cf. Կառանչ.
Ի հրապարակացն մովաբու ելանէր գոչումն եւ կառաչ։ Լսիցեմք զկառաչ ուրուք, յորժամ զբողոք բառնայցէ։ Գոչիւն եւ կառաչ մարցն խանդաղատելոց. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. մտթ.։)
having many coaches, waggons or carriages.
Եթէ ոք կառաւէտ երիւարաշատ առ հեզութեան նստիցի ի մտրկի իշոյ, զարդարէ խոնարհութեամբ զկարդ հեզութեան. (Սեբեր. ՟Ժ՟Ա։)
skull, cranium, head;
ընդ — հանել, to cut off the head, to behead, to decapitate.
Հանին (կամ հարին) զկառափունսն, եւ ընկեցին ի պարսպէն ի մեջ զօրացն. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 16։ Որպէս թէ հարկանիցէ ոք զկառափն մարդոյ. Ես. ՟Կ՟Զ. 3. յն. հարկանօղ զայր (իբր գլխատօղ)։)
to thrash corn;
cf. Կասիմ.
Զճեպ զղջմանն փոքր ինչ կասեաց. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
to stop, to detain, to withhold, to keep in, to prevent, to hinder, to hold back, to interrupt.
Բարւոք ընթանայիք, ո՞կասեցոյց զձեզ ճշմարտութեանն չհաւանել. (Գաղ. ՟Ե. 7։)
to stop, to cease, to desist, to leave off;
to retard, to restrain;
to diminish, to lessen;
to lose courage.
Կասիցէ ինչ ի բարիս ռանելոյ։ Յորժամ տեսանիցեմք զչար ոք մեծացեալ, մի՛ ինչ ընդ այն կասիցեմք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։ Ոսկ. եբր. ՟Ե։)
malt-liquor, beer;
— սեղանոյ, table-beer;
— ընտիր, ale;
զօրաւոր or սեաւ —, porter;
— յոռի, swipes.
Ամենեքեան սոքա ի միոյ իբրեւ ի կասկաջրէ եւ ի համաքամուածէն ընկալեալ մասն արեան. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
gridiron;
trivet, tripod;
խորովել՝ եփել ի վերայ —ի, to broil, to grill, to cook upon the gridiron;
միս ի —է, broiled meat.
Ոչ ոք ի զօրականաց արկ զմեզ ի խարոյկ, եւ կացոյց ի վերայ կասկարայից. (Ոսկ. ՟ա. թես.։)
to thrash corn;
to triturate, to pound, to bruise, to grind.
Ոչ թէ նոքա կասեցին անձին ուժով, այլ զօրութիւնն աստուծոյ մանրեաց եւ փշրեաց. (Լմբ. միք.։)
to joke, to jest;
to rally, to mock, to laugh at.
ἑμπαίζω illudo καταγελάω irrideo εὑτραπελεύω facetiis vel scurrilitati deditus sum. Կատակ առնելով ծաղրել. խաղ առնել. հեգնել. երգիծանել. խաղալ բանիւք.
Կատակեաց զնոքօք հեղիաս, եւ ասէ, գոչեցէ՛ք բարբառեցարո՛ւք մեծապէս. (Ոսկ. ի պետր. եւ Ոսկ. յեղիա.։)
Եթէ ոք դատարկաբանեսցէ, եւ կատակեսցէ. (Բրս. կանոն.։)
comical, lesque, farcical, facetious.
Բարդեա՛ բամբասանս յոքունսգ. զվրնջողականսն. զկատակերգականսն. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
to act comedy;
to jeer, to mock, to rally.
Կատակերգողացն յօժարութիւն ծիծաղելի ինչ առ մարդիկ ասելոյնգ կատակերգելով ձեռնարկութիւն առնել ասելոյն։ Ո՛չ իցէ պարտ զոչ եւ մի ոք ի քաղաքացեացն կատակերգել. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
comedy;
— յօրինել, to write -;
— խաղալ, հանդիսացուցանել, to act a play, to represent plays;
— իմն է, it is but a farce.
Հագներգութիւն, փանդեռներգութիւն, եւ կատակերգութիւն։ Կատագերգութեանցն գեղեցկագոյնքն առանց ծիծաղանաց են։ Քերթողի կատակերգութեանգ ոչ իցէ պարտ զոչ եւ մի ոք ի քաղաքացեացն կատակերգել. (Պղատ. օրին. ՟Բ. ՟Է. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Կատակ.
Զի յայտնի արասցէ զծածուկ կատակութիւնս նոցա։ Աստուած յայտնեաց զծածուկ կատակութիւն նոցա։ Ցուցին նոքա զայպն կատակութեան իւրեանց. (Եփր. համաբ.։)
to become furious, to be enraged, to fly into a passion, to put oneself in a fury, to break into a fit of rage, to fall into a violent passion.
λυσσάω, λυττάω (որպես գայլանալ). in rabiem actus furo μαίνομαι insanio ἁγριαίνομαι efferor, ferocio, saevio. Գազանանալ. վայրենանալ. մոլիլ. մոլեգնել. ցնորիլ. վառիլ բորբոքիլ. կատղիլ.
fury, impetuosity, rage, ferocity, frenzy, madness;
— հողմոց, wild rage, the fury of the winds;
— շան, rage, canine madness.
λύσσα rabies μανία furor, insania. Գազանութիւն. մոլեգնութիւն. վայրենութիւն. ցնորումն. բորբոքումն.
accomplishment, completion, consummation;
execution, realization;
perfection;
end, term, conclusion;
end, death;
consecration;
initiation;
— առնուլ, to be accomplished, finished;
to improve;
— տալ, ի — ածել, to finish, to terminate, to achieve;
to improve, to perfect;
cf. Ծագ.
կատարումն զլրումն ամենայն բարութեանց ասէ։ Մի ոք հայեցեալ ի գայթոտ եւ ի դիւրավնասելի բնութիւնս յուսահատ լիցի յանձինն կատարմանէ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
cf. Կատարեալ.
Որ զյաւելուած ինչ ոք ընդունիցի, անկատար եղիցի (ի բնէ) եւ ոչ կատարուն. (Կիւրղ. գանձ.։)
cord, line, string, packthread, twine;
needlework;
sewing;
seam;
—ս հարկանել, to sew, to seam.
Չկայ յոք կար զբովանդակ բարերարութիւնս ի մեզ եղեալս բանիւ յառաջ բերել. (Խոսր. պտրգ.։)
force, vigour;
power;
means, faculty, capacity, ability;
— է, it is possible;
ոչ է —, it is impossible;
ըստ կարի, as much as possible;
ըստ կարի փութով, with all possible speed;
ըստ կարի նուազ, as little as can be;
իւրաքանչիւր ըստ իւրում կարի, every one according to his ability;
որչափ իկարի քում իցէ, as much as you can or as lies in your power;
ըստ իւրում կարի— զօրութեան իմոյ, to the utmost of my power, the best I can, all I can;
ոչ գոյ ի ձեռս մեր —, it is not in our power, we cannot;
իվեր քան զկար իւրեանց, beyond their strength.
Չկայ յոք կար զբովանդակ բարերարութիւնս ի մեզ եղեալս բանիւ յառաջ բերել. (Խոսր. պտրգ.։)
moveables, furniture, baggage, equipage;
implements, utensils;
wealth, riches, money;
goods & chattels;
գիր —սւոյ, inventory;
հարեալ ի —սւոջ, covetous, miserly, niggardly.
Անինչ եւ առանց կարասվոյ լինել։ Մեծատունք՝ որ ի կարասւոջն հարեալ են ( այսինքն ընչասերք)։ Կարասի վասն այնորիկ ասի, զի ի կիր ոք արկանիցէ եւ զի ի պէտս ոք ծախիցէ։ Կարասոյ վնաս առաւել սովոր է զայրացուցանել զմարդիկ. (Ոսկ. եւ Փիլիպ.։)
cf. Կողմնակալ.
Դիմեցին նոքա ի վերայ գորգեայ, որ կողմնապահ կայր կողմանց եդովմայեցւոց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 32։)
spoils, plunder, booty, pillage, sack, robbery;
spoiled, destitute;
մերկ — կացուցանել զոք ի հանդերձից՝ յիշխանութենէ ի զինուց, to despoil of one's clothes, of one's authority, to disarm, to strip off.
cf. Կողոպուտ.
Եթէ հանիցէ ոք զկողոպտած սկայի. (Ես. ՟Խ՟Թ. 24.) յն. σκῦλον spolium.
trunk, log, block;
trunk, body;
fetters, shackles, stocks;
rack, torture;
parent-stock, race, lineage;
դնել՝ պնդել ի կոճեղ, to put in stocks or fetters;
ի կոճեղս մատուցանել, to place on the rack, to put to torture.
Ետ հրաման բերել կոճեղս փայտից, եւ առնել ըստ՝ ոլոքի խոտցաց ոտից նորա. (Ագաթ.։)
shell, conch-shell;
basin, wash-hand basin;
dish, bowl, porringer;
back or console of a throne;
arcade, arch, porch;
nuptial-bed.
Ազգ որ խեցեմորթքն կոչին, այսինքն կոնքն, եւ կտինքն, եւ կոքղիք, եւ ստրոմք. (Վեցօր. ՟Է։)
lump of clay, clod, sod, glebe;
corn, callosity;
hard, rude, rough, coarse;
rude, unpolished, clownish, boorish, ill-bred, ill-mannered, rough;
awkward, clumsy.
Յորժամ հանեն զոսկին, եւ ոչ զսուղ ինչ կոշտ՝ որ յերակին, ներեսցէ ոք ի տեղւոջն թողուլ։ Ոսկեգործացն մանկունք եւ դոյզն ինչ կոշտոյ խնդիր առնեն. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. հռ.։)
call, appeal, invitation;
— յատեան, writ, summons, citation;
— ի մենամարտ, challenge;
— զինուորական, muster, roll-call;
գտանիլ ի կոչն, to be present at roll-call;
տալ կոչոյն պատասխանի, to answer a summons.
ոչ ոքաւ ի կոչաղերսանաց նորա. (Զքր. կթ.։)
vocative.
κλετικός vocativus. Յայտարար կոչման, կամ ձայնելոյ զոք յանուանէ, կամ կարդալոյ առ նա. որպիսի է վերջին հոլովն. ո՛վ պետրէ. ա՛յր դու՞ ո՛ արք. տէ՛ր իմ, տեա՛րք.
eft, newt, lacertus facetanus.
Սաղամանդրն կենդանի ինչ է, մեծութեամբ է այնչա՝ քան զոր կովածուծն կոչեն. եւ կամ փոքքր ցամաքային կոկորդիլոս. (Նոննոս.։)
cf. Կովադիաց.
Սաղամանդրն կենդանի ինչ է, մեծութեամբ է այնչա՝ քան զոր կովածուծն կոչեն. եւ կամ փոքքր ցամաքային կոկորդիլոս. (Նոննոս.։)
hawk-nosed, aquiline —.
Նահատակս ոք ընտրիցէ կոտմնկէս կամ պնչատս, կամ թուխս կամ սպիտակս. (Ոսկ. գաղ.։)
cf. Կոտմկեան.
Նահատակս ոք ընտրիցէ կոտմնկէս կամ պնչատս, կամ թուխս կամ սպիտակս. (Ոսկ. գաղ.։)
to break, to break in pieces, to shatter, to smash;
to out, to cut down, to fell;
to destroy, to break, to rout, to defeat, to overthrow;
to massacre, to kill;
to cut, to pull to pieces or tatters;
to divide, to share, to part;
մեծամեծս —, to hector, to brag, to boast, to swagger, to pretend to be of importance, to take much upon oneself, to be impertinent;
— ի սայր սուսերի, to put to the sword
Կոտորելոց են սոքա առաջի մեր. յն. անկցին. (Դտ. ՟Ի. 52։)
Կոտորելոց են սոքա առաջի մեր. յն. անկցին. (Դտ. ՟Ի. 52։)
curved, bent, crooked, adun-cous;
ի —, bowed, inclined;
down, below, downwards;
ի — կորացեալ, depressed, cast down;
ի — կործանել, to cut down, to overturn, to throw to the ground, to overthrow, to upset;
to dishearten thoroughly, to strike with dismay, to confound, to abash;
ի — կործանիլ, to fall, to break down, to sink, to be overthrown;
to droop, to be disheartened, to give way, to lose heart, to be ashamed, abashed;
— գիծ, curve.
Որ ի վերջին դարս եւ ի կոր, ուր ոք չըկայ արժանաւոր. (Լմբ. ի շնորհ.։)
Զի մի՛ զանձն ի կոր ոք կործանեսցէ։ Մի՛ աղքատութեամբ ի կոր կործանիցիմք. (Ոսկ. մ. Ա. 5. եւ 9։)
millet;
սեաւ —, lin-seed.
Լեառն՝ փոքր, եւ կորեակն՝ մեծ. (Արիստ. քանակ.։)
to snatch, to take away, to wrench, to wrest, to extort, to take by force, to ravish;
to deliver, to free, to disengage;
յանձն —, to win, to gain over.
Կորզել զստինս ի բերանոյ կամ ի ժանեաց առծիւու. զոք ի հանէ, կամ յերկրէն. ի ձեռաց այլոց, ի բռնութենէ թշնամեաց, կամ զցիցս յորմոյ։ Կարթիւ կորզել։ Հասկ կորզել։ Կորզեցին յինքեանս զղովտ ի տուն անր։ Զամենայն զճարպն կորզիցէ, զորօրինակ կորզիցի ճարպ յողջակիզէ փրկութեան։ Յանձն իւր սկսաւ կորզելզքահանայութիւնն. եւ այլն։
Մեծապէս խնդասցեն, զի կորզեցան նոքա յալեաց. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 7։)
conduit, pipe, tube, spout;
drain, channel, gutter
ὡλύν canalis. ռմկ. եւս՝ կորի, կամ կոր. Առուակ, կամ ակօս փոքր. փոս հեկեկեալ. առու. անցք ջրոյ. խողովակ ոռոգի պարտիզաց.
to overturn, to subvert, to overthrow, to demolish, to destroy, to ruin;
to lay waste;
to extirpate, to exterminate;
յերկիր —, to fell to the earth, to throw, strike or dash to the ground;
— զպարիպս, to dismantle, to pull down;
— զոք ի հաւատոց, to pervert from the faith;
— զմիմեանս, to throw down, upset or destroy each other;
— զկեանս, to come to an untimely end;
խաղն կործանեաց զնա, gaming has been his ruin.
jargon, brogue, cant.
ԿՈՐՃԱԼԵԶՈՒ ԿՈՐՃԱՅ. Որոյ բարբառն է փոքր մի թիւրեալ եւ խանգարեալ, կամ խորթ եւ կորդ. որպիսի էր բնակչացն յաշխարհին կորճէից ի հայս, որ կոչին գորդայք, կորդուք, կորդուացիք, սահմանակիցք մարաց. յորմէ եւ այժմու բնակիչք այլազգիք քիւրտ կոչին, եւ աշխարտն քիւրտիստան.
to be lost, to disappear;
to perish, to decay, to be destroyed;
to lose one's way, to lose oneself, to go astray, to err;
to go to ruin, to ruin oneself;
— սովամահ, to die of starvation, to be starved to death;
to be dying of hunger;
յիշատակ իմ, all memory of me was lost;
կորեաւ յոյս իմ, my hopes have vanished;
կորիր յերեսաց իմոց, get you gone, be gone.
Կորնչեալ անցանէ։ Փոքր մի եւս կորեալ էր անձն իմ. (Վրք. հց. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Դ։)
to lose;
to miss, to mislay, to be without;
to ruin, to undo, to destroy;
to put to death, to kill;
to exterminate, to annihilate;
— զճանապարհն, to lose one's way, to be lost, to stray;
— զհամբաւ, to lose one's reputation or good name, to be defamed, disgraced;
— զթել բանին, to lose the clew or the thread of one's speech;
— յաչաց, to lose sight of;
— զպատեհն, to lose or let slip an opportunity;
— զգրաւն՝ զխաղն՝ զդատն, to lose a wager;
to lose the game;
to be cast.
Ո՞վ ոք կորոյս մեծութիւն։ Զկեանս իւր կորոյս։ Կոս զկարիս։ Կորուսանել զփառս, զիւրն արդարութիւն, զգիր մուրհակի. (եւ այլն. Նար.։)
pole-cat;
cat;
hump;
hunch-backed.
Հաւբալքդ հանդարտիկ հանդարտիկ գուզ գուզ երթալով, եւ փոքր մի սակաւ ի բաց թռուցեալք, եւ այլն. (Փիլ. լիւս.։)
back;
մերձ առ կռան կայ, it is not far distant.
Թէ ոք յամբոխին միջի ձիով ընդ կուռն հարկանէ, եւ սպանանէ զմարդ. (Կանոն.։)
virgin;
maid;
nun;
— լինել, to go into a nunnery, to take the veil.
Սոքա են՝ որ ընդ կանայս ոչ խառնակեցան, եւ են կուսանք. (Յայտ. ԺԴ. 4։)
cf. Կոյր.
Նոքա կուրաբար (կամ կոյրաբար) հարցին. (Եփր. համաբ.։)
cf. Կուսակալ.
որ գրի եւ ԿԻՒՐԱՊԱՂԱՏ, ԿԻՒՌԱՊԱՂԱՏ, ԿՈՐԱՊԱՂԱՏ. Բառ յն. ի լատինէ առեալ. κουροπάλατης curopalates. որպէս curator palatii. հազարապետ պաղատան կամ արքունեաց. խնամակա շինութեան արքունի ապարանից. եւ անուն պատուոյ՝ որպէս աւագ ոք ի դրանէ սահմանեալ ի կուսակալութիւն, կամ նախարար ոք ընտրեալ որպէս փոխարքայ, բդեաշխ. բեկ.
breast, bosom, chest;
heart, mind;
ուշ ի կուրծս անկանել՝ առնել, to reflect well on, to recollect, to remember;
մօտ առ կուրծս, to be imminent, near to, to impend;
զձեռն ի վերայ կրծից հանգուցանել, to fold the arms in repose;
մաքրել զ—ծս, to expectorate, to spit.
Որպէս լծ. ընդ թ. կեօքիւս, կեօքս. στῆθος pectus. Լանջք. տախտակ լանջաց. լայնաբար՝ Սիրտ. ստինց. կուշտ, երբուծ. (որ յայլ լեզուս՝ փոքր կուրծք).
blindness, cecity, excecation;
blindness, ablepsy, delusion;
հարկանել կուրութեամբ, to strike blind;
աբրէ մեծի կուրութեանս, what a strange blindness !
Հարին, կամ հարից կուրութեամբ։ Զ աչս թշնամեացն ի կուրութիւն դարձուցանէին։ Վասն կուրութեան սրտից։ կուրութիւն փոքր ի շատէ եղեւ իսրայէլի.եւ այլն։
castrated, gelded;
eunuch.
Կուրտք ի յայտ ցանկութեան քանցուղտս մոլեկանք են. (Սիւն. առ անտիոք.։)