but, notwithstanding, nevertheless, however, yet, always, besides, moreover.
Սակայն վասն բազմացն հաճութեան ջան յանձն առաք։ Եւ սակայն ոչ մեղմացաւ անօրէնն ի հպարտութենէ անտի։ Բայց սակայն եւ յիշխանաց անտի բազումք հաւատացին ի նա, այլ վասն փարիսեցւոցն ոչ յայտնէին.եւ այլն։
few in number, inconsiderable, moderate, small, slender;
"somewhat, less;
—, առ —, little by little, by degrees, by little and little, insensibly;
— անգամ, — երբեք, rarely, seldom;
ոչ —, many, much, not less;
— ինչ, —ս, առ — մի, few, not very, somewhat, rather, a little, cf. Փոքր մի, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի;
առ — մի, ի — ժամանակի, յետ —ուց, shortly, in a short time, for a moment;
յետ — միոյ, shortly after;
—ուք, with few attendants;
in few words, briefly, in short;
ոչ —ք ի նոցանէ, many of them;
ճաշակեցի — մի մեղր, I ate some or a little honey;
մարթի եւ ի —էն՝ — տալ, a little may be offered even of a little;
cf. Շատանամ."
Առ սակաւ սակաւ մեծանան զօրութիւնքն. (Իգն.։)
having but few children.
Որչափ թերեւս անզաւակ ի սոցանէ եւ սաւակազաւակ գոլով տարբերին. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Սակաւաժամանակեան.
Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)
cf. Սակաւաժամանակեան.
Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)
of short duration, temporary.
Վարանեսցի ոք երիցագոյն ասել զայն, որ յառաջ քան զնոսա զամսն այն ինչ է սակաւաժամանակոք (այսինքն սակաւաժամանակ միջոցաւ)։ Ամենայն ինչ՝ որ ի մարմնի եւ արտաքոյ, է սակաւաժամանակեայ։ Սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ։ Զմարմնոյն սակաւաժամնակեայ գեղեցկութիւն յարգուկն համարի. (Փիլ.։ Կենացս մարդկան սակաւ է, եւ սակաւաժամնակեայ՝ կենցաղոյս պայծառութիւն. Մաշկ.։)
shortliving;
— լինել, to be short-lived.
ὁλιγόβιος, ὁλιγοχρόνιος brevis vitae, exiguo tempore vivens. Որ սակաւ կեայ. ոյր կեանքն է սսուղ. սակաւօրեայ. սակաւաժամանակեան. քիչ ապրող, քիչ ատենուան.
Սակաւակեաց ժամանակաւ վախճանեսցի։ Սակաւակեաց աւուրբք վճարի. (Պտմ. աղեքս.։ Վեցօր. ՟Է։)
living but a short time, short life.
Սուղ կեանք. կարճութիւն կենաց. քիչ ապրիլը, քիչ օրեր.
of little strength, few in number, inconsiderable, accompanied by but few people;
thinly attended;
— գունդ, a handful of soldiers.
ὁλιγοστός, -οι paucus, -ci, paucissimi, paucis comitatus. Ունօղ կամ ունենալով զսակաւ ձեռն զօրաց, եւ կամ զնպաստ իրաց. սակաւագունդ. սակաւաթիւ. սակաւաւոր. տկար. դոյզն. չափաւոր. անձեռնհաս. քիչ. քիչուոր.
Սակաւաձեռն՝ այսու արամբ, յաղթեմք զօրաց. (Ներս. մոկ.։)
Սակաւաձեռն ծերութեամբն։ Ընդ համօրէն աշխարհ քարոզել զսակաւաձեռն իւղոյն յարգաւորութիւն. (Նար. ՟Գ. ՟Ղ՟Գ։)
want of population.
Սակաւամարդութեամբն ընդ բազում տարակուսանօք գոլով. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
narrow.
Սակաւանիստ ծովակաց։ Զսակաւանիստ ծովակս. (Վեցօր. ՟Դ. ՟Է։)
thriftiness, contentedness, moderation, frugality, sobriety.
Սակաւապիտութեամբ զգեցցի կոշիկս՝ զօրինաւոր եւ զպարկեշտ ամուսնութիւն. (Տօնակ.։)
smallness in appearance.
Մի խաբեսցէ զքեզ սակաւատեսիլն նորա (արեգական) որ երեւի. (Վեցօր. ՟Ղ։)
in a few verses or lines, brief, succinct.
Տուն առ տուն կարգեցի, ըստ իւրաքանչիւր կարգի յօրինեալ զսակաւատուն բովանդակութիւնդ. (Նախ. գծ.։)
few in number, inconsiderable, little.
seldom seen, rare.
Սակաւերեւեաց նշանակ ցրտոյ. (Վեցօր.։)
small number or quantity, smallness, slenderness, scantiness, paucity;
rarity.
Նուազեալ սակաւութեամբ ի կենցաղումս յօրանայ։ Հայէին յիւրեանց սակաւութիւնն։ Հայեցան եւ յիւրեանց սակաւութիւնն։ Նախադրեալ համարդ սակաւութեան. (Պիտ.։ Եղիշ. ՟Գ։ Նար. ՟Ի՟Թ։)
on account of, for, by reason of, in order to, for the sake of, with respect to, in consideration of, touching, concerning;
յայն —, that is why, for which reason, for that purpose, on that account, therefore;
յայս —, it is why, for this purpose or reason, on this account, consequently;
— է՞ր, why ? for what reason ?
ի ձեր —, for you, for your sake, on your account, in respect to you;
յո՞յր —, for whose reason ? why ?
յոր or յոյր —, — որոյ, on which account, therefore;
-՝ զի, because.
ի ձեր սակս սիոն արօրադիր լիցի. (Միք. ՟Գ. 12։)
one armed with an axe, axeman;
sapper.
Վաղրաւորք, սակրաւորք, սըւնաւորք։ Սակրաւորք զօրքն ի թիկնաց կուսէ նորա կարգեալք. (Բուզ. ՟Դ. 15։ եւ ՟Է. 32։)
definitively.
Սահմանօրէն. իբրու սահմանաւ. որոշաբար.
Հարկաւո՛ր է, զի սահմանաբար գիտասցէ։ Ո՞յր այս գլուխ, եւ կամ ո՞յր ձեռս, ոչ եղիցի գիտել սահմանօրէն. (Արիստ. առինչ.։)
constituent;
institutor, legislator;
— ժողով, the Constituent.
Դնօղ զսահման, օրինադիր. կարգադիր.
to fix the boundaries;
to constitute, to order, to regulate, to establish, to determine, to decide;
—դրեալ կէտ, the appointed day or time.
ὀροτίθημι determino, constituo. Սահման դնել. որոշել. կարգաւորել. կարգել. օրինադրել. սահմանել.
Սահմանադրեցին զօրն զայն ամ ըստ ամէ զյիշատակ սոցա ի տօնախմբութիւն. (Ճ. ՟Դ.։)
fixing the boundary, setting up landmarks;
constitution;
statute;
ordinance, regulation;
decision;
definition.
ὀρόθεσις, ὀροθεσία determinatio, constitutio, statutum, dispositio. Կարգաւորութիւն. որոշումն սահմանաց. եւ Տեսչութիւն վերին. օրինադրութիւն. վճիռ.
definer;
horizon.
Որ սահմանէ իւիք օրինակաւ. եւս եւ Հրահանգիչ.
cf. Լպիրծ.
Բառ ռմկ. իբր Լպրծուտ. (զի եւ սահիլն ռամկօրէն եւեթ նշանակէ լպրծիլ, գայթել. սայթաքել).
exercise.
Եւ ոչ դարձեալ զփորձ ունիլ, որ առաւելն (կամ առ ասելն) է զօրութեան կամ սաղապման, մանաւանդ տգիտութեամբ զարգացեալ. (Մաքս. եկեղ.։)
covered with leaves and loaded with flowers.
Աստուածային տունկ, սաղարթածաղիկ, եւ կենդանատեսակ զօրութիւն. (Թէոդոր. խչ.։)
to shoot forth leaves, to sprout, to be leafy, green.
Այսպէս ամենայն վայրն եւ քաղաքն սաղարթանայ իսկ, եւ բարեբաստի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
sprouting, budding.
Յոքնուղէշ ընձիւղեալ բողբոջք անօրէնութեան սաղարթափթիթ. (Սկեւռ. աղ.։)
generalship.
Սաղարգն ոչ իբրեւ զօրաւար եւ առաջնորդ. առաջնորդութիւն. վերակացութիւն.
casque, helm, helmet, head-piece, morion;
Armenian mitre.
ՍԱՂԱՒԱՐՏ περικεφαλαία, κόρυς galea. իտ. elmo, celata. գրի եւ ՍԱՂԱՎԱՐՏ. (լծ. լտ. կա՛լէա. եւ հյ. աւարտ կամ վերտ. իբր սաղարի գլխարկ). Գլխանոց զօրականաց՝ երկաթի կամ պղնձի. եւս եւ խոյր արքունի պաշտօնէից, եւ քահանայից.
amnios, secundine, after-birth;
matrix, womb, uterus.
ՍԱՂՄԱԲՈՅՆ ՄԶԱՆՔ. νηδύς, μήτρα matrix, uterus, vulva. Միզն կամ մզանք՝ որ լինի բոյն սաղմին. արգանդ մօր.
embryon, foetus;
— առնուլ, cf. Սաղմնառեմ.
ՍԱՂՄՆ կամ ՍԱՂՄ. ἕμβρυον, βρέφος embryon, foetus, infans παιδίον puerulus. Որպես Թէ սերմն. զաւակ յղացեալ (կամ սեղմեալ) յարգանդի մօր՝եթէ աննկար, եւ եթէ նկարեալ. մանուկ չեւ ծնեալ.
Աստուած է՝ որ յարգանդէ մինչեւ ցայսօր ժամանակի սաղմն ստեղծանէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
Որ չձեւ էր բնաւ ի լոյս եկեալ սաղմնն, անդէն խլրտեալ յորովայնի մօրն՝ մարգարէութիւն խօսէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 11։)
Որպէս բնակի սաղմ յորովայնի մօր իւրոյ։ Զտղայս եւ զսաղմս. (Վրք. հց. ՟Դ։ Մծբ. ՟Ծ՟Թ։)
to cause to conceive.
Զբարի սերմն օրինաց եւ հրամանացքոց սաղմնառեցո՛ եւ կենդանացո՛ յարգանդ հոգւոյս իմոյ. (Մարաթ.։)
to repeat the psalms;
to compose psalms.
ψαλμολογέω psalmos dico, condo. Սաղմոս յօրինել եւ ասել.
cf. Սաղմոսերգու.
Յառաջագոյն օրհնէր սաղոսերգիչն (դաւիթ). (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
to sin psalms, to praise.
Վասն այսորիկ սաղմոսերգեալ լինի յաւուր եօթներորդի, աւետարանեցէք օրստօրէ զփրկութիւն նորա. (Ոսկիփոր.։)
cf. Սամետիք.
Խզել զաշխատութեան սամետէս՝ զվարդապետութիւն օրինաց. (Յհ. իմ. ատ.։)
Լուծ զօրէնսն ասէ, եւ սամետի՝ զոր կապան կոչէ զվարդապետութիւն նորին։ Սամետէ եւ այլն։ Խզեցին զսամետայս. (Մխ. երեմ.։)
քարշեն իբրեւ սամետէիւք զհատուցումն վրիժուց անօրէնութեան իւրեանց. զի որպէս ուժգին սամետէիւք քարշի լուծ, եւ նոքա թերահաւատութեամբ իւրեանց քարշէին յանձինս զբարկութիւն աստուծոյ. (Գէ. ես.։)
cf. Սապէս.
Սայապէս զայսօրինակ վկայեաց։ Ամենայն հայք մտին ընդ հարկաւ, սայապէս եւ ասորեստան եւ ամենայն միջերկրեայք։ Սայապէս եւ մուշեղայ եւս ետ զնոյն դեղ մահու. (Եւս. քր. ՟Ա. Վրդն. պտմ.։ Ուռպ.։)
to slip, to stumble, to trip, to take a false step, to fall;
to falter, to waver, to be unsettled, to go astray, to err.
cf. Սայթաքեցուցանեմ.
Զինեալ պատժական զօրութեամբ՝ սայթաքեցուսցէ բարկութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։)
to cause to slip or stumble, to trip up;
to lead astray, into error, to delude;
to lead astray, into error, to delude.
Զինեալ պատժական զօրութեամբ՝ սայթաքեցուսցէ բարկութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։)
arctus;
Charle's wain, the Great Bear;
ursa major.
Որ բնակեալ իցեն ի ցրտաշունչ աշխարհն հիւսիւսոյ, որ մերձաւոր դրացիք են շրջանաց սայլակերպն աստեղաց. (Վեցօր. ՟Ղ։)
nurse.
Զտիտանքն հարկեմք՝ տանջելով օրինօք զմանկունսն՝ առ ագարակս եւ կամ առ տաճարս եւ կամ առ ընտանիս միշտ բերել, մինչեւ բաւական լինիցին կալ կանգուն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
cf. Տիրապէս.
cf. Բուն.
Հաւատոյն եւ սիրոյն, որ քան զայն միութիւնն չիք նախամեծար. իհսկ տիրագոյնն՝ յիսուսի քրիստոսի, եւ հօրն։ Չի՛ք եւ չի՛ք քան զայսոսիկ տիրագոյն բարի։ Ակն տիրագոյն շափիղայի. (Ածազգ. ՟Դ. Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Գ։ Գանձ.։)
cf. Տիրադրուժ.
Իշխան տիրադաւ, զօրավար զրկօղ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
cf. Աստուածածին.
Մի որդի հօրն միայնոյ, եւ միածին անդրանիկ՝ աստուածամայր տիրածին կուսին. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
dominical;
divine;
feudal;
lordly, predominant, prevailing, despotic, absolute, sovereign, supreme;
own, proper;
— պատկեր, God's image or likeness;
— իշխանութիւն, absolute power.
Տիրականին ապաստան արար կամաց։ Որ տիրականս առ ի քէն կարգեալ տնտես։ Զտիրականգովութիւն յօրանաց բերել. (Շ. հրեշտ.։ Շար.։ Պիտ.։)
Պատմել հանդերձեալ զօրինակն զսկզբան զաստուածոցն. եւ զժամանակին զերկայնութիւն, որ հաստատէ զտիրականն. (Բրս. գոհ.։)
formed of nobles.
Իշխանն աշոտ ամենայն տիրակոյտ ազատագունդ զօրօքն խորհուրդ արարեալ. (Արծր. ՟Ե. 2։)
Mother of God, the Holy Virgin, mother of our Lord;
a priest's mother.
Եթէ զիս գտցես տիրամայր։ Քեզ պարտական եմք երկրպագութեամբ ունել շնորհ տիրամայր՜ Հայցեմք պաշտպան զտիրամօրդ ձեռնտուութիւն. (Նար.։)
Տիրամայրն իմ ասէր ամենահեզ ձայնիւն, արար զօրութիւն բազկաւ իւրով. (Լմբ. սղ.։)