warm;
serene, calm;
ardent, burning, fervid, fiery, passionate;
tender, affectionate;
heat, warmth;
hot viands;
— է, it is warm;
cf. Ջերմն.
Ա՛յլ ժամանակ է ձմերանոյ, եւ ա՛յլ ջերմոյ. եւ ոչ ոք տեսանիցէ զնշանս ձմերանոյ, եւ ջերմի ակն ունիցի. (Մեկն. ղկ.։)
Եթէ առնես ջերմ, անհոմոքսեա՛ զայն. (Վրք. հց. ձ։)
very hot;
impassioned, ardent, fervent;
warmly, eagerly, fervently, passionately.
Ասիցէ ոք արդեօք ի տօնասիրաց եւ ի ջերմագումից։ Ջերմագոյնն քան զայլսն ի սէրն քրիստոսի պետրոս։ Լուեալ ջերմագունին պետրոսի։ Պետրոս ջերմագոյն խոմարհութեամբն հրաժարէր զսպասաւորութիւն տեառն եւ աստծոյ եւ վարդապետի. (Ածաբ. ծն.։ Առ որս. ՟Ե։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։ Բրս. հց.։)
Եթէ ջերմագոյն՝ ոք ի միասն կամիցի նայել (այսինքն քննել զմիտս բանից) (Ոսկ.ես.։)
warm, ardent.
Որ ի ջերմական մտաց ոք հաւատայ։ Զջերմական սէրն այժմ ցո՛յց. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 17. 42։)
cf. Ջերանիմ.
Զոքանչ սիմովնի դնէր ջերմացեալ. (Մրկ. ՟Ա. 30։)
liable to fever;
feverish.
Եթէ ոք ջերմնընկալ ջուր շատ ըմպիցէ, եւս չար բորբոքիցէ զբոցն։ Քան զամենայն ջերմընկալ չիցէ՞ եւս չար՝ որ ի ցանկութիւնս մարմնոյն հարեալ իցէ. (Ոսկ. եբր.։)
rather warm, hot;
fiery.
Սպիտակ պղպեղ եւ սեաւ՝ երկոքին ջերմինք են, այլ ըստ առաւելութեան եւ նուազութեան. (Սահմ. ՟Ժ։)
feverish.
Բորոքիմք քան զջերմկալսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 38։ 1)
fever;
heat;
— եթող զիս եւ կալաւ զնա, the fever left me & has seized him;
կերստին կալաւ զիս —, my fever has returned.
Բորբոքիմք եւ վատթարագոյնք լինիմք քան ջերմակալսն ... իբր գիրս Մխիթարոյ բժշկի ազգս ազգս ջերմանաց. որպէս եւ ռմկ. հայի ի տենդ եւ յամենայն խօթութիւնս տապացուցիչս.
cf. Ջերմընկալ.
Բժիշկք յորժամ զերծուցանեն զջերմնակալս ի բորբոքեալ բացոյն. (սոկ. ՟Բ. Տիմ. ՟Ա։)
cf. Ջերմընկալ.
Ջերմոտ ոք որչափ ըմպէ, ծարաւէ։ Բազում ջերմոտք եւ ախտաժէտք ընդունէին զառողջութիւն. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։ Ճ. ՟Գ.)
cf. Ջերմընկալ.
Ջերմոտ ոք որչափ ըմպէ, ծարաւէ։ Բազում ջերմոտք եւ ախտաժէտք ընդունէին զառողջութիւն. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։ Ճ. ՟Գ.)
to enervate, to shock the nerves, to unnerve, to weaken.
Կասեցուցանելով զմարմնոյս զօրութիւն, եւ ջլատեալ լքուցանելով ամենեւին զմտացս պնդութիւն։ Անհաւատքն ջլատէին զհաւատացեալսն՝ ասելով, թէ դժուար է կրօնք քրիստոնէից եւ աւելի պահքն։ Թէ գիտէր ոք զօր մահուան իւրոյ, թուլացեալ ջլատէր. (Պիտ.։ Տօնակ.։ Հց. աթ. կիւրղ.։)
copulative, conjunctive.
Շաղկապացն ոմանք ջոկամանք են, եւ ոմանք անջատականք. (ջոկոմանք են՝ որ զմեկնութիւն) (կամ զպատմութիւն եւ զզրոյցս) յանհունս արտաբերեն՝ ջոկոմանել. եւ են այսոքիկ, եւ , այլ, իսկ. (Թր. քեր.։)
grub, caterpillar.
(որպէս թէ ջորի փոքրիկ). տես եւ ԽԱՌՆԻՃ, ԽԱՐԱԳՈՒԼ. βροῦχος species locustarum. Ազգ մարախոյ փոքրիկ, ըստ ոմանց եւ անթեւ կամ չեւ թեւաւորել՝ որպէս որդն, ճճի, չորացուցիչ դալարւոյ.
after, since, afterwards;
— զատկի, after Easter;
— տրայիանոսի, after Trajan;
— երկուց ամաց, after two years;
— գալոյ քո, after or since your arrival;
— մեկնելոյ քո, since you set out;
— բազում ժամանակաց, a long time since;
— սակաւուց, a short time since, shortly after;
— այսորիկ, — այնորիկ, after that, since that time, then, since, afterwards, after;
— որոյ, after that;
back;
— յառաջ, before and behind;
ի — ընկենուլ, to lay aside;
— դարձուցանել, to bring back;
— դառնալ, to return, to come back;
— կալ, to recede from, to desist;
— հայիլ, to look back;
— ընթադրել, to retort, to repulse, to repel.
Յետ փոքու ինչ. (Աթ. ՟Ը։)
Յետ փոքր ինչ իրի. (Ոսկ. ի տղայս վախճ.։)
Զամօթ ի յետ ընկեցեալ՝ լրբէր զբարւոք լրբութիւնն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
last, furthest, ulterior, posterior;
lowest, meanest;
extreme, utmost, greatest, utter, uttermost;
—ք, posterity;
— օր, the day of judgment, doomsday;
— չքաւորութիւն, utter misery, extreme poverty;
— կարօտութիւն, extreme need;
— կողմն, cf. Յետակողմն.
ՅԵՏԻՆ. ἑλάχιστος minimus, parvus, infimus. Ստորնագոյն. անաւագ. տրուպ. կրտսեր. փոքր. փիւչիւք.
to be in arrears, behindhand;
to stop, to tarry, to stay or lag behind;
to want, to deprive oneself of;
to be in a state of privation, to be destitute.
Մի՛ յետնեսցուք ի մատուցանելոյ պատարագ Տեառն ի ժամանակի իւրում։ Գուցէ ոք յետնել գտանիցի ի շնորհացն Աստուծոյ։ Յետնեցան կառք նորա ի գալոյ.եւ այլն։
back, backward;
behind;
after, then, since, afterwards, subsequently, posterior to, after that;
— կողմանէ, backward;
behind, from behind;
— հուսկ, — յետուստ or ուրեմն, at last, finally, at length, in fine, in conclusion;
— եւ առաջոյ, behind and before;
— ապա, after;
— ձերմէ, behind or after you;
— գտանիլ, to be deprived of.
Ոչ ոք է առաջին քան զնա, եւ ոչ ոք է յետոյ նման նմա. (Եզնիկ.։)
Այսոքիկ են Աստուծոյ յետոյքն. զկնի նորա ծանօթութիւնք նորա. (Առ որս. ՟Է։)
behind, backward;
walking backwards;
— — չոգան, they fell back;
— ընդդէմ, backward;
in an opposite sense, in the contrary directions, against the grain, in a wrong sense or way, contrariwise;
contrary, against, opposite, inverse;
ձախողակի — ընդէմքն պատահեաց նմա, every thing went wrong with him;
fortune was against him;
— or — ընդդէմ դառնալ, to turn back, to retrace one's steps, to return, to go or come back;
կապել զձեռս —, to tie the hands behind one;
cf. Ձեռն;
— կալ, կասել, to cease, to stop;
to abandon, to leave;
— կացուցանել, to hinder, to deter, to divert from;
— հարկանել, to reject, to refuse, to confute, to disprove;
— ընկենուլ, to reject, to contemn, to despise;
— տանել, to abandon, to leave;
— ունել, to hinder, to impede, to divert from;
ձեռս —, with the hands tied behind.
Որչափ ջանայ ոք հասու լինել (Աստուծոյ), այնչափ յետս հարկանի յանհետազօտելի բնութենէն Աստուծոյ. (Պրոկղ. ոսկ.։)
Նոքա զայս լուեալ՝ յետս ձգէին. (Երզն. մտթ.։)
to doubt, to have doubts, to mistrust, to hesitate, to waver, to be in suspense;
to suspect.
Եւ է ճշմարիտ, եւ մի՛ ոք յերկուասցի. (Խոր. ՟Ա. 4։)
Զյերկուանալն հայրապետութեանն (յԱբրահամ եւ ի Յովհան) խոտեցին տեարքն Սիւնեաց, եւ ոչ հաւանեցան ընդ մի ոք յերկուցն. (Սանահն.։)
oh !
— մարգարէ, oh prophet!
— տառապեալ, ah wretch!
Ընդէ՞ր զմարդն, յէ՛ մարգարէ, ոչ է բարւոք գոլ միայն. (Փիլ. այլաբ.։)
to bear in mind, to call to mind, to remember, to recollect;
to record;
յիշեա զիս, remember me;
don't forget me;
յիշե՞ս, do you remember ?
չյիշեմ զանունն, I don't remember his name, I have forgotten his name.
Չյիշեցան նոցա. այսինքն ոչ յիշեցին նոքա, կամ չեղեն նոցա յուշ. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Յիշեցուցիչ.
Եղիցին նոքա յիշեցուցիչք օրինացն՝ մտացն նոցա. (Եփր. ղեւտ.։)
monitor, admonisher;
prompter;
cf. Գրապանակ.
Եղիցին նոքա յիշեցուցիչք օրինացն՝ մտացն նոցա. (Եփր. ղեւտ.։)
memory;
cf. Յիշումն;
սուր յիշողութիւն, a good or happy memory;
տկար յիշողութիւն, unhappy memory.
Յիշողութիւն իրաց։ Զասացեալս յիշողութեամբ պարուրել։ Եթէ ոք ցանկասցի անօթոյն, եւ ոչ ունիցի զնա, ո՛չ իցէ նորա՝ բաց ի յիշողութենէն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 41։ Ճ. ՟Գ.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
improper and offensive words, abuse names, insult, contumely.
αἱσχρολογία turpis memoratio, obtrectatio. Յիշումն զազիր իրաց ի նախատել զոք, զազրաբանութիւն անարգական. բան թշնամանագիր. լուտանք. նախատինք. իշոց, յիշունց. (սեռ. յիշընցաց) հայհոյանք. ա՛յլ է եւ Հայհոյութիւնն. քիւֆիւր, սէօյմէք սայմագ (պ. եատզիշդ, եազզիշթ, այսինքն յիշումն անարժան բանից)
justly, deservedly;
in truth, truly, surely, certainly, and indeed, in fact, yes.
Ասէի ամենեցուն՝ որոց պատմէին զնորա չարախօսութիւնն վասն իմ, եթէ յիրա՛ւ է։ Բարւոք եւ յիրաւ (կամ իրաւ) ասես. (Վրք. հց. ՟Բ։)
to attach, to connect, to unite;
to stretch or hold out;
to fix.
Հպեալ եւ յիրեալ յերկաքանչիւր ոք ինչ (է միջինն). (Փիլ. լին. ՟Դ. 47։)
cf. Յուղարկաւոր.
Որոց առաջնորդ եղեւ, նոցին եւ բարւոք յղարկաւոր (ի մահուան). (Ճ. ՟Բ.։)
to send to, to forward, to despatch;
— զումեքէ, to send for, to send to search after.
πέμπω, ἑκπέμπω, ἁποστέλλω mitto, immitto, initto, ablego . Յուղի դնել. առաքել. արձակել զոք ուրեք, կամ ուղղել զլուր առ ոք. ասի եւ ՅՂԱՐԿԵԼ, ՅՈՒՂԱՐԿԵԼ, ՈՒՂԱՐԿԵԼ. ղրկել, խրկել, մարդ կամ խապար խաւրել. լծ. թ. եօլա գօմագ.
in many ways or manners;
often, many times.
Քան զչափաւոր խնամեալսն՝ յոքնաբար երախտառուքն. (Խոսր.։)
sonorous, resounding, noisy, strepitous, stentorian.
Ի ձեռն անճառախօս եւ յոքնաբարբառն լռութեան առկոչելով. (Մաքս. եկեղ.։)
cf. Բազմաբեղուն.
Յոքնաբեղուն զարմ, կամ հանդէս, կամ լապտերք, կամ կերակուրք. (Մագ. թղթ.։)
numerous, many;
often.
Եւ այս ոչ միանգամ, կամ երկիցս, այլ յոքնաբուն. (Մագ. ՟Ծ՟Ե։)
practicable.
Յոքունց գնալի. ունօղ զբազում գնացս. յն. բազմայեղանակ. παντοδαπός varius, multiplex.
divers, many.
Յոգնազան երամք։ Յոքնազան հաւք, կամ բուսակք. (Պիտ.։)
Յոքնազան չարութիւն, կամ պիտառութիւն. (Յհ. իմ. պաւլ.։ Ասող. ՟Գ. 21։)
Յոքնազան պտղօք։ Ծաղիկք յոգնազանք. (Կամրջ.։)
very importunate, tiresome, troublesome.
Զի՛նչ ունիմք հեշտալի յոքնաթախանձ եւ դառն կենցաղումն. (Մագ. խ.։)
Նեղի ի յոքնաթախանձ կապ կենցաղոյս. (Տօնակ.։)
very sorrowful, much afflicted.
Իցէ՞ արդեօք տեսանել զյոքնաթախիծ սիրտ վշտացելոյս բերկրեցեալ։ Սրտաբեկ եւ յոքնաթախիծ արգահատութիւնք. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Կ՟Զ։)
Բորբոքելով զծարաւ լուծման յոքնաթախիծ կենցաղոյս. (Վրդն. պտմ.։)
in great numbers or quantities, very numerous, much, many.
Յոքնաթիւ շառաւեղաց, կամ աշակերտաց՝ բազմութիւն. (Աթ. ՟Ը։ եւս եւ Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)
assembled in great multitudes or flocks, very numerous.
Յոքնախումբ հրապարակ, կամ հրապարակ. (Պիտ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Դ։)
numerous, many;
plural.
Թիւք երեք. եզական, երկական, յոքնական։ Եզական, իմ, քո. յոգնական, իմք, քոյք։ Եզականն, գանեմ. յոգնականն, գանեմք. (Թր. քեր.։)
Որ արասցո՛ւքն ըստ մերում (պատկերի) ասաց, ի ձեռն յոքնական նշանակին զՍուրբ Երրորդութիւնն զեկոյց. (Նիւս. կազմ.։)
Յոքնական նշանօք զբազմորիշ չարին ցուցանէ զիրս. (Նիւս. երգ.։)
Յոգնական կարասեաց զարդու։ Յոքնական առաքինութեամբ ի մի հաւաքեալ։ Յոքնական ջանիւ հնարին։ Ոչ միայն ինձ, այլ եւ յոքնական բոլոր մարդկութեանս. (Մագ.։)
Ընդ յոքնական խմբից դասուց. (Շ. վիպ.։)
in the plural number;
often, many times;
cf. Յոգնական.
Եզակի ասէ, կե՛ր. յոգնակի ասէ, մի՛ ուտիցէ՛ք։ Իբրեւ զԱստուածսն՝ յոգնակի ասացեալ է։ Յոքնակի ասաց՝ մանկունս։ Բարւոք ասացեալ է յոքնակի (աչք). ոչ մի ակն բացեալ, այլ՝ զամենայն աչս, որ յոգւոջ են. (Փիլ.։)
Յոքնակի եւ բազմարծաթ շահիւք փարթամանայր. (Պիտ.։)
Կամ որք հմուտ են արուեստի բըժըշկական, ի յոքնակի ծաղկանց լինին հաւաքական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
very talented;
polymathic.
Զիւրն ի վերայ բերէ դեւն զնրբագոյնն եւ զյոքնահանճար իմացութիւնս. (Կիւրղ. ղկ.։)
flowing abundantly.
Յոքնահոսան արտասուաց ելիւք. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
cf. Բազմահռչակ.
Եւ անդ աւուրս երիս յոքնահռչակ կատարէին զյիշատակ սրբոյն. (Ճ. ՟Գ.։)
Եկեալ յոքնահռչակն Պօղոս վկայել ճշմարտութեանն՝ ասաց. (Աթ. ՟Ը։)
devouring, voracious.
Փախիցո՛ւք ի գազանէս յայսմանէ (ի սնափառութենէ) յամենայն ժամ. (վասն զի բազմազան է եւ յոքնաճարակ. Ոսկ. յհ. ՟Բ. 23։)
polyonomic.
Ցեղացեղ եւ բազմակարօտ մեր բնութիւնս եւ յոքնանուն՝ երբ պարզի եւ մաքրի, անկարօտ լինի. (Վրդն. պտմ.։)
Յոքնանունք են՝ ստուգաբանապէս կոչեցեալքն ի վերայ միոյն. (Դամասկ.։)
Զվերամբարձեալն եւ զերկնային իմաստութիւնն բազում անուամբ ի յոքնանուն. (Փիլ. այլաբ.։)
polyophtalmous;
polyopic;
polyommatic.
Բազմատեսօղ յոքնաչեայ. (Նար. խչ.։)
cf. Բազմապատիկ.
Որպէս օձին շարժումն, այսպէս եւ հեշտ ցանկութեան՝ շուրջ զամենայն անասնական մասամբք անձինն պատի, բազմաման է, եւ յոքնապատ. (Փիլ. այլաբ.։)
Յոքնապատիկ յաւէտ քան զսոյն՝ չարիքն իմ յաճախեալ։ Ե՛ւս յոգնապատիկ պատրաստէր նմա պարգեւս եւ պատիւս. (Նար. ՟Ժ։ Յհ. կթ.։)
polytheism.
Մակեդոնացին Աղեքսանդր բազմաբիւր յոքնաստուածութեամբն տիեզերակալեաց. (Ճ. ՟Բ.։)