subjection, submission.
Զայլս (ի ձիոց) ի տուն աղօրեացն արգելլով՝ զենթաձգութեանն հարկանել ծառայական սպասաւորութիւն. (Պիտ.։)
hyphen, mark of division of a word.
ὐφέν subunio Գիծ ձգեալ ի ստորէ բառից բարդելոց՝ մանաւանդ առանց ա տառի, ի նշանակ զօդելոյ. որպէս եւ ի յօդել զբառն հատուածեալ ի տողադարձս. զորօրինակ բարձ ընտիր, նոյ ընծայ, օրէնս ուսոյց. եւ ա րեւ, ի մաս տա սէր.
Ենթամնայ եւ ստորատդ հակառակ են միմեանց. ենթամնայդ ի խառնել զբանն, իբր թէ օրէնս ուսոյց. իսկ ստորատն ի բաժանել զսոյն. (Երզն. քեր.։)
Ի ձեռագիր մատեանս դնի եւ ի վերայ տառիս ը, ի նշանակ սղելոյ, կամ որոշ հնչելոյ. որպէս թէ զօրութեամբ եւս լինի իմանալ զեդեալն ներգործութեամբ. զոր օրինակ հ՟ըզօր, հ՟ընարք, անն՟ըման։
eel.
ԵՆՔԵՂԷՍ կամ ԵՆՔԵՂԻՍ կամ ԵՆՔԵՂԵԷՍ. Բառ յն. ἕγχελυς յոքն. ἑγχέλεις anguilla, -lae այն է Օձաձուկն.
Ենքեղեէս, որ ի սիկս գետոց եւ յատակս ծովակաց ի խոր տեղիս լինին. որ առաւել ցամաքային օձից նման են, եւ ոչ ջրային ձկանց. (Վեցօր. ՟Է։)
prefecture;
vice-royalty, vizirate.
Ստացաւ ապարանս , եւ առ զեպարքոսութիւն քաղաքին. (Վրք. հց. ձ։)
blame, contempt.
Փառքն եւ պատիւ որդւոյ թագաւորին ո՛չ աւ ո՛չ եպեր ինչ ընկալցի. (Աթ. հց.։)
Այս եպեր առ վարդապետսն է. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)
to blame, to despise.
Ապա եւ զսա (զսէր աստուծոյ եւ ընկեբին՝) կենաց ծառ ասել՝ ոչ եպերելի է. (Անյաղթ հց. իմ.։)
blamer, contemner.
Մի՛ եպերիչք, այլ առողջացուցիչք. (Լմբ. ատ.։)
archbishop.
Սուրբ եւ առաջին ամենայն եպիսկոպոսապետաց՝ հայրապետն հռովմայ. (Շ. թղթ. առ կայսր.։)
bishop's see, bishop's palace.
Ուխտ եպիսկոպասարանին։ Բիւզանդիոն, որ յառաջն եպիսկոպոսարան էր, եղեւ պատրիարգարան (որպէս աթոռ). (Ճ. ՟Ա.։ Հ=Յ. յունիս. ՟Դ.։)
to roll, to roll up;
to twist, to writhe, to bend;
to shrivel;
to curl.
Իբրու շարժմամբ առ միմեանս՝ գալարելով զսոսա, եւ գալարեալ շուրջ զմիմեամբք եւ ի յիրար մտանելով. (Պղատ. տիմ.։)
roll;
fold, contraction, shrink;
wrench, sprain, distortion, twisting, tortuosity.
Գալարելն, իլն. ոլորք. խառնուրդ.
arrival, approach, accession.
Բայց թէ յինչ պատճառանաց այսր գալուստ նռցա, ոչ գիտեմ. (Խոր. ՟Բ. 54։)
Ի կարգի եկեղեցական գրոց՝ Գալուստ ասի Քրիստոսի, Մարդեղութիւն, Տեառնընդառաջն, Ծաղկազարդն, եւ Կատարած աշխարհ. որպէս եւ Գալուստ հոգւոյն սրբոյ՝ Օրն պենտեկոստէից։ (Շար.։ ՃՃ.։ Տօնակ.։)
first rank, head, first place;
president.
Գահագլուխ քաղաքն հռովմայ։ Թողեալ զաշխարհ իւր եւ զգաւառ, եւ զգահագլուխ մեծութիւնս. (ՃՃ.։)
(առաւել յոքնակի). πρωτοκλισία primus in convivio locus Գահերիցութիւն. յառաջագահք. առաջին բարձ.
successor;
vicar.
Որք ի մեծութեան գոյիցս գահակալք են՝ թագաւորք եւ իշխանք. (Համամ առակ.։)
succession to the throne or to some dignity.
Կայսերական աթոռոյդ, եւ հայրապետական գահակալութեանդ. (Թղթ. գագկայ առ ռոման.։)
ambition, immoderate desire of honour and grandeur.
Քահանայք գահասիրութեամբ մի հակառակեսցեն ընդ միմեանս. (Կանոն.։)
Ի փառասիրութենէ եւ ի գահասիրութենէ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)
to precipitate.
Գահավէժ առնէին զնոսա ի ծայրից բարձրավանդակին. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Է. 12։)
Ածին զնա մինչեւ յարտեւան լերինն ... գահավէժ առնել զնա. (Ղկ. ՟Դ. 29։)
precipitation;
high precipice.
cf. Գահաւանդակ.
ԳԱՀԱՒԱՆԴ մանաւանդ ԳԱՀԱՒԱՆԴԱԿ κρημνός praecipitium, λοφία cacumen ( ի սուրբ գիրս ՝ իտաբիրիոն. որ է ըստ եբր. թաբոր լեառն, եւ κάρταλλος որ եւ կողով սրածայր՝ որպէս դարան եւ թակարդ քուաւոր)։ Բարձրաւանդակ տեղի. գահ. դար. ծայրք եւ սարք կամ դարաւանդք լերանց. ուչուրում, վարդա.
Քան զորս գեր ի վերոյ կայ այն եառն՝ երկուք գահաւանդակօք բաժանեալ. (Նիւս. երգ.։)
Որ բազում գահաւանդակօք բաժանեալ է։ Զառաջին գահաւանդակն ելանիցէ։ Եօթն գահաւանդակօք. (Սարգ. ՟ա. յհ. յռջբ. եւ վջ։)
cap, height, ele vation, precipice, very high and steep place.
ԳԱՀԱՒԱՆԴ մանաւանդ ԳԱՀԱՒԱՆԴԱԿ κρημνός praecipitium, λοφία cacumen ( ի սուրբ գիրս ՝ իտաբիրիոն. որ է ըստ եբր. թաբոր լեառն, եւ κάρταλλος որ եւ կողով սրածայր՝ որպէս դարան եւ թակարդ քուաւոր)։ Բարձրաւանդակ տեղի. գահ. դար. ծայրք եւ սարք կամ դարաւանդք լերանց. ուչուրում, վարդա.
Քան զորս գեր ի վերոյ կայ այն եառն՝ երկուք գահաւանդակօք բաժանեալ. (Նիւս. երգ.։)
Որ բազում գահաւանդակօք բաժանեալ է։ Զառաջին գահաւանդակն ելանիցէ։ Եօթն գահաւանդակօք. (Սարգ. ՟ա. յհ. յռջբ. եւ վջ։)
throne;
palanquin;
high canopy;
gridiron.
Գահաւորակ ձեւացուցեալ մերձ առ տնկովն. (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)
Մերթ՝ ἑσχάρα craticula (երբ. ռէշէթ) Կասկարայ. ըսխառա.
president, principal;
primate;
dean.
Գահերիցունք եւ առաջնորդք. (՟Ա. Եզր. ՟Ե. 63։)
ԳԱՀԵՐԷՑՔ. գ. Յառաջագահք. նախապատութիւն.
throne;
high canopy, arm-chair;
state-bed, palanquin.
θρόνος thronus Գահ, իբր Աթոռ արքունի, իշխանական, եպիսկոպոսական, եւս առաւել աստուածական. թախտ, մէսնէտ, կեահ.
Գահոյքն բազմոց է թագաւորի, ուր երբեմն հանգչի՝ զգլուղն դնելով. քանզի սնարից յիշատակումն առնէ ի գահոյսն սողոմոնի. եւ երբեմն նստի յաթոռ դատաւոր արդարութեան. (Վրդն. երգ.։)
Եւ φορεῖον feretrum, ferculum, lectica Բառնալիք. դեսպակ. պատգարակ. թախտիրէվան, թէճկէրէ.
to Conform, to imitate;
to copy, to transcribe.
Ձմեռն զդժնեայ դառնութիւն դժոխոցն գաղափարեալ օրինակէ։ Գաղափարես ի բոլորս զերեքանձնական տէրութիւն։ Ի քեզ տպաւորեալ գաղափարէր մովսէս զգաւազանսն. (Զքր. կթ.։)
transmigration, emigration, flight;
journey;
pilgrimage;
the colony, the settlers or fugitives.
Ել գաղթին փութացուցանէր։ Դառնիճն յայտնութիւն հոգեկան գաղթին է։ Ի գոհութեան գաղթիցն։ Բնակափոխութիւնք գաղթից. (Փիլ.։)
Յելս գաղթին փոյթ լինել։ Տաղաւարն ոչ ունի հաստատութիւն, այլ վասն գաղթի. իսկ յորժամ գաղթն դառնայ, ապա երանգ եւ փութապէս կործանի. (Ճ. ՟Թ.։)
Շուրջ զամրոցաւն, ուր գաղթ գաւառին զօղեալ դադարէր։ Զգաղթ ընտանեացն իւրոց ի ծործորս ամուր լերանցն թագուցանէր։ Ոչ կարացին ժամանել անկանել յամրացեալ գաղթս։ Առեալ ընդ իւր զգաղթն յաւարի առեալ. (Յհ. կթ.։)
fugitive, refugee, settler;
colony.
Սառա թագաւորին ոչ փոխանակեաց զգաղթական այրն իւր. (Եփր. ծն.։)
Գաղթականք աշխարհին սպառեցին զհամբարս մթերեալս. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 53։)
Ի պատառուածս նոյն ամբարտակի գետոյն՝ այժմ, որպէս լսեմք, մարդիկ աշխարհին ի հէն եւ ի գաղթականս՝ փախստեամբ ամրանան. (Խոր. ՟Ա. 15։)
cf. Գաղթ.
to send abroad or from home;
cf. Գաղթիմ.
ԳԱՂԹԵՄ, եցի. չ. ԳԱՂԹԻՄ, եցայ. ձ. μετοικίζομαι, ἁναχωρέω demigro, transferor, fugio, discedo Գնալ վտարանդի իբրեւ հատուած. տարագնաց լինել ի հայրենի գաւառէն. փոխել զբնակութիւն այլուր. չուել. մեկնիլ. խոյս տալ. անկանիլ եւ պատսպարիլ. կէօչմէք, թէրքի տիյարէթմէք, սըղընմագ.
Ոգւոցս մերոց հանդերձեալ գաղթիլ առ արդարութիւն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 12։)
Փողով ազդ առնել ի գաղթիլ. (Մխ. երեմ.։)
Ոչ կարացեալ սպառսպուռ գաղթիլ յամրոցսն. (Յհ. կթ.։)
french;
— եկեղեցի, the gallican church;
— բարբառ, the French language;
ոճ — լեզուի, gallicism.
to cool, to make lukewarm.
Որ ի բացեայն կայ ( ի հրոյ), ոչ եւս ճառագայթիցն նշոյլք զնա կիզցեն, այլ գաղճացուցեալք չափաւորապէս արծարծեսցեն կենդանութեամբն. (Փիլ. ել.։)
cf. Գաղտ.
Գաղտաբար ունկնդրութիւն առնէր ասացելոցն. (ՃՃ.։)
Ելեալ գիշերի գաղտաբար։ Գաղտաբար յինքն գրաւեալ։ Գաղտաբար իմն զարեւմտեայ կողմամբ լերինն պարառոցեալ. (Յհ. կթ.։)
to steal away, to slip away.
by stealth, clandestinely, secretly;
secret, furtive, stealthy.
Գաղտագողի փախչել, կամ մտանել, փախստական լինել, կամ արձակել, առաքել, եւ այլն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։ Ճ. Ա. Լմբ. պտրգ.։ Վրք. ոսկ.։)
cheat, imposture.
Գաղտակծութեամբ իմն առաքէ դաւօղս ի վերայ նորա։ Զընկերակիցս իւրեանց գաղտակծութեամբ իմն իբրեւ զոչխար ի սպանդ վարեալ. (Յհ. կթ.)
cf. Գաղտակուր.
Ընկալարուք ի գաղտակրայ մարգարիտս պատուականս. (կամ զմարգարիտս գեղեցիկ) (Սարգ. յուդ.) գ. եւ յիշատ. ի համառօտն։
secretly, artfully, cunningly, cheatingly.
Այր զընկեր կամ վարանեալ սպանանէ, եւ կամ գաղտամեստ ցականեցուցանէ. այսինքն խաբանօք տառապեցուցանէ, տնանկացուցանէ. (Իմ. ՟Ժ՟Դ. 24. (այլ ձ. գաղտամես, գաղտամեսց, կամ գաղտապէս։))
borage.
ԳԱՂՏԻԿՈՒՐ կամ ԳԱՂՏԻԿՈՒՌ (գրի եւ Գաղտակուռ, Գաղտակոր) βούγλωσσον , ἁρνόγλωσσον Lingua bubula, plantago. Անուն բանջարոյ, որ կոչի եւ Ջղախոտ. եւս եւ Եզնալեզու, խոշոր տերեւով, կամ Գառնալեզու՝ մանրատերեւն. եզան լեզու. լիսանի սէլվի. բզրկտուն, պզրղատուն։ (Բժշկարան.։ Գաղիան.։)
that docs, that works in secret.
Յայտնի են առաջի քո ամենայն գաղտնագործք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
secret, occult, hidden, impenetrable;
furtive, stolen.
Զգաղտնածածուկն յայտնաբարբառ։ Որոգայթքն գաղտնածածուկ սատանայականք. (Նար. ՟Ի՟Է. եւ ՟Զ։)
secret, oecult, latent, hidden;
stolen, furtive;
clandestine
Իբր թէ ի պատճառս խաղաղութեան. բայց ի գաղտնիս՝ օգնել անտիգոնեայ. (Խոր. ՟Բ. 18։)
secretly.
Գաղտուկ եւ ի ծածուկ (յն. (մի բառ) գործին. Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Ուսուցանէր գաղտուկ։ Սեր բարեկամութեան գաղտուկ առնէր. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 11։ ՟Ը. 15։)
cf. Գամագիծ՞՞՞գսանեմ.
περίειμι, ἱσχύω, λυμήνομαι, ἁντίσταμαι Supero, valeo, labefacto, resisto եւ այլն. ԳԱՄԱԳԻՏ կամ ԳԱՄԱԳԻՒՏ ԼԻՆԵԼ, կամ ԳԱՄԱԳԻԾ ԳՏԱՆԵԼ. Գամս գտանել, այսինքն անցս եւ ելս հնարից, կամ հնարս յաղթութեան, կամ տեղի ըմբռնելոյ եւ վնասելոյ. սանանել. զդէմ ունել. ճար մը ընել՝ վնասել, ուզածը առաջ տանիլ, ձեռք երկնցնել, դէմ դնէլ. չարէ պուլմագ, գուլփ ալմագ, այազընա եէր էթմէք, պէճէրմէք.
scandalous;
scandalized.
Առիթ գայթագղութեան առանձին կամ այլոց.
cf. Գայթագղութիւն.
Այնպիսի գայթակղանս գայթակղեն։ Զգայթագղանաց եւ զցնորական տօնն առնիցեն. (Սեբեր. ՟Դ. ՟Ե։)
cf. Գայթագղիմ.
to scandalize, to supplant;
to stumble, to trip.
Մի ելաներ ի վերայ ջրոյդ (սառին), զի կօշիկդ գայթակղեցուցանէ զքեզ. (Եփր. ի յհ. մկ.։)
cf. Գայթագղեմ.
Մի ելաներ ի վերայ ջրոյդ (սառին), զի կօշիկդ գայթակղեցուցանէ զքեզ. (Եփր. ի յհ. մկ.։)
to be scanda-lized, offended, to take offence, to be in a passion;
to stumble, to slip, to trip.
Առեալ ինչս բազումս՝ գայթագղեսցի առ կողմանսն. (Նոննոս.։)
slippery, slippy, sliding;
who, is easily scandalized.
ԳԱՅԹԱԳՂՈՏ կամ ԳԱՅԹԱԿՂՈՏ Գթոտ. գայթոտ, գիւրագայթ, գիւրակործան. եւ Մեղսառիթ.
Ե՞րբ զերծանիմ ի գայթագղոտ կենցաղոյս։ Գայթագղոտ է բնութիւնս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
scandal;
stumble;
obstacle.
Յունելն զճառագայթս արեգականն՝ տեսանեմք ի հեռուստ զգայթակղութիւնս. (Լմբ. սղ.։)
Եւ արդ յորժամ կամիցիս՝ առանց գայթակղութեան եկ առ իս իս. այսինքն աներկիւղ, անխափան. (Վռք հց. ՟Ժ՟Բ։)
to stumble, to trip, to glid, to slip.
Եթէ գայթիցի, առաւել եւս կործանեսցեն զնա. (Սիր. ՟Ժ՟Գ. 29։)