to become addicted, to give oneself up, to yield;
to cram oneself, to feed well, to feast.
Զգածիլ. համակիլ. շաղիլ. ամոքիլ. եւ անյագաբար ուտել՝ լափել, շուայտիլ. λεμαργέω ingurgito.
Խանծեալք եւ հագածեալք. այսինքն մոլեալք եւ կատաղեալք։ Հագածելի՝ այսինքն ցնորելի գործեն զբարւոք ուսումն. (Լծ. փիլ. (որ են ընդարձակ բացատրութիւնք)։)
demi-john, flagon;
goat-skin.
ἁσκοπυτίνη lagena vimine inducta, vas nexum e surculis. Անօթ գինւոյ որպէս տիկ փոքրիկ. եւ այն ըստ յն. պրտուով պատեալ. որպէս Քիաշխա. կամ խըսրով պատած գինիի աման.
to cough;
անդադար —, to do nothing but cough;
հազաց զգիշերն ողջոյն, he coughed all night.
ՀԱԶԱՄ կամ ՀԱԶԵՄ. βήττω, χελόττω tussis. Գրգռիլ փողոյ կամ թոքոց, եւ ի դուրս տալ թնդմամբ զշունչ կամ զխուխ.
cos lettuce;
վայրի —, lettuce.
Ո՞վ ոք ընդ մի չարեացն հազարս չաւաղեաց. (Նար. ԻԹ։)
Զհազար եթէ ի տօթ ժամանակին ուտիցէ ոք, եւ այլն. (Եզնիկ.։)
cf. Հազարամեան.
Ընդ լուծանել փոքր կապանաց հազարամէից. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
of a thousand years;
մեայ ժամանակ, millennium.
Ընդ լուծանել փոքր կապանաց հազարամէից. (Նար. ՟Կ՟Զ։)
chiliarch, chief of a thousand men, colonel;
governor, prefect, lord lieutenant;
steward, agent, major-domo, controller, intendant;
house-steward, manager.
Իբրեւ զպաշտօնեայս քրիստոսի, եւ հազարապետս խորհրդոցն աստուծոյ։ Արդ խնդիր է ի մէջ հազարապետաց, եթէ ոք հաւատարիմ գտցի. (՟Ա. Կոր. ՟Դ. 1։)
hardly, scarcely, barely.
Հազիւ հազ ոք կարասցէ առնել. (Մագ. խչ.։)
cf. Հալական.
Երրեակ զօրութեամբն (ստամոքաց), քարշողականաւն, հալողականաւն, եւ վտարականաւն, որով առաքէ ի լեարդն ութ երակօք. (Ոսկիփոր.։)
furnace;
foundry;
crucible, coppel;
— պառակաւոր, muffle-furnace or furnace-mill.
Նմանութեամբ՝ Ստամոքս.
melting, liquefaction, fusion;
dissolution;
consumption, decay;
— ջրեղէն, հրեղէն, aqueous, igneous fusion;
— կերակրոց, digestion;
— սառնամանեաց, thaw.
Իբրեւ ի քուրայի հալումն իմն միանգամայն առնէ (ստամոքն). (Նիւս. կազմ.։)
lamp;
torch, flambeau;
Ի բերանոյ նորա ղամբարք (կամ լամպարք) բորբոքեալք։ Իբրեւ զտեսիլ ղամբարաց։ Տեսիլ նորա իբրեւ զղամբարաց (կամ լամբարաց)։ Իբրեւ զլամպարս հրոյ ի մէջ եղեգան։ Եօթն լամբարք հրոյ բորբոքելոյ։ Անկաւ յերկնից աստղ մի մեծ բորբոքեալ իբրեւ զլամբար. (Յոբ. ՟Ի՟Ա. 10։ Եզեկ. ՟Ա. 13։ Նաւ. ՟Բ. 4։ Զաք. ՟Ժ՟Բ. 6։ Յայտ. ՟Դ. 5։ ՟Ը. 10։)
flaming, shining, brilliant, resplendent, fulgid, glittering.
Կանթեղաբորբոք ջահավառ ղամբարանշոյլ լուսով փայլեցոյց. (Նար. խչ.։)
to illuminate or adorn with festal lamps;
to kindle, to inflame.
Ջահաւորել. լուսազարդել. վառել. բորբոքել. իբր. յն. λαμπαδεύω, λαμπρύνω եւ այլն.
steersman, helmsman;
director, governor, chief.
Որ բազմութեանդ ղեկավարդ էք ի ծով աշխարհիս։ Եւ թէ սոքա՝ որ ուղղիչք, այսպէս, զաշխարհէ՝ որոյ ղեկավարք եմք, զի՞նչ պարտ է ասել. (Լմբ. իմ. եւ Լմբ. սղ.։)
to toll, to ring, to sound;
to bark, to yelp, to howl, to bay, to growl;
to cry out, to snarl.
ἁλαλάζω (ի հյ. բայէս Աղաղակել). clamo alala, clango, ululo, tinnio ἁποφθέγγομαι vociferor φλυαρέω, ληρέω garrio, nugor, balbutio եւ այլն. ὐλάω latro. Հնչել աննշան կամ խոշոր կամ յոխորտ ձայնս. եւ Հաջել, բարբաջել, հայհոյել. տրտնջել.
Իբրեւ զծնծղայս՝ որ ղօղանջեն. Նոքա ղօղանջեսցեն բերանօք իւրեանց. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Գ. ՟Ա։ Սղ. ՟Ծ՟Ը. 8։)
Ղօղանջել եւ հաջել։ Զնոքօք ղօղանջել. (Լմբ. սղ.։)
rabbit, coney;
էգ, մատակ —, doe-rabbit;
արու —, buck rabbit;
ձագ —ի, young rabbit;
որջ, դադարք —ի, rabbit-burrow, rabbit-hutch;
կաղկանձել —ի, to squeak;
ղօղել —ի, to squat, to lie squat or cowering.
χοιρογρύλλιος chirogrillum եւ cuniculus. իտ. coniglo. Ծակարար կամ ծակամուտ կենդանի՝ կարճոտն, գէր, եւ երկչոտ, որպէս նապաստակ փոքրիկ, կամ մուկն մեծն, կամ ոզնի անփուշ, կամ խոզիկ. սըվորիկ. եբր. ղաքան.
cf. Ճախրիմ.
Նոքա ճախրին ընդ սուրբսն. է անստոյգ յաւելուած գրչի։
forehead;
— շինուածոց, face, front, frontispiece, elevation;
— գրոց, frontispiece, title-page;
եռանկիւնի —, fronton, pediment;
— զօրու, բանակի, army drawn up in order of battle, troops in battle-array;
rank, file, order;
— առ —, face to face, vis-à-vis, front to front;
— լայն ցցուեալ, ճաղատ, խորշոմեալ, սպառնալից, large, protruding, bold, wrinkled, threatening -;
զ— հարկանել, to strike oneʼs -;
յորինել, յարդարել կազմել, վառել զ—ն, to draw up in line of battle, to put in battle array, to offer battle, to face;
— տալ, ի — մը տանել, —ս դնել, to attack the enemy in front, to fight, to combat;
ելանել ի —, to engage in conflict, to attack, to assault;
անկանել ի —ու, to be left dead on the spot;
ի — եհան ընդդէմ նոցա, he opposed them with;
յառաջնում անդ —ու, in the first action or combat;
— նորա նսեմանայ, his countenance becomes gloomy.
Երկայնէր ճակատն։ Հասին ճակատքն երկոքեան ի միմեանս։ Անկաւ ի մէջ երկուց ճակատուցն։ Ճակատ յարդարել։ Ե՛լ ի ճակատէ այլազգեացն։ Ձայն ետ ի ճակատէ անտի։ Ի ճակատուց այլազգեացն։ Հարան ի ճակատու անդ։ Եկելոց ի ճակատէ պատերազմին.եւ այլն։
cf. Ճահեմ;
— զգոյնս, to match colours.
Եւ զի՞նչ յոքունցն ... բերել ի նորոց այժմ՝ ճահաւորել տարացոյց. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
fitness, suitableness;
decency, decorum.
Ծառայիւքն պատրաստեալ ոք իցէ ... ճահաւորութեամբ առ իւրաքանչիւրոց գործոցն օգնականութիւնսն։ Օրէնք եւ կամ սովորութիւնք եւ կամ ճահաւորութիւնք. (Պղատ. օրին. ՟Զ. ՟Է։)
cf. Ճահեցուցանեմ.
Բարւոք իմն ճահէ զգնացս գարշապարացն։ Եւ զայս հինգ ազգաց ճահիցես. (Ոսկ. եփես.։ Եւս. քր. ՟Ա։)
decoration, ornament;
embroidery.
Ո՞վ ոք ասիցէ, թէ ըստ որոց ի ճամուկսն է նկարագրեալ, սոյնպէս պիտոյ է իմանալ յաղագս աստուծոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
jay.
Յաղագս ճային, եւ թեւոցն հաւաքման։ Ճայ փոքր է մարմնով, եւ տգեղ տեսակաւ, այլ յանկեալ թեւոց հաւուցն զինքեամբ շուրջ պատեալ ... եւ մնացեալ եղեւ բնական սեւութեամբն ամօթալից. (Նոննոս.։ եւ Առակք ոլիմպիանու։ եւ Պիտ. վերջաբ։)
to know;
to perceive, to remark, to recollect, to recognize, to discern, to comprehend, to conceive, to understand;
չ-, not to know, to be unthankful, to forget;
— զիրաւունս, to listen to reason.
(լծ. թ. թանըմագ. յն. ղինօսգօ. լտ. գօկնօսգօ ). ճանչնալ. γινώσκω, ἑπιγινώσκω cognosco, agnosco, novi εἱδέω scio ἑπίσταμαι peritus sum αἱσθάνομαι sentio եւ այլն. կր. γνορίζομαι notus sum, noscor. Գիտել. (եբր. իյադա ). իրազեկ լինել. տեղեակ եւ խելամուտ գտանիլ. ոչ անգիտանալ զոք կամ զիմն.
travelling.
Զբարւոք ճանապարհագնացութեանն արարին սկիզբն. (Ոսկ. մտթ.։)
highwayman.
Որ դաւէ եւ սպանանէ զոք ի վերայ ճանապարհի կամ զճանապարհորդն.
cf. Ճանապարհակից.
Ճանապարհորդակիցք իմ բերին զիս մինչեւ աստ։ Խնդրեն ճանապարհորդակից, եւ ոչ ոք է՝ որ երթայ։ (Վրք.հց. ձ։ Մաշկ.։)
cf. Ճանապարհորդիմ.
Սամարացի ոմն ճանապարհորդեալ՝ եկն ընդ նոյն առ նովաւ։ Ի նաւ ելեալ ոք՝ ընդ ամեհի ալիս կամիցի ճանապարհորդել. (Ղկ. ՟Ժ. 33։ Իմ. ՟Ժ՟Դ. 1։)
clawed, furnished or armed with claws or talons.
Ոյր բազում են ճանկք կամ ճիրանք, մեծ կամ փոքր.
gnat, midge, small fly;
աստուածն ակկարոնի, Baalzebub the god of Ekron.
μυϊώδης, μυῖα myiodes, musca. Ճանճ փոքրիկ եւ չնչին։ Առանձին անուն ձուլածոյ անճի մեծի, զոր պաշտէին յակկարոն եւ յայլ տեղիս որպէս չաստուած ճանճից. զոր յիշէ եւ պլինոս.
cf. Հաւասարեցուցանեմ;
cf. Հաւասարիմ.
Առ սա (առ լեառն) զո՞ ոք ի տեղեացդ հաւասարիցեմք՝ բերել զապագովութեանցն հանգոյն վարկ. (Պիտ.։)
Ո՞վ են՝ որ հաւասարեն առ ամենայն կենդանիս։ Թէ ոք ուրեք ընդ օրէնս հաւասարէր. (Ժղ. ՟Թ. 4։ ՟Ա. Մակ. ՟Ա. 60։)
Իշխեսցեն եւ նոքա հաւասարել գործոյն. այսինքն գործակցիլ. (Ագաթ.։)
equality, parity;
uniformity, conformity;
comparison, likening;
equalization;
participation, sharing;
union, concord, agreement;
գալ ի — ընդ, to equal;
cf. Հաւասարումն.
Ժամանակս այս գիշեր խաւարային եւ տրտմալից է առ հաւասարութիւն ժամանակին այնորիկ պակասութեան։ Փոքր են հաւասարութեամբ առ հրեշտակս. (Իգն.։)
more faithful;
more faithfully.
Բորբոքիլ ի փափաքն, եւ հաւատարմագոյն լինել առ այն՝ որ լինելոցն էր. իմա՛ դիւրաւ հաւատացօղ, դիւրահաւան։
faithful, believing;
faithful, loyal;
trusted;
believer;
ճշմարիտ —քն, the true believers.
Գտեր զսիրտ նորա (աբրահամու) հաւատացեալ առաջի քո։ Զօրաժողով է յուդա, եւ բազում հաւատացեալք ընդ նմա։ Աչք ի հաւատացեալս երկրի։ Եթէ ոք հաւատացեալ այրիս ունիցի.եւ այլն։
to cause to believe, to persuade, to convince;
to impose upon.
Կամելով զոք հաւատացուցանել. (Անյաղթ պորփ.։)
nun.
Զհաւատաւորաց զպոռնկութիւն մի՛ ոք համարեսցի յամուսնութիւն. (Կանոն.։)
palimbacchus.
Զօրեղ ի հաւն կամ ի հաւելն, այսինքն ի սկզբնաւորութեան. որպիսի է բառն եռավանկ, ոյր երկոքին նախընթաց վանկքն են երկար.
cf. Հաւուկ.
ՀԱՒԻԿ կամ ՀԱՒՈՒԿ. Հաւ փոքրիկ. սիրուն թռչուն.
little bird, nestling a pretty -;
chicken, chick.
Մէկիկ հաւուկ մի կայր փոքրիկ, ւի գլուխն ունէր սեւուկ թեպրիկ. երթայր նստէր ինքն լըռիկ, աղօթք առնէր խիստ սըպըրկիկ. (Շ. առակք.։)
curved, gibbous.
Յայտնէր զիւրմէ կարծիս տալ հնդրի խրախուսանօք, իբրու թէ ինքն իցէ տուիչ յաղթութեանն, եւ ոչ այլ ոք. (Պիտ.։)
spelling;
syllable.
Որպէս ոք ի կատարեալ հասակի եւ աստիճանի գիտութեան գոլով՝ հեգից եւ վանգից պիտոյանայ ուսման. (Ոսկ. ես.։)
mild, meek, gentle, affable;
calm, tranquil, still;
softly, gently.
πραΰς, πρᾷος mitis, mansuetus, lenis ἠσύχιος tranquillus ἑπιεικής aequus, modestus եւ այլն. (լծ. արաբ. խէզէ ... ) Քաղցր եւ համբոյր բարուք. մեղմ. ամոք. անբարկացող. համբերող. լռիկ. հլու. հանդարտ. խաղաղ. ցածուն. պարկեշտ. նազելի.
soft, gentle, slow;
softly, gently.
Եթէ տեսանես հեզագնաց զոք, ասա՛, եգիպտացիք են. եւ յորժամ զազնուական զոք, երուսաղէմացիք են. (Վրք. հց. ձ։)
to render mild, affable, pleasing, agreeable, to soften, to appease, to pacify, to calm, to quiet.
πραΰνω, καταπραΰνω mitem a mansuetum reddo, mulceo, mitigo. Հեզ առնել. հանդարտել. ամոքել. ընդելացուցանել. մեղմել. կակղել.
sweetness of temper or disposition, mildness, gentleness, sweetness, affability, kindness, courteousness.
Խօսիցի՞ ընդ քեզ հեզութեամբ. յն. ողոքանօք, կամ զիջմամբ։
boastful, bombastic.
Կայր զյօնսն պռզտեալ, կոկոզաբանէր լի յոքորտանօք։ Լի ամբարտաւանութեամբ կոկոզաբանէր ի վերայ մեծամեծ գործոցն գործելոց. (Արծր. ՟Գ. եւ 14։)
to boast, to brag, to vapour, to talk ostentatiously;
to tell boastful stories.
ԿՈԿՈԶԱԲԱՆԵԼ. Մեծաբանել. գոռոզութեամբ խօսել ըստ իմաստակաց.
high flown discourse;
boasting, swaggering;
cf. Կոկով.
Ասացին, թէ փոքրիկ աշխարհ է մարդն. որք կոկովանօք անուանն այսպիսի գովութիւն մարդկան բնութեան շնորհեն. (Նիւս. կազմ.։)
groaning, moaning, wailing;
plaintive, mournful, querulous;
lamentable, sorrowful;
painfully, sorrowfully, most sadly, lamentably, pitiably.
Ահա տառապիմ կողկողագին, եւ ոչ ոք ողորմի. (Մաշկ.։)
Հեթանոսք որդիանան, եւ նոքա շունք լինին, եւ ղօղանջեն կողկողագին. (Տօնակ.։)