ոյ կողմանէ, before, in front, at the head of;
զ—ս ունել, առնուլ, to obviate, to be beforehand, to prevent, cf. Սկսանել;
— նաւու, head, prow, how of a ship;
— զօրաց, division of forces;
ընդ առաջ գնալ ելանել, to go to meet.
τὸ ἕμπροσθεν, ἕναντι , προτέρον, quod ante est, coram, anterior, ἁρχή, initium, principium. Կողմն՝ որ է առաջի աչաց. հանդէպ երեսաց. նախկին երեւեալ՝ կամ յառաջեալն վայր. սկիզբն ընթացից եւ տեղւոյ եւ իրաց. առ աջքը.
cf. Առաջակայ.
Խոյ հօտից հեղինակ, եւ ի վայրենի ջոլիրս մի իմն ի թագաւորականացն առաջակաց եղեալ. (Փիլ. լիւս.։)
first;
prior, antecedent;
ancient, primitive, chief;
previous, original;
precocious;
in the first place;
—ք, ancestors, predecessors, the ancients;
cf. Նախնիք;
յառաջնմէ, յառանջնում, before, at first.
Զորովայն եւ զսնափառութիւն եւ զոր ինչ աստանօր խայտառակութիւնք են՝ ընդ առաջինսն դնեն. (Նիւս. թէոդոր.։)
chief of authors or prelates.
liberal, noble, generous, magnanimous;
ingenious, intelligent.
Փոխատո՛ւ լեր, որպէս վայել է քոյին բարեպաշտութեանդ, եւ առատամիտ առաքինութեանդ. (Վրք. ոսկ.։)
to abound, to increase, to augment;
to overflow;
to run over;
to be bountiful, generous;
to be proud;
to be angry, to be in a passion.
Առատանային փղձկալով, եւ չունէին ժոյժ եւ առ վայր մի. (Փարպ.։)
to send, to dispatch, to expedite;
անդրէն —, to send back, to return.
Որ զյորդանանու սրավարժ վայրեկութիւն ի թիկունս առաքեցեր. այսինքն յետս դարձուցեր. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
who acts virtuously or bravely;
virtuous;
courageous.
Որովայնամոլութիւն խափանեալ՝ տեսութիւն ծնաւ առաքինագործ. (Նեղոս. յն. գործնական։)
adorned with virtues, virtuous.
Առաքինազարդ վարք, կամ վայելչութիւն. (Յհ. կթ.։ Ասող. ՟Ա. 1։)
valiant, courageous;
virtuous, honest.
Եւ իբր Առաքինական. արիական. գովելի. բարեկարգ. վայելչական.
near, next, close, contiguous, nigh, beside;
նստել — ումեք, to sit near some one;
դիտել —, to observe closely;
— ինձ, near me;
կալ 'ի սպասու — ումեք, to serve some one;
գայ —, he comes near;
տուն նորա է — իմումս, his house is close to mine;
լինել —, to be near or close;
բնակէ նա — այն ինչ պալատի, he lodges quite close to such a palace;
— կալ, to attend, to be present, to wait;
— դնել, to put, to place near, to join.
Առընթեր գոլով աստուծոյ։ Առընթեր սորին վայ. (Նար. ՟Ժ. ՟Լ՟Ը։)
recent, new;
presently, immediately;
soon, forthwith, directly, suddenly;
առժամայս, at present, now;
for the present.
Առժամեան. իբր վայրկենական, ներկայական. առժամանակեայ. անցաւոր. ժամանակաւոր. հարեւանցի. որ ինչ առ ետեզ.
cf. Առժամանակեայ.
իբր վայրկենական, ներկայական. առժամանակեայ. անցաւոր. ժամանակաւոր. հարեւանց. որ ինչ է առ ետեղ.
earnest, earnest money;
pledge, essay, token, sign, testimony.
Արար խաղաղութիւն ո՛չ վայրապար, այլ առհաւատչէից հաստատութեամբ. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
ready to the hand, handy, manual, portatif;
in part payment, on account;
— տալ, to give in part payment;
— բառարան, pocket dictionary.
ԱՌՁԵՌՆ, կամ ԱՌ ՁԵՌՆ. մ. Իբրու Առ ձեռս կամ ի ձեռս ունելով. ի պատրաստի. մտադիւր. եւ Ի մօտոյ. այժմէն. անդէն առ նմին. անյապաղ. դիւրաւ. վայրապար. եւ Հարեւանցի. ըստ առաջին տեսութեան.
Զաշխարհի շահելն զգայարանքս առձե՛ռն վայելէ. իսկ անձինն տուժելն բացակայ է։ Որ յիմարն է, զառձեռն ընտրէ, զբացակայն ի բաց ձգեալ։ Նախ՝ եւ առձեռն, զմարդ երեւելի՝ զգեստուցն զարդարանքն առնէ. (Լմբ. առակ.։)
he-lamb.
(լծ. գառն. որ է յն. առնի՛օս. կամ առս, առնօ՛ս) ἁρνοιός, ἅρς, ἁρνός. Ազգ արու ոչխարի. թերեւս ոչխար կամ գառն վայրի.
men's room or dwelling.
Կրկին գաւիթ է, մին յառնանոցն, եւ մին ի կանանոցն զատուցեալ։ ՀՈգւոյ իբր տան՝ է որ առնանոց է, եւ է որ խորոպճին. արդ առնանոցն վայր է՝ որում դէպ եղեւ բնակել արու խորհուրդք՝ իմաստունք, ողջամիտք. (Փիլ. տեսական. եւ ՟Դ. 15։)
dormouse.
privately, apart, separately.
Տեղի առաշոգ, հովանոց, ամրանոց. ամարանոց. զուարճալի եւ հով վայրք.
diurnal;
ephemeral;
daily;
inconstant, uncertain, temporal, perishable.
Ընդ անաչխատ կենաց վայրին ... ուտեմ քրտամբք զառօրէին. (Յիսուսի Որդի։)
iron armour, horse armour;
trooper, horseman;
caparisoned
Մերկանան ի զինէ եւ յասպազինէ։ Յասպազինէ երիվարին ի վայր արկեալ զինքն։ Կորովի յաղեղն եւ ի ղէն եւ յասպազէն։ Տունս գանձուց եւ ասպազինաց. (Արծր. ՟Ա 5. 7. 9։ ՟Ե 7։)
huntsman, hunter.
Իսաւ ասպական էծ, եւ վայրագ։ Ասպականին ընդ շունս եւ ընդ գազանս առնէ զիւր զդեգերումն վարուց. (Փիլ. լին.։ Իսկ Պիտ. ՟Թ 5.)
straggler, marauder;
inroad, incursion;
— ծովու, corsair, pirate, sea-robber;
— առնել՝ դնել՝ տալ՝ արձակել՝ սփռել, to go marauding, to infest, cf. Ասպատակել, cf. Արշաւել.
Ասպատակք այլոց վայրենեաց ըստ նմանութեան դիւաց. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
Ասպասատակ արձակէծ գաւառաց, տեղեաց, վայրաց. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Ասպարէզ.
Ընդ ծիրանածավալ ծովային ծոցոյն ասպարէզ. (Նար. խչ.։)
Ո՛չ տեսանեն զանդադար ասպարէզս տունջեան ի գործառնութիւնս եւ ի վայելսամենայն կենդանեաց. (Շիր.։)
who throws away, who abandons his shield or buckler.
Առն՝ որ ասպարընկէց իցէ։ Ո՛չ որ ի բաց ելեալ լինի վայելչական բռնութեամբ, անուանեսցի թերեւս ասպարընկէց. (՟Ժ՟Բ։)
here, in this place;
— է, he or it is here;
— եւ անդ, here and there, this way, that way.
ԱՍՏ. որպես Յայսմ վայրի՝ միջոցի. յայսմ բանի. ի նոր օրէնս. եւ այլն.
Աստ վայելել։ Աստ մարմնաւոր պտղով, եւ անդ յարքայութեան։ Աստ կարծիս, եւ անդ կատարած. աստ խէթ, եւ անդ հատուցումն. եւ այլն. (Ագաթ.։ Նար. ՟Կ՟Է։)
cf. ԱՍՏ, մանաւան ըստ ՟Բ նշ. յայսմ վայրի եւ միջոցի. յետոյ ուրեմն.
lobster.
ԱՍՏԱԽՈՏՈՍ եւ ԱՍՏԱԿՈՍ Բառ յն. ասդագօ՛ս. ἁστακός cancer. ռմկ. ըսդախօզ. Խեցգետին կամ խեցեմորթ ծովային.
here, in this place.
(որպէս թէ՝ Աստէն ուր). ἑνθάδε, ἑνθαῦτα. hic, istic. Աստ՝ (ըստ ամենայն առման) յայսմ տեղւոջ, վայրի, միջոցի, բան, եւ այլն.
sure, infallible, constant.
Վէմ ինչ աստէոր եւ ստուար զառ ի վեր դժուարաւ տարեալ լինի, իսկ զառ ի վայր իւրովի հոսեսցի. (Խոսր. պտրգ.։)
here;
hence.
ὦδε, ἑνθαῦτα hic Աստ. աստանօր. յայսմ տեղւոջ՝ վայրի՝ վիճակի՝ աշխարհի. եւ Այժմէն.