their.
Պարծիմք ազգակցօքն, նոցայոքն բերկրիմք արամբք, զզօրացուցիչն փառաւորեմք. (Սարկ. պատկ.։)
Արեւելեանն այն մոդուց՝ աստղահրաւէրն եկելոց, հաւատ եւ յոյս մեր՝ եւ սէր, գեր նոցայնոցն քեզ նըւէր. (Տաղ յհ. եղբօր հեթմոյ։)
daughter-in-law;
sister-in-law, brother's wife.
Եւ առ թարտ զաբրամ զորդի իւր, եւ զսարա զնու իւր իւր զկին աբրամու որդւոյ իւրոյ։ Զառականս նուոյ քո մի յայտնեսցես, զի կին որդւոյ քո է։ Ել տուբիթ ընդառաջ նըւոյ իւրոյ խնդութեամբ։ Նոոմին, եւ երկոքին նուանք նորա ... եւ ասէ նոոմին ցերկոսին նուանս իւր (որ կոչին ներք իրերաց)։ Դուստր յարիցէ ի վերա մօր իւրոյ, նու ի վերայ սկեսրի իւրոյ.եւ այլն։
musical composer;
song-writer;
lyric poet.
μελοποιός qui mele scribit, lyricus poeta, modulator. Յարդարիչ նուագաց, յօրինիչ տաղից եղանակաց. քերթող նուագածու.
of little consequence, inconsiderable, few in number;
lesser, smaller, very slight, weak, little;
thin, slender;
base, low, vile;
not so much, less but little, not over;
ոչ ինչ —, not less, not fewer;
յաւէտ կամ —, more or less;
ոչ յաւէտ եւ ոչ —, neither more nor less;
— առնել, cf. Նուազեցուցանեմ.
brief, laconic.
Քաղաքս մեր բանասէր եւ բազմաբան. իսկ լակեդեմոն նուազաբան. (Պղատ. օրին. ՟Ա.)
diminutive, decreasing;
— պատկեր, negative picture.
Որպէս եւ օր քան ըզտարի՝ է նուազական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
to diminish, to grow less, to decrease;
to be lessened, abated, lowered, brought down;
to be eclipsed.
Ամք ամպարշտաց նուազեսցին։ Նուազեալ էր կամ նուազեաց ջուրն յերեսաց երկրի։ Նուազեաց ջուր ի տկէ անտի։ Գետն նուազեսցէ եւ ցամաքեսցէ։ Ցամաքեցաւ գինի, նուազեաց ձէթ։ Ցամաքեցաւ որթ, նուազեաց թուզ եւ նուռն։ Կատարեալք, եւ ոչ իւիք նուազեալք։ Իցէ նուազեալ յիմաստութենէ։ Դադարեցան աղօրիք, զի նուազեցան։ Անասունք նոցա ոչ նուազեցան։ Բազմածինն նուազեաց յորդւոց։ Սուգ առցէ երկիր, եւ նուազեսցի ամենայն բնակչօք իւրովք։ Ամենեքին մեղան, եւ նուազեալ են ի փառացն աստուծոյ։ Զի դուք մի՛ նուազիցիք եւ մի՛ իւիք շնորհօք։ Գիտեմ նուազել, գիտեմ առաւելուլ։ Ի մտանելոյ ի հանգիստ նորա գտանիցի ոք ի ձէնջ նուազեալ.եւ այլն։
Էջ յորովայն կուսին Մարիամու՝ ոչ նուազելով ի ծոցոյ հօր։ Մի քան զմի առաւելեալ եւ նուազեալ. (Շ. ընդհ.։)
cf. Նուաղիմ.
Հուրն յարեգակնային ճառագայթիցն լուսակոծեալ նուաղանայ։ Ձայնք մարդկան հեռաւորութեամբքն առ սակաւ սակաւ նուաղացեալք։ Ըստ ոչինչ օրինակի՝ ոգւոցն նուաղանալ եւ կաղանալ. (Փիլ.։)
cf. Նուաղիմ.
Հուրն յարեգակնային ճառագայթիցն լուսակոծեալ նուաղանայ։ Ձայնք մարդկան հեռաւորութեամբքն առ սակաւ սակաւ նուաղացեալք։ Ըստ ոչինչ օրինակի՝ ոգւոցն նուաղանալ եւ կաղանալ. (Փիլ.։)
cf. Նուաճումն.
Ետես զօրէն նուաճութեանն խստագոյնս եւ շինականագոյնս մերձենալ ի նա. այս փխկ սովորական ընտանի հանդիպմանն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 30։)
Զի նովաւ ասէ ունիմք զնուաճութիւն, ամենայն զյարդարանս, ի մի բերելով սրբով հոգւովն ի փառս հօրն ամենակալի զօրհնութիւն. (Ոսկ. եփես.։)
subjection, enslaving, submission, obedience;
detention, possession.
Ետես զօրէն նուաճութեանն խստագոյնս եւ շինականագոյնս մերձենալ ի նա. այս փխկ սովորական ընտանի հանդիպմանն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 30։)
Զի նովաւ ասէ ունիմք զնուաճութիւն, ամենայն զյարդարանս, ի մի բերելով սրբով հոգւովն ի փառս հօրն ամենակալի զօրհնութիւն. (Ոսկ. եփես.։)
humbly, basely, vilely, ignobly.
ὐφειμένως inferiori gradu, remisse. Նուաստ օրինակաւ, ցածագոյն աստիճանաւ. խոնարհագոյնս.
to humble, debase, undervalue or degrade oneself.
Դարձի՛ր առ տիկին քո, եւ նուաստացի՛ր ընդ ձեռօք նորա։ Նուաստանալ ընդ ձեռօք, այսինքն ասեմ՝ ընդ զօրութեամբ նորա։ Խմորեալն պղպջացեալ համբառնայ, իսկ անխմորն նուաստանայ. (Փիլ. լին. Փիլ. ել.։)
to sacrifice, to celebrate mysteries;
to consecrate, to offer.
τελετουργέω perficio, initio, consecro, sacrifico. Կատարել զնուէրն մատուցեալ. կատարողապետել. օրհնել զնուիրեալն. ձեռնադրել. սրբազանել. սրբել. մատակարարել զխորհուրդս.
Ոմանց նուիրիլ, եւ ոմանց նուիրագործել։ Մաքրի՝ եւ լուսաւուրի եւ նուիրագործի։ Որ զմաքրութիւնն նուիրագործէր աստուածաբանին (Եսայեայ) հրեշտակն։ Զայսոսիկ (զերախայս, զմեղաւորս, եւ զնուիրեալս) պաշտօնեայքն սրբազանիւք զօրութեամբք իւրեանց նուիրագործեն առ ի կատարելապէս մաքրութիւն. (Դիոն.։)
Մաքրել զսոսա (զզգեստս եւ զսպասո), օրհնել, եւ նուիրագործել արժանաւորեսցես։ Մաքրեա՛ սրբեա օրհնեա՛ նուիրագործեա՛. (Մաշտ.։)
celebration of mysteries, sacrifice, oblation.
Հոգիս այս սուրբ զօրացուցանէ զձեռս քահանայապետից ի շնորհաբաշխութիւն, քահանայից ի նուիրագործութիւն. (Լմբ. ստիպ.։)
sacred, consecrated, holy, divine;
— եւ փրկաւէտ երգ, toast, health.
Նուիրական օրհնութիւնք, կամ աղօթք, սաղմոսերգութիւն, զենումն, պատարագ. (Սեբեր. է։ Յհ. կթ.։ ստէպ։ Շար.։)
Առ ի մէնջ սրբազան աւանդութեանս նուիրական եւ լուսաւորիչ եւ մաքրիչ զօրութիւնք. (Դիոն. երկն.։)
consecrating, sacrificing;
priest.
Ահարոն եւ ոյք ի նմանէ սպասաւորք աստուածայնոյ սրբութեան, եւ նուիրակատարօք օրինասահման պատարագաց. (Ճ. ՟Ժ.։)
libation-cup;
chalice.
σπονδεῖον vas ad libandum, libatorium;
poculum, quo vinum libant in sacrificcis et conviviis. Անօթ մատուցանելոյ զնուէրս հեղման, զոր օրինակ զգինի, զիւղ, զկաթն, եւ այլն, բաժակ. ճաշակ. սկիհ. դաշխուրան. տե՛ս եւ ՆՈՒԻՐԱԿ.
cf. Նուիրատուր.
to offer, to present, to give;
to dedicate, to vow, to devote;
to ordain;
to consecrate;
to sacrifice;
— or — նուէրս, to pour out libations to;
— զանձն, to devote, to sacrifice oneself;
— զդիս, to honour idols with offering;
—եալ, to be ordained or consecrated;
— կռոց, consecrated to idols.
ἀγιάζω, καθαγιάζω sanctifico, consecro. Մատուցանել զո՛ր եւ է նուէրս, աստուծոյ, կամ եկեղեցւոյ, կամ մարդոյ. ձօնել. ընծայել. տալ, կամ ուխտել զիմն կամ զանձն. որ եւ ասի Սրբել աստուծոյ զիմն, կամ սրբել՝ այսինքն օրհնել քահանայից զնուէրս. տե՛ս (Թուոց. ՟Ժ՟Ը. 9. 29։ Ղեւտ. ՟Ը. 9։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Դ. 33։ Երեմ. ՟Ժ՟Բ. 3։)
ՆՈՒԻՐԵԼ. որպէս Նուիրագործել. նուիրակատար լինել. օրհնել, ձեռնադրել. մկրտել, դրոշմել, հաղորդել սուրբ խորհրդոց, եւ աբեղայ օրհնել. ուստի ՆՈՒԻՐՈՂ՝ ἰεροτελεστής, τετελεσμένος sacrorum initiator. ասի եպիսկոպոսն կամ քահանայն. եւ ՆՈՒԻՐԵԱԼ. τελουμένος, τετελεσμένος initiatus, initiandus. կոչի անձն օրհնելի.
chief citizen.
Ի Հին բռ. մեկնի, Նախագլուխ, նախիշխան, նախարար. (որպէս թերեւս յն. նօմի՛զօն, օրէնսդիր. եւ նօմիզմէնօս, երեւելի ոք)։
money.
Բառ. յն. նօ՛միսմա, յոք. նօմի՛սմադա. կամ նուազական, նօմիսմատդիօն. Դրամ օրինաւոր կամ արքունի.
cf. Նուք;
ի — երիվարի ելանել, նստել, to mount on horseback, to take horse.
Մի ոմն ի զօրականէ թշնամեացն՝ զինու հանդերձ ելեալ ի նիւս երիվարին՝ անցանէր ընդ մեծ գետն. (Եղիշ. ՟Գ. յորմէ եւ Կաղանկտ.։)
aid, assistance, succour, help, favour, subsidy, support, relief, resource, means;
ի —, in support of, on behalf or in favour of;
— մատուցանել, to aid, to succour, to help;
to care, to take care;
— լինել, cf. Նպաստեմ.
Զորօրինակ գրիչ գրչի (այսինքն գրողի) ... սոյնպէս եւ շնորհքն խնդրեն ի հաւատացելոցն զնպաստ. (Պիտառ.։)
Ածէ ի մէջ զՅովսէփ, որ որով կրեաց զվիշտսն, նպաստ եղեւ ի հաւատս բանիցն ասացելոց։ Թէպէտեւ յղութեանն ոչինչ եղեր նպաստ, սակայն զտեղի հօր լնուս մանկանն. (Ոսկ. մտթ.։)
Ինչս եւ փոյթ եւ վերակացութիւն՝ զամենայն ինչ նպաստ լիցուք յընկերացն օգուտ։ Պատճառ եւեթ խնդրէ այն հուր, զի սակաւիկ մի անդր կայծակունս նպաստ լինիցիս, եւ զողջոյն իսկ զբոց բարերարութեան բորբոքես. Եւ եթէ հաւատոցն պէտք իցեն՝ ասեն, զի՞նչ պիտոյ իցեն պահք. զի ընդ հաւատոցն եւ այն եւս ոչ սակաւ նպաստ լինի զօրութիւն (այսինքն զզօրութիւն)։ Տե՛ս զՊօղոսի այնչափ ուղղութիւնս։ յանձնէ նպաստ լինէր, եւ զամենայն շնորհացն համարէր։ Զշնորհսն ունէր յօգնականութիւն, եւ չհամարէր բաւական, այլ՝ ազգի ազդի նեղութիւնս նպաստ լինէր. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եփես.։)
cf. Նպաստաւոր.
Անօրէնութիւնս՝ հրոյն յաւիտենից նպաստամատոյց լինի. (Կոչ. ՟Բ։)
cf. Նպաստեմ.
Սաղմոսելն ի սոյն նպաստաւորի, մեծ է տէր, եւ օրհնեալ է յոյժ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
laden with provisions.
Տասն ջորի նպարակաւոր, եւ կերակուր հօրն իւրում ի ճանապարհ. (Ծն. ՟Խ՟Ե. 23։)
to victual, to provide with food.
Որով նպարակեալ՝ վառեալ զինու հոգւոյն յուղարկէին յաստուածատունկ վայելչութեան դրախտ։ Նպարակեալ յուղարկեաց զնոսա օրհնութեամբ ի գործ պատերազմին. (Փարպ.։)
pomegranate-tree;
—ք, դրախտ նռնենեաց, pomegranate-grove.
Իբրեւ զնռնենիս թթուենիս. (Վեցօր. ՟Ե։)
to begin to lower, to darken, to become cloudy;
to be darkened, obscured, overclouded, eclipsed, tarnished.
Ի մէջօրեայն նսեմացաւ։ Նսեմացեալ դասք եբրայեցւոցն. (Շար.։)
to place on a seat, to seat, to place, to put;
to push in, to thrust;
— զզօրս, to encamp, to pitch a camp;
— զքաղաքաւ, to besiege.
sabre, scimitar, cutlass.
Զնրանն յազդէր կապեալ. եւ ի վերայ նրանին եւ այլն։ Աջ ձեռն եդեալ էր ի դաստապանն նրանին։ Զնրանն անցոյց ընդ փողս զօրավարին. (Բուզ. ՟Ե. 6. 32. 35։)
subtilely, cunningly, acutely, subtly.
Նուրբ օրինակաւ. նրբութեամբ. ճարտարութեամբ. յարամրի. բարակ կերպով, բարակութէնով, ուսուլով.
subtle, keen, piercing, ingenious.
Եզեկիէլ՝ խորաքնին եւ նրբահայեաց տեսութեամբ ճառէ զտնօրէնութեան տեառն զխորհուրդ. (Տօնակ.։)
to subtilize, to refine;
to make thinner, to sharpen, to point.
Տքնութիւն զզօրութիւն մարմնոյն տկարացուցանէ, եւ զշարժմունս հոգւոյն նրբացուցանէ. (Վրք. հց. ՟Բ։)
pointed, sharp.
κατεσταλμένος . Ոյր աւարտն՝ կամ վերջն է նուրբ, ըստ որում ամփոփեալ, կամ օրինօք յարդարեալ.
lane, alley, narrow path.
Նրբափողոցք, գռեհք։ Լուսաւորէ զամենայն նրբափողոցս։ Ե՛րթ ի նրբափողոցն, հա՛րց յայս անուն այր. (Առ որս. ՟Դ։ Վեցօր. ՟Զ։ Ճ. ՟Ժ.։)
cf. Նրբացուցանեմ.
Նրբելով եւ ի կարծիս ձգելով զխորհուրդ ներմարդութեանն։ Այլ զտնօրէնութիւն խորհրդոյ նրբեալ՝ զուղղութիւն խորհրդոյդ իմացի՛ր. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
to languish, to become faint, languid, to wear oneself out, to faint, to swoon.
Նքողեցայ ես՝ այս երրորդ օր. (՟Ա. Թագ. ՟Չ. 13. յն. խռովեցայ ի ներքուստ։)
minium, red lead, ruddle, vermilion.
Շինեցիր քեզ տուն պատշաճօղ, վերնատուն հովանոց, յօրինեալ պատուհանիւք, տախտակամայրս ի մայրից, ծեփեալ նօթիւ. (Երեմ. ՟Ի՟Բ. 14։)
fasting, hungry, famished, starved.
Լքեալք եւ լուծեալք, զի այս օր քանի՛ է, զի նօթիեմք. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 17։)
Բազում աւուրս նօթի էին։ Այս չորեքտասաներորդ օր է, որում ակն ունիք նօթիս կատարել. (Գծ. ՟Ի՟Է. 21. 33։)
south wind, bleak wind, sirocco.
Նօտոսք, որ ի միջօրեայէ (շնչեն)։ Ի նօտոսացն՝ այն որ յաներեւան բոլորէն (բեւեռէն) լինի բերեալ, համամարտ է ապարքտիոյ (հակարջայնոյ). եւ նօտոս անուանեալ. եւ լիւանօտոս լինի կոչեցեալ, որ ելանէ ի մէջ լիփսի եւ նօտոսի. (Արիստ. աշխ.։ (Գրի Նաւտաւս, կամ Նաւտոս)։)
to write running hand;
to examine minutely.
ՆՕՏՐԵՄ որ եւ ՆՕՏԱՐԵԼ. Նօտր գրով գրել. արագ գրչութեամբ օրինակել. կամ մանրամասն քննութեամբ զննել.
the twenty third letter of the alphabet, and the eighteenth of the consonants;
five hundred, five hundredth.
Գիր բաղաձայն, ի կարգէ կիսաձայնից եւ կրկնակաց, անուանեալ ի մեզ Շա, կամ Շայ. որ ըստ արաբ. եւ եբր. շին. իսկ յայլ լեզուս կա՛մ պակասի այս ձայն, եւ կամ բացատրի կրկին եւերեքկին տառիւք, ոս, ոչ, սչհ, սք, քհ. եւ ըստ յն. քսի՛, եւ ս, որք երբեմն տառադարձութեամբ փոխին ըստ հայումս ի շ. զոր օրինակ Արտաշատ, արտաշէս. ի յն. ասին արդաքսա՛դի, արդաքսէ՛րքսիս. որպէս եւ Շաբաթ, շամրին, շամրտացի, շամիրամ, շիղայ, շմաւոն, շուշան, շօշ, շապուհ. արշակ, վշտասպ, եւ այլն. ի յն. եւ յայլ բազում լեզուս ս տառիւ արտասանին։
officer on duty for the week, septimarian;
sabbath-eve.
ՇԱԲԱԹԱՄՈՒՏ. Երեկոյն ուրբաթու՝ ուստի սկսանի շաբաթն հրէական. եւ նոյն իսկ օրն շաբաթու՝ տօն հրէական. (որպէս է առ քրիստոնեայս կիրակմուտն, եւ կիրակէն).
to keep, to observe sabbath;
to cease from work, to repose, to rest;
to be out of work.
Բարձաւ շաբաթանալն, եւ այլ ամենայն կարգ օրինացն. (Ճ. ՟Գ.։)
septimarian, whose week it is to be on duty.
Կարգեալն ի պաշտօն շաբաթամտի, կամ օրամտի.
Սոցա ել բաժին վիճակաւ դրանցն գլխաւորութեանց՝ կալ շաբաթաւոր. յն. յօրամուտս. իբր ի սահմանեալ աւուրս ինչ. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 12։)
profitable, lucrative, advantageous, gainful, fruitful, proficuous;
նաւ —, merchant-ship.
Էդ մեծ շահաբեր, զօրէնս որ եդեր, աստ կատարեցեր. (Գանձ.։)
cf. Շահավաճառութիւն;
trader, merchant;
— լինել, to trade, to traffic, to deal.
cf. Շահատակեմ.
Ահագին դղրդիւն ի վերայ երկրի առնէին շահատակելով։ Զվիշապն անարի սանձեալ՝ ի մերոյս վերայ շահատակեալ յարձակէր տէրութեան։ Սկայաբար շահատակելով։ Ի շահատակելն իւրում՝ հարկանի։ Անարի ոմն սկայ շահատակէր ի մէջ զօրացն։ Ի քարինս դիւաց է շահատակել. (Խոր.։)