further.
Աստ դսրովեալ, եւ անդ կշտամբեալ։ Աստ հեծումն, եւ անդ հառաչանք. (Նար.։)
Յսկզբան անդ։ Յիսկզբան նուագի անդ։ Ի ձեռնադրութեան անդ։ Յառաջնորդութեան անդ իւրում. (Յհ. կթ.։)
Եթէ ոք յերկինս նայի, եւ զանդ գեղեցկութիւնն ի միտ առցէ. (Ոսկ. յհ. Բ. 2։)
Զանդ երանութեանցն տալով փառս. (Խոր. վրդվռ։)
Վաճառէր յԵգիպտոս, եւ զանդն աւուրս ի ծառայութեան եւ ի բանտի անցուցանէր. (Սարկ. մարդեղ.։)
Եւ ճառք զանդ էիցն աստուստ ընթեռնուն՝ Աստուածութեանն ոտին հետարան. (Նար. մծբ.։)
ԱՆԴ ԱՆՃԱՌՔ, ռից. Կրկին բառ է, թէեւ կից գրեսցի. cf. ԱՆԴ, ա. Որ ինչ անդ ի հին օրէնս անճառք կամ գաղտնիք խորհրդաւորք կային.
Սրբութեանցն անդ անճառից գերազանցեալ նոր սրբութիւն. (Նար. ՀԵ։)
Անդրագոյնք եւս քան զնոսա (զշինականս) յանձն առին զհամբերութիւն. (Եղիշ. ՟Ը։)
reciprocal, mutual;
inverse;
retrograde;
requital, return, exchange.
Եւ անդրադարձ փոխարինի՝ բազում երկանցըն պատշաճի։ Որում զերթալն ոչ յանձն առեալ, բայց անդրադարձ թղթին յղեալ. (Շ. վիպ.։)
retrogression;
reverberation, repercussion;
reflection;
rebound.
Յետս դարձումն. ետ դառնալն. կերի տէօնիւշ, ավտէթ.
Որ զՅորդանանու ջրոյն սրաշարժ վայրեկութիւն՝ հրաշաւոր անդրադարձութեամբ ի թիկունս առաքեցեր։ Ոչ թիկանց շրջումն, եւ ոչ երեսաց անդրադարձութիւն. (Նար. ԿԳ. ՀԶ։)
Զի անդրադարձութեամբ սկզբամբն եւ վերջաւորօքն բառիւք եդից. մեղայ մեծիդ բարերարութեան, անարգս մեղայ։ Յամենայն ժամ յաւիտեան, անդրադարձութեամբ բանին միջնորդեալ զկրկին հաստատութիւնն, թէ՝ եւ յաւիտեանս յաւիտենից. (Նար. ԻԷ. ԿԴ։)
Զփառաց նախնւոյն առակէր զանդրադարձութիւն. (Նար. ՂԳ։)
Եւ հակադարձութիւն բառից կամ տառից. շրջուն ասութիւն. ἁντιστροφή.
Ոչ ունելով առ հայր եւ որդի զանդրադարձութիւնն, որպէս առ իրեարս. (զի հայր ո՛չ է որդի, եւ ոչ որդի՝ հայր). (Վահր. երրորդ.։)
Դրամն է մարդ՝ տառիւքն անդրադարձութեամբ. (Մխ. դտ.։)
Այսպէս ըստ անդրադարձութեան. (Նիւս. կազմ.) այս ինքն ընդ հակառակն, փոխանակաւ. որ առ յետինս՝ ԵՒ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁԵԱԼ՝ ասի. Մխ. ապար.։
ըստ վերջին նշ. Գովեստ սուրբ աստուածածնին՝ ըստ անուան ոգողին անդրադարձութեամբ. տաղ. (սկզբնատառիւքս գնատսոկ, որ է կոստանդ։)
Անդրադարձութիւն տառից յիշատակի. (Շ. ի գիրս սող. ի Ք տառէ միջեւ ց՝Ա։)
to go beyond, to go further, to pass, to go before.
Կրկին եւ կրկին անդր դառնալ. հանապազորդել.
Ոչ որպէս զոմանս ի ծառոց, առ որս անդրանալով՝ յանվճար զդարմանսն մատուցանելոյ. (Պիտ.։)
Եւ ի բաց դառնալ.
first-born.
πρωτοτοκούσα. primo parturiens. Ծնօղ անդրանկի (մայր). առջինեկը ծնօղ.
to be eldest;
to claim primogeniture.
ԱՆԴՐԱՆԿԱՆԱԼ. Անդրանիկ զաւակ գտանիլ. առջինեկը ըլլալ.
that gives the right of primogeniture.
Որ անդրանիկ առնէ՝ կացուցանէ զոք. որպէս օրհնութիւնն Իսահակայ առ Յակոբ՝ ասի
to make eldest, to give the right of primogeniture.
πρωτοτοκεύω. primogenitum facio. Անդրանիկ առնել՝ կացուցանել՝ զկրտսերն. առջինեկին տեղը անցընել. իլք էվլատ եէրինէ գօմագ.
seniority, primogeniture, right of primogeniture.
Վաճառեա՛ ինձ այսօր զանդրանկութիւնս քո։ Առ իմէ՞ իցեն այն անդրանկութիւնք։ Նա է սկիզբն որդւոց նորա, եւ նմա ա՛նկ է անդրանկութիւնն. (Ծն. ԻԵ. 32. 33։ Օրին. ԻԱ. 17։)
Կամ երիցութիւն. աւագութիւն. առաջնութիւն. πρεσβεῖον. primas.
immoveable, firm, constant;
inflexible.
Որ ոչ դրդուելի. անխախտելի. անշարժ. հաստատուն. եւ առանց դրդուելոյ. դէփրէնմէզ, հարէքէթսիզ.
Լեառն իմանալի է Քրիստոս յաղագս անդրդուելի զօրութեանն. (Շ. մտթ.։)
statuary, sculptor.
Ձուլեալ ի ձեւ կերպագրեալ՝ պատկերաց ցլուց՝ անդրիագործս եւ արհեստակիտուածս. (Նար. առաք.։)
Յանդրիագործ պատկերաց առաջին մարդկանն հրապուրեցան գործել զայն. (Ագաթ.։)
uninscribed;
without mark;
unsealed;
not ratified;
without confirmation.
Ոչխար անդրոշմ առանց պատժի (գողոյն) է, եթէ նենգի։ Յորժամ տեսանէ (սատանայ) զհաւատացեալսն, թիկունս շրջէ. յորժամ տեսանէ զոք յանդրոշմաց, համարձակապէս յառաջ պատահէ. (Սեբեր. ՟Ժ։)
cf. Անդրուար.
Գրի եւ ԱՆԴՐՈՒԱՐ, ԱՆԴՐՎԱՐ, ԱՆԴՐԱՎԱՐ. վրիպակաւ՝ եւ ԱՆԴՈՒԱՐ. Զոյգք գրաստուց վարողաց զկառս. երիվար, գրաստ, ջորի, մանաւանդ ձգօղ զկառս գահաւորակի. եւ որ ինչ նման է սոցա. ի յն. է՛ զի զոյգք ջորւոց ասի, է՛ զի կառք, եւ այլն։
Լծեալ յերիվարս գեղեցիկս, յանդրուարս ազնիւս։ Ո՛չ երիվարս, եւ ոչ անդրուվարս։ Առ կառօքն կամ առ անդրվարօք. (Ոսկ. ես.։ մ. ՟Ա. 6։ ՟Բ. 12։)
Որպէս ի դրախտի անդ զօձն անդրուվար արարեալ առ ի զպատուիրանն մոռանալոյ. (Ագաթ.։)
Ո՛չ վարիչք, ո՛չ անդրավարք Ցի սպաս, եւ ոչ ջորիք ի կառս լծեալ. (Ոսկ. ես.։)
Նմանեցայք անդրավարին հօրն ձերոյ (օձին առաջնոյ). (Եղիշ. թղմ.։)
interminable, boundless.
Անեզր զսէրն Քրիստոսի առ մեզ տեսանէ. (Լմբ. սղ.։)
Զանեզր շնորհացն զեկուցանէ։ Փառօք Հօր գայցէ, անգզր զօրութեամբ հրեշտակաց՝ անհամար գնդիւք։ Ի բազմութիւն անեզր տարածեալ լինէր իրք հաւատացելոցն. (Ոսկ. յհ. եւ Մտթ. եւ Գծ.։)
cf. Անեզր.
Անեզրական իմաստութիւն, կամ թագաւորութիւն. գթութիւն, խնամք, չարիք. տանջանք. տառապանք. (Կիւրղ.։ Ոսկ.։ Սարգ.։ Մագ.։)
cf. Անել.
Զլեառնն անելանելի եւ անմատոյց եցոյց ժողովրդեանն. Փիլ. ել.։
uncreated, uncreate.
Անեղն եւ մշտնջենաւորն Աստուած։ Արդեօք երեւեալքս այսոքիկ են անե՞ղք, եթէ լինելութեան առին սկիզբն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Իմաստն։)
Արձակապէս անեղ եւ միշտ գոյ եւ ինքնակատար։ Արձակաբար անեղ ասի Աստուած. վասն զի ոչ ոք է նորա պատճառ. (Դիոն.) եւ (Մաքս.։)
ՅԱստուծոյ Աստուած, եւ ի լուսոյ լոյս, եւ յանեղէն անեղ ... եւ արգելուլ այսուհետեւ ոչինչ, միոյ գոլով անեղին հօր՝ անեղ գոլ եւ զառ ի նմանէ բանն. (Կիւրղ. գանձ.։)
Մինչչեւ էր արարեալ, ոչ խառնիխուռն ճանաչէր զանեղսն, այլ՝ կարգեալ. (Եղիշ. ՟Բ։)
Անլինելի. որ ոչն է, եւ չէ լինելոց. անգոյ. ոչինչ. զոր զոյգ ընդ առաջինսն այսպէս յիշատակէ (Վահր. երրորդ.)
cf. Անեղ.
incorruptible, indissoluble;
indelible, not to be effaced;
inviolable.
Անեղծ հոգիդ քո է յամենեսին։ Զփառս անեղծին Աստուծոյ։ Թագաւորն յաւիտենից՝ անեղծի։ Անեղծ ժառանգութիւն. (Իմ. ՟Ժ՟Բ. 1։ Հռ. ՟Ա. 27։ ՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 17։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 4։)
cf. Անեղծ.
Թէ զանեղծականսն խնդրիցեմք, եղծականքս յորդառատ գայցեն մեզ. (Ոսկ. եփես.։)
Անեղծական քո նկարագիր։ Յիշատակս անեղծականս։ Անեղծականս ճառել զստեղծականսդ։ Իբր յանեղծական (այս ինքն միշտ կենդանի) մաղթողէ. (Նար.։)
incorruption, indissolubleness.
Աստուած հաստատեաց զմարդն յանեղծութիւն։ Անեղծութիւն մերձաւոր լինել առնէ Աստուծոյ։ Զանեղծութիւն խնդրեն, զկեանսն յաւիտենից։ Սիրեն զտէր մեր Յիսուս Քրիստոս անեղծութեամբ։ Զկեանս եւ զանեղծութիւն։ Վարդապետութեամբ զանեղծութիւն ունել, զսրբութիւն։ Անեղծութեամբ՝ հեզութեամբ. (Իմ.։ Հռ.։ Եփես.։ ՟Բ. Տիմ.։ Տիտ.։ ՟Ա. Պետ.։)
uncreated state.
Անեղն գոլ՝ ըստ ամենայն առման. τὸ ἁγένητον (որ թարգմանի եւ անեղն, եւս եւ անծնելութիւն՝ իբր ἁγέννητον).
Յաղագս անեղութեան, եւ լինելութեան։ Բազում իւիք նշանակելով առեալ լինի անեղութիւն։ Անեղութիւն է՝ որ չեւ եւս եղեալ. իսկ հնարաւոր լինել, եւ դարձեալ անեղութիւն ասի, որ ոչ եղեալ երբէք, եւ ոչ լինել կարող է. ասի դարձեալ անեղ, որ էն եւ գոյր, սակայն ոչ եղեալ յումեքէ. (այն է բո՛ւն անեղն՝ Աստուած). ապա ուրեմն եղիցի ամենայն իրօք անեղութեանն՝ անեղութիւն պատկեր (այս ինքն անեղին՝ անեղ պատկեր). (Կիւրղ. գանձ. ՟Ա։)
unblamable.
Կանոնել հաստատութեամբ անեպեր ի կամս Աստուծոյ։ Դիպող ստութեամբ ազատիլ ի վտանգէ, որ է անեպեր (եթէ իցէ հոմաձայնութիւն յայտնի). (Մխ. դտ. եւ Մխ. առակ.։)
Զկլեալսդ զամենեսեան ի մահաբեր որովայնէ վիշապին անեպեր ապրեցուցից։ Կանգնեալ ի մէջ հնոցին ամբողջ մարմնով՝ անեպեր եւ առանց ամենայն վնասու. (ՃՃ.։)
unmusical.
Զմիտս այնոցիկ՝ որք ոչ յոյժ աներաժիշտն են, սովոր են ուրախ առնել։ Յանխրատ եւ յաներաժիշտ բարուց։ Ծաղր մատուցանեն աներաժշտաց եւ անյարմարից բարոյիւք. (Փիլ.։)
Մնացին այնոքիկ ի ձէնջ, որ աներաժիշտքն էին եւ առանց դպրութեան. (Պղատ. տիմ.։)
ignorance of music.
Արտանուագ ձայն ունելով՝ երգել ձեռնարկիցէ, կրկին աներաժշտութեան ցուցանելով տեսիլ, զայն՝ որ ի գործիսն, եւ կարի յառաջագոյն զայն որ ի բարսն է. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Աներասան.
Աներասանակ կառքն լինիցին. (Նար. յովէդ.։)
invisible, vanished;
imperceptible, insensible;
—, յ—ս լինել, to vanish, to disappear, cf. Աներեւութանամ;
— լինելն, disappearance;
infinitive;
Աներեւոյթ, Յաներեւոյթս, աներեւութաբար, invisibly.
Աներեւոյթ ի տեսլենէ։ Ի մէջ աներեւութիցն արարեալ աներեւոյթ փառաւորիչս՝ զօրս հրեշտակաց։ Զանդունդս աներեւոյթս. (Ագաթ.։)
Յայտնի են առաջի քո ամենայն աներեւոյթք խորհրդոց. (Եղիշ. ՟Բ։)
Զի մի՛ գուցէ թագաւոր ոք զաներեւոյթ գեղջուկ արհամարհեսցէ։ Սարդ՝ աներեւոյթ եւ անպիտան թուի գոլ կենդանի՝ կատարելագոյն յոստայնանկութիւն։ Աներեւոյթք, անփառք, նուաստք։ Զանհոգալեօքն եւ զաներեւութիւք. (Փիլ.։)
Իսկ զԱՆԵՐԵՒՈՅԹ ԲԱՅ ասացեալն առ մեօք՝ տե՛ս ի բառն ԱՆՈՐԻՇ.
to vanish, to disappear.
Ո՛չ թէ աներեւութանան ըստ նախատպին, այլ զնշմարանս նորա պայծառացուցանեն. (Շ. յկ. ԻԷ։)
Զի մի՛, որպէս առ Կղէոպեանսն, աներեւութասցի փափագելին ի միջոյ. (Լմբ. համբ.։)
to cause to disappear, to hide.
ἁφανίζω. ab adspectu removeo. Աներեւոյթ առնել՝ կացուցանել. անհետ առնել. ծածկել. նապէտիտ էթմէք. եօզ էթմէք.
disappearing, disappearance.
Անտեսութիւն ինչ եւ աներեւութիւն արարեալ առ ելլենացիսն, իբր թէ տեսանելի ինչ ոչ լինել. (Նոննոս.։)
Զի՞նչ իցեն պատճառք աներեւութեան երկրի. (Վեցօր. ՟Բ։)
Երկնայնոցն զարդուց աներեւութութեանն խոնարհագոյնքն դառնան առ գերակայսն. (Մաքս. ի Դիոն.։)
cf. Աներեւութիւն.
Անտեսութիւն ինչ եւ աներեւութիւն արարեալ առ ելլենացիսն, իբր թէ տեսանելի ինչ ոչ լինել. (Նոննոս.։)
Զի՞նչ իցեն պատճառք աներեւութեան երկրի. (Վեցօր. ՟Բ։)
Երկնայնոցն զարդուց աներեւութութեանն խոնարհագոյնքն դառնան առ գերակայսն. (Մաքս. ի Դիոն.։)
cf. Աներկբայ.
Այսպէս աներկբայ ունի առ պարսաւելիսն յանկութիւն բանի. (Պիտ.։)
Զնոյն ինքն նովին սրով աներկբայաբար բառնալ զգլուխս։ Արագապէս եւ աներկբայաբար բառնալ զգլուխն համարձակ քաջութեամբ. (Պիտ.։)
certainty, certitude.
safe, free from danger;
bold, fearless;
certain, doubtless;
infallible, faithful;
safely, in safety;
certainly;
boldly, fearlessly.
Պահել զձեզ անարատս եւ անբիծս հաստատեալ առաջի իւրոց փառաց աներկեւան՝ ցնծութեամբ. (Յուդ. 24. (յն. պահել աներկիւղս ... կացուցանել անարատս ի ցնծութեան)։)
Զիւրեանց միտս եւ զբանս անքակ եւ աներկեւան առ միմեանս հաստատէին. (Փարպ.։)
fearless, bold, courageous, intrepid;
fearlessly;
courageously, intrepidly.
Եթէ նստիցիս, աներկիւղ իցես։ Փափուկք աներկեւղք։ Ծառայ աներկիւղ ի Տեառնէ իւրմէ. եւ այլն։
Աներկիւղ ամրութիւն, քաջալերութիւն, կամ գրկախառնութիւն, համարձակութիւն, ընթացք, փրկութիւն, գաւառ. (Փարպ.։ Պիտ.։ Նար.։ Լմբ.։ Եփր.։)
Ի յԱստուծոյ աներկեղին, ի մարդկանէ անամօթին։ Բազմաց աներկիւղից պատճառ կորստեան լինի հոգւոյ. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. ընդհ.։)
Ի վաճառելն զԱստուած աներկիւղ եմք. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Աներկիւղ.
Դադարեսցէ աներկիւղ յամենայն չարութենէ։ Եւ ոչ՝ որ ունէր զնոսա մութն, աներկեւղս պահեաց։ Տեսջի՛ք զիա՛րդ աներկիւղ լինիցի առ ձեզ։ Աներկիւղ զանձինս ճարակեն. (Առակ ՟Ա. 37։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 4։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Զ. 10։ Յուդ. 12։)
Աներկիւղաբար ժառանգել. (Խոր. ՟Գ. 51։)
Յառաջ մատուցեալ, աներկիւղաբար սկսաւ խօսել. (Փարպ.։)
Աներկիւղաբար գնացից։ Աներկիւղաբար առնէր պատասխանի. (Յհ. կթ.։)
Աներկիւղաբար շրջել, բարբառել, յանդգնիլ, ջնջել. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Աթ. ՟Ը։ Յհ. իմ. երեւ։)
irreligion.
Լա՛ւ է փոքր բաժին երկիւղիւ Տեառն՝ քան զգանձս մեծամեծս աներկիւղածութեամբ. (Առակ. ՟Ժ՟Բ. 16։)
Ծառայել իւրեանց որովայնի եւ աներկիւղածութեանն. (Լմբ. պտրգ.։)
fearlessness.
Ընտանացեալ է աղաւնին յաներկիւղութենէ։ Աներկիւղութիւն տուեալ ամենեցուն՝ քորս առնել կանայս. (Փիլ.։)
Աներկիւղութեամբ եւ արհամարհանօք զպատուիրանն առ ոտն կոխել. (Սարգ. ՟բ. պետ. 4։)
Վայրապար ձեռօք առնուլն (զՍուրբ գիրս) նշան է աներկիւղութեան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7։)
Կամ անվեհերութիւն. արիութիւն. քաջասրտութիւն. առ ոտն հարկանելն զերկիւղ մարմնաւոր. գօրգուսուզլուգ, ճիրաէթ.
Ընդ համարձակութիւն աներկիւղութեանն զարմանային։ Աներկիւղութեամբ առ ոչինչ համարեցան զհրամանս արքունի։ (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)
without hesitation, resolute, certain.
Աներկմիտ պաշտօն առ Աստուած։ Աներկմիտ խնդրողացն զամենայն հայցուածսն կատարէ Աստուած. (Փարպ.։)
unadorned, without embellishment;
unpolished, uncivilised.
Անզարդ ոգւոց զարդ է նախախնամութիւն՝ յառաքինութիւն հրաւիրելով. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
to be divested of ornament.
Անզարդացեալ առ ի չգոյէ արօտականաց. (Յհ. կթ.։)
state of any thing without ornament, disfiguration, despoliation.
Դարձաք յառաջին անզարդութիւնն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
Մերթ ըստ հոմաձայնութեան յունին՝ Անկարգութիւն. խառնակութիւն.
Եսաւ՝ օրինակ անառակութեան եւ անզարդութեան. (Փիլ. լին.։)
Անկարգութիւն եւ անզարդութիւն ի յօդսդ (առնէ) զշանթիս. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
childless;
barren.
to deprive of childring, to kill children.
ԱՆԶԱՒԱԿԵՄ ԱՆԶԱՒԱԿԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ἁτεκνόω. Անզաւակ կացուցանել. անորդի կամ որդեկոտոր առնել. զաւկէ զրկել, տղաքը մեռցնել. էվլատսըզ պրագմագ.
to be bereaved of children
Եւ մի՛ եւս սպառսպուռ անզաւակեսցի մայր սիոն ի մանկանց առագաստի. (Յհ. կթ.։)
state of a person bereft of children;
barrenness.
ἁτεκνία, ἁγονία. carentia liberorum, orbitas, sterilitas. Զրկումն ի զաւակաց. անորդութիւն. ամլութիւն. անժառանգ մնալն.
Որ երբեմն ամուլ ըստ Սառայի՝ անզաւակութեանն տենչանօք տոչորեալ. (Անան. եկեղ։)
leisure, tranquillity.
Պա՛րտ է նախ զհաւատ մտաց առ տեսութիւնն Աստուծոյ անզբաղութեամբն ընդելացուցանել։ Զմտացդ իմացումն սրբութեամբ սրտի եւ անզբաղութեամբ հոգւոյ հպեցո՛ յԱստուած. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)
rascally, knavish, roguish, wicked;
foolish, mad.
Անզգամ է՝ որ բանակաւն սխալէ, եւ զչարն հաճութեամբ որպէս զբարի գործէ։ Անզգամ վասն այնորիկ է, զի զոր գիտէ՝ կամաւ արհամարհէ, եւ չար կամացն իւր հետեւելով՝ արհամարհէ զգիտութիւնն Աստուծոյ. զի այս է տեսակ անուանդ զօրութեան. (Լմբ. առակ.) եւ (Լմբ. սղ.։)
Դրունս դժոխոց կոչէ զբերանս անսգամիցն. (Համամ առակ.։)
Մտեալ յանզգամ ունկն կնոջն առաջնոյ. (Ագաթ.։)
to travel, to be or to rise in the clouds.
Սորին զօրութեամբ ամպաչուեալ վերասցուք ընդ առաջ քո. (Մաշտ.։)
cf. Ամբիոն.
Ռամկականն բառիս ԱՄԲՈՆ, զոր տեսցես. որ գրի եւ ԱՄԲԻՈՆ.