mustaches;
curls of the beard.
• , ի հլ. «բեխ, պեխ», որի հա-մար Ոսկեդարից գտնում եմ 3 վկայութիւն. Զմօրուսն երկայնս հանդերձ մանեալ պերե-ւեշտիւք մարձէին. Ոսկ. տիտ. էջ 330.-Պարսից թագաւորն ոսկի պերևիշտս ետ գոր-ծել նոցա. Ոսկ. կողոս. 605.-Վարսս ժողո-վեն և զպերևեշտս մօրուացն յօրինեն. Ոսկ. եփես. 907.-մի անգամ էլ ոսկեդարից լե-տոյ ունի Կղնկտ. Զտեղի շնչառու քթացն՝ մի քան զմի լայն թուով մազուցն պերևեշտիցն թէ կարէր ոք ճանաչել (ԱԲ ունի պերևիշտ ձևն էլ. հրտր. Էմինի՝ էջ 109 պէրևէշտէից. 2 օր. պերևէջտիցն)։
• ՆՀԲ մեկնում է «բառ անյայտ, իբր շրջակայ մասունք ռնգանց կամ տեղի բուսանելոյ մազից յընչացս».-ԱԲ «պեխեր և պեխերու տեղը, մօրուքի հիւ-ռուած գանգուրները»։ ՋԲ չունի, Թի-րեաքեան, Արիահայ բռ. 368 նոյն ընդ փերևետիլ։
Բառ անյայտ, իբր Շրջակայ մասունք ռնընգանց, կամ տեղի բուսանելոյ մազից յընչացս.
Զտեղի շնչառու քթացն՝ մձի (քան) զմի լայն թուով մազուցն պերեւեշտիցն թէ կարէր ոք ճանաչել. (Կաղանկտ.։)
eloquence.
Պերճաբանելն. եւ Բան պերճ եւ պայծառ. Ճոխաբանութիւն գովելի կամ պարսաւելի.
Հասարակաց խօսիւք անցանելով ընդ պատմութիւնս. որպէս զի մի ոք երեւեսցի ի պերճաբանութիւնս գրաւեալ առ փափաքն, այլ ճշմարտութեան բանից մերոց կարոտեալ եւ այլն. (Խոր. ՟Գ. 1։)
Ոչ պերճաբանութեամբ զբոլորն բաւեմ մակագրել քեզ. (Մագ. ՟Կ՟Զ։)
Յանօգուտս բազմախօսիցն հասցէ պերճաբանութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
eloquence.
ostentatiousness, love of display.
to render illustrious, to exalt, to raise, to glorify.
Պերճալի եւ պանծալի կացուցանել. շքեղազարդալ. ճոխացուցանել փառօք.
Զստորնային ծնունդս մահկանացուաց տիրական եւ աստուածական պաշտելի անուամբդ պերճացուցեր. (Նար. ՟Լ՟Է։)
Որպէս գիտութիւն պերճացուցանէ զընթեռնուլն, գոյնպէս եւ զգիտութիւն՝ ազդողութիւն պայծառացուցանէ. (Իսիւք.։)
magnificence, elegance;
pride, presumption, arrogance;
cf. Պերճանք.
γαυρίαμα, ἁγαυρίαμα gloriatio, jactantia, exultatio, elevatio animi. Պերճանք. պերճանալն. պարծանք. փառաւորութիւն.
Պերճութիւն վիշապաց շիջաւ։ Դիպեսցին պերճութիւնքդ ձեր հանգոյն մոխրոյ. (Յոբ. ՟Դ. 10։ ՟Ծ՟Գ. 12։)
Դարձուցի ի սուգ զպերճութիւն նորա. (Բարուք. ՟Դ. 34։)
Պերճութիւնս յանձինս նովաւ (այսինքն աբրահամաւ) ձգեն. (Նանայ.։ 1)
pine;
lighted pine-branch, fire-stick, firebrand.
ՊԵՒԿԷ որ գրի եւ ՊԷԿԷ, ՊԷԿԻՒՌԻՍ. Բառ յն. բեւգի, πεύκη որ է Սոճի, սօս, թեղոշ, սարդ. մարխ. եւ Ոստ սոճւոյ կամ մարխ լուցեալ.
Ուղղելով պեւկեաւ զձին, եւ ցուցանելով զճանապարհն. քանզի գիշեր էր խոր։ Ունէր ի ջեռին զառաջնորդն զպեւկէն. (Պտմ. աղեքս.։) (Ուստի առեալ՝ բոց, հուր, ջահ, պեւկէ. ի Հին բռ. դնին որպէս փաղանուն, որ չէ ի դէպ)։
Եսայիս յայտնապէս եւ զփայտէն նշանակեաց՝ յորոց խաչն. մայրիւ ասէ. եւ պէկիւ, եւ պէկիւռիսաւ. (Ղեւոնդ.։)
beylik.
variety, diversity, difference.
cf. Պշնում.
ՊԻՇ ՈՒՆԵՆԱԼ. cf. պշնուլ. որ եւ պշել. (լծ. ընդ Ապշիլ. ապուշ. ռմկ. պուշ, որ յառեալ հայի կկոցեալ աչօք)
Վերինն երուսաղէմի. յոր միշտ պիշ ունելով զակն մտաց խորհրդոյդ , սկանջես հնչման սուրբ հոգւոյն. (Արշ.։)
cf. Բորոտութիւն.
λέπρα lepra. Բորոտութիւն. բոր. ուրկութիւն. քոսոտութիւն. պ. փիյսէկի.
Օրէնք քահանայից են՝ մի ամենեւին ի մարմին բիծ ունել ... եւ ոչ գունոյ փոփոխելոյ ի պիսակութեան՝ արածս։ Ապա թէ պիսակութիւն ուրուք ելցէ ի մարմնի, արգելցեն. (Փիլ. քհ.։)
Բորոտութիւն, պիսակութիւն, եւ դիւահարութիւն։ Պիսակութիւն կամ այլ ինչ արատ՝ որ փոփոքելով իցէ։ Զամենայն պատահար չարեաց յառաջ բերէ. այսինքն զուրկութիւն, զպիսակութիւն։ Ապականեն զմարմինս մարդկան ուրկութեամբ, պիսակութեամբ, եւ այլ պէսպէս վիրօք. (Կանոն.։)
Գադութիւն, պիսակութիւն, բոր. (Վստկ.։)
cf. Բորոտութիւն.
Որ միանգամ սպիք նշանեալք (կամ նշանակեալք), եւ պիսակուց չարութեան իցեն ի մեզ. (Եփր. աւետար.։)
catachresis;
պիտականունութեամբ, by name only, abusively.
պիտականուն, եւ կրելն զանուն պիտակ.
Ի մերում միջի թէպէտ եւ կոչեսցին տեարք պիտականունութեամբ կոչի. իսկ աստուածոյ բնութեամբ է տէրն անուն. (Ոսկ. ես.։)
abuse, impropriety;
bastardy;
catachresis.
νοθεία nothum esse, spuritas κατάχρησις abusus, iproprietas. Պիտակ գոլն. անհարազատութիւն. օտարութիւն. եւ Յումպէստ վարումն.
Չափ ճշմարիտն եւ արդարն ... իսկ չարացն չափ՝ պիտակութիւն է սուտանուն, լի ամենայն անկարգութեամբ եւ անչափութեամբ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 23։)
Ոչ թէ պիտակութեամբ ունիցի զհօրն զօրութիւն, այլ բնութեամբ հանգոյն նմին. (Սեբեր. ՟Ա։)
necessary, useful, advantageous;
—ք, necessaries, the needful;
ոչ ումեք է —, it is useful to no one;
ոչ եւս իմիք է —, it is no longer good for anything.
χρήσιμος utilis εὕθετος bene constitutus, aptus. Որ կարէ լինել պիտանի. պիտանի. օգտակար. շահեկան. դիպող. եւ կարեւոր. պետք ըլլալու, բանի էկօղ, աղէկ.
Որ ոչ իմիք իցէ պիտանացու։ Չէր ինչ իմիք պիտանացու։ Փայտ որթուն միթէ պիտանացու ի՞նչ իցէ ի գործ։ Ապա թէ աղն անհամեսցի, ոչ յերկիր եւ ոչ յաղբ է պիտանացու. (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 38։ ՟Ժ՟Գ. 1. 10։ Եզեկ. ՟Ժ՟Բ. 5։ Ղկ. ՟Ժ՟Դ. 35։)
Մեռեալ անդամ՝ չէ ինչ պիտանացու ի գործ մարմնոյն. (Շ. ընդհանր.։)
Եղեւ նա անօթ կազմեալ պիտանացու ի գործ տեառն իւրոյ. (Եզնիկ.։)
Տուեալ է մեզ զամենայն պիտանացու ջուրս. (Եղիշ. ՟Ը։)
Ոչ վայելէ աստուածոյ (բարկութիւն), այլ ի սպառնալիս պիտանացու էր. (Կիւրղ. թագ.։)
Ծածկեալ զինքն յարմար եւ պիտանացու էր։ Պիտանացու էր յայնաժամ անգիտանալ նոցա. (Իգն.։)
Ժառանգեն ծառայքն պիտանացուք զքաղաքս իւրաքանչիւր . իմա պատուականք, կամ յարգիչք տաղանդաց։
ՊԻՏԱՆԱՑՈՒՔ գ. Պէտք. պիտոյ եւ կարեւոր իրք.
Որպէս զմարմինն ոչ միով կերակրով, այլ ամենայն պիտանացուօքն կերակրեմք. (Մաշտ.։)
Ցանկութիւն արկանէ՝ վասն պիտանացուացն ստէպ ստէպ յիշատակն. (Իսիւք.։)
Միջնորդեալ բաւականաբար երկաքանչիւրոցն կողմանց բնակչացն՝ յանկարօտ պիտանացու ացն ընդունելութիւն. (Պիտ.։)
Ի ձեռն քո բաշխիչին հաստատութիւնք պիտանացուաց համայնից կենաց. (Նար. ՟Ը։)
to render useful, to make profitable.
Պիտանացու առնել. ընտիր ընծայեցուցանել. կամ պիտանի ցուցանել.
Հայեաց ի քեզ. այս քեզ բայ պայծառապէս բարեկրեցելումն եւ ամենայն կենաց քոց կատարումն բերէ, պիտանացուցանելով. (Բրս. հայեաց.) յն. χρησιμῶς παραστήσεται.
cf. Պիտանացու.
Քաջ եւ արգասաւոր ոչ միայն ի բանս եւ ի պիտակաւոր խոհականութիւնս, այլ եւ ի մեծամեծ եւ ի բազում գործս արժանափառս. (Խոր. ՟Ա։)
usefulness.
Յղկեն ի պիտանաւորութիւն աստուածային գրոյն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։ 1)
utility, profit, advantage;
use, employ.
χρησιμότης, τὸ χρήσιμον, χρεία, ὁφέλεια utilitas, commoditas χρῆσις usus. Պիտանի գոլն. պիտանալն. եւ օգտակարութիւն. լաւութիւն. եւ Վարումն ի պէտս.
Զերիս տունսն յամենայն ձայնիւ քարոզսն դնեմք, զառաւել պիտանութիւն սոցա յայտնելով։ Զաղբերաց՝ գետովք եւ ծովովք՝ զառ ի մեզ պիտանութիւն. (Խոսր.։)
Յորդորեալք յառաքինութիւնս լաւութեամբ ի գործս պիտանութեան։ Օր ըստ օրէ յաւելուած լիցի լաւութեան եւ պիտանութեան. (Յճխ. ՟Բ. եւ ՟Ի՟Գ։)
Զի՞ պիտոյ էր զպիտանին գովել եւ զանպիտանն պարսաւել, թէ ինքն արարիչ է պիտանութեան եւ անպիտանութեան. (Եզնիկ.։)
Ի պիտանութենէ ընդունիս զշնորհսն (յն. ի յառաջադիմութենէ). (Կոչ. ՟Գ։)
Զի թէ հանապաղ դիւրաւ լինէր սրբութիւն եւ մաքրութիւն, յայնժամ քո քաջութիւնդ եւ պիտանութիւնդ ու՞ր երեւէր. (Եփր. մաքր.։)
Որոց ոչ աչաց պիտանութիւն (յն. վարումն) էր ի տեսանել, եւ ոչ ականջք առ ի լսել. (Իմաստ. ՟Ժ՟Է. 15։)
ՊԻՏԱՆՈՒԹԵԱՄԲ իբր մ. որ եւ ՊԻՏԱՊԷՍ. Օգտակարապէս. բարւոք, ըստ արժանաւոյն. որպէս պարտ էր.
Յորժամ յանցանքն (յուդայի) կատարեցան, յայնժամ եմուտ ի նա ապաշխարութիւն, նա եւ ոչ յայնժամ պիտանութեամբ. (Ոսկ. մտթ. եւ Երզն. մտթ.։)
word, oracle, prediction;
testimony, witness;
use, employ;
want, necessity;
work;
writing, useful treatise.
• Muller WZKM 8, 283 (հյ. թրգմ. ՀԱ 1894, 294) դնում է թալմ. [hebrew word] piϑrā «մեկնութիւն», եբր. [hebrew word] pϑr «բա-ցատրել» բառից, որ չի ընդունում Հիւբշ, 315 նշանակութեան տարբերութեան պատճառով։ Բայց մեկնութիւնը ամէն պարագայի մէջ էլ ընդունելի չէ, որով-հետև հյ. բառը կազմուած է յունարէ-նից թարգմանաբար պէտք և առնու բառերից։
χρησμός, χρηματισμός oraculum, monitum, testimonium եւ ἕργον , ἑργίδιον opus, opusculum. Պատգամ. վկայութիւն. բան վաւերական. ճառ պիտանի. հաւաքումն բանից՝ որ վարին ի պէտս. (վրիպակաւ գրի առ յետինս եւ Պիտառնութիւն).
Առ ի ցուցանել մտացն զհաստատութիւն առնն առ սրբոց մարգարէիցն պիտառութիւնս. Այսու լնուլ մարգարէիցն պիտառութեանցն. (Նանայ.։)
Դու՞ ես, որ գալոց ես՝ ըստ մարգարէիցն պիտառութեանց. Եկեալ ի լրումն մարգարէիցն պիտառութիւն. (Երզն. մտթ.։)
Զամենայն աւետարանական պիտառութիւնսն ճառագրեաց. (Թէոդոր. մայրագ.։)
Ըստ պիտառութեանն յովհաննու աւետարանագրի՝ յասելն, թէ էր ժամ վեցերորդ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Ոչ ի թղթի աստ փոյթ զսրբոց վարդապետացն եւ զհարցն ընթերցաք զպիտառութիւնս. (Ոսկիփոր.։)
Սուրբ հարցն պիտառութիւն համապատիւ կարգեցին զեպիսկոպոսս արքեպիսկոպոսաց. (Կանոն.։)
Համառօտէ պիտառութեամբ զպատմութիւն. (Լծ. ածաբ.։)
Աղերս առաջի մատուցանեմ ձեզ զպիտառութիւն զայս բանի. (Յհ. կթ.։)
ՊԻՏԱՌՈՒԹԻՒՆ. գ. Առնուլն ի պէտս. վարումն. պէտք.
Պիտառութեամբ կենցաղակացս խնամել զհօտ իւր։ Առատաձեռնութեամբ ի բոլոր մասունս պիտառութեանց. (Յհ. կթ.։)
useful.
χρήσιμος utilis, usu veniens.. Պիտանի պիտանացու.
Պարկեշտութեան չափ է՝ հարկաւորացն եւ պիտաւորացն առ ըստ մարմնոյն կեանս. (Փիլ. ել. ՟Ա. 6։)
to want, to be wanting.
δέομαι, χράομαι, ἁποχράομαι egeo, opus habeo, utor. Պէտս ունել. կարօտիլ.
Յաւելուածոյ պիտաւորեալն՝ անկատար է. (Կիւրղ. գանձ.։)
Որոյ իմաստ՝ զօրաց ոչ պիտաւորէր, այլ անձամբ մղէր զպատերազմն. (Ասող. ՟Գ. 6։)
Ամենազօրին ոչ պիտաւորի օգնութիւնք նոցա. (Վանակ. յոբ.։)
Կամ վարել ի պէտս. վարիլ իւիք.
Մեք ասեն որպէս նիւթով իւիք ի մարմնական ի բնութենէ բաշխմամբք պիտաւորեալք՝ ծնանիմք ի մէջ զծնունդսն. (Կիւրղ. գանձ.։)
want, indigence;
necessity;
witness, testimony.
Կարօտ գոլն պիտոյից. պէտս ունելն.
ծարաւեցաւ արդարապէս, եւ ինքն գիտէ՝ մերով պիտաւորութեամբն ծանուցանիլ զինքն գոլ մարդ ճշմարիտ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
կամ պիտանութիւն. կարեւորութիւն.
Մերձենան ի նա հոգիացեալքն, եւ ոչ պիտաւորութիւնք զգալեացս հայելեաց. (այլ ձ. պիտառութիւն). Լմբ. պտրգ.։
Մերթ եւս՝ որպէս Պիտառութիւն. վկայութիւն.
Լուր որ ի սուրբսն հօր մերում կիւրղի աղեք. սանդրացւոյ՝ յեփեսոս հակառակ նեստորի ամպարշտի՝ ասելով ի ձեռն պիտաւորութեան որ ի սուրբսն ամբրոսեայ մետիղոցւոյն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Պիտանութիւն.
cf. պիտանութիւն. Աղէ ցուցէք այր մի, որ թէ վասն պիտոյութեան, եւ կամ ի կռուի վաստակ եւ գործ ցուցանելոյ գտեալ է. (Փարպ.։)
pine, pine-tree.
• «թեղօշի ծառը, pinus». մէկ անգամ ունի Վեցօր. ը. 186. ուրիշ օր. չկայ։
• = Յն. πίτυς «թեղօշ». սրանից է փոխա-ռեալ նաև վրաց. მიტო պիտո, Յიტვიպիտվի, «cоcнa, nиxта, եղևին, կուենի»։-Հիւբշ. 372,
• Ուղիղ մեկնեց ՆՀԲ։
Աղուէս բժշկէ զվէրս իւրոյ հարուածոյ ի հուզոյ, որ լինի ի ծառոյ միոջէ, անուանեալ կոչի պիտուս. (Վեցօր. ՟Ը։)
book of Pythian oracles.
Մատենագիրն պատգամախոսութեանց պիւթիայ.
Որպէս եւ պիւթագիրն այժմիկ ասէ. (Պղատ. օրին. ՟Ծ՟Ա։)
pyrheum, Persian Fire-altar.
• , որ և պիռիոն, պռիոն, պեռիոն «ատրուշան, Պարսից կրակատունը» Ճառ-ընտ. Յայսմ. ապր. 14. Վրք. և վկ. Ա. էջ 1։
• = Յն. πυρεῖον նոյն նշ. (ծագում է πυρ = «հուր» բառից)։-Հիւբշ. էջ 372։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։
Բառ յն. πυρεῖον templum ignis apud Persas. Ատրուշան. կրակատուն.
Հրով վառեաց զպիւռիոնն պարսից, զոր տաճար հրոյ անուանէին, յորում զհուրն բորբոքէին հրապաշտքն։ Հրամայէր նմա միւսանգամ շինել զպիւռիոնն՝ զոր այրեաց. (Ճ. ՟Բ. եւ Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Դ.։ եւ Տէր Իսրայէլ. մայ. ՟Ի՟Դ.) որ գրէ ՊԻՌԻՈՆ, եւ ՊԵՌԻՈՆ։
cf. Պիւրամիտ.
• . որ և պիրամիդ, պիւռամիդ, պիւրամիտ «բուրգ» Եւս. քր. Նոնն. 24 «բուրգ, երկրաչափական ձևը» Նեմես. 65։
• = Յն. πυραμίς, πυραμίδος «բուրգ». ընդհա-նուր տարածուած բառ է. ինչ. ֆրանս. py. ramide ևն։ Առաջ կարծում էին թէ ծագած է πῦρ «կրակ» բառից, իբր թէ կրակի բրգաձև բարձրացման օրինակով, բայց այժմ այս կարծիքը թողնուած է և յն. πυραμίς համար-ւում է օտար փոխառութիւն (Boisacq 829)։ -Հիւբշ. 372։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։
ՊԻՒՐԱՄԻԴ որ գրի եւ ՊԻՐԱՄԻԴ, ՊԻՒՌԱՄԻԴ, ՊԻՒՐԱՄԻՏ . Բառ յն. πυραμίς, -ίδος, pyramis, -idis. Բուրգն. հուրան. ցուրան. այն է մարմին հաստատուն բազմանկիւնի՝ սրածայր յանդեալ, որպիսի եղեն բրդունք կամ կոթողք եգիպտոսի. տիքիլի թաշ, հերեմ.
Որ զմեծ պիրամիդն կանգնեաց։ Զնմանէ ասեն շինել զերրորդ պիրամիդն, որ է ցուրան բլրաձեւ. (Եւս. քր. Ա։)
Այլ պիրամիդքն՝ եւ սոքա արժանի են հրաշից. շինեալք յոյժ անըմբռնելիք յեգիպտոս. զոր քրիստոնեայքս ասեմք շտեմարանս յովսեփու գոլ. իսկ հելլենացիք՝ յորոց մի է եւ հերովդոտոս, ասեն եթէ թագաւորաց շիրիմք են. (Նոննոս։)
որպէս Ձեւ երկրաչափական՝ բրգաձեւ. որ եւ ՊԻՒՌԱՄՈՒԴԷՍ. Πυραμοειδης, δες. Pyramidatus, figuram sive speciem pyramidis habens.
Զպիւռամիդն ի սկալինեացն եռանկիւնեացն հաստատիլ. (Նիւս. բն. Ե։)
pyramid.
pyramidal.
Բառ ռմկ. որպէս Փոքրիկ. եւ որպէս Կապուտակ.
Տեսայ փոքրիկ մոնոզոնակ, եւ ունէր պըլոզ իւրըն կընկղակ. առաւօտուն սկըսնոյր մինակ, պաշտէր անուշ քաղցր եղանակ (արտուտ թռչունն). (Շ. առակք։)
pointed ear, goat's ear.
cf. Պղակունտ.
• «կարկանդակ» Ոսկ. մ. բ. 23. կող. էջ 569. հռովմ. 41. գրուած նաև պղա-կունտ, պղակունդա, պղակունտր, պղակուն (Ոսկ. մ. բ. 692-3 լուսանցքի վրայ), պա-ղակուտր, պլակինդի, պլակունտա Վրք. հց. Բ 358-9. Հին բռ. որից պղակունտրագորձ «կարկանդակ շինող» Ոսկ. մ. գ. 17։
• = Յն. πλαϰοῦς, սեռ. πλαϰοῦντος «կարկան-դակ», πλαϰούντιον «փոքրիկ կարկանդակ», որից նաև ասոր. [syriac word] plaqūntas «Semidalis», լտ. placenta, placentula վրաց. მლაკუნტი պլակունտի, ბალეკუნჯი պալեկունտի, ბალეკუნთი պալեկունթի «գա-թայ, նազուկ»։ Մագում է πλαϰῦεις «տա-փակ, տափարակ, հարթ» բառից. նախապէս ասուել է πλαϰίεις αρτος կամ πλαϰοῦς αρτος «տափակ հաց», յետոյ ածականը իբր գո-յական է առնուել (Boisacq 790)։-Հիւբշ. 322։
• Ուղիղ մեկնեցին նախ ՀՀԲ և ՆՀԲ։
ՊՂԱԿՈՒՆԴ կամ ՊՂԱԿՈՒՆՏ, ՊՂԱԿՈՒՆԴԱ կամ ՊՂԱԿՈՒՆՏՐ. Բառ յն. πλακοῦς. սեռ. -κοῦντος, placenta, πλακούντιον, placentula. յորմէ ռմկ. բոկեղ. թ. պօղալա. իտ. ֆօգա՛լլիա. Կարկանդակ. քաքար. նաստիկ, հայս զանգեալ. եւ եփեալ իւղով եւ մեղու.
Մի ընդ կուտեալ առաջի միսն եւեթ հայիցիս եւ ընդ պղակունդսն։ Ազգի ազգի պղակունտս ուտես. (Ոսկ. մ. Բ. 23։)
Գնեա՛ ինձ պղակունդս. (Վրք հց. ձ։)
Պղակունդ. բոկեղ. (Հին բռ։)
pastry;
cake, pie.
pastry-cook.
Πλαϰουντοποίὁς. Որ գործ է պղատունտս. պօղաջաճի.
Տեսցուք որչափ կոտորածք ի բարեկեցութեանն տենչանացն գործին. որչափ յամճաբերացն եւ խոհակերացն եւ ի սեղանայօրինացն, ի պղակունտրագործացն եւ ի ծաղարարաց. (Ոսկ. մ. Գ. 17։)
platonism.
cf. Պղերգումն.
ὅκνος, ἁμελεία, ῤᾳθυμία, ὐπέρθεσις pigritia, segnities, desidia, socordia, negligentia, procrastinatio. Հեղգութիւն. ծուլութիւն. անհոգութիւն չփոյթ. դանդաղկոտութիւն.
Պղերգութիւն առ բարեացն վաստակս. (Խոսր.։)
Պղերգութիւն առ ի գործն՝ մատնէ (յանձն). (Բրս. հց.։)
Փախիր ի թուլութենէն, ատեա զպերգութիւն. (Եփր. դատաստ.։)
Բասրելով յիւրոց զօրացն վասն առաւել պղերգութեան եւ սաստիկ որկորամոլութեան. (խոսր ՟Բ. 21։ Ոչ եւս զհեղգ պղերգութեանցն բարձեալ ի ձեզ բերիցէք յինքեանս ախտ. Պիտ.։)
Զի թերեւս հնար լիցի պղերգութեամբ հեղգալոյ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Զպաշտոն տեառն պղերգութեամբ մատուցաք. (Լաստ. վերջաբ։)
idleness, laziness, supineness, negligence;
ի — հատանիլ, to abandon oneself to sloth, to live in idleness.
turpiloquence, obscene language, filthy discourse.
Բերանն՝ զդատարկաբանութեան, զստութեան, զերդման, զպղծաբանութեան. (Խոսր.։)
filthy action, impurity, lewdness, filthiness, obscenity.
Գործ պղծութեան. եւ Սեղանակապտութիւն, ոճիրք.
Զօր ամենայն տեսանելով զայսպիսի պղծագործութիւն։ Զամենայն պղծագործութիւնս լցեալ կատարեցեր. (Փարպ.։)
Անունագրութիւն եւս գարշելեացն՝ եւս առաւել հաստատէին զնոսա ի պղծագործութիւնս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
Մեծ պղծագործութիւն է ի վերայ անտեղի եւ անգէտ իրաց զսուրբ անունն վկայ կոչել. (Երզն. մտթ.։)
of an impure faith.
Որոյ պիղծ է դաւանութիւն կամ դենն.
շաղղակեր եւ պղծադաւան խուժադուժ բարբարոսացն. (Հ. յնվր. ՟Ժ՟Դ.։)
foul-tongued, obscene.
Որ պիղծ է լեզուաւ. մանաւանդ օձն առաջին՝ բանսարկու.
Պտուղս այս քաղցր էր եւ սիրուն, առ ինքն ունէր զմահըն թաքուն. բայց ինձ չասաց պըղծալեզուն, զիս մերկացոյց յանճառ լուսոյն. (Տաղ.։)
impure religion.
Ունիլն զպիղծ հաւատս. պիղծ դեն.
Ոչ է արժան քննել զհերձուածողացն մոլորութիւն եւ զպղծահաւատութիւն. (Շ. յուդ. ՟Դ։)
of an abominable name.
Որոյ անուն է պիղծ՝ գարշելի.
Հազիւ եւ այս գիրք զերծան յաստուածամարտ ձեռեց պղծանուն յուլիանոսի. (Յիշատ. ի ցանկ դիոն. ածայ.։)
of unclean lips.
Ունող զպիղծ կամ զանմաքուր շրթունս. (որպէս մեկին գնի ի յն).
Ի մէջ պղծաշուրթն ժողովրդեան բնակեալ եմ ես. (Ես. ՟Ղ. 5։)
contamination, stain, filth, obscenity, lewdness, impurity, debauchery;
profanation, pollution;
abomination, execration;
— կուսի, violation, rape;
ի — մատնել զանձն, to prostitute oneself.
Պիղծ գոլն. գարշութիւն, անմաքրութիւն. դիջութիւն. պղծելն. եւ պղծիլն՝ ըստ ամենայն նշ. որպէս βεβήλωσις profanatio βδέλυγμα abominatio. (եբր. խալլէլ, թէօպա ). μίασμα, μιασμός pollutio, inquinamentum ἁσέλγεια, ἁκαθαρσία immunditas. (եբր. թամէ, թօմա, ֆիկիւլ, թամա. յորմէ լտ. contaminatio)
Բարեաց երախտեաց անյիշատակութիւն, ոգւոց պղծութիւն. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 26։)
Մի խառն անկողնօք պղծութեամբք։ Վասն ոչ ապաշխարելոց ի վերայ պղծութեան եւ պոռնկութեան։ (Ի. գործս ամենայն պղծութեան. եւ այլն։)
Զի պղծութիւն է այն։ Անձն որ մերձեսցի յիրս պղծութեան։ Եհան պղծութիւնս արտաքս յերուսաղէմէ։ Զի մի՛ կերիցեն ի պղծութենէ անտի։ Զի արարէք պղծութիւնս։ Պղծութիւն աւերածոյն։ Փախուցեալք ի պղծութեանց աշխարհի.եւ այլն։
սսրբէին զպղծութիւն կռապաշտութեանն։ Զկահ պղծութեան որ ի տանն էր՝ ի ծովն ընկեցին. (Եղիշ. ՟Գ. եւ ՟Ը։)
cf. Պիղծ.
coppersmith's art or calling.
Ոչ պղնձագործութեան կատարումն գործւով բրուտութեանն հասու լինել բնաւորեցաւ. (Բրս. հց.։)
calcography.
coppering.
who is in the arms or at the breast (a baby).
Ոչ զարհուրի ասեն գրկընկալ մանուկ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
to assault, to storm.
ԳՐՈՀԵԼ կամ ԳՌՈՀԵԼ. ԳՌՈՀԻԼ. (լծ. եւ յն. խռա՛օ). Ամբոխիւ դիմել. խուռն յարձակիլ.
Գրոհ տուեալ դիմիցին ի մահ։ Գրոհ տուեալ ընթանային ի հօտ ոչխարացն ժամանել։ Գռոհ տուեալ անդր ընթանային. (Եղիշ. ՟Գ։ Փարպ.։ Երզն. մտթ.։)
Զմիմեամբք գրոհեալք՝ խնճոյս կացուցանէին. (Ագաթ.։)
Գրոհեալ անթիւ եւ անհամար բազմութեամբ գային. (Ուռհ.։)
burin
γραφίς stylus Գրիչ, եւ քերիչ. գործի քանդակելոյ, դուր, եւ այլն. գալէմ.
Ուռանց եւ սալից, եւ գրոցաց, կարակնաց. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
ԳՐՈՑ. որպէս Գրանոց. մատենադարան. եւ Մատեանք.
written;
manuscript.
Գրչաւ գրեալ. մանաւանդ իբր Բոլորագիր կամ նօտրգիր.
Ո՛չ է միապէս ամենայն սաղմոսարան. որպէս յայտ է յերկաթագիրս եւ ի գրչագիրսն, եւ յայլ միջակսն։ Պատմութիւնք ի մագաղատ եւ ի թուղթ՝ երկաթագիր եւ գրչագիր. (Մխ. ապար.։)
inkstand.
Աման պահելոյ զգրիչս կամ զեղեգունս գրելոյ.
pocket;
purse;
դնել ի —ի, to pocket.
Բառ ռմկ. Քսակ կարեալ ընդ հանդերձս. որ եւ ԳՐԱՊԱՆ. ճէպ, ճէյպ σάκκος saccus. (Բժշկարան.։)
cf. Գրգլիք.
Իբր Գրգլեակ. գրգլիք. քուրջ. կամ Քուրձ.
Հող ի գլուխ, եւ մոխիր զգրջլօք շրջեսցի. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա. յն. լոկ, մոխիր ցանեալ։)
to bite, to sting;
to mangle, to lacerate.
Ագոնարարացն արագոստուաւ, որ է գօշ. (Եւս. քր. ՟Բ։) cf. ԳՈՇ։
Կօշել, եւ Յօշել. ահաւոր գոչմամբ ի վերայ յարձակիլ ի գիշատել.
Գազանաբար խրոխտանան գօշել եւ պատառել. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
Պատեալ զյովհաննու (վիշապացեալ դեւն) գօշէր զմարմինսն, եւ գոչէր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
to dry, to become dry.
ξηραίνομαι arefacior, aresco Գօս լինել. չորանալ. ցամաքիլ՝ փայտից, եւ անդամոց. չորնալ.
Ամենայն փայտ ագարակի գօսացաւ. (Յովէլ. ՟Ա. 12։)
Դալարեցուցանէ զչոր գօսացեալս։ Զգօսացելովքն սփռեսցէ զանձրեւ փայլատականցն ի կիզուլ յայրել։ Անդամալոյծք եւ գօսացեալք. (Ագաթ.։)
Տունկս գօսացեալ։ Խլեալ գօսասցի։ Ոստ տնկոյն բերկրութեան, յորմէ գօսացայ. (Նար.։)
Գօսացաւ ձեռն նորա։ Որոյ ձեռն իւր գօսացեալ էր. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 4։ Մրկ. ՟Գ. 1. եւ 3։)
Ոչ գօսանալ ձեռաց կռփողացն հրամայեցեր։ Կաշկանդեալ գօսացեալ ի կոր կործանմամբ ընդ կնոջն, եւ այլն. (Նար.։)
Յոռոգումն դալարութեան գօսացելոց դիոց մարդկան. (Փարպ.։)
girdled.
Իբր Գօտի ածեալ. գօտեւորեալ.
Ի ժամ օրինացն (հաղորդութեան) գօտելածք եղիցին. (Վրք. հց. ձ։)
that has untied his girdle.
Առնուլ նոցա օրէնս (հաղորդութիւն) զուրբաթ եւ զշաբաթ եւ զկիւրակէ, եւ ի ժամ օրինացն գօտելոյծք եղիցին. (Վրք. հց. ձ. (եդաւ ըստ այլ ձ. Գօտելած. բայց եւ ի լտ. ասի, լուծանեն զգօտիս։))
wrestle.
Եւ գօտէմարտ (կամ գօտէմարտի) լինելն. (Վրդն. ծն.։)
Գօտէմարտեալ յերեկոյին. (Յիսուս որդի.։)
Յակոբ ... ընդ անեղին գօտէմարտեաւ. այսինքն գօտէմարտեցաւ. (Գանձ.։)
girt;
prompt, active, diligent;
— լինել, to gird one's self;
to be prompt.
ԳՕՏԷՊԻՆԴ կամ ԳՕՏԵՊԻՆԴ. Որ պնդապէս կապէ զգօտին. եւ Արի, պատրաստական ի գործ.
Գօտէպինդ լինել, եւ ցուպ ի ձեռս առնուլ. (Շ. թղթ.։)
Արթնութեան պատուէր առաք, եւ գօտէպինդ ծառայութեան. (Խոսր.։)
thou, thee, you;
this, that, it;
these;
սուրբդ սրբոց, you who are the holy of holy ones;
կորուսեր զհոգիդ եւ զինչսդ, you have lost your soul and your property.
that, this.
ԴԱ գրի եւ ԴԱՅ. cf. Դոյն. Դերանուն ցուցական՝ որ յայտ առնէ զմիջինն եւ զառաջիկայն ի յոլովից երրորդ դիմաց, զորոց բանն է. ատ, ատի, տըվի, տվինակ չու. որոյ նմանն չիք ի յն. եւ լտ. այլ անխտիր է առ նոսա ասել, սա, կամ դա, յայլեւայլ սեռս. οὔτος, αὔτη, τοῦτο hic, haec, hoc;
is, iste եւ այլն.
Դա՛ է որդի իմ սիրելի։ Արասցուք դմա օգնական ըստ դմա։ Առէ՛ք ի դմանէ զմնասն։ Զի կերիցեն դոքա։ Չէ դոցա բաւական.եւ այլն։
Դովաւ եւ ի դմին մեծն եւ հրաշալին կայ ծածկեալ. (Անյաղթ բարձր.։)
Դոքօք զստամբակսն ածես ի հաւանութիւն։ Գոհ իցեն զդմանէ։ Զի՞նչ պատմեն զդմանէ. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ե։)
ԴԱ ԱՒԱԴԻԿ. շ. ἁτάρ δε, νυνί δε, τί ὄτι nunc autem, quid? quod? Իսկ արդ. բայց արդ. այլ արդ. իսկ այժմ աւադիկ. զի՞ է՝ զի. տէ՞. հա՞
Դա՛ եւ դուք աւադիկ անողորմ հասէք ի վերայ իմ. (Յոբ. ՟Զ. 21։)
Դա աւադիկ զարհուրեալ իմն են. (Երեմ. ՟Խ՟Զ. 5։)
Դա՛ աւադիկ քո՛ է գազանդ, եւ չկամիս տիրել։ Իսկ դա՛ աւադիկ, ուստի եւ կամիցիմ զքեզ ճանաչել, ամենայն ուրեք ի նորուն հակառակաց գտանեմ զքեզ երեւեալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
that resembles the sanctuary.
Դաբիրայօրէն յօրինմամբ ի ստորնայնոցս աստի մեկուսեաց. (Նար. խչ.։)
of laurel.
Անահտական դից մատուցեալ ըզդաբնայինըն սաղարթեալ. (Շ. վիպ.։)
laurel.
ԴԱԲՆԻ լաւ եւս ԴԱՓՆԻ. գրի եւ ԴԱՓՆԷ, ԴԱՓՆԻԴ, կամ ԴԱԲՆԻԴ, Բառ յն. տա՛ֆնի. δάφνη laurus յորմէ ռմկ. տէֆնի, դէֆնէ. ըստ հյ. Սարդ կամ սարդի, եւ Կասլայ. ծառ մշտադալար՝ անուշահոտ, յորմէ պսակ կապէին ի գլուխ յաղթականաց. կոչեցեալ δαφνίς laurea
Որպէս դափնի յառողջութեան օգուտ երթայ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 1։)
Պսակեալ դափնեաւ (կամ դաբնեաւ)։ ՃՃ.։
Առեալ մահակ սարդենի, որ է դափնի։ Է՞ր աղագաւ զդափնին առնուն. յաղագս անթառամութեանն եւ կանաչութեան եւ հոտոյն. (Մագ. քեր.։)
Յաղագս դաբնոյն, եւ այլն. (Նոննոս.։)
Դաբնիդն, եւ սերկեւիլն, եւ ձիթենին գեղեցիկ, եւ մուրտն. (Ագաթ.։)
Նստաւ ընդ ծառովն դափնիդայ. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Ը.։)
to cease, to stop, to interrupt;
to become calm, to give over;
to desist, to rest one's self, to remain;
to drain.
παύομαι, ἁναπαύομαι, καταπαύομαι cesso, desino, sedo, quiesco Դար եւ դադար առնուլ. զկայ առնուլ. հանգչել. հանդարտել. լռել. կասիլ, դադրիլ.
Դադարել ի շինելոյ, յըմպելոյ, յօրհնելոյ, ի սրտմտութենէ, ի խօսելոյ։ Դադարեաց սուր յիսրայելէ։ Դադարել ի ժողովս հսկայից, ի ծոց անզգամաց։ Դադարեաց երկիրն, քաղաքն, յակոբ.եւ այլն։
Ոչ դադարեաց եւ ոչ դադարէ ինքն առնելով (այսինքն աստուած ի գործելոյ). (Փիլ. այլաբ.։)
Ոչ դադարէ յիւրմէ խորամանգութենէ. (Յճխ. ՟Թ։)
Ոչ դադարէ ի մէնջ (դեւն), մինչեւ վնասեսցէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։)
Դադարեսցեն յիւրաքանչիւր մոլար օրինացն։ Լռեալ դադարեսցէ քրիստոնէութիւնն. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Գ։)
Դադարէ առ վարդապետ արուեստին։ Ոչ դադարէ ի խցի իւրում. իբր ռմկ. տիտիկ ընել. (Վրք. հց. ՟Գ։)
ԴԱԴԱՐԵԼ. καταλύω, αὑλίζομαι diversor Ագանիլ. լուծանիլ.
Եմուտ յայրն, եւ դադարեաց։ Հեռացեալ դադարէի յանապատի։ Անկղ ի վերայ բունոյ իւրոյ նստեալ դադարիցէ. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 9։ Սղ. ՟Ծ՟Դ. 8։ Յոբ. ՟Լ՟Թ. 27։)
cf. Դադարեմ.
Զիա՞րդ դադարեցայց ի նորոգ ողբերգութեանց. (Նար. ՟Կ՟Ը։)
Որպէս դադարեցայք ի գործոց մեղացն, նոյնպէս դադարեսջիք եւ ի չար խորհրդոց. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Իբր զջուր անհաստատ, որ ոչ դադարին յաւազին տեղի. (Մխ. երեմ.։)
Ես ոչ դադարեցայց, կամ ոչ դադարեցից օրհնել զքեզ. (եւ այլն. Ժմ.։)
wild, fierce, savage;
rude, cruel.
ԴԱԺԱՆԱԲԱՐՈՅ կամ ԴԱժԱՆԱԲԱՐՈՒ. Դաժան բարուք. ժանտ. անզգամ.
Բաղակիոս եւ զվանականս մերկացուցանէր, եւ գանհարկանէր, զի դաժանաբարու էր. (Աթ. անտ.)
whose productions are harsh or hard.
Զփուշսն դաժանաբոյսս. (Նար. խչ.։)
harder or very hard;
very harsh;
haughty, cruel.
ԴԱԺԱՆԱԳՈՅՆ որ եւ ԴԱՐԺԱՆԱԳՈՅՆ. πικρότερος, χαλεπώτερος acerbior Առաւել դաժան. դժնդակագոյն. դառնագոյն. խստագոյն.
Դառն մահ մանկտւոյն, որ քան զամենայն մահ դաժանագոյն էր։ Անկանել ի փառացն քրիստոսի քան զամենայն թշուառութիւնս դաժանագոյն է։ Եւ որ քան զամենայն դաժանագոյն է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. 23։ եւ Ես.։)
Նոյն սովորութիւն է եւ առ հայաստանեացս ե՛ւս դաժանագոյն (կամ դարժանագոյն). (Լմբ. առ ոսկան.։)
Դաժանագունից տեսութեանցն ոչ կամիմ կաճառակից լինել. (Անյաղթ պորփ.։)
cf. Դաժան.
Քան զոր ի՞նչ այլ ամբարշտութիւն վնասօղ եւ դաժանական. (Լմբ. հանգ.։)
that has a bad smell, stinking.
Ոգեսպառ պղտորարբութեամբ, դաժանահոտ մահաբեր երկամբք. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)
Դաժանահոտ պոռնուկութինն ուրախացուցանէ զդեւս. (Կլիմաք.։)
deformed, ugly, horrible.
ժանտ եւ դժնդակ տեսլեամբ. դժոխատեսիլ.
to be angry, mad, to sour, to turn sour, to get worse.
Ոչ դաժանեցաւ, եւ ոչ թողեալ փախեաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 31։)
δυσχεραίνομαι aegre fero Դժկամակիլ. դժուարիլ. դառնանալ. դժարը գալ, երեսը թթուեցնել.
to endeavour, to study, to labour.
Նայեսցիս ընդ ծիծառն անջատ եւ միանձն, տեսանե՞ս զիա՛րդ դալակիցի, տկար զօրութեամբն առնիցէ դադար անձին. (Վեցօր. ՟Ը։)
that produces verdure, grass.
χροηφόρος viridia gramina ferens Բերօղ յիւրմէ կամ յինքեան զդալարի եւ զդալարութիւն. կանանչեղեն բուսցընօղ, կամ կանանչութիւն ունեցօղ.
Ի վերայ բուսոյ եւ դալարաբեր երկրի։ Ի հրոյն դալարաբեր լինել արգելեալ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
Եւ վայր դալարաբեր հայրական ծոցածին ծաղկին. (Նար. կուս.։)
Միւսանգամ երկիր դալարաբեր լինէր (յետ ջրհեղեղի). (Եղիշ. մատն. տն.։)
Ցողով հոգւոյն շնորհի դալարաբեր լինել. (Սկեւռ. աղ.։)
ԴԱԼԱՐԱԲԵՐ ԼԻՆԵԼ. ն. ԴԱԼԱՐԱԲԵՐԵՄ, եցի. յիւրմէ զդալար բոյս. բուսուցանել. վերընձիւղել.
Դալարաբեր լինել զարդարութեանն սերմանս. (Ոսկ. ղկ.։)
Դալարաբեր լինել քաջածաղիկ եւ յոգնապտուղ վարուց առաքինութեան. (Ոսկիփոր.։)
(Գաւազանն ահարոնի) որ իբրու ցամաք գոլով՝ նոյն ժամայն իսկ դալարաբերեաց. (Անյաղթ բարձր.։)
to produce verdure;
to become green, to become green again.
ԴԱԼԱՐԱԲԵՐ ԼԻՆԵԼ. ԴԱԼԱՐԱԲԵՐԵՄ. յիւրմէ զդալար բոյս. բուսուցանել. վերընձիւղել.
Դալարաբեր լինել զարդարութեանն սերմանս. (Ոսկ. ղկ.։)
Դալարաբեր լինել քաջածաղիկ եւ յոգնապտուղ վարուց առաքինութեան. (Ոսկիփոր.։)
(Գաւազանն ահարոնի) որ իբրու ցամաք գոլով՝ նոյն ժամայն իսկ դալարաբերեաց. (Անյաղթ բարձր.։)
green, covered with verdure, verdant, fresh.
Գեղեցիկ դալարութեամբ. կանաչագեղ.
Իբրեւ զխնձոր զուարճացեալ ի վերայ բարձրաբերձ դալարագեղ ծագի ճղաց ծառոյն. (Վրք. ոսկ.։)
cf. Դալարագեղ.
Առաւել դալար, եւ խոնաւ. ὐγρός humidus, liquidus
Զդալարագունիցն զվաճառումնն, եւ ոմանք զդնելն արասցեն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
cf. Դալարագեղ.
Որ զգեցեալ ունի զդալարութիւն. դալարաբեր.
Զծերացեալ եղէդն փոխաձեւել առ դալարազգեաց ձեւս. (Ոսկ. յաւետիս.։)
furnished with new hair.
Զգլուխն իւր դալարահեր կալցի. (Մծբ. ՟Ծ՟Ը։ (որ ի Ղեւտ. ՟Ծ՟Գ. 45. գլուխ մերկ ասի։))
to become green, verdant, to sprout.
βλαστάνω germino Կանաչանալ. բողբոջել, սաղարթանալ. ուռճանալ, եւ զուարճանալ. կանանչնալ, ծնիլ
Դալարացաւ գաւազանն ահարոնի. (Թուոց. ՟Ժ՟Ե. 8։)
Դալարացան դաշտք յառաջին պտղաբերութիւնն եւ ի զարդ. (Արշ.։)
Ըստ նմանութեան ծառոց, որ ոռոգին ջրով, եւ ապա դալարանան. (Շ. բարձր.։)
Նմանութեամբ, Զուարթանալ, եւ Բեղնաւորիլ.
Դալարացեալ զուարճանան հեթանոսք. (Զքր. կթ.։)
Դալարացան, եւ ծնան զբազմութիւն։ Դալարացաւ արգանդ նորա. (Վրդն. ծն.։)
meadow, pasture-field;
verdant.
Դալար վայր. եւ Որ ինչ է ի դալար վայրի.
Սոյնպէս բուսոց՝ դալարավայր, կանաչ անկեալ (կամ կանաչացեալ). (ծաղկաւէտ. Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
Ոչ է պատմել զհրաշատեսակ, զաստուածատունկ, բուրաստան, դալարավայր վայելչութեանցն զգեղեցկութիւն. (Գանձ.։)
what produces greenness.
χλοοποιός, χλωροποιός herbam producens, viride reddens Որ դալար առնէ, դալարացուցիչ. կանանչցընօղ.
Դալարարար եւ կենդանարար է ջուրն. (Կոչ. ՟Ժ՟Է։)
herbs, greens.
Զբանջարեղինացն եւ զդալարեղինացն. (Եփր. աւետար.։)
cf. Դալարանամ.
ԴԱԼԱՐԵՄ եւ ԴԱԼԱՐԻՄ. cf. դալարացուցանել, եւ դալարանալ.
Ի դալարել եւ ի ծաղկեցուցանել. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
verdure, grass, herbage, vegetables.
Որպէս դալարի բուսցին, զուարճասցին։ Որպէս դալարի խոտոյ։ Իբրեւ զդալարի բանջարոյ, եւ զդալարի տանեաց։ Բուսուցեր զխոտ ի լերինս, (եւ) զդալարի ի ծառայութիւն մարդկան, եւ այլն։
Ի վայրի դալարւոջ. յն. դալարւոյն։
Իբրեւ անձրեւոյ դալարւոյ յերկրէ. այսինքն որով լինի դալարի յերկրէ։
Աճէ դալարի, որ մերձ է ի ջուր. (Նեղոս.։)
Զառողջ եւ զանվնաս բանիցն ճարակեցուցանել դալարիս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ի փշագետին անդոց սահման դալարոյ. այսինքն դալարւոյ. (Նար. մծբ.։)
cf. Դալկահար.
Ախտաժէտ՝ որ ունի զդալուկն.
Լերդացաւի եւ դալնկոտի գինի մատուցանէ. (Եփր. աւետար.։)
forger, counterfeiter.
Այն՝ որ դահեկան հատանէ ապախտ, կամ հատանէ մասն ինչ յարքունի դահեկանէ. սուտ ստակ տպօղ, կամ ստակ կտրօղ. գալպազան.
Իսկ դահեկանահատիցն, եւ դրամակոփիցն զձեռսն հատանել. (Մխ. դտ.։)
chief of hangmen;
officer.
ἁρχιδεσμώτης princeps captivorum, ἁρχιμάγειρος princeps coquorum Պետ եւ գլուխ դահճաց, կամ պաշտօնէից ատենի. ... եբր. սարթապախիմ. ըստ յն. նաեւ աղճը պաղը, եւ խասապ պաղը Տե՛ս (Ծն. ՟Լ՟Է. 36։ ՟Լ՟Թ. 1։ ՟Խ. 4։ ՟Խ՟Ա. 10. 12։ ՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Ե. 8։ Դան. ՟Բ. 14. եւ այլն։)
Մատուցին եւ նոքա զպարանոցս առաջի սրոյ դահճապետին։ Եկն դահճապետ մի արքունի. (Եղիշ. ՟Ե. ՟Ը։)
Առաքեաց զինուորս դահճապետօք հանդերձ. (Ճ. ՟Ա.։)
wild mint;
calamint;
origan.
ԴԱՂՁՆ կամ ԴԱՂՁ. ὁρείγανον, -ος origanum, -us;
mentha, pulegium, calina Անանուխ վայրի. ըստ ոմանց ազգ զոպայի, իբրեւ Զուիրակ. ... (Գաղիան.։ Բժշկարան.։ Վստկ.։)
Ջրային կրայ եթէ ուտիցէ ի մսոյ իժի, երթայ ուտէ դաղձն, եւ այնու անցուցանէ զտապ նեղութեան. (Վեցօր. ՟Թ։)
ի բառս Գաղիանոսի Դաղձն դնի նաեւ որպէս խոտ կոչեցեալ ըստ յն. գալամենտի։
Գրիչք շփոթեն եւ ընդ Գաղձն, որ եւ ԳԱՅԼԽՈՏ. զոր օրինակ.
Մի՛ բուսցի յայգիս մեր դաղձն վնասակար. (Ճ. ՟Բ. որ ի ՟Ե.) լաւ եւս գրի գաղձն։
Նոյնպէս եւ ի Մեսր. երէց.
Պատատեալ դաղձն վնասակար զորտից գրաստուն։ Զանպատշաճ բուսանել դաղձինն վնասակարի. փոխանակ գրելոյ, գաղձն, գաղձին։
to be amazed, blind.
ԴԱՄԱՐԻԼ. իբր Պաշարիլ ի դամս, կամ շուարիլ, յիմարիլ. գումարիլ. յն. շլանալ, կուրանալ.
sepulchral, funeral;
funeral ovation.
Դամբանական ձայն, տառ, ճառ. (Մագ. ՟Ա. ՟Զ. ՟Ժ՟Դ։ Գր. տղ. առ տուտ)
ԴԱՄԲԱՆԱԿԱՆՆ. գ. ԴԱՄԲԱՆԱԿԱՆ ԵՐԳ. τὸ ἑλεγεῖον, τὰ ἑλεγεία carmen elegiacum, κηδεία funeratio Եղերերգութիւն.
Վերծանեսցուք ... զդամբանականն ուժգնակի. (Թր. քեր.։)
Զգեստք իսկ դամբանական երգոցն՝ ո՛չ պսակք վայելեն թերեւս, եւ ոչ ոսկեհուռն զարդք. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
vault, charnel-house, catacombs, church-yard;
cf. Դամբան.
Յակս իւրեանց իբրեւ ի դամբարանի թաղեցան. (Յհ. կթ.։)
Մինչ հարսն յառագաստի, փեսայն ի դամբարան հրաւիրի. (Սկեւռ. լմբ.։)
to inter, to bury.
Պատուով անդ զամենեսին դամբարանեաց։ Անդ ի վանքն իւր դամբարանեցաւ. (Մարթին.։)
Ի սուրբ ուխտին դամբարանեալ, որ է դրազարկ անուն ձայնեալ. (Վահր. վիպ.։)
like a foster-father or nurse.
իբրեւ զդայեակ.
cf. Դայեկաբար.
Դայեկաբար սնուցանել. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 9։ Փիլ. յովն.։ Կորիւն.։ Մամբր.։ Պիտ.։)
Սնուցեր դայեկապէս. (Նար. ՟Ե։)