cf. Կրկին;
binary;
binary scale.
double;
doubly;
a second time, again;
in two ways;
cf. Կրկնոց.
Եկն ել ի խաչ յիսուս. բայց ո՛չ մեկնահանդերձ էր. կրկնակի մի զիւրեւ ունէր. բաժանեցին զկրկնոցն. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
to double, to redouble, to increase;
to fold, to plait, to turn down or in;
to tell or say again, to repeat, to reiterate;
to reply, to rejoin, to resume;
ստէպ — զբանն, to inculcate;
— ցաւոց, to relapse.
Կրկնեաց անդրէն սատանայ եւ ասէ ցտէր։ Կրկնեալ անդրէն յոբայ՝ ասէ։ Դարձեալ կրկնեալ տեառն յամպոյն՝ ասէ զյոբ.եւ այլն։
to seek, to search, to rummage;
to sift, to dive into, to examine, to explore.
Զառակն քննել եւ մանր կրկտել. ((յն. մի բայ). Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)
younger;
— յոյժ քան զժամանակս նորա, much prior to his time.
ԿՐՏՍԵՐԱԳՈՅՆ կամ ԿՐՍԵՐԱԳՈՅՆ. νεώτερος , ἑλάχιστος, μικρότατος minor, minimus. cf. ԿՐՏՍԵՐ. այսինքն Կրտսեր քան զաւագ եղբայրն. յետին յիմիք կարգի. նուազագոյն. յետնագոյն.
cf. Կցուած.
Յօդ, որ է կցումն դրոյ յանգի անուանն եւ բայի. (Երզն. քեր.։)
to curve, to bend, to bow.
ԿՔԵՄ ԿՔԵՑՈՒՑԱՆԵՄ ԿՔԻՄ. Ծեքել, թեքել, իլ, ծաւալել, ծռիլ, թիւրել, իլ, կորացուցանել. կորանալ, խոնարհիլ, կթոտիլ լքանիլ, վհատիլ, խոտորիլ, ընկճել, իլ, ճկել, ճկիլ, չոքիլ.
Երկբայելոցն եւ կքելոցն ի հաւատսն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
cf. Կքեմ.
Երկբայելոցն եւ կքելոցն ի հաւատսն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
to be bent, folded;
to be humbled, dejected.
Երկբայելոցն եւ կքելոցն ի հաւատսն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
aspiration, pronunciation.
Աշակերտեալ՝ ըստ հայեցէն հագագայս սիղոբայից զլեզուն նորոգէին. (Յհ. կթ.։)
Իբրեւ հագաւ զհողաթափ իւր, ետես զայլ եղբայր՝ որ հագաւ զսանդալ իւր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)
persecution;
pursuit, expulsion;
trouble, vexation.
Յարուցեալ հալածանս ի վերայ պօղոսի եւ բառնաբայ՝ հանին զնոսա ի սահմանացն իւրեանց. (Գծ. ՟Ժ՟Գ. 50։)
cf. Հալածական առնեմ.
διώκω persequor ἁπελαύνω expello ἁποστέλλω demitto, եւ այլն. (ի բայէս Ածել, եւ ի մասնկանէս Համ, որ լինի եւ հան, հազ, հալ) Զհետ պնդելով՝ վարել, վանել. փախստեայ տանել. փարատել. հեռացուցանել. մերժել. անհանգիստ առնել. նեղել. չարչարել. ետեւէն ինկնալով՝ վարել քշել փախցընել, վռնտել, չարչըրկել.
fusion, draining off;
exhaustion, consumption, decay.
Մի՛ ինչ հոգայցեմլ. զի ոչինչ աւելի անտի գտանեմք, բայց եւեթ անձանց հալանս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22. յն. ձգձգել զանձինս։)
laudanum.
to toll, to ring, to sound;
to bark, to yelp, to howl, to bay, to growl;
to cry out, to snarl.
ἁλαλάζω (ի հյ. բայէս Աղաղակել). clamo alala, clango, ululo, tinnio ἁποφθέγγομαι vociferor φλυαρέω, ληρέω garrio, nugor, balbutio եւ այլն. ὐλάω latro. Հնչել աննշան կամ խոշոր կամ յոխորտ ձայնս. եւ Հաջել, բարբաջել, հայհոյել. տրտնջել.
cf. Ճահեմ;
— զգոյնս, to match colours.
Այս երրորդ մակաբայեցւոցն ճահաւորի. (Նախ. ՟ա. մակ.։)
to twist, to twine.
Ձգեաց ի նա զգեղարդն, բայց դարձեալ ճօճեցաւ ճաղպատեցաւ, եւ պրծաւ ապրեցաւ. (Եփր. թագ.։) cf. ՃԱՊԱՏԻՄ։
travelling companion;
fellow-traveller;
fellow-passenger;
—ք, cross-way, cross-street, place where four roads meet;
—ք ի քաղաքի, public square.
Յակոբայ ճանապարհակից. (Վրդն. ծն.։)
journey, way;
— ընդ ծով, voyage;
ծախք ճանապարհորդութեան, travelling expenses;
— ընդ ծով եւ ընդ ցամաք, travels and voyages.
ὀδοιπορεία profectio, iter ἁποδημία peregrinatio. Ճանապարհորդելն. ճանապարհագնացութիւն. ուղեւորութիւն. գնացք. անցք. ճանապարհ. ուղի. ճամբորդութիւն, ճամբայ.
participating, equal;
companion, partner.
Եւ ասէ յովհաննէս եղբայր ձեր, եւ հաւասարորդ ձեր նեղութեան եւ արքայութեան. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 24։)
cf. Հաւաստեաւ.
σαφῶς, δήτα certe, manifeste, sane, utique ἁκριβῶς diligenter, exacte, plane. որ եւ ՀԱՒԱՍՏԵԱՒ, ՀԱՒԱՍՏԱԲԱՐ. Հաւաստի. հաւաստիւ. անրկբայաբար. հաստատապէս. անշուշտ. ստուգապէս. եւ Յստակապէս. յայտնապէս.
to show, to prove, to confirm;
to justify, to vindicate;
to certify, to assure;
to search into, to go to the bottom of, to sift, to investigate.
διασαφέω manifestum reddo. Հաւաստի առնել. հաւատարիմ կացուցանել. քաջայայտ կամ աներկբայ ցուցանել. հաստատել. ստուգել.
certain, true, indubitable, sure, convincing, conclusive, incontestable, positive;
demonstrative, justificative;
cf. Հաւաստեաւ;
— կորուստ, certain loss;
— գիտել, to know for certain;
— առնել, to assure, to convince, to prove;
— իմն է զի, it is certain that.
σαφής certus, manifestus, perspicuus ἁκριβής accuratus, diligens, exploratus, requisitus. (ի ձայնիցս Աստի, հաստատ. յստակ. եւ հա՛. այո. հաւանելի. հաւատալի, եւ այլն) Ճշգրիտ. ստոյգ. հաստատուն. քաջայայտ. աներկբայ. արժանահաւատ. անվրէպ. ճիշդ. անաչառ.
of the same belief, faith or religion, coreligionary.
συμπιστεύων idem credens ὀμόφρων concors. Կցորդ նոյն հաւատոյ. հաւատոյ եղբայր. եւ Միակրօն. միախոհ.
to believe, to give credit to;
to confess;
to persuade oneself;
to commit oneself, to trust to, to confide in, to rely on;
չ-, to disbelieve;
— յաստուած, to believe in God;
— բոլորով սրտիւ, to believe firmly, with all one's heart;
— ամենայն բանի, to believe every thing;
— զոք, to side with, to second, to lend an ear to.
πιστεύω credo ἑμπιστεύω, πείθομαι fido, confido, persuasus sum. Հաւատս ընծայել. հաւանել մտօք՝ մանաւանդ բանիցն աստուծոյ. դաւանել. խոստովանել. հաստատութեամբ ընդունել որպէս ստոյգ եւ հաւատարիմ. աներկբայ համարել վստահութեամբ. վստահիլ. հաւտալ.
more faithful;
more faithfully.
Հաւաստեաւ յոյժ. հաստատագոյնս. իբր աներկբայ.
to be faithful;
to be confirmed, verified, justified;
—նայ լուրս, this news gains credit.
Մերթ որպէս Հաւատալ, կամ աներկբայ լինել։
to make credible, to give to believe, to persuade, to convince;
to sanction, to certify, to confirm, to affirm, to assure.
Յառաջնում նուագին իբրեւ զհամամիտ գործակից եւ զեղբայր սիրելի հաւատարմացուցեալ իւր՝ ընդունէր զնա պատուով մեծաւ. (Յհ. կթ.) այսինքն հաւատարիմ երեւեցուցեալ, կամ հաւատացուցեալ։
spelling;
syllable.
συλλαβή syllaba. (լծ. հյ. ոգել. ոգի. հագագ, վանգ. յն. իխի՛, ի՛խօս. մանաւանդ արաբ. եւ պ. հէճէ, սիւգիւն ). Հնչիւն կենդանի՝ զօդմամբ տառի ընդ տառի. հնչումն եւ կապ փաղառութեան. վանկ. սիւղոբայ.
Ի հեգէ գրոյն։ Զօրութիւն հեգոյն։ Յո՛ր եւ իցէ ձայնաւորս եւ ի հեգս։ Հեգ կիսակատար, որ ասի վանգ եւ փաղառութիւն. եւ յայսպիսի հեգիցս ընդ միմեանս զուգեալ՝ ասի բառ։ Անունն կամ բայն կամ այլքն բազում հեգիւք բաղկանան։ (Երկու հեգով. եւ այլն. Երզն. քեր.։)
Որպէս հեգքն ի դպրութիւն, որ զսիղոբայս ուսանիցին. (Արշ.։)
to spell.
Առանց սիղոբայից հեգէ։ Առանց վարդապետի հեգէր. (Մամբր.։ Մանդ. ՟Ժ՟Ա։)
Hellene, Greek;
greek, grecian.
Ի հելլենս, որ են յոյնք։ Հելլենք կոչին յոյնք յառնէ միոջէ՝ որում հեղինոս անուն էր յելլադացւոց աշխարհին. բայց այլք ասեն թէ ի ձիթենւոյն, որ յաթենք բուսաւ իւրովի. վասն զի ձիթենի յունարէն էլէ՛ա կոչի. (Եզնիկ.։)
cf. Հելլեն;
— լեզու, the greek tongue or language;
— գրել, խօսել, to write in greek;
to speak greek.
Ըստ անսայթաքութեան սիղոբայից հելլենացւոց. (Խոր. ՟Բ. 53։)
to boast, to brag, to vapour, to talk ostentatiously;
to tell boastful stories.
ԿՈԿՈԶԱԲԱՆԵԼ. Մեծաբանել. գոռոզութեամբ խօսել ըստ իմաստակաց.
colia, or -s (fish).
Ձուկն անքիլոս, որ կոչի կողամայր, որովայնս ոչ ունելով, բայց միայն գլուխս եւ մերկ կողերս. ուստի կոտորատեալ տնկէ եւ առնէ զաւակս. (Վրդն. ծն.։)
"cf. Ի կող լինիմ."
Յայրս կողմանեալ ննջէին. յն. մի բայ. (Ես. ՟Կ՟Ե. 4։)
near, nigh, next, close to, contiguous;
about, nearly;
— ընդ —, very near, soon, in a short time;
— ի վենետիկ, near Venice;
— է ի մեզ, it is near or quite close to us;
— առ միմեանս, together, one with another, side by side;
— լինել, to be near, ready at hand;
to be on the verge or brink of, at the point of;
— լինել ի մահ, to be at the point of death;
— ի վախճան լինել, to be drawing to a close;
to be approaching one's end;
— բազմիլ, to sit near;
— դնել, to propose;
to confront, to compare.
πλησίον, ἑγγύς, ἕγγιον, σύνεγγυς prope, proxime, juxta ἑγγύτερον propius. եւ բայիւ ἑγγίζω, συνεγγίζω appropinquo πάρεστι adest. Մօտ. հուպ. առընթեր. ներկայ. մօտը, քովը, մօտիկ, քովիկը.
Ինքն յամենեսին մերձ է, բայց ոչ ամենայն մերձ ի նա. (Դիոն. ածայ.։)
Անդէն ծանեաւ զբեկումն անձին իւրոյ, որ մերձ ընդ մերձ հասանէլոց էին ի վերայ նորա։ Տացէ ինձ մերձ ընդ մերձ տեսանել զեղբայր իմ զվարդ, եւ ուրախանալ. (Փարպ.։)
near, nigh to, neighbouring, bordering on, adjacent;
present;
coming, next;
imminent.
παρών, -ροῦσα, -ρόν praesens;
qui, quae, quod adest. բայիւ παρίσταμαι assisto. Որ ոք կամ որ ինչ մերձ կայ. առընթերակայ. ներկայ. մօտաւոր. առաջիկայ. մօտիկ կամ առջեւը եղածը.
near, nigh, next;
neighbouring, bordering on, adjacent, contiguous;
approximate;
akin, consanguineous;
neighbour, friend, acquaintance;
relation;
— ազգական, near relation.
Լա՛ւ է բարեկամ մերձաւոր՝ քան եղբայր ի հեռաստանէ բնակեալ։ Մերձաւորաց եւ հեռաւորաց։ Հայեցայ ես շուրջ զմեօք ի մերձաւորս արքայութեան մերոյ։ Աստուած մերձաւոր եմ ես.եւ այլն։
to approach, to go or come near, or towards, to go closer to;
to be allied, related by marriage, to intermarry with, to marry into.
Առաքեցաւ առ կոյս խօսեալ առն. խօսեալ, բայց ոչ մերձաւորեալ. խօսել, բայց պահեալ. (Ճ. ՟Գ.։)
to approach, to accost, to draw near;
to touch;
to keep company with, to join, to be united;
to know, to have carnal connection with.
Մերձեցաւ աբրամ մտանել յեգիպտոս։ Մինչեւ մերձենալ առ եղբայրն իւր։ Մինչեւ ի մահ մերձեցաւ։ Մերձեսցի ի լեառնն։ Մատամբ միով ի բեռինսն ոչ մերձենայք։ Ոչ կարէին մերձենալ առ նա յամբոխէ անտի։ Մերձեցարո՛ւք առ աստուած, եւ մերձեսցի առ ձեզ։ Մերձենալ ի սեղանն, կամ ի սրբութիւնս. կամ ի դրօշակ հանդերձի, ի հանդերձս, յաչս. եւ այլն։
Զամենայն ինչս նորա տամ ի ձեռս քո, բայց ի նա մի՛ մերձենայցես։ Մի՞ մերձենայք ասէ յօծեալս իմ.եւ այլն։
cf. Մերձենամ.
cf. ՄԵՐՁԵՆԱՄ. (ընդ որում հասարակ են այլ ժամանակք բայիս)
contrivance, invention, machination, artifice, cunning, wile, piece of cunning.
Գաղտ ընդ գաղտնի դուռն ուրեն մեքենաւորութեամբ ի բերդն մտանէին։ Ոչ ոք կարէ զդէմ քաջութեան նորա ունել, բայց հնարիւք մեքենաւորութեամբ ինչ լինիցի հնար. (Բուզ. ՟Դ. 55։ ՟Ե. 35։)
obscure, gloomy, dark;
obscure, abstruse, occult, of difficult interpretation;
— կեանք, life of obscurity;
— վարս վարել, to live obscurely, to lead an austere life.
Էր անդ ղեղբայր մի խստակրօն, որ մթին վարս վարէր. (Բուզ. ՟Ե. 28։)
unanimous, of one mind, agreeing;
conformable, equal, uniform, analogous, similar, identical, the same;
with one accord, in concert, unanimously;
cf. Միաբանակեաց;
— հաւանութիւն, unanimity, concord, consent;
— լինել, to agree, to conform to.
Միաբա՞նք իցեն ի սէր միմեանց, եթէ երկբայք. (Ղեւոնդ.։)
to agree, to cause to agree, to conciliate, to reconcile, to reunite, to match;
to compose, to unite, to join;
ի մի —, to reunite;
cf. Միաբանիմ.
Կամ իբր ռմկ. ոճով. Միաբան եւ եղբայր գրիլ վանաց՝ տալով ինչ հոգեբաժին.
assembled, crowded;
in crowds, together, in a mass.
συνεστικός compositus, conflatus συνέχων continens. եւ Միախուռն ժողով. συνουσία conventus. իսկ բայիւ συναθρείζω congrego, congero συντρέχω concurro եւ այլն. Ի մի խռնեալ, խռկեալ. խիտ. խառնիխուռն.
cf. Համակամութիւն.
Միաբան եղբայրութեանս սէր եւ միակամութիւն. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
uniform;
monotonous.
Այն իսկ որ կայր, միակերպ էր, հող էր միայն. բայց այնք՝ որ ի նմանէ եղեն, զանազանք եւ ազգի ազգի են. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 24։)
collectively, altogether, generally, all at once;
in all;
in a crowd, in a mass;
եւ զի — ասացից, to say briefly, in short.
Պարտ էր լինել արարածոց, բայց ոչ միահամուռ արար զամենայն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21։)