water-sprout;
top, whipping-top, peg-top.
acuminated, pointed;
very sharp or cold.
(Լեառն) ի վերայ այսոցիկ սրամէտ եւս զսառնամանեացն բռնութիւն առ ըմբռնեալսն հասուցանէ յապականութեան արկածս. (Պիտ.։)
sharpness, acuteness, keenness, point;
subtilty;
rapidity, velocity, speed, celerity;
— մտաց, acumen;
— ձայնի, shrillness.
Այծեամն անըմբռնելի է ի հաղբից սրութեամբ տեսանելեացն. (Բրս. հայեաց.։)
superhumeral, amice or amict of the Armenian priests;
ephod, high priest's girdle;
— լանջանոց, deacon's stole.
վասն այսորիկ ի (Հին բռ.) գրի.
to grapple, to clutch strongly with the hand, to lock one's arms round, to hug, to hold fast on, to cling to.
(Իսկ Հին բռ. շփոթելով ընդ Վատոյժ՝ գրէ.
ah! o! alas!.
Վա՛հն ոտնահարական է, եւ մորոսական։ Վա՛հ, որ ընդ երկինս խորհէիր, արդ ի դժոխս իջեր. վա՛հ որ ըմբռնեալդ ես կարծօղդ։ Իսկ հեգնականն ուա՛հ, որ նախատական է. ուա՛հ արդ նի՛ստ ի գետնի։ Ուա՛հ (կամ վա՛հ) ահա Ադամ եղեւ իբրեւ զմի ի մէնջ. (Երզն. քեր.։)
Pontius;
Pontus, the Euxine or Black sea.
ՊՈՆՏՈՍ կամ ՊՈՆՏԻՈՍ. յն. Πόντος . Անուն ծովու եւ գաւառի. տե՛ս բռ. յտկ. ան։ Բայց վարի ի մեզ եւ իբր ա. Պոնտացի. πόντιος ponticus.
cf. Պոռոտող.
Պոռոտ. (ճոռոմ, կամ խոշորաձայն, Հին բռ.։)
cf. Պոռոտող.
Պոռոտ. ճոռոմ, կամ խոշորաձայն, (Հին բռ.։)
boastful, bragging, vaunting;
emphatic;
speaking aloud, crying, bawling, brawling, noisy, squalling;
bully, braggart, hector.
Պոռոտ. (ճոռոմ, կամ խոշորաձայն, Հին բռ.։)
paraphernalia, portion, dowry, dower.
Ըստ յն. բռօի՛քս. կամ բռիքս. προΐξ dos. Օժիտ. պաշտատական. վարձանք. ինչք՝ զոր հարսն բերէ ի տանէ ծնողաց իւրոց ի տուն փեսային.
pontifex maximus.
Բառ յն. բռօդօբա՛բբաս. πρωτοπάππας primus papa, pontifex maximus. Հայրապէտ. քահանայապէտ,
to be cross, illtempered, to make a wry face, to turn up one's nose, to be disdainful;
յունօք —, cf. Յօն.
Պռըստել. (կըկղել. Հին բռ.։)
blear-eyed.
Պտղակն. որ կկոցէ (զաչս իւր). (Հին բռ.։)
cf. Պտոյտք.
Մի ընկլցեն զիս պտոյտք ջուրց։ Ի կարմիր ծովուն ճանապարհ անխափան, եւ դաշտ ծաղկաբեր ի պտուտից բռնութեանն. (Սղ. ՟Կ՟Ը. 16։ Իմ. ՟Ծ՟Բ. 7։)
to bind, to strain, to tighten, to tie tight, to pinion;
to stretch, to lengthen out;
cf. Յօն.
Վասն փայտիդ օրհնութեան կենաց, յորում պրկեցար աստուածդ անըմբռնելի։ (Նար. ղ։)
nerve, sinew.
Պրճուկն (ձիոյ) հաստ, եւ երբ բռնես՝ պինդ ի լար. (Վստկ.։)
heathen feasts.
Ջալհանց տօնից տարեկանաց հեթանոսաց չհաւասարել. (Եւագր. ՟Ծ՟Ը։ Աստի առեալ է թերեւս եւ գրութիւնն Հին բռ.)
to crush, to crack, to break, to dash or break to pieces, to bruise, to smash.
Խաչիւն ջախեալ զգլուխ վիշապին։ Ի նմա զբռնաւորին ջաղխեցեր զգլուխ. (Շար.։)
nerve, sinew;
fibre, string;
whip;
nerve, sinews, force, vigour;
— տեսաբանական, optic nerve;
լուծանիլ ջղաց, to become enervated;
զ—ս հարկանել ուրուք, to shock a person's nerves, to frighten, to terrify;
զ—ս հատանել ուրուք, to hurt a person's nerves, to weaken, to enervate.
Մեղաց ջիղք հարան, եւ սատանայի բռնութիւնն շիջաւ. (Ոսկ. ես.։)
water-cresses.
Բաղբակ, Սամիթ։ (Բժշկարանի) Ի յն. բռ. կայ՝ ἠμιόνιον . որ մեկնի ի լտ. herba quaedam, aspledon alias dicta.
fifty;
period or number of fifty;
Advent.
Երիս յիսնակք (թուոյ ձկանցն ըմբռնելոց, ՟Ճ՟Ծ՟Գ) զբազմութեան մեղացն գուշակէին ջնջումն. (Նանայ.։)
to conceive;
to be pregnant, to be with child or young, to be in the family way.
եւ հ. συλλαμβάνω, κύω, κυέω concipio ἑν γαστρὶ ἕχω կամ λαμβάνω in utero habeo sive accipio. որ եւ ՅՂԵՆԱԼ. Յղի լինել կնոջ. սաղմն առնուլ. ըմբռնել զսերմն յարգանդի՝ իրօք կամ նմանութեամբ. ծոցւորիլ.
to get with young, to impregnate, to fecundate.
big, pregnant, in the family way;
— լինել, to be with a child or young.
Ի (Հին բռ.) նիւթական հելլենաբանութեամբ գրի,
polytheist.
Ըմբռնեալ ի նոցին յոգնաստուած մոլորութիւնն. (Ժող. շիրակ.։)
Greek;
— լեզու, Greek, the — tongue.
Ἵωνες, Ἔλλην Iones, populus graecus, hellenus. Ազգ հելլենացւոց կամ կռեդաց՝ ի յաւանայ կամ ի յովանայ յաբեթեան. ըստ արտաքնոց՝ ի Յովնայ յորդւոյ քսութիւն որդւոյ հելլենի. եւ առանձինն՝ Որ իցէ ի յովանիայ գաւառէ. եանիացի. եանեալը, եունան, եունանի. հոռոմ. ուրում, րում , այսինքն հռովմայեցի՝ ըստ որում անկեալ ընդ կայսերութեամբ Հռովմայ. վասն որոյ եւ ի գիրս. Ագաթ. կայսրն հռովմայ կոչի թագաւոր կամ իշխան յունաց. Տե՛ս բռ. յտկ. ան։
cf. Յորդաբուղխ.
Հոսեցան իբրեւ զյորդադէմ բազմութիւն բռնութեան ջուրցն բազմութեանց. (Ագաթ.։)
cf. Յորդագնաց.
Անձրեւք յորդախաղաց ուղխից բռնութեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
blowing strong, impetuous, violent.
Հարաւ յորդաշունչ բռնութիւն յօդս բարբառի. (Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)
high, acute, shrill.
Յորդելակն եւ բռնաբարբառն։ Յորդելակ շեշտիւք. (Քեր. քերթ.։)
abundance, affluence, superabundance, exuberance;
outflow, overflowing, discharge, torrent, inundation;
յորդութիւն արեան, rivers of blood;
յորդութիւնք պատուհասից, plagues upon plagues;
յորդութեամբ, in torrents, abundantly, copiously.
Յորդութիւնք ծովու։ Ջուր յորդութեանցն։ Յորդութիւն ջուրց հոսելոց բռնութեամբ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 16։ Եզեկ. ՟Խ՟Է. 3։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 17։)
current, stream, torrent;
eddy, whirlpool, vortex;
bubble, bubbling;
foaming;
eddy-water;
—ս առնուլ, to boil hard, violently or furiously.
goodwill, entire disposition, inclination, devotion, eagerness.
Զյօժարամտութիւնն (կամ զյօժարմտութիւնն) միայն ոչ բռնադատել, զի մի՛ ի հարկէ իցէ ձեր փրկութիւնն. (Եփր. գալստ.։)
to weave, to intertwine;
to fornicate, to commit fornication;
to violate, to force, to deflower;
— ի բոզս, to whore, to be a whoremonger.
Յօսնուլ, կամ յօսուլ. (պոռնկել, կամ ծանակել. Հին բռ.։)
"cf. Յառաջագահ;
— արքեպիսկոպոս, primate;
— նստել, բազմել, լինել, to preside, to be the president, to hold the first place;
—ք, cf. Նախաթոռք."
Նախագահք լիցին ի կերակուրս։ Նախագահ լինիցի ի խաւարին։ Կամին ի չարիսն նախագահ լինել. պիտի՝ գահակից լինել, իբր կցորդիլ. յն. բռօսէտրէւօ. զոր ընթեռնոյր թարգմանն՝ բռօէտրէւօ.
prediction.
Մի՛ բռնութիւն ինչ համարիցիս զաստուծոյ նախասացութիւն. (Գէ. ես.։)
first author, first principle, beginning, origin, source;
chief, escort, guide.
Ոչ նորոգ ինչ, եւ կամ նախասկիզբն (կամ նախ սկիզբն) յայս գալ բռնադատիմք. (Պիտ.։)
herd of black-cattle.
Յայնչափ ի բազում ի նախրաց փիլիսոփայիցն աստուածոց՝ եւ ոչ մի աստուած ըմբռնել (եպիկուրեանց). (Եզնիկ.։)
first, primitive, ancient, old;
ancient, chief;
—ք, the ancients, ancestors, antecessors, forefathers;
ի —նումն, anciently, formerly, in times past, in former ages.
Գիտէք զնախնին ամենայն թագաւորաց զՆեբրովթ, որպէս գրեալ է զնմանէ, եթէ զառիւծ եւ զայծեամն ի հետեւակուց ըմբռնէր նա, եւ զամենայն էրէ եւ զգազան. (Պտմ. վր.։)
cf. Նաւաստ.
Նաւազք ոմանք, եւ կամ երկրի մշակք։ Զնաւազս, եւ զերկրագործս։ Ո՛վ նաւազք ու՞ր երթայք։ Վտանգ նաւազացն. (Փիլ. (ուր գրի եւ նաւազանցն. ուստի եւ Հին բռ. յարմարէ, նաւազունք)։)
remora, echineis, suck-fish, achandes.
ἑχενηΐς echeneis, remora. Անուն ձկան, որ ասի ունօղ՝ այս ինքն ըմբռնօղ զնաւ.
cf. Նաւատորմիլ.
Իսկ յասելն Հին բռ.
cf. Նաւատորմիլ.
Իսկ յասելն (Հին բռ.)
successor;
heir, inheritor;
following, next;
succeeding, subsequent, posterior;
—ք, posterity.
διάδοχος successor, secundus, sequax, posterior. Հետեւորդն նախորդին (իբրու երբեմն աջակից կամ ճորտ նորա). պայազատ. ժառանգ. փոխանակ կամ փոխանորդ. աթոռակալ, որպէս ունօղ յետ նորա զնորա տեղի եւ զաթոռ. յետնորդ. զաւակ. մնացորդ. էտեւէն նստօղ կամ եկօղ, տեղը բռնօղ. խալիֆ.
to cause to succeed, to replace;
cf. Յաջորդիմ.
ՅԱՋՈՐԴԵԼ. διαδέχομαι excipio, recipio. Յաջորդութեամբ ընդունել եւ պահել. փոխանակել. փոխանակաւ ըմբռնել. շարունակել. եւ Առնուլ.
preceding, foregoing, antecedent.
Այն՝ որ զհետ մտէ նախընթացին, թէ զյառաջագնացն երագ ունի, ոչ ժամանէ. ապա եթէ հեղգ, ըմբռնէ. (Լմբ. առակ.։)
arrived before or first.
Այսոքիւք յառաջահաս լինելով ի միտս նոցա, եւ ըմբռնելով զնոսա իրօք՝ որ ոչինչ էր վնաս. (Ոսկ. գծ.։)
continuous, assiduous;
at every hour, at all times, always, evermore, continually.
Յարաժամ տանջեալ, կամ ըմբռնեալ կշտամբեալ։ Յարաժամ խաղաղականին պարապէ կենաց. (Պիտ.։)
cf. Յարակցապէս.
Բարեգործացն խնդրել բարիս՝ բնութեան են օրէնք, անբռնադատ կրիցն յարակցապէս առ սոյն բերումն. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)