to have an abortion, a premature birth, to miscarry, to abort, to slink, to be brought to bed before time;
to flow, to run, to gush or spout out, to be shed, poured out.
Ոչ առաւելի յղութեամբ, քան եթէ ողորմելի վիժելով։ Եկին ի խառնակումն, եւ առանց օրինացն վիժեցին զիս ծնունդ։ Որջացեալ ի կայումն իշխանականիս՝ վիժէ եւ պատառէ զամենայն։ Ողորմութեամբ քո զամենայն չար սերմն պիղծ դիւացն վիժեա՛ (այսինքն տու՛ր վիժել). (Առ որս. ՟Ժ՟Դ։ Լմբ. իմ.։ Սկեւռ. աղ.։ Մարաթ.։)
Քարինս վիժելով, եւ զօրհներգօղսն հարեալ վիրաւորէին. (Սոկր. ՟Զ. 8։)
abyss, gulf, chasm;
chaos;
hell, the bottomless pit;
grave, tomb;
great distance;
profound, deep;
անդնդախոր —ք ծովու, the depths of Ocean;
— թշուառութեան, depths of misery.
cf. Վիճեմ.
Յաղագս հօր ոչ ոք վիճաբանի։ Արդ կաճառք բանիցն յուզեալ՝ դարձեալ վիճաբանին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։ Թէոդոր. մայրագ.։)
cf. Վիճեմ.
Յաղագս հօր ոչ ոք վիճաբանի։ Արդ կաճառք բանիցն յուզեալ՝ դարձեալ վիճաբանին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։ Թէոդոր. մայրագ.։)
dispute, debate, contest, strife, controversy, question, discussion.
Առաւել ի վիճաբանութենէն՝ ամբարտաւանութեան երեւումն։ Վիճաբանութիւն տան (այսինքն ընտանեաց) աստուածային գործոցն շփոթումն բերէ։ Կամէի անհաւան վիճաբանութեամբն (այսինքն դիմախօսութեամբ) զհարազատ սիրոյն ցուցանել զօրինակ. (Բրս. հց.։ Շ. ՟ա. պետ. ՟Խ՟Է։ Պիտ.։)
Աղբիւր վիճաբանութեան մեք գտաք, զոր քեզ պարտ է իսկ բժշկել. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
to be chosen by lot, destined by fortune, to inherit.
Աշտանակն զաքարիա, իւղոյն բարեբաշխ բացատրութեամբ, գնդիցն վառելոց՝ ի ջահէ անտի զօրութեամբ անեկամտաբար վիճակաւորեալ. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
share, inheritance, portion;
chance;
benefice, ecclesiastical dignity or state.
Աստանօր կենացս փոխարէն առցէ զվիճակաւորութիւն իւրաքանչիւր ոք (ի հանդերձեալն)։ Ժամ է մեզ արտադրել զքահանայական կարգս եւ վիճակաւորութիւն. (Դիոն. եկեղ.։)
to dispute, to argue, to contest, to squabble, to wrangle, to discuss, to debate, to brawl, to quarrel, to attack, to fight.
Յորժամ վասն հօր վիճիցին, սկսանին ասել, մի աստուած հայր։ Ոչ հաւանեցաւ հրամանաց մերոց, այլ եւ վիճեցաւ, զանձն իւր անուանեալ քրիստոնեայ. (Սեբեր. ՟Դ։ Ճ. ՟Գ.։)
cf. Վիճողապէս.
Որոց հարցանենն վիճողաբար զե՞րբ ծնանելն զորդի հօր, ի դէպ է ընդդէմ դնել, եւ ասել, ե՞րբ սկսաւ հուր զայրելն։ Կամ թէ զվիճողագոյնն ոք դիցէ։ Եթէ ոք վիճողագոյն կամիցի քննել զճառեալն. (Կիւրղ. գանձ.։)
cf. Վէճ.
Ամենեցուն այս յայտ է առանց վիճման, զի փոքրն ի մեծէ օրհնի. (Ոսկ. եբր.։)
producing stones;
produced by stone.
Որպէս Ծնօղ վիմի լեառն՝ ըստ տեսլեանն դանիէլի յօրինակ սուրբ աստուածածնի.
Լեառն վիմածին, աղբիւր յորդառատ։ Այսօր զաւակ յովակիմայ ետուր զլեառն վիմածին. (Շար.։)
cf. Վիմարդեան.
cf. Վիմարդեան.
resembling a stone, stone-like, stony, stone.
crushed under fallen rocks or stones.
Զոր եւ մրրիկ ծխոյ նմանեցուցանելով, զվիմափուլ. առ ի շարժմանէ՝ թեթեւ առ ի խոնաւուտ ժամանակի փոշւոյ՝ ըստ օրինակի ծախոյ յամպս ծառացելոյ. (Անյաղթ բարձր.։)
like a dragon, furiously, fiercely.
Իբրեւ զվիշապ. հանգոյն վիշապաց. վիշապօրէն.
riches, opulence, abundance, wealth.
Որ յաղքատութեանն է փարթամութիւն, ի տկարութեանն զօրութիւն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Անդ ոչ ուրեք պետութիւն, եւ ո՛չ փարթամութիւն, կամ փառք, կամ զօրութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)
Ըստ փարթամութեան գերունակութեան տարբերեալ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
embrace, hug, clasp, fond pressure.
Աստանօր փարումն հոգւոյն սրբոյն՝ օրինակաւ խնկոց. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
to desire, to wish, to long for, to want;
—է տեսանել զքեզ, he desires to see you.
Որում ցուցեր այսօր փափաքողին զվէրս մարմնոյդ։ Մայրն գոլով նորա, վայելչաբար յանձնէր զնա փափագողին։ Եւ ոչ շահավաճառ եղելոյ հանդիպել կարող է փափաքեցելումդ. (Շար.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։ Ածաբ. մկրտ.։)
tender, delicate, living delicately, leading a dainty life, foppish, effeminate, voluptuous;
— լինել, cf. Փափկանամ.
Փափկակեաց, բարեկեցիկ։ Հեշտասէրք էին, եւ փափկակեաց. (Վեցօր. ՟Ե։ Երզն. մտթ.։)
fond of softness, of delights, dainty, voluptuous, effeminate.
Ըստ մեծատան փափկասիրին՝ ես փափկացայ յառօրէին. (Յիսուս որդի.։)
brought up delicately, petted, delicate, nice;
— մանուկ, petted, spoilt child, child cockered too much, brought np in lavender;
— կեանք, softness.
Համբեր Մովսէս փափկասուն՝ խիստ հովուութեան զքառասու ամ. (Եփր. օրին.։)
to soften, to render tender;
to take the greatest care of, to pet, to render delicate, soft;
— զծոմական աւուրս, to banquet on fast days.
Պարարեն զնա, եւ փափկացուցանեն՝ պահեալ յօրն զենման։ Չի՛ք ինչ՝ որ այնպէս գիտէ հեշտացուցանել զմիտս, եւ փափկացուցանել զհոգին, որպէս տեսանելով՝ եթէ ախորժակքն մտաց ի գլուխ ելին եւ կատարեցան. (Սարգ. յհ. ՟Ժ. եւ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։)
soft-mouthed, tractable, docile.
Նախ քան զայլսն՝ զլսելիս դնել զլի օրհնութեամբ, այսինքն զհաւանող եւ զփափկերախ. (Մեկն. ղեւտ.։)
to cleave, to rend, to tear, to divide, to open, to break, to burst.
Աղօթիւք զերկինս փեռեկէր, եւ զորդի ընդ աջմէ հօր տեսանէր. (Խոսր.։)
spouse, bridegroom;
husband;
son-in-law.
νυμφίος sponsus, maritus. Այր հարսին՝ օրինօք խօսեցեալ եւ ամուսնացեալ. փեսայ, սեռ. փեսի.
bride's man or maid, paranymph.
Փեսայածուքն կէտ նպատակի եդեալ սահման աւուր զհարսանիսն յօրինելոյ.. . ըստ օրինացն հարսանեաց՝ ըստ հրամանի փեսայածուացն. (Զքր. կթ.։)
Ըստ օրինակի փեսայածուացն. (Ոսկիփոր.։)
to espouse, to marry a person's daughter, to be or become a son-in-law.
Երկոքումբք փեսայասցիս դու ինձ այսօր։ Փեսայացի՛ր դու արքայի։ Թեթեւիցէ յաչս ձեր փեսայանալ արքայի. եւ այլն. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Ը։)
bride's man, paranymph.
Երգել զերգս օրհնութեան ընդ փեսաւէրսն. (Կոչ. ՟Ա։)
Մաքուր օրիորդօք, եւ ընտրեալ փեսաւերօք. (Սկեւռ. ես.։)
well-feathered, covered with feathers, plumy;
պաղլեղ —, plumeallum;
— մօրուս, wattled.
purslain, portulaca sativa.
ՓԵՐՓԵՐ ՔԱՐԻ. Ըստ Բժշկարանի, զայաղօրուղի։
shoot, sprout, blossoming, blooming;
blossomed, flowered;
ի —ս հարկանիլ, to blow.
Մերձ ի փթիթս մօրուաց. (Վրդն. պտմ.։)
physical;
physician;
natural philosopher.
Ոմանք ի փիլիսոփայից, որք անուտնեալ կոչին փիւսիկեանք (կամ ֆիւսիկեանք )։ Եմպեդոկցէս եւ պարմենիդէս փիւսկեանք փիղիսոփայք ճանաչէին. (Վեցօր. ՟Ա։ Եւս. քր. ՟Բ։)
cf. Փիւրիտ.
ՓԻՒՐԻԴ կամ ՓԻՒՐԻՏ. Իբր Սփրիդ. այն է յն. սփիրիս, սփիրիտիօն. լտ. սփօրդա, սփօրդուլա. Զամբիւղ. սապատ. հացադիր.
to wane, to diminish.
Լուսինն ի հնգետասան օրն բոլորի, եւ ապա փլանայ. նոյնպէս փլանի հասակ մանկութեան. (Տօնակ.։)
to fall, to fall or sink in or down, to crumble, to fall or go to ruin.
Ոչ մարդկեղէն զօրութեամբ փլաւ ճակատն (մադիտնացոյց ). (Ոսկ. ես.։)
to beat down, to cause to fall, to destroy, to demolish, to ruin;
to rout, to defeat, to disperse.
Փլուցանէր զսառնակոյտ հրապարակսն։ Յարձակեալ փլուցանիցեն զճակատս պատերազմողացն ի պատերազմի. (Ճ. ՟Ա.։ Վեցօր. ՟Թ։)
piece, bit, particle;
cf. Փխրելի.
Զի մի արտաքս անկցի (բերանն) ի սրբութեան օրինացն փխրան ինչ (տպ. փշրան ). (Վրք. ոսկ.։)
Վասն դիւրաբեկ գոլոյն, եւ զօրէն փխրանի լուծանելոյն. (Երզն. մտթ.։)
to pound, to crush, to crumble, to bruise, to grind;
to roast, to toast, to torrefy.
Հուր բորբոքեցից, զի միսն հալեսցէ, եւ ոսկերքն փխրեսցին։ Մուրկ նոր փխրեալ եւ մաքրեալ տեառն։ Զամենայն մուրկ փխրեալ մի ուտիցէք մինչ յօրն, եւ այլն. (Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 10։ Ղեւտ. ՟Բ. 14։ ՟Ի՟Գ. 14։)
Որ եւ ջերմագոյն տապացուցանէին ճառագայթք արեգականն, եւ զքարինս եւս փխրել կարէին։ Մոմ է ի պնակիտսն, որ (չորացեալ ) դիւրաւ փխրի։ Քան զնոյն կաւ՝ անարգ եւ փխրելի եւ անցաւոր կեանք նորա։ Հանդերձքն ցեցակեր, փխրեալ, եղծեալ. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Թ։ Փիլ. ել. ՟Բ. 41։ Լմբ. իմ.։ Ագաթ.։ Յայս միտս հայի արդեօք ըստ հյ. եւ ըստ օրինակաց ինչ յն. եւ բանն Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 10. որ եդաւ ի ՟Ա նշ։)
cf. Փծանք.
Մաքուր է ոգւով եւ մարմնով եւ լեզուով. (պահելով զսոսին՝) զոմն յանօրէնութենէ, զոմն ի փծութենէ, եւ զոմն ի հայհոյութենէ։ Իբրեւ զհասարակ փծութիւն ի բաց հալածելով. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to puff, to blow;
to sneeze;
cf. Մռնչեմ.
Նոյնպէս եւ փնչելն, եւ լեզուին կծել, եւ ունկանն հարկանել։ Շնչելն (սատանայի ) ուժգին, փնչելն աժխոյժ, օրինակաւ ցոլման աստեղաց. (Եզնիկ.։ Նար. մծբ.։)
to grow thorny, to bristle with thorns;
to have one's hair stand on end from terror, to be horror-struck.
Փշացեալ կայ մինչեւ ցայսօր ժամանակի առանց պտղոց. (Ճ. ՟Ա.։)
thorny, spiny, made of thorns.
Եւ այլոց՝ փշեղէն գաւազանօք նորոգէին զհարուածսն օր ըստ օրէ. (Եփր. վկ. արեւ.։)
to grind to dust or powder, to pound, to bruise, to crush, to triturate, to pulverize;
to crumble.
Զարձանս նոցա փշրեսջիք։ Եւ զկուռսն փշրեաց մանր։ Փշրեաց զդրունս պղնձիս։ Ի փշրել ինձ անդ զգաւազան իշխանութեան։ Զատամունս մեղաւորաց փշրեսցես։ Ձայն տեառն փշրէ զմայրս։ Զեղէդն ջախջախեալ ոչ փշրեսցէ (կամ մի բեկցէ )։ Ի հողմ սաստիկ փշրեսցէ զնաւս ի թարսիս։ Փշրեաց տէր զամենայն եղջիւրս իսրայէլի։ Փշրեսցին եղջիւրք սեղանոյն։ Անօթ կաւեղէն փշրեսցի։ Փշրեցան զօրութեամբ տղեղունք։ Յոստոց անտի ոմանք փշրեցան.եւ այլն։
cf. Փոթոթային.
Ի սկզբան երեւելոյ պտղոցն՝ թթուք, դաժտնք, եւ փոթոթահամք. (Վեցօր. ՟Ե։)
Վասն միօրեայ ջերմանն, որ պատճառն ի փոթոթ ջորյ լուանալոյն լինի (որպէս ծծմբային ջուրն է )։ Կերակուր փոթոթ եւ կապող տաս, որպէս աղտորի մուզավարայ, եւ նռան. (Մխ. բժիշկ.։)
cf. Փոթոթային.
Ի սկզբան երեւելոյ պտղոցն՝ թթուք, դաժտնք, եւ փոթոթահամք. (Վեցօր. ՟Ե։)
Վասն միօրեայ ջերմանն, որ պատճառն ի փոթոթ ջորյ լուանալոյն լինի (որպէս ծծմբային ջուրն է )։ Կերակուր փոթոթ եւ կապող տաս, որպէս աղտորի մուզավարայ, եւ նռան. (Մխ. բժիշկ.։)
top, whipping-top.
Հեղգն որպէս փոթոթ՝ եթէ ոչ բախի, ոչ շարժի. (Պիտ. առ Լեհ.։) Յորմէ եւ Փոթորել՝ է ի ձեւ այնպիսի յօրինել.
cf. Փոթորկիմ.
Կայծակնահար առնէր զբաղումս, եւ զօրէն հրոյ ընդ եղէգն փոթորկայր. (Օրբել.։)
to whirl, to whirl round;
to rush on like a tempest, impetuously;
—կեալ, stormy, tempestuous;
impetuous.
Որպէս փոթորկեալ հողմ ուժգին։ Իբրեւ հողմավար փոթորկեալ յանկարծակի դիմէր գայր։ Փոթորկեալ որպէս խռիւ զգունդն անօրինաց ի փախուստ դարձուցանէին.. . Ընթացեալ՝ որպէս զհուր ընդ եղէգն անտառի փոթորկէին. (Ճ. ՟Ա.։ Յհ. կթ.։ Մեսր. երէց.։)
loan, borrowing;
anthem, response, antistrophe, antiphon;
— առ —, —ն ի —, by turns, reciprocally, alternatively, mutually;
խնդրել —, to ask in loan;
— տալ, to lend, to make a loan;
— առնուլ, to receive as a loan, to borrow;
ընդ —ս մտանել, to be overburdened by loans, to be obliged to beg;
—ով կեալ, to live upon trust, or upon credit.
Իւղաբերից աւետարան այսօր՝ յոհաննու զյետին փոխն կարդա։ Զերեք գլխոյն զփոխերն կարդա. (անդ։)