stretching a cord.
Ձգումն եւ քարշումն չուանաց.
Ձեռք (նաւավարաց) ի չուանաձգութիւնս աշխատին. (Պիտ.։)
cord-twisting;
rope-maker.
Վասն չուանամանաց եւ պղնձագործաց եւ վասն այլոց գռեհիկ մարդկան. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։)
σχοινοστρόφος, σχοινιοστρόφος funemcontorquens, restio. Մանօղ զչուան. չըվան շինօղ՝ սլըրօղ.
Իւրում ձեռօքն գործէր, քանզի չուանաման էր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Չուանեղէն.
ՉՈՒԱՆԵԱՅ կամ ՉՈՒԱՆԷ ՉՈՒԱՆԵՂԷՆ. Կազմեալն ի չուանէ. չըվանէ. յն. ի չուանաց. ἑκ σχοινίων ex funiculis.
Արար խարազան չուանեայ. (Յհ. ՟Բ. 15։)
Հեզական չուանեայ քաղցր խարազան փրկչին. (Արշ.։)
Ունէր խարազան չուանեայ կարկամ յոյժ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Նեղեսցին ի փոշւոյ եւ ի շարաւոյ եւ ի չուանեղէն գօտեաց. (Գէ. ես.։)
Ընդէ՞ր խարազան չուանէ առնէ։ Չուանէ գօտի. (Վանակ. հց.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
made of cord;
—եայ խարազան, scourge of cords, rope's end.
ՉՈՒԱՆԵԱՅ կամ ՉՈՒԱՆԷ ՉՈՒԱՆԵՂԷՆ. Կազմեալն ի չուանէ. չըվանէ. յն. ի չուանաց. ἑκ σχοινίων ex funiculis.
Արար խարազան չուանեայ. (Յհ. ՟Բ. 15։)
Հեզական չուանեայ քաղցր խարազան փրկչին. (Արշ.։)
Ունէր խարազան չուանեայ կարկամ յոյժ. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Նեղեսցին ի փոշւոյ եւ ի շարաւոյ եւ ի չուանեղէն գօտեաց. (Գէ. ես.։)
Ընդէ՞ր խարազան չուանէ առնէ։ Չուանէ գօտի. (Վանակ. հց.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Թշուառ.
cf. Թշուառ.
Եւ ո՞ր իցէ այն զոր ասենն, որ փառաւորն գրեցաւ (ի ճակատագրի) փառաւոր է, եւ որ չուառն՝ չւառ. (Եզնիկ.։)
departure, removing, removal, decampment.
Չու առնելն. չուումն. չու. երթ.
Միահամուռ իւրովքն ըիդ հիւսիսային կողմանս դիմեաց տարեկան չուարարութեամբ. (Խոր. ՟Բ. 84։ 2)
cf. Չու առնեմ;
to die.
ἁπαιρέω, ἑξαιρέω discedo, cedo, recedo ἁναζεύγνυμι , ἁποσκηνόω moveo castra, vel tentorium ἁπέρχομαι abeo. Չու առնել, ի չու անկանիլ. շարժիլ բանակաւ՝ երթալ այլուր. խաղալ բազմութեամբ վրանաւորաց, զօրաց, եւ այլն.
Չուեաց աբրամ, եւ գնաց բնակեցաւ յանապատի։ Խօսեա՛ց ընդ որդիսդ իսրայէլի, եւ չուեսցեն։ Չուէին որդիքն իմրայէլի։ Չուեցին (որդիքն իսրայէլի) յռամեսսեայ ... չուեցին ի բովթանայ ... չուեցին. եւ այլն։ Չուեաց յեսու եւ ամենայն իսրայէլ ընդ նմա։ Ի չուել քում յանդաստանացն եդովմայ՝ երկիր շարժեցաւ։ Չուել գնալ ի բետիղուա։ Չուէր գնայր անդրէն ի բանակն իւր։ Յարուցեալ չուեցաք ի գետոյն բերայ։ Չուեաց խաղաց գնաց յուդա։ Չուեաց եւ եկն ի պտղոմէոս, եւ այլն։
Չուեսցեն ի նմանէ». այսինքն ի բաց մեկնեսցին. (Եփր. թագ.։)
dressed in woollen cloth.
Զգեցեալ չուխայ կամ ցփսիս. չուխայ՝ ապա հագնօղ.
Արք եւ կանայք՝ չուխազգեստք եւ պարեգօտահանդերձք. (Թղթ. դաշ.։)
cloth, woollen cloth, wool-stuffs.
• (ի հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «ասուի» Վրք. հց. ա. 491. Վստկ. 104. «կրօնատրի կապայ» Մ. մաշտ. 343. որից չուխազգեստ Թղթ. դաշ. 23։
• = Պրս. [arabic word] čuxā «չուխայ», որ Արե-ւելքից մինչև Բալքանները ընդհանուր տա-րածուած մի բառ է. այսպէս՝ քրդ. čux, cōxā, cuka, թրք. [arabic word] čuqa, ռմկ. čuha, արաբ, [arabic word] ǰūxa, լազ. č̌oxe, նյն. τόχα (So-phocles 1081), τσυχενιος, սերբ. čöa, cöha, բուլգար. čohá, սլովաք. čuha, նսլ. čóhā, հունգ. csuha, csoha, լեհ. czucha, czuha, czuhai. czuja, czujka, szuja, ուկը. čuha, cuhána, ռուս. чyra (Berneker 159) ևն։-Հիւբշ. 273։
• ՆՀԲ յիշում է չուխայ, չօհա, չօգա ձե-ւերը։ Pictet 2, 298 պրս. և քրդ. ձևերի հետ։
• ԳՒՌ.-Նոր փոխառութեամբ գոյութիւն աւ-նի ամէն տեղ. ինչ. Ագլ. Ալշ. Ախց. Գոր. Մկ. Երև. Կր. Հմշ. Պլ. Մշ. Մրղ. Ռ. Սեբ. Տփ. չու-խա, Տիգ. չուխm, Սվեդ. չուխօ, Զթ. չուխո, Ակն. չիւխա, Ղրբ. չօ՛խա ևն
Նիւթ զգեստու ասուեղէն կամ բամբակախառն, է՛ որ ազնիւ, եւ է որ խոշոր. ցփսի. կտաւ. չուխայ. չօհա, չօգա, ապա.
Զի գնեսցէ հանդերձ իւր եւ չուխայ։ Եդ զչուխայն ի ներքոյ իւր. (որ զկնի կոչի կտաւ. որպէս եւ հին թրգ. կտաւ ասուեաց, ասուի) (Վրք. հց. ՟Բ։)
Քթուէր զչուխայ իւր։ Տայր նմա ծերն չուխայ (ի կարել զհանդերձ). (Վրք. հց. ՟Ը. ՟Ժ՟Ե։)
woollen-draper;
clothier.
drapery, cloth-manufactory.
cf. Չուխայագործ.
drapery, cloth-trade.
unorthodox.
Որ չէ ուղղափառ. մոլորեալ.
Չգրեաց այնպէս, թէ դուք չէք ուղղափառք, այլ թէ ընդ չուղղափառս ընդէ՛ր հաղորդեցայք. (Թղթ. աբր. եւ կիւրղ.։)
cf. Հոյն.
• «հոյն պտուղը, cornus, տճկ. գը-զըլճք» Բժշ. որից չմենի «հունի ծառը» ՓԲ.
• = Թաթարական բառ է. հմմտ. քումուք. čum «հուն» (Mоxирa, Kумькско-русcк. cлов. Cборн. Maтep. Kавк. հտ. 17). որի հետ նոյն է պրս. ❇ čum «ալոճ» (ԳԴ)։ -Աճ.
• patrubany ՀԱ 1908, 277 հայերէնից փոխառեալ է դնում հունգ. som։
• ԳՒՌ.-Ննխ. չում։
poor, moneyless.
Որ ոչն է ունեւոր. կամ Որ չունի ինչ՝ ինչս. կարօտեալ. աղքատ.
Շանց տային ուտել զտառապեալ եւ զչունեւոր քրիստոնեայսն. (Մաղաք. աբեղ.։)
not to mind or listen, to be inattentive, to disobey.
ՉՈՒՆԿՆԴԻՐ ԼԻՆԵԼ. Չլինել ունկնդիր, հնազանդ.
Առ ի չունկնդիր լինելոյ հրամանաց նորա. (Եզնիկ.։)
cf. Անունկնդիր.
uneatable;
unfit for food.
Զոր չէր օրէն ուտել՝ ըստ օրինաց.
Օրինադրութիւն ուտելեաց եւ չուտելեաց կենդանեաց. (Նախ. ղեւտ.։)
the disregarding fasts.
unostentatiousness, simplicity.
cf. Անսուտ.
cf. Անսուտ.
Բազումք ընկալան զամենայն բանս չարս, այլ ճշմարիտ եւ զչսուտ. սոքա ոչ երանին, այլ հերիքին արժանապէս. (Մեկն. ղկ.։)
inoffensiveness, harmlessness.
Առաջնոց չվնասակարութեան գազանացն՝ մարդոյ այժմու համբոյրս եւ ընտելութիւնս վկայեն. (Եզնիկ.։)
pseudobishopric.
to reduce or bring to nothing, to annihilate, to dissipate, to destroy.
ἁφανίζω, ἁναίρω evanescere facio, aufero e conspectu. Տալ չքանալ. ի չիք դարձուցանել. անհետ առնել. կորուսանել ի միջոյ.
Կարօղ ես զամենեցունց զմեղս ընկղմել եւ չքացուցանել։ Հալեալ չքացուցին զթիւնաւոր եղեամնն. (Նար. ՟Ի՟Ը. եւ Նար. յովէդ.։)
Զիա՞րդ կարէր չքացուցանել խաւարն զլոյսն. (Կոչ. ՟Զ։)
needy, indigent, necessitous, poor, beggarly;
— եմ յամենայնէ, I possess nothing, I am penniless;
— է, he is in a state of necessity, of want, poverty or need.
οὑκ ἕχων non habens, inops. Որոյ չիք ինչ. չունեւոր. աղքատ. եւ Անշուք. անբաժ. յետնեալ. յետին.
Յամօթ առնէք զչքաւորսն. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 22։)
Այրեաց եւ որբոց եւ չքաւորաց հանգիստ եւ դարման առնէր. (Բուզ. ՟Դ. 4։)
Յաննիւթոյ, չքաւոր, եւ յանկերպարան նիւթոյ. (Ագաթ.։)
Յամենայն պիտոյից չքաւոր։ Չքաւոր ի գիտութենէ. (Ճ. ՟Գ.։ Զքր. կթ.։)
Մեծամեծք ի չքաւոր աղքատութիւն անկան. (Ասող. ՟Բ. 4։)
profitless, unprofitable.
cf. ՉՔԱՒՈՐ. որպէս Անշուք. անլոյս, եւ այլն.
Զգիշերս աշխատեալ՝ ոչինչ կալար. զի գիշեր չքաւորական՝ հրէական խորհրդածութիւնքն են. իսկ տիւ շնորհացն է. (Ոսկ. ղկ.։)
to grow poor, to become needy, to want, to be in need, in extreme want, without resources, in straitened circumstances;
ոչ չքաւորէր անենազօր ձեռն քո արձակել, it was not difficult for Thy Almighty hand to send.
ἁπορέω, -ομαι inopiam patior, indigeo, deficio. Չքաւոր լինել. աղքատանալ. ցականիլ. կարօտիլ. եւ Տկարանալ. չկարել. յետնիլ. վերջանալ.
Չքաւորեալ եղբայր քո վաճառեսցի։ Սկսաւ ինքն չքաւորել. (Ղեւտ. ՟Ի՟Բ. 47։ Ղկ. ՟Ժ՟Ե. 14։)
Ո՞ւր են գանձք արդարութեան, զի այդպէս վաղվաղակի չքաւորեցար. (ՃՃ.։)
Ոչ չքաւորէր ամենազօր ձեռն քո՝ արձակել ի վերայ նոցա գազանս. (Իմաստ. ՟Ժ՟Ա. 18։)
Ապա թէ այլ ուստեք կամիցիս ճշմարտագոյնս զնոյն ուսանել, սակայն եւ ոչ զայն չքաւորեսցուք ցուցանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
Վասն զի իմ չքաւորեալ գոլով ի բոլորից արգասեաց բարեմասնութեանց. (Սկեւռ. աղ.։)
Բազումք ի յունաց՝ որ զընտրութիւնն այսպիսի ինչ իրաց ուսանել փութային, չքաւորեցան, եւ յանքնինս անկան. (Կիւրղ. ղեւտ.։)
Եւ ռմկ. ոճով, որպէս Զքանալ. աներեւութանալ. պակասիլ.
Երերնայ աստղն ի յունիսի ՟Ժ օրն. եւ սկսանի ինքն չքաւորիլ ի նոյեմբերի երեք օրն. (Վստկ. ՟Ժ՟Բ։)
want of necessary things, indigence, necessity, dearth, beggary, misery, poverty;
penury;
privation;
— գանձուց, embarrassed state of the finances;
չքաւորութեամբ կեալ, to live in straitened circumstances, in poverty;
ի չքաւորութեան կայ, he is in great want, he is very poor.
ἁπορία penuria, inopia, defectus ἑκτημοσύνη paupertas. Չքաւորիլն, եւ չքաւոր գոլն. աղքատութիւն. պակասութիւն գոյից, եւ այլոց իրաց.
Այլ նա ի չքաւորութենէ իւրմէ՝ զամենայն զոր ինչ ունէր՝ արկ գոյիւ չափ զկեանս իւր. (Մրկ. ՟Ժ՟Բ. 44։)
Բազում վշտօք եւ նեղութեամբք վտանգէր զամենեսին, եւ հասուցանէր ի չքաւորութիւն տնանկութեան. (Ղեւոնդ.։)
Ոչ զչքաւորութեան, եւ ոչ զպահոց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)
Մեծութիւն լինել զյղփութիւնն սահմանէր, եւ աղքատութիւն՝ զամենեւիմբ զչքաւորութիւնն՝ որ առ կեանս է հարկաւոր. (Բրս. հց.։)
Զի՞նչ դժուարութիւն քան զչքաւորութիւն հարկաւորացն. (Գէ. ես.։)
Վասն չքաւորութեան ոք որդւոյ՝ առնիցէ ատելութիւն ընդ ամուսնոյ. (Մանդ. ցանկ.։)
rare, excellent, singular, matchless, unique, incomparable.
παράδοξος rarissimus ἑξεταστικός exquisitus. Չքնաղ ըստ գիւտի. ուրախարար ի գտանելն. դժուարագիւտ. անգիւտ. աննման.
Իբրեւ զմարգարիտս պատուականս՝ զբոլորասէրն զլուսաւորն զչքնաղագիւտն. (Ագաթ.։)
Յոյժ չքնաղագիւտն հասանէ շահից։ Որպէս չքնաղագիւտ իմն եւ յոյժ պատուականագոյն իրաց։ Զչքնաղագիւտն իւրեանց ստացեալ ինչս։ Չքնաղագիւտ ընչիւք կամ ընչից. (Պիտ.։)
Ընդ չքնաղագիւտ եւ լուսատեսակ իմաստիցն պայծառութիւն. (Երզն. մտթ.։)
fine-shaped.
Չքնաղ ձեւով. գեղեցիկ.
Սիւն լուսոյ ձգէր վերոյ նոցա, չքնաղաձեւ խորան՝ արեգական յաղթող. (Տաղ.։)
beauty, delicacy, gentility, grace, handsomeness, elegance, gracefulness.
annihilation;
disappearance;
— խնդրոյ, the knotty point of a question.
ἁπορία inopia (rerum, et consilii), anxietas. Չիք լինելն. եւ Չքաւորութիւն. պակասութիւն, եւ վարանք տարակուսանաց.
Յովհաննէս զչքութիւն խնդրոյ լուծանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։)
cf. Պակշոտութիւն.
cf. Պասուք.
Փոխանակ գրելոյ Պասուք. այսինքն պասքեալ. անջուր.
Եւ բղխեցից ի պազուք երկրի անդ զմայրն եւ զնոճ. (Ոսկ. ես.)
pustulous, pimply.
pallium.
• «քահանայապետական եմիփո-րոն» (նկարագրութիւնը տե՛ս Հացունի, Պտմ. տաբազի 408) Լմբ. Յիշատ։ Նոյն բառն ու-նի և Սմբ. պտմ. 130՝ հետևեալ ձևով. «Բա-ցին զհողքն... կաթողիկոսին. նա գտան զշուրջառն փտած և զպավլին խայտնին շէն և զգաւազանն և զմազն. և ոսկր ամենևին չգտան». ուր պավլին խայտնին «պալիունի գունաւոր ժապաւէնն» է։
• = Լտ. pallium «երկար ու նեղ՝ սպիտակ բուրդէ խաչազարդ մի տեսակ վերարկու» (որ առաջին անգամ Լուկիոս Գ. պապը նուի-րեց Գրիգոր տղային, և յետոյ հետզհետէ տարածուեց մեր մէջ)։ Սոյնից է և յն. πάλλι-ον, παλλίον։-Հիւբշ. էջ 369։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։
Բառ լտ. բա՛լլիում. pallium. Եմիփորոն քահանայապետական, որ է փոքրիկ, այլ նշանակ ծայրագոյն պատուոյ.
Ոմոփորոն քազ, եղբա՛յր կաթողիկոս, պալիուն՝ որ է առաջին ամենայն պատուոյ, եւ խոյր զիմոյ գլխոյս առաքեցի։ Ընկալեալ կաթողիկոսին սրբոյ զպատուական պալիունն եւ զխոյրն ի լրումն պատուոյ իւրոյ՝ գոհացաւ զԱստուծոյ. (Լմբ. ի թղթ. լուսիոսի պապին առ գր. տղայ. եւ Լմբ. յիշատ.։)
cf. ՓԻԼՈՆ, եւ ՎԵՐԱՐԿՈՒ։
cf. Պախարականք.
Զորոյ զսաստկապէս ստգտանս եւ պախարակութիւն՝ առաջին այսպէս վերաբերելի է. (Պիտ.։)
to frighten, to dismay, to strike with consternation, terror or dread, to terrify, to appall.
καταβάλλω, ἑκπλήσσω, καταπλήσσω dejicio, deturbo, prosterno, percello, stupefacio κατασείω exagito. Տալ պախիլ՝ որպէս ընդ վախս արկանելով. պակուցանել. սրտաբեկ առնել. ահացուցանել. կամ որպէս բախելով իմն սասանեցուցանել. վախցընել, լեղապատառ ընել.
Զանփորձսն եւ զանպիտանս զիա՞րդ ոչ էին բաւական պախեցուցանել այնպիսի արհաւիրք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
Ահն պախեցոյց, եւ չարիքն առաջի աչաց կային։ Յաճախագոյն իմն պախեցոյց զմիտս նոցա բազմութեամբ զօրացն։ Զի եւ յառաջ քան զգերութիւնն միայն երեւեալ այլազգւոյն՝ պախեցուցանիցէ. (Ոսկ. ես.։)
female ornament.
• , ի-ա հլ. «գօտիի կամ կա-մարի նման կանացի մի զարդ». մէկ անգամ ևւնի Ոսկ. եբր. իը. էջ 554. «Այնպիսի պախ-ճասանդօք և լանջագեղ կամարօք զսպեալ լինիցիս պնդակազմ»։ (ՋԲ գրում է պախճա-ւանդակ. Քաջունի՝ Գ. 198 դնում է պախճա-ւանդ «corset, սեղմիրան»)։
• = Իրանեան փոխառութիւն է, որ կազ-մուած է պախճ-(պախին կամ պախուճ) + ւանդ բառերից, առաջինը անհետացած է իրանեանում, երկրորդն է պհլ. պրս. band «կապ», որ գտնում ենք նաև բահուանդ, մե-հեւանդ, դանդանաւանդ բառերի մէջ։-Աճ.
• Հառունի. Պատմ. տարազին 129 պրս. պախջիտէն «շրջապատել»+ band «կապ», որով հասկանում է մի երկար երիզ, որով կանայք լանջքը պատում էին՝ սեղմիրանի պէս։
Այնպիսի պախճաւանգօք եւ լանջագեղ կամարօք զսպիցիս պնդակազմն. (յն. լոկ՝ այնպիսի՛ս զգեցիր). (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
breakage, rupture;
split, cleft;
great fright, consternation, terror, dismay.
ῤῆξις fissio, diruptio, eruptio, fractura. Պատառումն, որպէս թէ բախմամբ. ճեղքումն, բեկումն. ճաթիլը, ճաթռտիլը.
Պիրկ ձգեալ ... պախումն իմն եւ խզումն պրկեցելոցն առնէ մասանց։ Եթէ խոցումն ինչ եւ կամ պախումն՝ որ զնովաւ միզնն իցէ՝ կրեսցէ, անդէն վաղվաղակի զհետ երթայ ախտին՝ մահ. (Նիւս. կազմ.։)
Այլ իմն զեկուցանէ ի ձեռն աղեղան ... ոչ սաստկութիւն մինչեւ ի պախումն հասեալ։ Քանզի մեծն ջրհեղեղ պախմամբ պատառմամբ եղեւ։ Զի մի՛ պրկմամբ անհանգստութեամբ պախումն առցէ (նուագարանն)։ Զի մի՛ պատառեսցի. մի՛ գուցէ պախումն ընկալցի մին ի միոջէն. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ել.։)
ՊԱԽՈՒՄՆ. որպէս Վախումն. այսինքն սաստիկ երկիւղ. դողումն. վախ, լեղին պատռիլը.
Ահ, եւ ահագին պախումն գործէ, իբր դիւրաւ առ ի յըմբռնումն լինել. (Փիլ. լիւս.։)
halter, bridle;
թափել զպակուց or պախուցաթափ լինել, to break from the halters.
• , ո հլ) «սանձ, երասանակ» Յռբ. խ. 20. Պտմ. աղէքս. 23. Գէ. ես. Յայսմ. գրուած է նաև պախոյրց, պախուրց, պախ-ցոյք, պահցոյցք, պահցոյք (բոլորն էլ Պտմ. աղէքս. 23), պահուց Շնորհ. առ. 57. արդի գրականի մէջ գործածւում է պախուրց ձևով, որ ըստ ՆՀԲ և ՋԲ գաւառական է, որից պա-խուցաթափ Գր. երէց. -սրանի՛ց է նաև պահ-րացի (ձիուն տրուած ածական) Սասն. 31.-Rivola, Բռ. հայոց2 311 ունի պախոնցք ձե-ւով, բայց նաև պախուրցկոթ «սանձի չուա-նը»։
• Տէրվ. Altarm. 104, Երկրագ. 1884, 53, Նախալ. 91 իբր բնիկ հայ՝ հնխ. paç «կապել» արմատից. հմմտ. սանս. pā̄ça «առասան, կապ», զնդ. pas «կապել», գոթ. fahan «բռնել», գերմ. fangen, լտ. paciscor «դաշինք կռել»։ Հիւնք. ց(ոկա)կապ բառից համառօտուած։
• ԳՒՌ.-Հճ. բախույցք, Սվեդ. բախօոցք։
φορβέα apistrum. Երասանակ. դանդանաւանդ. պախուրց.
Դնիցե՞ս պախուցս շուրջ զցռկով նորա. (կամ պախուց շուրջ զցռկաւ նորա). (Յոբ. ՟Խ. 2։)
Բուռն հարեալ զպախցոյ ձիոյն՝ գայր ածէր հնազանդեալ զօրութեամբ. (գրեալ էր զպախցքոյ, կամ զպախցոյք) (Պտմ. աղեքս.։)
Երիվարաց թափեալ զպախուցսն՝ վազս առնելով այսր անդր ընթանային. (Ճ. ՟Բ.։)
Արկից ասէ զվարապանակս զցռկով քո. պախուց կամ բերանակապ. (Գէ. ես.։)
Արկցես պախուց ի գլուխդ. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Լ՟Ա.։)
narrow-mindedness, silliness, simplicity, foolishness.
Տէր Աստուած նայեցեալ ի նոցա պակասամտութիւնն՝ անդ խառնեաց արբոյց նոցա զխառնակութիւն լեզուացն բաժանման. (Ագաթ.։)
Պակասութիւն մտաց. անմտութիւն. անխելքութիւն.
Զպակասամտութիւնն առակօք իմաստնացուցաննեն. (Կամրջ.։)
Որ զիւր պակասամտութիւնն եւ զդառնամաղձութիւնն իմանայ, դիւրաւ ներէ ընկերին. (Կլիմաք.։)
scant-bearded.
ՊԱԿԱՍԱՄՕՐՈՒ ՊԱԿԱՍԱՄՕՐՈՒՍ. Որոյ մօրուքն է պակաս. կարճ մօրուօք, քարձ. քէօսէ.
Էր սուրբն (Մարկոս) յօնեղ, պակասամօրու (կամ մուրու)՝ որպէս քարձ. (Ճ. ՟Բ.։ եւ Հ=Յ. ապր. ՟Ի՟Ե.։)
Էր ալէխառն եւ պակասամօրուս. (Հ. ապր. ՟Ի՟Ե.։)
cf. Պակաս ;
faulty;
պակասաւոր բայ, defective verb.
Ունօղ զպակասութիւն ինչ. պակաս. թերի. անկատար.
Այսպիսիս ոչ է չար, այլ պակասաւոր բարի. (Դիոն. ածայ.։ 3)
to lessen, to diminish, to decrease, to reduce;
to deduct, to restrict;
— ի միջոյ, to take away, to deprive of life.
ἑλαττονέω minuo, deminuo ἁφαιρέω aufero եւ այլն. Տալ պակասիլ. նուազեցուցանել. ի բաց բառնալ. պակսեցնել. էքսիլթմէք.
Մեծատունն մի՛ յաւելցէ, եւ տնանկն մի՛ պակասեցուսցէ։ Ըստ պակասելոյ ամացն պակասեցուսցէ զստացուածսն իւր. (Ել. լ. 15։ Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 16. եւ այլն։)
Իսկ (Ղեւտ. ՟Բ. 13.)
Մի՛ պակասեցուցանէք զաղ ուխտին. իմա՛ դադարեցուցանել։
Բազում արտասուքն պակասեցուցանէ զլոյս աչացն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Ոչ պակասեցուցանել յառաքինութեան վաստակոց. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
Եկա՛յք զսա պակասեցուսցուք ի միջոյ (այսինքն բարձցուք ի կենաց). (Բուզ. ՟Գ. 6։)
Մի՛ պակասեցուցաներ զաջողուած աջոյս. (Նար. ՟Հ՟Ը։)
want, failure, diminution, decrease;
deficiency;
fault, imperfection;
blemish, defect;
dearth, penury;
— լուսնի, wane;
eclipse.
ἕκλειψις defectus, defectio ἑλάττωσις diminutio. մանաւանդ ὐστέρημα indigentia, penuria. եւ ըստ փիլիսոփայից՝ στέρησις privatio. Պակաս գոլն. թերութիւն. անկատարութիւն. նուազութիւն. չունելն. չքաւորութիւն. ստերջութիւն. յետնութիւն. պակսութիւն. էքսիքլիք, թագսիրաթ.
Եղիցի յաւուր յայնմիկ պակասութիւն փառացն Յակովբայ։ Տեղի, յորում ոչ գոյ պակասութիւն ամենայն բանի։ Պակասութիւն եւ կարօտութիւն մեծ. (Ես. ՟Ժ՟Է. 14։ Դտ. ՟Ժ՟Ը. 10։ Տոբ. ՟Դ. 14։ Տե՛ս եւ Դտ. ՟Ժ՟Թ. 19. 20։ Սղ. ՟Լ՟Գ. 10։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Զ. 17. եւ այլն։)
Զամենայն պակասութիւն (այսինքն կարօտութիւն) աղքատութեանն՝ յանձնէ եւ յընկերացն մատուցանէր. (Եղիշ. ՟Ե։)
Ոչինչ ի սովորութենէն պակասութիւն առնել սպասուցն. (Փիլ. քհ.։)
Ունակութիւն եւ պակասութիւն (ասի) առ նոյն ինքն։ Պակասութիւն իմն է կուրութիւն. իսկ կոյրն գոլ՝ է պակասիլ, ոչ է պակասութիւն. (Արիստ. հակակ.։)
Պակասութիւն է հեռաւորութիւն պատուականին՝ յորում բնաւորեցաւն գոլ. (Անյաղթ ստորոգ.։)
ՊԱԿԱՍՈՒԹԻՒՆ. որպէս Նուազութիւն լուսաւորաց. խաւարումն. բռնուիլը. թութուլմասը.
Արտաքոյ քան զբնութիւնն՝ արեգական պակասութիւնն (յաւուր խաչելութեան) Մեկն. (ղկ.։)
Կամ Նուազիլն լուսնի յետ լրմանն.
Յընծայութեան կամ ի պակասութեան լուսնի լլկելով. (Երզն. մտթ.։)
wanting.
Պակասելն. պակասութիւն. պակսութիւն. գուսուր.
Եթէ հոգեւորականն մեզ մերձ լինիցի, ոչ մի իւիք ի մարմնական պակասմանէն վնաս լինիցի մեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)
Աղօթիւք զպակասումն չորրորդ տասինն լցուցէք. (Շար.։)
Ի յարութեանն առանց պակասման յառնեն. (Վրդն. ել.։)
Վասն տկարութեան բնութեանն պակասման։ Ինձ պակասումն իցէ, թէ ի ձէնջ դատեցայց. (Եփր. աւետար.։)
cf. Պակուցանեմ.
Պակեցուցից զամենայն հեթանոսս. (Փիլ. ել.։)
to be amazed, surprised, petrified with astonishment;
to be frightened, appalled, terrified, dismayed, palsied or stupefied with fear;
to be struck with terror;
to shudder, to tremble.
Այնչափ քաղցրաձայն է, մինչ զի պակնուն լսողքն. (Վանակ. յոբ.։)
καταπλήσσομαι, καταπλαγῆναι percellor, perculsum esse, stupeo, obstupesco, terreor. Պախիլ. վրդովիլ յահէ. զարհուրիլ հիացմամբ. ապշիլ. յիմարիլ. վախէն ու արմննալէն պաղիլ մնալ.
Մխիթարէր զնոսա, զի մի՛ պակիցեն յայնչափ զօրաց բազմութենէ։ Ի զօրութիւն բազկի քոյ զահի հարցին եւ պակիցեն. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 16։ ՟Ժ՟Ե. 23։)
Պակուցեալ հիացմամբ։ Կնոջն՝ որում բժշկութիւն ընդունելոյ՝ իբրու պակեցելոյ՝ պարտ էր, նա (զայրն) զպակուցեալն զօրէն դեղոյ բանիւք սփոփեալ մխիթարէր. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ եւ Փիլ. ի սամփս.։)
Իբրեւ արբեալք անմտութեամբ, պակուցեալք շռայլութեամբք մեղացն. (Ագաթ.։)
Զինքն անդրի ընդդէմ նորա հաստատել. յորմէ պակուցեալ՝ հնազանդեալ կայ շղթայիցն։ Հիացեալ պակեաւ ինքնին թագաւորն. (Խոր. ՟Ա. 32։ ՟Գ. 65։)
Պահապանքն պակուցեալ ահաբեկ լինէին։ Պակեան հեթանոսք. (Շար.։)
Նախ զերկիւղն բառնայ, զի մի՛ յերկիւղէն պակուցեալք՝ մոռասցին զսքանչելիսն. (Իգն.։)
Զգուշացուցանէ, քեզ զպակնուլն հրաման տալով՝ թէ հպատա՛կ կացէք նոցա. (Կանոն.։)
Ի փախուստ՝ պակեալ՝ շրջեցաւ։ Պապանձեցան՝ պակեալք ի շքոյ երեսաց նորա. (Նար. խչ.։ Տօնակ.։)
to bewilder, to dazzle.
Սոցա գեղն զքեզ պակշեցուցանէ ի պշնուլ. (Լմբ. իմ.։)
ՊԱԿՇԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. Պակուցանել իբրու պակշոտութեամբ. զօշոտել. տալ յառիլ հիացմամբ. մայլեցնել, աչքը առնել.
life-guard.
Գլխապահ լինի թագաւորին. (Վրդն. սղ.։)
cf. Գլխանոց.
Պահպանակ գլխոյ. գլխանոց. սաղաւարտ.
turban, head-hand.
Ծածկոյթ՝ որ պատէ զգլուխն. փակեղ. ապարօշ. խոյր. գիշերնոց. գուցէ նաեւ Բարձ. փաթթոց.
Զգլխապատն քակելով, եւ զվարսն հարթելով. (Բրսղ. մրկ. ՟Թ։)
Ներքանոց, եւ վերմակ, եւ գլխապատ. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
capital, that de serves capital punishment.
Գլխով չափ պարտաւոր, կամ պարտական գլխատման. մահապարտ.
Առնիցէք (զիս) գլխապարտ թագաւորին. յն. պարտաւոր առնիցէք զգլուխ իմ թագաւորին. (Դան. ՟Ա. 10։)
to decapitate, to behead.
ἁποκεφαλίζω decollo, caput amputo Հատանել զգլուխն. գլուխը կտրել.
Ի հռոմ քաղաքի գլխատեցաւ. (Եւս. քր. ՟Բ։)
hat;
cap, bonnet.
Որ ինչ արկանի զգլխով ի ծածկոյթ, խոյր. եւ այլն. եւ գլխադիր.
Օրհնութիւն գլխարկի ... ի խոյրս յայս քահանայական զշնորհս քո ցօղեա՛. (Մաշտ.։)
Առնեն գլխարկ, եւ ուրարք. (Մխ. ապար.։)
Իջցէ օրհնութիւն ի վերայ այսմիկ գլխարկիս, զոր աղախին քո կամի արկանել զգլխով իւրով. (Մաշտ. ջահկ.։)
the head uncovered.
Բացաւ գլխով. գլխաբացեալ. nudo capite
Եկի գլխիբաց եւ բոկոտն. (Վրք. հց.։ եւ Ճ. ՟Բ.։)
the head downwards.
κατὰ κεφαλῆς inverso capite Գլուխն ի վայր գլոլվ, եւ ոտքն ի վեր. Գլխիվար, գլուխնիվար.
Պետրոս խաչեցաւ գլխիվայր։ Պետրոս գլխիվայր լինէր կախեալ. (Եւս. պտմ.։ Ոսկ. յհ.։ Անան. ի պետր.)
Շմաւոն քաջալերեալ երդմնեցոյց, զի գլխիվայր հանցեն զնա ի խաչ. (Եփր. համաբ.։)
Ի գլխիվայր կախաղանին ընդ աստուծոյ խօսէր. (Նար. երգ.։)
Ընդ երկիր անկեալք եւ արմատացեալք, եւ գլլխիվայրք իբր ծառք եղեալք յառապարի. (Փիլ. լին.։)
the head upright.
Ի վեր ունելով զգլուխն. գլուխը վեր, շիտակ.
Վասն այնորիկ յաւազանին գլխիվեր մկրտեմք. (Վրդն. պտմ.։)
himself, personally, in person;
all, totally, entirely.
ԳԼԽՈՎԻՆ. Ի ԳԼԽՈՎԻՆ. Ինքնին՝ գլխով եւ անձամբ իւրով. ըստ յն. ինքն իսկ. զինքն կամ ինքեա անգամ (յամենայն դէմս եւ հոլովս). եւ ամենայն մասամբ. բոլորովին. եւ Տի՛ նա. բուն ինքը, ինքն ալ.
Նա ինքն գլխովին (է), որ զհեղիոդորոսն շարժեաց եւ լլկեաց։ Զմատեանն ի գլխովին։ Ինձ իսկ ի գլխովին (կամ գլխովին). (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 1. եւ ՟Բ. 33։ Հռ. ՟Ժ՟Զ. 2։)
Զբազում ախտաժէտս բժշկեալ, եւ գլխովին զկին միհրանայ. (Խոր. ՟Բ. 83։)
Ստութեամբ վարէր առ թագաւորն ինքնին գլխովին։ Մեք իսկ գլխովին վարդապետքս ձեր զի՞նչ եմք. ո՞չ ահա պաշտոնեայք. (Եփր. ՟ա. կոր.։)
Գլխովին պարտ է հաւատալ. (Շ. բարձր.։)
Ամենայն գիրք զողորմածն աստուծոյ անուանակից ասեն, եւ գլխովին իսկ զողորմածն աստուած ասեն. (Ոսկիփոր.։)
Ոմն վասն վաշխից ժլատանայ, ոմն եւ գլխովին իսկ հանել փութայ. յն. եւ զգլուխն. (Ոսկ. սղ. ՟Լ՟Ը։)
ԳԼԽՈՎԻՆ մ. Իբրու Գլխովն. (որպէս դնի ի տպ. )
Առեալ մայրն այն գլխովին զտաշտ, եւ զսափոր. (Վրք. հց. ՟Թ. ձ։)
in rolling, tumbling down.
Թաւալ անկեալ գլոր խաղային. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
to roll.
ἁνατρέπω, ὁλισθαίνω, κατακρημνίζω subverto, prosterno, labefacto, praecipitor, labor Գլել. թաւալել. տապալել. կործանել, շրջել, հոսել. գլորտըկել, վար ձգել.
Կապեաց զանիւս կառաց նոցա, գլորեաց զնոսա, եւ զարկոյց զնոսա. (Ագաթ.։)
Երկանն երագէ քան զընթացս մրջեանն, եւ գլորէ զնա (յիւրմէ). (Շիր.։)
Որ եւ զադամ գլորեալ. (Վրդն. ծն.։)
իբր ձ. կր. իբր ձ. Անկանիլ. πίπτω cado եւ այլն.
Դրդուեցայ, եւ եղեւ մերձ ի գլորիլ. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Է. 13։)
Զի եթէ գլորիցի մին, կանգնեսցէ զնա ընկեր իւր. եւ վա՛յ միումն՝ յորժամ գլորիցի. (Ժղ. ՟Դ. 10։)
Զանկանգնելին գլորեցան գլորումն. (Խոսրովիկ.։)
Գլորեցելումն հօր ցուպ եղեր յարուցիչ. (Անյաղթ բարձր.։)
Զի մի՛ դարձեալ ուրախականօքն գլորիցին։ Վասն ի կուռսն գլորելոյ. իբր գայթագղիլ. (Մխ. երեմ.։)
gall, gallnut, oak-leaf apple.
Դեղ գրոց է արջասպ, եւ գխտոր, եւ կռիզ. (Վրթ. քերթ.։)
that tastes like gall.
Որոյ համն է տտիպ իբրեւ զգխտորի.
Յերեւել խաղողոյ յորթոյ ջուր թթու եւ աղտաղտ ունի, եւ յազոխն թթու եւ գխտորահամս. (Վեցօր. ՟Ե։)
traced, sketched;
designer;
draught;
drawing;
sketch;
writing, letter.
χαρακτήρ (լծ. հյ. խարան) τύπος, γραμμή character, nota impressa, lineamentum, exemplum, figura որ է ԳԾԱԳՐՈՒԹԻՒՆ, ԾՐԱԳԻՐ. Գծով եւ գրով յօրինեալ պատկեր, կնիք, տառ, դրոշմ. նշանակ. օրինակ, տիպ, նմանութիւն.
Զոր ինչ բանի պատմութիւն ի ձեռն լսելեաց ցուցանէ, զայս գծագիրն լռելով ի ձեռն նմանութեան գուշակէ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Գծագիրն կենդանւոյ եւ ստուերն զպատկերն նշանակէ։ Հին գծագիրն մարմնաւոր նորոգեցաւ Քրիստոսիւ. (Լմբ. սղ.։)
Երկնից թագաւորութեանն որպէս գծագիր եւ նմանութիւն. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)
Գծագիր առ ի խնամակալութիւն ոգւոյն շնորհելով. (Բրս. հց.։)
Եբրայեցւոցն իմաստնագոյնքն գծագրովքն իւրեանց (կամ իւրովք) զաստուածութիւն պատուեցին. (Առ որս. ՟Է. յն. յատուկ նշաննկօք։)
Տառից եւ գծագրաց եւ սիղոբէից եւ բառից անծանօթից. (Դիոն. ածայ.։)
Ըստ գծագրացն նմանութեան, որ յալփաբետացն. (Նար. ՟Զ՟Գ։)
Օրինակ է մարմնոյ՝ գծագիրն պատկեր, եւ աստուծոյ՝ արեգակն. (Լմբ. պտրգ.։)
Պատկեր գծագիր պարտ եղելոյն ի մեզ միութեան. (Կիւրղ. գանձ.։)
Թուղթ գծագիր. (Ճ. ՟Ա.։)
Բարիոք գծագիրն յայնժամ առաւել պատուականագոյն գրեսցէ, յորժամ զգրիչն հետեւեցուցանէ ընդ ուղիղ քանոնական գծին. (Մխ. ապար.։)
Գրիցէ եւ յաղագս այսպիսի հանդիպմանս գծագիրն կտակին. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
to trace, to draw, to delineate, to design;
to project, to describe, to paint;
to sketch;
to write, to form.
διαγράφω describo, ἑγγλύφω insculpo Ծրագրել. ստուերագրել. նկարել. դրոշմել. կերպարանել. տպաւորել. ձեւացուցանել.
Գծագրէ այսոքիւք որպէս պատկերօք. (Դիոն. եկեղ.։)
Պատերազմաց քաջութիւնս ոմանք բանիւ զարդարեն, եւ ոմանք ի տախտակս գծագրեն. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
Ի փոքր բոլորակի զերկինս գծագրեն շուրջանակի. (Կիւրղ. գանձ.։)
Գծագրեալ է ի սուտակին յուդա. (Փիլ. այլաբ.։)
Յինքն գծագրէ։ Մարմնոյ արդարութեամբք զճշմարտութիւնս գծագրել։ Անկենդան յարացուցին գծագրօղն. (Լմբ.։)
Զպատկեր նախ կապարով գծագրէ արուեստաւորն ի տախտակի. (Տօնակ.։)
Գծագրեա՛ քո արեմբդ զմուտ սեմոց սենեկիս։ Գծագրել զաւետիս, կամ յաւետարանի։ Զամօթն մշտնջենաւոր աստէն գծագրել։ Որ ի սկզբանդ գծագրեցար. եւ այլն. (Նար.։)
Մեծ ճոխութեամբ ի հայս առաքեաց, եւ առ ստահակ նամակ գծագրեաց. (Գանձ.։)
ruled.
Բանականին գծածք՝ ձայնից են նշանակք, եւ ձայնք՝ իմացմանց, իսկ իմացուածն՝ իրին. (Տօնակ.։)
Եւ են ոմանք գծածք եղականք, եւ ի վերայ բազմաց ասացեալք, հի՛բար, տոհմ, պար, ամբոխ. (Թր. քեր.։)
to strike out;
to erase, to mark with a flourish;
to write;
to cut, to scratch.
χαράσσω, -ττω, ἑγγράφω, ἁναγράφω imprimo, inscribo Գիծ ինչ առնել, նիշ թողուլ. գծգծել.
Ո՛չ կարաց զհետս իւր գծել ի վերայ վիմին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)
Ուր ոչ գծէին նետք. (Խոր. ՟Բ. 82։)
Ոչ գծեաց ի քար տաճարին մուրճ ինչ գործողի. (Նար. ՟Զ՟Բ։)
Եւ Գծագրել, գրել, արձանագրել. դրոշմել.
Մահուն մուրհակ գծեալ, եւ աւետեացն կտակ եղծեալ. (Նար. ՟Դ։)
Տասն բանից հինգ զառաջին գծեալսն յառաջնում պնակտին։ Միշտ ի նա հայելով՝ յայտնի կերպարանս եւ տիպս ի մերում միտս գծեալ կերպարանեսցուք։ Տէրունեան ի գիրսն գծելոց։ Երգս եւ օրհնութիւնս գծեն. (Փիլ.։)
as a line.
γραμματοειδῶς lineari specie Ըստ օրինի գծի. որպէս զգիծ. բարակ եւ երկայն. գծի պէս.
Զյօշուածս կիտին ... զոմանս գծօրէն կտապս (առնել). (Մագ. ՟Ժ՟Բ։)
to abject, to humble.
ԳՁՁԵՄ ԳՁՁԻՄ. εὑτελίζω, -ομαι floccifacio, vilipendo, contemno, -or Անշքացուցանել. անշքանալ. նուաստացուցանել. նուաստանալ. վատթարիլ.
Յորժամ զնորա մեծարոյ կարիսն (զպղատոնի պատիւն) գձձեսցուք. (Եզնիկ.։)
Անկեալ ի փառացն հանդերձէ հրամանաւ տեանռ գձձեալ, ընդ մուրօղս անկեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 35։)
Գձձեցաւ թագաւորութիւն մեծապէս. (Բուզ. ՟Դ. 50։)
Խստութեամբ (ձմերայնոյ) հարեալք՝ գձձին արմատք ծաղկանցն. Ագաթ.։ Պահք են եւ գձձել առանց լուանալոյ եւ օծանելոյ. (Եփր. պհ.։)
to be debased, to become abject or contemptible.
ԳՁՁԵՄ ԳՁՁԻՄ. εὑτελίζω, -ομαι floccifacio, vilipendo, contemno, -or Անշքացուցանել. անշքանալ. նուաստացուցանել. նուաստանալ. վատթարիլ.
Յորժամ զնորա մեծարոյ կարիսն (զպղատոնի պատիւն) գձձեսցուք. (Եզնիկ.։)
Անկեալ ի փառացն հանդերձէ հրամանաւ տեանռ գձձեալ, ընդ մուրօղս անկեալ. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 35։)
Գձձեցաւ թագաւորութիւն մեծապէս. (Բուզ. ՟Դ. 50։)
Խստութեամբ (ձմերայնոյ) հարեալք՝ գձձին արմատք ծաղկանցն. Ագաթ.։ Պահք են եւ գձձել առանց լուանալոյ եւ օծանելոյ. (Եփր. պհ.։)
clergyman, ecclesiastic.
որ եւ ԿՂԵՐՔ. Բառ յն. գլի՛րօս, κλῆρος clerus Վիճակ. ժառանգութիւն. եւ գլի՛րի. κλῆροι Վիճակք, վիճակաւորք, ժառանգաւորք եկեղեցւոյ. ըստ հյ. Ուխտ, եւ Ուխտի մանկունք.
Գղերք եկեղեցւոյն իւրոյ։ Գղերց ... Գղերիւք եկեղեցւոյ. (Յհ. կթ.։)
cf. Կղերիկոս.
Կղերիկոս. յն.գլիրիգօ՛ս. κληρικός clericus Վիճակաւոր. ժառանգաւոր եկեղեցւոյ.
Զբոլոր գղերիկոսս եկեղեցւոյն։ Զվիճակաւոր գղերիկոսսն։ Եպիսկոպոսն սուրբ հանդերձ այլ եւս գղերիկոսօքն. (Յհ. կթ.։)
cf. Գխտորահամ.
Կաղնեաց եւ գավարսից պտուղ՝ ճաշակս գղտորահամս ունին. (Վեցօր. ՟Ե։)
to kneel down, to sit squat.
Ի գուճս անկանիլ. ի վերայ ծնգաց նստել. ծունր կրկնել՝ դնել. կճիլ, ճկիլ, չոքիլ. տիզ չէօքմէք.
Գան ի նոյն տեղին, գճին, եւ ասեն, աստուած յօգնել ինձ նայեա՛ց. (Լմբ. բենեդ.։)
Գճի եւ համբուրէ զոտն սատանայի. (Ոսկիփոր.։)
cf. Գմբեթաձեւ.
vaulted, wainscotted, that has a ceiling.
κοιλοστάθμος concavus Գմբեթաւոր. գմբեթայարկ. գուպպէլի.
Բնակել ի տունս գմբեթեայս. (Անգ. ՟Ա. 4։)
to lie down.
ԳՄԵՄ կամ ԳՄԵԼԵՄ. Բայ յն. գիմի՛զօ, կամ գիմա՛օ. κοιμίζω, κοιμάω in lecto colloco, sopio, opprimo ՆՆջեցուցանել, տալ քունել. քնացնել. պառկեցնել. ուստի Ակումիտ, անքուն.
Նախ թմբրեցուցեալ զնա անապակաւ, անդէն եւ ի մէջ ծնգաց իւրոց գմել զնա՝ զքաջ եւ զարի հսկայն. (Եղիշ. դտ.։ այսինքն ննջեցոյց. որպէս դնի Դատ. ՟Ժ՟Զ. 19։)
cf. Գմեմ.
ԳՄԵՄ կամ ԳՄԵԼԵՄ. Բայ յն. գիմի՛զօ, կամ գիմա՛օ. κοιμίζω, κοιμάω in lecto colloco, sopio, opprimo ՆՆջեցուցանել, տալ քունել. քնացնել. պառկեցնել. ուստի Ակումիտ, անքուն.
Նախ թմբրեցուցեալ զնա անապակաւ, անդէն եւ ի մէջ ծնգաց իւրոց գմել զնա՝ զքաջ եւ զարի հսկայն. (Եղիշ. դտ.։ այսինքն ննջեցոյց. որպէս դնի Դատ. ՟Ժ՟Զ. 19։)
bought, purchased.
ὡνητός emtus, emptitius Գնեալ. արծաթագին. գնծու, գնած.
Առ գնածոյ ումեմն կնոջ. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
ambulatory, that walks;
fuggitive;
dying;
deceased.
Գնացօղ. գնայուն. գաղթական. փախստական. ճանապարհորդ. վախճանեալ.
Գնացականքն նաեւ զմահիճսն իսկ բազում սաստկութեամբ շարժիցեն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 28։)
Կէսք ( ի կենդանեաց) անշարժք, եւ այլք գնացականք. (Առ որս. է։)
Միւսանգամ գալ գնացականաց, զոր աղբանացիքն արձակեցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Բազմացեալ են այսօր ծառայք գնացականք իւրաքանչիւր յերեսաց տեառն իւրոյ. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ե. 10։)
Եւ դու լա՛ց իբրեւ զայնոսիկ, որք ուղարկեն զգնացականսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)
Իբրեւ գնացական ոք խօսէր ընդ նմա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
southernwood.
ԳՆԴԱԾԱՂԻԿ կամ ԳնՏԱԾԱՂԻԿ. Ծաղիկ վայրի գնտաձեւ փնջիւ, որպէս բարձուենեակ բացվէնէկ։ (Բժշկարան.։)
Ձէթն եթէ ընդ կոչեցելումն գնդածաղիկ խառնեսցի, յայնժամ ի ջերմն փոխէ զցուրտ. (Անյաղթ պորփ.։)
Գնդածաղիկք, եւ սէզ, եւ նմանք սոցին (անկանին ի բերան գերանդւոյ). (Մխ. առակ.։)
ring of an ear-ring.
ԳՆԴԱԿԱԼ որ եւ ԳՆԴԱՆՈՑ. Օղ կամ մանեակ, զորմէ կախի գինդ մեծագին.
Գնդակալ, եւ ո՛չ գինդ սովոր էին ունել, որ գանգի միոյ է. (Վրդն. ծն.։)
cf. Դասակից.
συγχωρευτής, συνουσία եւ այլն. Պարակից. դասակից. խառնեալ ի գունդն.
Գնդակից եղեն մարդիկ՝ վերին զօրութեանց։ Գնդակից լինել ընդ հրեշտակս, կամ հրեշտակապետաց, կամ քերովբէից, կամ ընդ քրիստոսի. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. 19. ՟Բ. 12։ եւ Ոսկ. կողոս. ՟Գ։)
to be spherical or round;
to bud.
Գնտիլ. գնտաձեւ լինել.
Որ ինչ միանգամ յերկնի է, ամենայն ինչ գնդացեալ է, կատարեալ ձեւոյն հասեալ, զոր օրինակ եւ աշխարհ. (Փիլ. ել.։)
brigadier, colonel.
Պետ գնդի զօրուն. զօրապետ միոյ գնդի.
to make round or spherical;
to condense;
to become round.
Գնդաձեւ առնել. բոլորել. կծկել. խտացուցանել. սեղմել. կր. գնդանալ. կնտել, թօփ կամ կունտ ընել՝ ըլլալ, սըխմել, սըխմըւիլ.
Դեւք որ կարօղ են զօդս գնդել, եւ պարզել. (Եզնիկ.։)
Զջուրն իբր ոլոռն ոլոռն սառոյց գնդէ. (Շիր.։)
Շուրջ արգելեալ փակի թոքովն սիրտն ... գնդելով եւ ընդ նմա խառնելով, զարգելեալ ի փոթուածս զշունչն ի հարկէ ճնշելով ի դուրս յղէ. (Նիւս. կազմ.։)
Հուր յինքն գնդեալլ խտացեալ։ Երկուցն գտանի պատճառ շարժութեան, երկնի՝ անդադար գնդելով եւ տանելով, եւ զերկիր անխլիրտ պահելով. (Վրդն. ծն.։)
to buy, to purchase for money, to take;
արժան —, to buy cheap;
թամկագնի —, to buy dear.
ἁγοράζω, πρίαμαι, τιμάω, ὡνέομαι emo, paro, comparo Գին տալով՝ վաճառս առնուլ, ստանալ.
Գնել ի յովսեփայ (ցորեան)։ Գնեցէ՛ք մեզ սակաւ մի կերակուր։ Տեսանէ զանդ գեղեցիկ, եւ գնէ զնա։ Գնելով գնեցից արծաթոյ, որքան արժիցէ։ Եղիցի գնօղն իբրեւ զվաճառականն.եւ այլն։
Զաւակ գնողիցն. (Ես. ՟Ի՟Գ. 3.) յն. փոխարկօղ։
Նմանութեամբ ասի.
Մահուամբ սիրելեացն գնելով իւր պատիւ. (Փիլ. իմաստն.։)
Զանանց պատիւն ետուր, եւ զանցաւորդ գնեցեր. (Եղիշ. ՟Ե։)
Աշխարհս ո՛չ է գնելի, այլ հրաժարելի առաւել. (Սարկ. քհ.։)
Գնեցէ՛ք զժամանակս. ամենայն համբերեցէ՛ք, եւ այնպէս գնի ժամանակն. (Ոսկ. եփես.։)
hollow, cavity.
κόλπωμα sinuatum Գոգուած, գոգաւորութիւն. գոգ. ծոց. եբր. խէիք
Գոգած խորութեան նորա. (Եզեկ. ՟Խ՟Գ. 13։)
to be hollow, to become hollow.
Ունել զնմանութիւն գոգոյ կամ ծոցոյ. գոգիլ. քոսնալ.
Ըմբռնեցելոյն յօրանչման շնչոյն, յորժամ կողկողիթն ի ստորագոյնն կողմն խռչափողիւքն գոդանայ. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ՟Ե։)
Ուստի հեղեղալ ջուրք ծովու գոգանայ. (Լմբ. սղ.։)
Իբրեւ զառագաստ նաւի հողմուռոյց գոգացեալ. (Ճ. ՟Ա.։)
Եւ ինքն կատար լերինն հովտաձեւ գոգացելա. (Եղիշ. երէց.։)
to dig, to hollow;
to contain, to include.
Գոգաձեւ առնել. խորել, փոսորակել. փորել, խորունկցնել, փոսցնել.
Օդոյ փչեալ ուռուցեալ գոգեաց. (Շիր.։)
Գոգեալ զսաղաւարտն՝ զգլխոյ ոսկրն ի ներքս մղեաց. (Մամիկ.։)
Որ արար զերկինս, եւ մածոյց զնա ... զի գոգեացն ի վերուստ վասն լոյծ ջուրցն։ Երկինք իբրեւ զձեղուն ինչ գոդեալ գմբեթաձեւ ի վերուստ ձգեցան։ Ընդէ՞ր այնպէս գոգեալ գմբեթաձեւ են երկինք, եւ ոչ իբրեւ զհարթ ինչ ձեղուն. (Ոսկ. ես.։)
ԳՈԳԵԼ. որպէս Գրկել ի գոգս, ամփոփել, իբր գօտւով պատել.
Սակաւ բանիւքս այսոքիւք զամենայն ... յինքեան գոգեալ ունի. (Կոչ. ՟Ե։)
Արար զծովն ձուլածոյ ... գործ բոլորշի ... եւ գոգեալք երեսուն եւ երեք կանգնովք պատէին զնա շուրջանակի. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 23։)
Զդէմս, (որպէս) զօդ եւ զերկին զվերաբեր բնութիւնսն գոգեալ պահպանագոյն ծածկեն. (Փիլ. իմաստն.։)
leprous;
venereal
(լծ. արաբ. ճիւտամ, ճիւզամ) Բորոտ. ուրուկ. քոսոտ. ույուզ.
Գոդի ոմն լնոյր, եւ տայր ջուր։ Ոչ էարբ վասն գոդոյն գարշելւոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
Մտեալ առ ուրուկն՝ աղօթելով առ աստուած՝ արար ողջ զգոդին (կամ զգոթին). (Հ=Յ. յնվր. ՟Ա։)
Կազմեաց եւ գոդեաց տունս. (Յիշատ.։)
burning, ardent.
Երեւեցաւ արեգակն արդարութեան գոլախառն. (ՃՃ.։)
to warm one's self.
Չեն ինչ օգուտ հրեշտական քաղցրախառն օդք գարնայնոյ մարմնոյ՝ որ ի տապոյ ջերման գոլանայցէ։ Ի տապ ջերման գոլացեալք. (Ոսկ. ես.։)
pour, exhalation, smoke, expiration.
Սրբի ուեղ գլխոյն յաղտեղի գոլոշեացն. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Ի ներքուստն վերագնացութենէ գոլոշոյն։ Գոլոշովքն. եւ այլն. (Նիւս. կազմ.։)
ԳՈԼՈՇԻ կամ ԳՈԼՈՐՇԻ ἁτμίς, ἁτμός vapor, ἁναθυμίασις exhalatio որ եւ ՇՈԳՈԼԻ. Շոգի ջերմ. գոլ եւ ոգի. մշուշ շողագին. ծուխ խոնաւութեանց, եւ այլոց իրաց ցնդելոց յերեսաց ջերմութեան. արտաշնչութիւն. գոլոշտիք.
Յառաջ քան զհուր՝ գոլոշիք հնոցի, եւ ծուխ. (Սիր. ՟Ի՟Բ. 30։)
Ծախեսցէ զչարութիւն, իբրեւ զգոլոշի արեգակն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Կամ ի ձեռն հոտոց, կամ ի ձեռն գոլորշեաց։ Հիւթոց եւ գոլորշեաց։ Վասն յերկրէ եւ ի ջրոյ գոլոշոյն (կամ գոլորշոյն) եւ այլն. (Փիլ.։)
Գոլորշիք ի սմանէ վերաբերեալ լինին։ Չոր, եւ խոնաւ գոլոշի. (Արիստ.։)
Ի ստորուստ փորոտեացն ցոլացեալ չարահոտ գոլոշիք. (Պիտ.։)
Ըադ քիթն եւ ընդ բերանն առ հասարակ գոլորշի ջերմախառն ելանէր. (Եղիշ. ՟Բ։)
Նոյն օրինակ եւ ի ջրոյ եւ յերկրէ ի վեր գոլոշի, որպէս ի բաղանիսդ սովորեալ է լինել. (Փիլ. նխ. ՟բ.) կա՛մ կայ այլ բայ զօրութեամբ, եւ կամ Գոլոշի է բայ. իբր գոլորշանալ, ի վեր ցնդիլ։
to evaporate.
Յորժամ լցեալ պարունակքն լինին աճեամբն զոր գինի ի վեր գոլորշացեալ բերէ. (Բրս. արբեց.։)
that praises, thanks.
Իբր Գոհաբանօղ, գոհ եւ գովիչ.
Ընկա՛լ զաղաչօղս վտանգաւոր՝ գոհաբան՝ ընդ պահպանութեամբ թեւոց հզօրիդ. (Նար. զա։)
Բացերեւապէս լինի գոհաբան, ասելով, օրհնեալ է փայտն. (Նար. խչ.։)
Այսմ պատու լինին գոհաբան։ Սքանչելի փրկութեանս դոքա ընդ մեզ գոհաբան լիցին. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
to praise, to thank.
εὑχαριστέω, ὐμνῳδέω gratias ago, laudo Գոհանալ յայտնի եւ ուրախ բանւ. գովել եւ փառաւորել գոհութեամբ.
Գոհաբանեմք զքեզ յաղթական երգով։ Գոհաբանեմք եւ վերօրհնեմք. (Շար.։)
Գովաբանեմք զսուրբ տիրամայրդ։ Գոհաբանի առ ի նոցանէ սուրբ աստուածութիւն. (Նար. կուս.։)
Զայս եւ որ սոցին նմա գոհաբանէ աղօթիցս բան. (Խոսր.։)
to thank, to return thanks.
εὑχαριστέω gratias ago, ἑξομολογέομαι confiteor, glorifico Գոհ սրտիւ շնորհ ունել բարերարին. շնորհակալ լինել. գոհաբանել, եւ երախտապարտ զանձն խոստովանել. գոհութիւն տալ, շնորհակալ ըլլալ.
Ի վերայ ամենայնի այսորիկ գոհասցու՛ք զաստուծոյ մերմէ։ Մեծապէս գոհանամք զնմանէ։ Գոհացայց զքէն տէր բոլորով սրտիւ իմով։ Գոհանամ զքէն հա՛յր.եւ այլն։
Զայս միւսանգամ գոհացայց (եբր. հօտա) զտեառնէ. եւ կոչեաց զանուն նորա յուդա. եբր. եհուտա, այսինքն խոստովանութիւն, գոհութիւն։
Մի է խոստովանելն եւ գոհանալն, յայտ է թէ երախտեացն յիշատակումն վերստին, եւ ի վերայ նորա շնորհակալութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Յորժամ կամիցիս խնդրել ինչ յաստուծոյ, նախ գոհացի՛ր զորոց առերն։ Գոհանալն շնորհակալութիւն է. (Խոսր.։)
Գոհանալով ի շնորհողէն յաղթութեան. (Պիտ.։)
Գոհանայր յամենաբարի գթութենէ նորա։ Գոհացեալ ի նմանէ վասն բարի խրատուցն։ Գոհացեալ լինէր յամենատեառնէն. (Վրք. հց.։)
Զորմէ գոհանայր՝ որ ընտրեացն, այսպէս. գտի զդաւիթ որդի յեսայեայ. (Մագ. ՟Բ.) իմա՛ գո՛հ լինել՝ գովելով։
place or instrument of praise, of thanks.
εὑχαριστήριον որ եւ Գոհացողութիւն. sacrarium, et sacramentum Eucharistiae Տեղի գոհութեան եւ շնորհակալութեան. տաճար աստուծոյ. մատուցարան սրբոյ հաղորդութեան.
Փրկչին յաղթութեան աստուածավայելուչ գոհարան. (Սոկր.։)