Definitions containing the research քաջ : 1144 Results

Կարգաւորապէս

adv.

cf. Կարգաւորաբար.

NBHL (1)

Հոգիդ քաջողջութեամբ առ ի յիւրն մեծութիւն բարձրացեալ, կարգաւորաբար մարմնոյս ունակութիւնք թառամին. (Բրս. հայեաց. յն. այնուհետեւ մնայ, կամ հետեւաբար։)


Կարելի, լւոյ, լեաց

adj.

possible;
— է, it is -;
չէ —, it is impossible, it cannot be.

NBHL (1)

Զյաւէտ կարելին։ Վեհ անմահիցդ քաջ կարելի է։ Զանկարելիսն կարելիս կացուցանէ ամենեցուն. (Պիտ.։)


Կարծ

s. adv.

opinion;
conjecture, hypothesis, supposition;
ի —, by conjecture, by guess, hypothetically;
ի — դատել, to conjecture, to judge by conjecture, to suppose.

NBHL (1)

Զի այս՝ դատարկութեան կարծ զգեցուցանէ մեզ, եւ այն՝ քաջութեան եւ զարմանելեաց. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)


Կարծրարուեստ

adj.

of a hard or laborious calling, or occupation.

NBHL (1)

Որոյ արուեստն է կազմել զերկաթի եւ զպղնձի իրս. կամ քաջ արուեստ.


Կարկառեմ, եցի

va.

to hold out, to stretch forth, to tender, to offer, to present;
to heap up, to accumulate;
— զձեռն, to stretch forth the hand;
ձեռն, ձեռն օգնականութեան — ումեք, to offer a helping hand, to lend assistance, to help, to succour;
— զմիտս, զխօրհուրդսի, to fix one's mind on, to contemplate intently.

NBHL (1)

Կարկառ նմա (ադամայ) յիսուս ըզձեռն իւր բեւեռած, կոչէր ձեռամբ՝ քաջալերէր՝ մի՛ երկնչիր. (Գանձ.։)


Կարողապէս

adv.

powerfully, according to ones power, strength or ability.

NBHL (1)

որ եւ ԿԱՐՈՂԱԲԱՐ. Կարօղ գոլով. հզօրեղապէս. քաջութեամբ. զօրութեամբ մեծաւ.


Կենցաղ, ոյ

s.

life;
conduct, behaviour, custom, manners;
present life;
world;
սոսկական —, private life;
վարել անփառունակ —, to pass life in obscurity;
վճարել ի կենցաղոյս, to depart this life, to die;
cf. Կեանք.

NBHL (1)

Կենցաղ պայծառագոյն կամ ուղիղցուցանել։ Զքաջանուաստ կենցաղոյ նորա յայտ առնելով։ Ի գիրս զբաղեսցուք ուղիղ աւանդութեամբ, եւ ստոյգ կենցաղաւ. (Ոսկ. յհ.։)


Խրոխտանք

s.

cf. Խրոխտումն.

NBHL (1)

Ամենաքաջն խրոխտանաց։ Խրոխտանաց վճարեալ իրս։ Քաջալերագոյն խրոխտանօքն, եւ մեծանուն պարծանօխն, եւ մեծանուն պարծանօք. (Պիտ.։)


Խօթութիւն, ութեան

s.

siekness, illness, indisposition, infirmity.

NBHL (1)

յինքեան կրէ իւրաքանչիւր ոք քաջողջութիւնս, եւ խօթութիւնս։ գրեալ էիք զորպիսութիւնն ո խօթութեան, եւ դարձեալ եթէ որպէս ի կենդանութիւն դարձեալ արծարծեաց զնա տէր. (Մագ. ՟Ի՟Ե. ՟Կ՟Զ։)


Խօսական, ի, աց

adj.

eloquent;
cf. Խօսուն.


Խօսնակ, աց

s.

mediator, intercessor, advocate;
messenger, announcer;
chanticleer.

NBHL (1)

ԽՕՍՆԱԿ. Խօսական. քաջաբան. ճարտար ի բանս.


Ծաղկազարդ

adj. s.

adorned with flowers, flowery;
palm-sunday;
— բոլորք, garland, wreath of flowers.


Ծայր, ից

s. fig.

end, extremity;
border edge;
summit, head, top, point;
the utmost pitch, the highest degree;
over-measure, excess;
— ի —, from beginning to end, from one extremity to the other;
to the full;
punctually;
քաղել զսաղմոսն — ի —, to recite the whole psalter;
ի ծայրն հասանել, to reach or attain the maximum;
—իւք աչաց, glancing slily at;
—իւք ականջաց լսել, to listen furtiyely, to eavesdrop;
cf. Ծագ.

NBHL (1)

Ի ծայր քաջողութիւնք՝ դարձս ունին եւ անկմունս. (Բրս. պհ.։)


Ծայրագոյն

adj.

supreme, extreme.

NBHL (1)

ἅκρος, ἁκραιφνέστατος, ὔψιστος summus. Որ է ի ծայրն առաջին, մերթ նաեւ վերջին. բարձրագոյն. գերագոյն. գերազանց. ծայրացեալ. կատարեալ. քաջ. ծարը եղօղը կամ հասած, է՛ն վերը, բարձր, խորունկ.


Ծիծաղական, ի, աց

adj.

laughable;
pleasant;
ridiculous;
laughing.

NBHL (1)

Ծիծաղականսն նոցա համբաւեալ քաջութիւն. (Արծր. ՟Բ. 17։)


Ծին, ծնից, ծնոնք

s. fig. anat.

birth, delivery;
after-birth;
origin, source, rise, birth;
ovarium;
ի ծնէ, by birth;
from one's birth;
կոյր ի ծնէ, born-blind, blind from his birth;
զծնէ կաղն դնացուցանել, to cause the bornlame to walk;
*mole;
*patch.

NBHL (1)

Ըստ իննեկին զքաջաբար ծինն ընկալեալ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 56։)


Կզակ, աց

s.

chin;
— կենդանեաց, snout, muzzle;
—ն (խիժ) gum damar (for varnish).


Կիսաձայն, ից

s. mus.

half-tone;
semi-vowel;
diesis, semi-tone;
flat.

NBHL (1)

Կիսաձայնք են ութ, զ, ց, ն, ժ, շ, մ, ս, թ. կիսաձայնք ասին, զի փոքր ինչ նուազ քաջաձայնք են քան զձայնաւորսն ի մրմունջս եւ ի սռինչս (կամ շռինչս)։


Կիսասեւ

cf. Կիսասեաւ.

NBHL (1)

ոմանք քաջասեւք են, եւ ոմանք կիսասեւք. տպ. սպիտակաձեւք. (Խոր. աշխարհ.։)


Կիսեփեաց

adj.

half or partly cooked.

NBHL (1)

ἠμίεφτος semicoctus. Կէս մի կամ ոչ քաջ եփեալ. կիսեփ.


Կղկղաթ լինիմ

sv.

cf. Կղկաթեմ.

NBHL (1)

հառաչէին զկնի նորա, կղկղաթ կաթոգին լինէին զիւրեանց քաջ զօրաւարէն. (Բուզ. ՟Ե. 44։)


Կնդեմ, եցի

va. fig.

to tear out the hair;
*to strip off leaves;
to illtreat.


Կշռակի

adj. adv.

cf. Կշիռ.


Կշռեմ, եցի

va. fig.

to weigh, to measure;
to weigh, to calculate, to examine, to ponder on, to take into, consideration;
to compare, to confront;
to shoot, to dart, to take good aim at, to hit the mark;
քաջ —, to weigh well, to ponder, to reflect with mature consideration, to pause;
— զխօսս իւր, to be cautious in one's words;
— զփոխարէն, to return like for like, to recompense, to reward, to renumerate;
— զհարուածն, to strike, to adjust one's blow;
— զամենայն աշխարհս, to be worth the whole world;
ըստ կշռելոյ ական, judged by eyesight;
եւ ոչ կշռեսցի արծաթ ընդ գնոց նորա, neither shall silver be weighed for the price therof.


Կոխ

s. adj.

trampling or stamping upon;
trampled upon, trodden underfoot;
— ճանապարհ, beaten or frequented track, public road;
տալ ի —, to give to be trampled on, to cause to tread on;
երկինք չեւ էին —, no one had as yet entered heaven.

NBHL (1)

Եւ Ներկուռ. քաջընթաց, կամ լի եւ ճոխ հմտութեամբ. կռած կոխած, լեցուն.


Կոծիմ, եցայ

vn.

to wear mourning;
to deplore, to lament;
to be beaten, tormented;
to be agitated, to upheave, to undulate.

NBHL (1)

(Ջուրք ծովու) շրջին կոծին ընդ վայրս բազումս, մինչեւ քամին պարզին աղի ճաշակքն. (Վեցօր. ՟Դ։) Յածեալ կոծեալ քաջ հնչեցուցեալ ողբս ողորմելի։


Հլութիւն, ութեան

s.

obedience, docility, deference, pliancy;
ի — ածել, to render docile or obedient.

NBHL (1)

Գործիցէ քաջ հլութեան ասպարէզ. (Յհ. իմ. ատ.։)


Հմտանամ, ացայ

vn.

to be well instructed, informed, versed, experienced.

NBHL (1)

Հմուտ լինել. խելամուտ գտանիլ. քաջ տեղեկանալ. փորձ եւ կիրթ լինել. ուսանել եւ ի միտ առնուլ հասողութեամբ.


Հմտավարժ

adj.

well versed, skilful.

NBHL (1)

Հմուտ ի վարժս. քաջավարժ. կիրթ. ճարտար.


Հոգ, ոց

s.

care, solicitude, concern, trust, custody;
care, anxiety, solicitude, inquietude, mental pain;
—ք անդոհականք, տխուր, gloomy cares;
— առնել, տանել, — յանձին բերել, ունել, to care, to mind, to take care for, to be mindful, cf. Հոգամ;
— ունել, ի մտի արկանել, to care, to be concerned, to reck, to be anxious about;
—ս ցուցանել բարեխնամս, to show or express a lively interest, to take great pains with;
թող ինձ զ—դ զայդ, յիմ վերայ —դ այդ, leave that to me;
— տար վասն բարի անուան, take care of your reputation;
մաշեալ, ծիւրեալ ի —ոց, care-worn.

NBHL (1)

Հոգ արար աբրահամ քաջատոհմիկ միածնին յաղագս ամուսնութեանն. (Նիւս. երգ.։)


Հոգած, ի

adj.

attentive, careful, mindful, solicitous;
gloomy, anxious, uneasy, pensive, thoughtful, troubled, disquieted.

NBHL (1)

Տքնեցաւ հովիւս քաջ եւ հոգած. (Մծբ. ՟Ժ։)


Հոգեդարձ լինիմ

sv.

cf. Հոգեբերիմ.

NBHL (1)

Յելս հոգւոյ եղաք, հոգեդարձ եղաք, եւ առ քաջ հովիւն դարձաք. (Վրդն. սղ.։)


Հողամաղ, ի

s. zool. s.

diver, coot;
cormorant;
—ք, dust;
atom, corpuscle, mote.

NBHL (1)

Հողամաղ, եւ քաջահաւ։ Զփոր եւ զհողամաղ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 17։ Օր. ՟Ժ՟Դ. 16։)


Հոմանի, նւոյ, նեաց

s.

lover.

NBHL (1)

Սատանայ քաջալերէր մխիթարէր զհոմանիս իւր զդեւս. (Եպիփ. ծն.։)


Հոմերանամ

vn.

to resemble Homer;
to become a clever poet.

NBHL (1)

ՀՈՄԵՐԱՆԱԼ. ὀμερίζω Homerum imitor եւ ὀμηρέω convenio, comitor. Նման լինել հոմերոսի. քաջ քերթող, եւ գուշակ գտանիլ քերթողաբան.


Հոյակապ

adj.

grand, magnificent, superb, splendid;
great, excellent, eminent;
— քաղաք, topping, most eminent city;
— այր, a great man;
— իշխան, illustrious prince;
— բժիշկ, celebrated doctor.

NBHL (1)

Հոյակապք ... եւ քաջք յայտնեցան։ Հոյակապ մեծ իշխանն սահակ. (Յհ. կթ.։)


Հոյանուն

adj.

renowned, celebrated.


Ճարտար, աց

adj. fig. s.

dexterous, handy, industrious, ingenious, skilful, adroit, able, clever, expert;
artful, cunning, sharp, sly, shrewd, crafty;
artisan, mechanic, artificer, master;
ad. well, wisely, thoroughly, to the bottom;
— ի քանդակագործութիւն, excelling in sculpture;
— ի կեղծաւորել, adroit at dissembling, crafty;
— գիտել, to know perfectly, thoroughly.


Ճարտարաբար

adv.

skilfully, artfully, dexterously, ingeniously, industriously, adroitly, cleverly;
cunningly, craftily.

NBHL (1)

Ճարտարակի. ճարտարապէս. ճարտարութեամբ. ճարտար օրինակաւ. քաջ.


Ճարտարադէտ

adj.

very attentive, examining or exploring diligently.


Ճարտարակ, աց

adj.

industrious.

NBHL (1)

Ճարտար. քաջարուեստ. եւ ըստ յն. իմաստնագոյն. վարպետ, ճարպիկ.


Ճարտարապետ, աց

s. adj.

architect;
master, author;
skilled, well versed, very skilful.


Ճգնիմ, եցայ

vn.

to torment or trouble oneself, to lead a laborious, painful life, to labour, to suffer much;
to afflict one's body, to subdue one's passions, to devote oneself to an ascetic life, to mortify, to macerate;
to strive, to endeavour, to make an effort, to exert oneself, to take pains;
to combat, to resist;
to venture, to risk, to jeopard oneself.

NBHL (1)

Որ պատառէ փայտ, նովին ճգնեսցի (կամ վշտասցի)։ Յորում եւ ես իսկ ճգնիմ անխիղճ միտս ունել։ Յամենայնի ճգնեաց։ Ընդէ՞ր եւ մեք ճգնիմք յամենայն ժամ։ Ճգնիցիք ի վերայ հաւատոցն։ Ճգնէին ի ձեռաց պատերազմողաց, եւ այլն։ Ճգնեալ նահատակեցայք յերկրի՝ յաղթօղք ի պատերազմի։ Եւ քաջութեամբ արիաբար ճգնեալ. (Շար.։)


Ճետ, ից

s.

race, descendants, posterity, generation, progeny.

NBHL (1)

Բառնալ ջնջել զամենայն ճետ սերմանեալ յարանց քաջին հայկայ. (Խոր. ՟Ա. 12։)


Ճշգրտագործեմ

va.

to paint to life.

NBHL (1)

ՃՇԳՐՏԱԳՈՐԾԵԼ. Յար եւ նման գործել ճշգրտիւ. քաջ նկարել.


Ճշգրտահան, ից

adj.

strikingly, perfectly resembling, the same;
hitting off or catching the exact likeness;
— կենդանագիր, living likeness.

NBHL (1)

Պատկերահան քաջ. եւ կենդանի նկարագրեալն.


Ճշգրտեմ, եցի

va.

to verify, to prove the truth, to certify, to assure;
diligently or exactly to investigate;
to seek with accuracy, to inform oneself minutely;
cf. Ճշգրտեցուցանեմ.


Ճշմարտիւ

adv.

truly, in truth, certainly, undoubtedly, effectively, unquestionably, in conscience;
really, in effect.

NBHL (1)

ἁληθῶς, ἑπἁληθείας, ἑν ἁλήθειᾳ vere, certe, certo, reapse ἁκριβῶς, ἁσφαλῶς accurate, exacte. cf. ՃՇՄԱՐԻՏ. որ եւ ՃՇՄԱՐՏՈՒԹԵԱՄԲ. Ստուգիւ. ճշգրտիւ. հաւաստեաւ. յիրաւի. ճշդիւ. քաջ. ստո՛յգ, իրաւ, զղո՛րդ, շիտակ Տե՛ս (Օր. ՟Ժ՟Է. 4։ Յոբ. ՟Թ.. 2։ Դան. ՟Բ. 8։ ՟Ե. 19։ Իմ. ՟Ժ՟Թ. 17։ Յհ. ՟Դ. 42։ Գծ. ՟Բ. 36։ ՟Ա. Թես. ՟Բ. 13։)


Ճոխանամ, ացայ

vn.

to have, take or exercise high authority or great ascendency over, to prevail, to rule over;
to give oneself great airs, to lord it, to carry it like a lord, to signorise;
to be proud, puffed up;
to grow rich, to abound, to thrive, to make a fortune;
— կործանմամբ այլոց, to build one's fortune on, or to raise oneself by the ruin of another.

NBHL (1)

Զի մի՛ վատութիւն քան զքաջութիւն ճոխասցի. (Արծր. ՟Ա. 7։)


Ճոռոմաբանութիւն, ութեան

s.

magniloquence, pomposity, pompous nonsense, bombast, declamation.

NBHL (1)

Աստուած անուանեցին զհերմէս ջասն քաջախօսնակ ճոռոմաբանութեանն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)