conjointly, connectedly;
accessorily.
Բարեգործացն խնդրել բարիս՝ բնութեան են օրէնք, անբռնադատ կրիցն յարակցապէս առ սոյն բերումն. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)
very solid, firm;
thick;
dark, obscure;
յարամրի ի ներքո մտանել, to obtrude or introduce oneself by stealth, to insinuate or worm oneself into.
Մատուցեալ ի գերեզմանս բռեալս, ոսկերս յարամուրս գտանիցես. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
cf. Յարգի.
Անվաւեր է եդեալն ի Հին բռ.
like straw.
Ի կաւոյն եւ յաղիւսոյն աղատիմք, եւ ոչ որքան յարդատեսակ խորհրդով ի յոլովից ըմբռնեալք. (Ածաբ. պասք. ՟Բ։)
assault, attack;
aggression, invasion;
առնուլ —կմամբ, to storm, to carry by storm;
յինքն ընդունել զ— ուրուք, to sustain an assault, to resist an attack.
to ravish, to carry off by force, to carry away with violence, to snatch, to bear off;
to usurp;
to rob, to pillage, to ravage, to plunder;
— զմիտս, to charm, to enchant, to attract, to ravish or carry away the senses;
— զանձն, to escape, to be saved or liberated;
— զսիրտ, to enrapture, to captivate or enslave the heart;
յինքն —, to appropriate, to usurp, to occupy ore possess illegally.
(որ ըստ հին մեկնչաց քերականի ստուգաբանի, Յափ շատ արկանել. գուցէ լաւ եւս՝ յափ շուտով կամ շտապաւ ձգել. եւ անշուշտ նոյն ընդ ռմկ. գափըշմագ, գափմագ. լտ. գա՛փդօ ). ἀρπάζω , διαρπάζω, συναρπάζω rapio, diripio եւ այլն. Կապտել ի բաց. բռնի կորզել. շորթել. յանկարծ քարշել. բուռն հարկանել. աւազակել կամ յայտնի գողանալ. առնուլ եւ փախչել. տե՛ս եւ Հափափել, որ է յափըշտակել զկին, կամ առեւանգել. խլել, ուրիշի ձեռքէն հանել. պ. րիւպուտէն. լտ. րա՛փդօ. յն. արփա՛զօ. իսկ իտ. ռուպա՛րէ, գողանալ)
highwayman, brigand, bandit, assassin;
thievish.
to plunge, to sink, to drive, to rush, or dash into water, to duck;
— ախտիւ, to plunge headlong into vice.
Մխրճել (կամ մխրճտել). (սուզանել ընդ ջրով. Հին բռ.։)
to turn up one's nose, to nose;
to laugh at, to mock, to make game of.
Իսկ (Հին բռ.)
to christen, to baptize;
to wash, to purify by ablution;
to bathe;
— զկաթն, զգինի, to put water into milk, wine;
վերստին —, to rebaptize.
Ե՛րթ լուա՛. եւ էջ նէեման, եւ մկրտեցաւ ի յորդանան եօթն անգամ ընդ բանին եղիսէի։ Մկրտէր ի բանակի անդ յաղբիւրս ջուրցն ըստ օրինի հրէիցն (յուդիթ), եւ իբրեւ մկրտէր, կայր յաղօթս։ Եթէ ոչ բռնալիր լուանան զձեռս, հաց ոչ ուտեն. եթէ ոչ նախ մկրտին, ոչ ուտեն։ Զարմացաւ, զի նախ ոչ մկրտեցաւ յառաջ քան զճաշ։ Ամենեքին ի մովսէս մկրտեցան՝ յամպն եւ ի ծովն։ Մկրտին վասն մեռելոց. եւ այլն։
Արդ մկրտիցո՛ւք, զի յաղթիցեմք։ Մկրտիցո՛ւք այսօր, զի մի՛ վաղիւ բռնադատիցիմք. (Ածաբ. մկրտ.։)
to coo;
to wail, to groan, to cray;
մնչէ աղաւնի, the dove coos;
to sigh after, to long or burn for, to covet eagerly.
Զհեղումն արեան անձինն ի վերայ շինութեան ուխտի եկեղեցւոյ մընչէր ըմբռնել. (Փարպ.։)
cf. Մնջուկ.
Իսկ (Հին բռ.)
without noise, silently, softly, gently, noiselessly.
Իսկ (Հին բռ.)
magician, astrologer;
diviner, enchanter, wizard, sorcerer;
fire-worshipper, follower of Zoroaster;
wise man of the East.
cf. Մոլի.
Զբռնութիւն չար եւ մոլեկան դիւաց հալածեաց ի մարդկանէ. (Ճ. ՟Գ.։)
wandering, straying, aberration;
error, heresy;
seduction, perversion, subornation, corruption;
fury, mania, folly, frenzy, madness;
— մտաց, mental aberration;
ծայրայեղ —, sad extremity, excess;
բազում դպրութիունք զքեզ ի — դարձուցանեն, much learning doth make thee mad.
Իբրեւ ի մոլորութենէ ըմբռնեցաւ յարծաթսիրութենէն. մանաւանդ զի չարաչար է ախտն. զի քան զմոլորութիւն այն չարաչար է. (Ոսկ. մտթ.։)
sprinkled with ashes.
Զայտսն մոխրացանս (յն. մոխրեալս) իբրեւ զորմ գերեզմանաց բռելոց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 5։)
stay, support, prop, jamb, pillar, pilaster, stanchion, buttress;
— դնել, to prop, to support, to shore up;
— լարակալ, cf. Էշ.
Իսկ (Հին բռ.)
the chief of the Magi.
ՄՈՎՊԵՏԱՆ ՄՈՎՊԵՏ. Որպէս պրս. մուպէտան մուպէ՛տ. այս ինքն Մոգպետաց մոգպետ։ Եղիշ. ՟Ը։ Իսկ Հին բռ. մեկնէ, իշխանաց իշխան, կամ պարոնաց պարոն։
ՄՈՎՊԵՏԱՆ ՄՈՎՊԵՏ. Որպէս պրս. մուպէտան մուպէ՛տ. այս ինքն Մոգպետաց մոգպետ։ Եղիշ. ՟Ը։ Իսկ Հին բռ. մեկնէ, իշխանաց իշխան, կամ պարոնաց պարոն։
night-shade, banewort;
strychnine, strychnia.
Առ մի յերկուց հայի ասելն ի Հին բռ.
to introduce, to give entrance, to cause to enter, to thrust or poke in, to insert;
to conduct, to guide, to lead;
to admit, to receive;
to think, to excogitate, to invent;
to adduce, to allege.
Մուծի զնա ի տուն մօր իմոյ։ Զհաւաստի ըմբռնումն ասէ, որով մուծանիմք ի մօրն ի տուն. (Նար. երգ.։)
musk;
— երէ, moschifer.
Եւ ի Հին բռ.
roasted wheat.
(յորմէ ռմկ. էրել մրկել ). χίδρον (որ է Հասկ. որպէս դնի եւ ի Հին բռ. ). arista, spica, far. Ինչ մի մրկեալ՝ խանձեալ՝ խորովեալ՝ յարեգակնէ կամ ի հրոյ. մանաւանդ հասկ նորահաս եւ հասուն, կամ հատ ցորենոյ. հատիկ. տե՛ս եւ ԵՂԻ։
with the fists, with fisticuffs.
Մրցելով. բռնամարտութեամբ. բռնցի. կռփահարութեամբ.
Մուրցացի, մրցելն. հարկանելն չարաչար, կամ մուրցաց (մօրուաց) ըմբռնել եւ հարկանել. (Երզն. քեր. եւ Նչ. քեր.։)
fog;
cf. Մառն.
Խաւար, մութ, մէգ, մառն, մռայլ (որպէս փաղանուանք). (Հին բռ.։)
cf. Մատանակ.
Ի ՄԱՏՆԵԱԿ կամ Ի ՄԱՏԱՆԱԿ ԱՐԿԱՆԵԼ. Զբռամբ արկանել. ի ձեռս բերել.
immersed in study or in books, well versed in literature.
Առ բռնութեան նաւեալք՝ մատենայած ծովուս դիպեցաք. (Ագաթ.։)
man-stealer.
Եթէ ըմբռնեսցի այր ոք մարդագող (այսինքն գողացող զմարդ ոք) յեղբարց իւրոց յորդւոցն իսրայէլի. (Օր. ՟Ի՟Դ. 7։)
cf. Մարդախոշոշ.
Մարդախոշոշ բռնաւոր, կամ վիրագ, կամ բանսարկուն. (Եղիշ. ՟Բ։ Ոսկ. մտթ.։ Փիլ. լին.։)
slaughtering or massacring man, murderous, killing, bloody, sanguinary, cruel;
cut-throat, homicide.
Մարդախոշոշ բռնաւոր, կամ վիրագ, կամ բանսարկուն. (Եղիշ. ՟Բ։ Ոսկ. մտթ.։ Փիլ. լին.։)
joists and beams of a house;
ceiling, roof.
Իսկ ի (Հին բռ.) գրի.
anthropolatry;
fulsome flattery, adulation.
Մարդապաշտութիւն խոտորումն ի մեզ եմոյծ։ Մարդապաշտութեամբ եմք ըմբռնեալ։ Մարդապաշտութիւն զիրն վարկանելով. (Պրպմ.։)
cf. Մարդկօրէն.
Մարդկաբար խօսել (քրիստոսի), կամ քաղցնուլ, կամ համբերել, կամ բռնադատիլ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7։ ՃՃ.։ Առ որս. ՟Բ։)
instructor, teacher, one who disciplines, inures or trains to war.
Տային զանձինս իւրեանց ի մարզիչս (կամ մարձիչս) եւ ի բռնամարտիկս. (յն. ըստ իմաստից) (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 14։)
to find means, to invent, to contrive, to find out.
Չեւ էր հնար գտանել՝ մարթել ճանապարհս՝ ըմբռնել զարքայն հայոց. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
cf. Մարմաջումն.
Զմարնմաջմունս դիւրըմբռնողականս. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
itching, pruriency;
incitement, tickling, titillation;
smart, burning, puncture.
Զմարնմաջմունս դիւրըմբռնողականս. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
bodyguard, life-guardsman, yeoman of the guard.
Ոչ տալ դիոնիսի (բռնաւորի) մարմնապահս ... ոչ տացուք թիկնապահս. (Անյաղթ պորփ.։)
according to the art of war.
Ըմբռնեսցէ աւազակաբար, եւ կամ մարտօրէն. (Ուռպ.։)
all powerful, omnipotent;
very strong, of a great force;
powerful, potent, mighty.
Այսպէս ասելով՝ մեծազօրն՝ նաբուգոդոնոսոր բռնագոյն էր քան զերակլէս։
chief-priest or president of a heathen temple.
Մեհեան ի նմա նշանաւոր. եւ մեհենակալն որէս զաստուած էր պատուեալ ի բարբարոսաց անդ։ Դուստր մեհենակալին ի դիւաց ըմբռնեալ մոլէր. եւ այլն. (Սոկր.։)
collar, necklace, chain, jewel, trinket.
Մեհեւանդ. (լանջագեղ կամար, կամ անթանոց. Հին բռ.։)
handle;
haft;
— արկանել, to put a handle to, to set in a handle;
to haft;
հանել զ—, to take off the handle, to take out of the handle;
to unhaft.
ξύλον lignum. Փայտն փայտատի՝ յոր մխի երկաթ նորա. ըմբռնետղ կացնի, մրճոյ, եւ այլն. կոթ.
to soften, to loosen, to slacken, to mollify;
to unman, to enervate, to effeminate, to emasculate, to render cowardly.
Մեղկեն, ի ծուլութիւնս դարձուցանեն։ Ամենայն ուստեք զանձինս մեղկեմք, եւ դիւրինս առ ըմբռնել առնեմք սատանայի։ Զախորժականսն ասաց, եւ մեղկեաց զլսողսն։ Մի՛ մեղկիցես զփոյթն։ Մի՛ մեղկէք զոլոր փութոյն ժամանակօք, այլ մանաւանդ աճեցուցէք։ Զամենայն ոք գինւով մեղկէր. (Ոսկ. ես. Ոսկ. մտթ. Ոսկ. հռ. եւ Ոսկ. ղկ.։)
hardened in sin, in iniquity.
Մեղսամակարդ. (մեղօք մածեալ. Հին բռ.։)
metal, mineral;
—ք, mine;
exile, banishment;
դնել, արտասահմանել ի —ս, to banish, to exile, to send into banishment;
արկանել ի —ս, to arrest, to imprison.
Ըմբռնեալ եդաւ (յովնան) յանզերծանելի մետաղս։ Զոր առեալ կիտոսին՝ եդ ի բանտի յորովայնի իւրում իբրեւ յանըմբռնելի մետաղս. (Անան. ի յովնան.։)
cf. Մերկամարտիկ.
παλαίων luctator. Մերկ մարտնչօղ. ըմբիշ. բռնամարտիկ.
ՄԵՐԿԱՄԱՐՏՔ գ. πάλη lucta. Մերկակռիւ ագոն. ըմբշամարտութիւն. բռնամարտութիւն.
sap, juice;
extract;
mucilage.
Հիւթ կաթեալ ի տնկոց. որպէս Խիժ. աւիշկ. (լծ. եւ թ. էօզ եւ ... ըստ Հին բռ. խիժ. լացուր կամ շախուր. կռէզ. մաղթ) յն. եւ լտ. պէսպէս բառիւք բացատրեալ.
stream of water, watercourse;
overflowing, flowing out;
water-fall;
current, stream;
— հոգւոյն, the gifts of the Spirit;
— հրոյ, volcanic eruption;
torrent of flame;
— չարեաց, a torrent of ills;
—նս ջուրց իջուցին աչք իմ, my eyes have become water-brooks, my eyes run down with rivers of water.
Զհոսանս սաստիկ անձրեւաց։ Իբրեւ ջուրց բազմաց բռնութիւն հոսանաց։ Հոսանս ջուրց իջուցին աչք մեր. (Յոբ. ՟Լ՟Ը. 25։ Ես. ՟Ժ՟Է. 13։ Ողբ. ՟Գ. 48։)
cf. Հռովմ.