to instruct well.
Եթէ ոք իմաստնագոյն խորհրդով ներակրթել զինքն կամիցի։ Յորդորեսցէ զնոսա յիմաստասիրականն ներակրթել վարժման։ Ներկրթիլ քաջուշիմն վարժիւք յիմաստս։ Ի յայս ներակրթեալ երկասիրաբար. (Պիտ.։)
Այսոքիւք ներակրթեալք, եւ ի սոյն զդեգերումնն երկասիրէին. (Արծր. ՟Ա. 1։)
to enter, to introduce oneself.
Աներկրաչափական ոք մի՛ ներամտեսցէ։ Աներկրաչափ ոք մի՛ ներամտեսցէ. (Մագ. ՟Ի՟Է։)
Պղատոն ի վերայ իւրոյ համալսարանին մակագրեաց, աներկրաչափ ոք մի՛ ներքսամտեսցէ։ Աներկրաչափ ոք մի՛ ներսամտցէ. (Սահմ. ՟Ա. ՟Ժ՟Զ։)
active;
— բայ, active verb;
— քուէ, active voice;
— շնորհք, effective grace.
ՆԵՐԳՈՐԾԱԿԱՆ ՄԵՂՔ ասի, ըստ բարոյականի, այն՝ զոր անձամբ առնէ իւրաքանչիւր ոք.
activity, energy, force, virtue;
influence, operation;
act, deed, work;
— հաւատոյ, act of faith.
Բայ է, որ ներգործութիւն կամ կիր յարկացոցէ։ Ներգործութիւն է, գտնեմ, եւ կիր, գտանիմ. իսկ միջին է, որ երբեմն ներգործութիւն, եւ երբեմն կիր յարկացոցէ. որգոն, մեռանիմ, տանիմ, խորհիմ, սփածայ, մոռացայ. (այսինքն հասարակ, եւ չէզոք) (Թր. քեր.։)
harmonically, harmoniously.
Փոքր ինչ արդեօք առասպելաւ վարիլ պարտ է, եթէ հանդերձեալ եմք ներդաշնակապէս յայտնել զայժմու ասացեալդ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
pardonable, excusable, remissible;
— մեղք, venial sin.
συγγνωστός venia dignus, venialis, excusabilis. Այն ոք կամ ինչ, որում լինի ներել.
Դարձեալ եւ նոքա ոչ են ներելիք. (անդ. ՟Ժ՟Գ. 8։)
present, actual;
present.
Առ ի մարդկանէ ոչ ոք է՝ որ ի ներկայէս յօժարութեամբ ելանէ. (Կլիմաք.։)
to dye, to colour, to tinge;
— ի կարմիր, to give a red dye to, to dye red.
Օդք ներկան խաւարաւ։ ներկան նոքա նախանձու. (Եփր. համաբ. եւ Եփր. ծն.։)
cf. Ներումն.
Հեշտութեանցն առանց բանին ներութիւնս առնիցէ (այսինքն շնորհիցէ) ... որոյ ներութիւն ունելով՝ ամենայն ոք ի բաց փախչելոյ ոչ եւ մի ունիցի հնար. (Պղատ. օրին. ՟Ե։)
pardon;
— խնդրել, to beg pardon or forgiveness, to apologize.
Կէտ աւարտեալ հոգին սուրբ. ն՝երումն (այսինքն յորում, որով, կամ ըստ որում) աւարտէ զեկեղեցի սուրբ՝ հրաշափառագոյն կոչմամբ եւ եօթնարփետն շնորհօք. (Քեր. քերթ.։ (Այսոքիկ եդան առ իմանալոյ, եւ ոչ հետեւօղ լինելոյ)։)
cf. Նեարդ.
Որք յայգւոյ անպաղացեալք, եւ ի ներտից արտակացեալ։ Զներտս տրամիքս խոկաս կակղացուցանել։ Անփշաբեր, եւ այյլոց յոքնատեսիլ ներտից եւ արմատոց հերքեալ. (Մագ. ՟Բ. ՟Է. ՟Կ՟Բ։)
natural disposition;
conception, thought.
Վարժողական ներտրամադրութիւն մակամտածական բաղդատութեամբ երկպատիկ ի քէն հայցէ բանս, նախ ելոյ, եւ բարւոք ելոյ։ Զայսոսիկ խոկացեալ տրամախոհեսցիս մակամտածական ներտրամադրութեամբ. (Մագ. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի՟Ա։)
in, into, inside;
մտանել ի —, to go in, to enter;
ընկալաւ զնա ի —, he took him in, he received him;
եդաք ի — ի սենեակն, we placed it in the room.
Էին ի ներքս աշակերտքն։ Ի ներքս զոք ոչ գտաք։ Արքայութիւնն աստուծոյ ի ներքս ի ձեզ է, Որ ինչ անդ էին։ Մինչդեռ ի ներքս է։ Որ ինչ ի ներքս կայցէ (յանօթն). եւ այլն։
anathema, excommunication, malediction, curse;
imprecation, execration;
լինել ի —ս, to become anathema, to be a subject of execration;
առնել զոք ի —ս, տալ զոք ի —ս, to subject a person to execration;
ընդ —իւք կապիլ or անկանիլ, to be excommunicated or execrated;
—ս արձակել, —ս ի վերայ կարդալ, to anathematize, to curse;
—ս ի հետ արկանել or զկնի արձակել, to load with cursing, to curse, to execrate, to imprecate;
to excommunicate.
she, her.
Նէ, նա. սէ. սա. երկոքին սոքա իգականք են. (Հին բռ.։)
nessa;
ostrich.
Նէէղաս՝ հաւ է ի միջագետս ասորւոց, որոյ թեւքն վայելուչ, եւ թռչելն զուարթարար. ակիղաս բազէ ասէ, եւ այլք մարախ, այլ նա ա՛յլ է, եւ սոքա ա՛յլ. (Հին բռ.։)
lance, spear;
pelta, clypheus;
հարուած —ի, spear or lance-thrust;
ի տէգ —ի վառեալ, armed with a lance, pikeman;
անտառախիտ —ք, a forest of spears;
սատակել —աւ գերանդւոյ, to slay with scythes.
δόρυ hasta, lancea. Գեղարդն փոքր՝ որպէս թէ նետ ձեռամբ ձգելի. աշտեայ. գայիսոն. (իսկ նիզէ՝ մզրագ, որ է գեղարդն) այլ լըայնաբար վարի եւ որպէս Բուն գեղարդեան, եւ գեղարդն, սըւնակ, սուին, եւ ամենայն զէն եւգործի պատերազմակտան ի ձեռին.
cf. Նիկողայիտք.
ՆԻԿՈՂԱՅԵՑԻՔ ՆԻԿՈՂԱՅԻՏՔ. Աղանդաւորք յաշակերտաց նիկողայոսի անտիոքացւոյ.
Nicolaitans.
ՆԻԿՈՂԱՅԵՑԻՔ ՆԻԿՈՂԱՅԻՏՔ. Աղանդաւորք յաշակերտաց նիկողայոսի անտիոքացւոյ.
cf. Նիրհեցուցանեմ.
Փոքր մի ննջիցես, փոքր մի նիրհիցես։ Ոչ նիրհեսցես, եւ ոչ ննջեսցեն։ Յերազանան յանկողինս իւրեանց, սիրեն զնիրհել։ Նիրհէր ի քուն թանձրութեան. յն. տարբերեալ լինէր խոր քնով։
material.
Ոչ ոք բաւէ յէիցս թարգմանել խօսիւք նիւթական լեզուի. (Նար. ՟Խ՟Թ։)
description;
picture, painting;
representation, likeness, portrait;
delineation, design, plan, model, form;
style;
text;
cf. Նկարագիծ;
painted;
described;
պատկերակերպ —, portrait, likeness;
— բնութեան, the picture of nature;
ըստ —գրին, literally;
մեկնել ըստ —գրին, to explain literally.
Այսոքիկ ըստ նկարագրին. (բայց թուի թէ առ մարդեղութիւն փրկչին առակաւոր բանս մեզ հայի. Գէ. ես.։)
character, letter.
Բարբառեալ նոյնպէս, բայց գրեն այլափոխ նկարադրոշմիւք։ Հասարակ եւ նոքա նկարադրոշմս նշանաց ունէին զառաջինն։ Նովին նշանագրօք եւ նկարադրոշմիւք զատուցեալս է տեսանել. (Նախ. ՟ա. թագ. ըստ ձեռ։)
to paint;
to represent, to figure, to form;
to depict, to describe, to write;
— ի միտս, to imagine, to fancy, to picture to oneself;
— ի գրի, to write, to describe.
Յորժամ պատկթեր ոք նկարիցէ. (Ոսկ. եփես.։)
առակ օրինակի նկարեցաւ անդ։ Յորում նկարեալ է խորհուրդ մարգարէից։ Ի փոքուն նկարեաց զմեծն, եւ ի մարմնականն զհոգեւորն. (Իգն.։)
mean-spirited, low-minded.
Մի՛ ոք նկնախոհ ի վայր գացի քան զթռչնոցդ երամս. (Պիտ.։)
mean in appearance, low, poor.
Նկուն ձեւով. փոքրիկ. նուաստ.
to endeavour, to exert oneself, to take pains, to make great efforts, to strive hard, to do one's best.
Մաքսիմիանոս նկրտէր ի կորուստ իւր, եւ նոքա ի կեանս յաւիտենից. (Ճ. ՟Գ.։)
imitating a person's voice or speech, mimicry.
Յենթադատութենէն զզօրութիւնն, այսինքն զնմանաբանութիւն ի ճահ ասելով (ի վերծանութեան)։ Բարուց բարկացողին կամ ողոքողին յառաջ բերել զնմանաբանութիւն ձայնիւ եւ ձեւով. (Երզն. քեր.։)
likewise, equally, in the same manner.
Որք մխիթար են օրինակաւն նմանաբար հարազատապէս վհատութեան յուսահատելոց։ Նմանաբար եւ նոքին լքին զճանապարհս հետոց խաղացման իւրեանց. (Նար. հ. եւ Նար. խչ.։)
cf. Նման.
Բերի ամենայն ոք միշտ ըստ բնութեան առ նմանագոյնն իւր. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
similarity, resemblance, conformity, analogy;
assimilation;
comparison;
uniformity, equality;
imitation;
likeness, image, effigy;
figure, type, form;
parable, example;
ըստ նմանութեան, ի —, in imitation of, after the fashion of;
ըստ նմին նմանութեան, in like manner, likewise;
cf. Բերեմ.
Այսոքիկ ամենեքին՝ նմանութիւնք եւ երեւո՞յթք թուիցին քեզ եղեալք ի Քրիստոսէ, թէ ճշմարտութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
to sleep, to slumber, to lie down, to go to bed;
to repose, to rest;
to die, to expire, to depart this life;
— ընդ կնոջ, to lie with a woman;
— արտաքոյ, to lie abroad, out of doors;
— բացօթեայ, ընդ աստեղօք, to sleep in the open air, to lie under the canopy of heaven;
— աչօք բացօք, to sleep like a hare;
— ի տէր, to go to sleep in Jesus, to rest in God;
— ի հող մահու, to sleep the sleep that knows no waking;
— ընդ հարս իւր, to sleep with one's fathers.
Զի մի՛ ննջեսցեն նոքա յայսմ վրիժու խնդրելոյ եւ ի քինութենէ. (Եփր. օրին.։)
Մարդ՝ որ ի քուն լինի. եւ որ հարցանէ ոք ընդ ննջեցեալն, եւ այլն. (Նար. երգ.։)
to lull, to put to sleep, to lay down, to put to bed;
— զկին ոք ի լանջս ուրուք, to marry, to join in wedlock;
— զկոյս, to deflower;
— զոք ի քուն յաւիտենից, to slay, to kill.
performing miracles, doing wonders;
prodigious, marvelous;
thaumaturgus, wonderworker, miracle-monger.
Տե՛ս եւ զնշանագործն, զիա՛րդ փոքունս համարի զգործն. (Սեբեր. ՟Ը։)
miracle, prodigy, sign.
Վասն յայտնի նշանագործութեան սքանչելեացն՝ զոր առնէր։ Նոքա բազումք են քան զձեզ, որ տան վկայութիւն նշանագործութեան։ Մարգարէական արուեստիւք, եւ առաքելական նշանագործութեամբ. (Բուզ. ՟Ե. 23։ Եղիշ. թաղմ.։ Ճ. ՟Ե.։)
iota, tittle;
point.
κεραία apex, ramentum, litera. Գրախեց. խեցի կամ կոտորակ գրոյ. նշանագիր փոքրիկ. որպիսի է եօտ կամ յովտ տառն եբր. եւ ամենայն կէտ գրոց.
sign, mark;
signal, indication, character, expression, proof;
symbol;
emblem;
label, ticket;
sign, miracle, prodigy;
scepter;
sign-post;
flag, colours, ensign;
— հրոյ, smoke;
flame;
փողք —աց, signal trumpet, bugle;
— դատապարտութեան, judgment, sentence, condemnation;
սուրբ —ք, Sacred Elements;
— հաւատոյ, symbol or formula of faith, Creed;
—ք ախտից, symptoms;
կանգնել յաղթութեան —, to raise a trophy, a monument of victory.
Որ արասցուքն ըստ մերում (պատկերի). ասաց, ի ձեռն յոքնական նշանակին զսուրբ երրորդութիւն ծանոյց. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Հրաշակերտ.
Նշանակերտ յօրինուածով յարդարէ։ Այնչափ նշանակերտ ահագին մեծութիւն գազանացն։ Եւ այսու փոքր զեռնով եւ նշանակերտ գործովն ո՞չ ահա զմեծ զօրութիւն արարչին ուսանիմք. (Վեցօր. ՟Զ. ՟Է։)
mark, butt, aim, target;
— or առակ —ի, spectacle, butt, object of derision, laughing-stock;
առակ —ի կացուցանել, յառակ —ի դնել, to expose to the mockery or contempt of the people, to set up to public ridicule;
տեսիլ —ի լինել, to make a show of oneself, to make oneself ridiculous to everybody;
— լինել, կալ, գտանիլ, to become an object of opprobrium, to be a prey or victim to ignominy, to be exposed to dirision;
— կալ կշտամբանաց, to be exposed to the darts of reproach or rebuke;
եդին զիս — իւրեանց, they regarded me with horror, or as an abomination;
եղիցին դիակունք — ընդ երեսս դաշտաց, the carcasses shall lie as dung upon the open field;
— եղէ ես բազմաց, I was as a wonder unto many;
cf. Առակ;
— ի նետաձգութիւն, skilful in archery.
Պահեցան նոքա, զի եղիցին ի տեսիլ նշանակի (կամ նշաւակի՝ ի տեսլարանի յաղթանակաց) քան զայլ ժողովուրդն. զի սատակեսցին ի տեսիլն նշաւակի ի սուր եւ ի գազանս. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 7։)
to confound, to put to shame, to expose to public censure or to the ridicule of everyone, to ridicule, to cry down, to defame, to slander, to lampoon;
to lead in triumph.
Յայտ յանդիման խայտառակեաց՝ նշաւակեալ զնոսա յանձին իւրում ի յարութեան։ Սոքա են նշաւակեալք (անձամբ զանձինս). (Կող. ՟Բ. 15։ Յուդ. 19։)
Իբրու թէ (ոք) քաջաղեղն զինուորաց զնպատակն նշաւակեալ. (Մագ. ՟Ա.։)
to glitter, to glisten, to shine, to sparkle, to flash.
Սոքա զխորհուրդն անպարագիծ աստուածութեան՝ յոգիս մարդկան նշուղեցին լուսոյ նըման. (Երզն. ոտ. երկն.։)
light, shining;
reflex, glimmer;
— խնդութեան, ray or beam of joy;
աղօտ, մռայլ —, faint glimmer, dim light.
Մեծի լուսոյ աղօտ նշոյլք։ Կատարեալ լուսոյն նշոյլք։ Եւ ոչ փոքր ինչ նշուլիւք մտացդ պայծառանաս. (Առ որս. ՟Է։)
cf. Նողկտամ.
Զի մի՛ ծանրացուցեալ զստամոքսն՝ նողկտայցէ։ Զի մի՛ ձանձարացեալ նողկտայցեն լսողքն. (Շ. թղթ. եւ Շ. ընդհ.։)
Նողկասցի մտացս կայից՝ համբոյր շողոքորթին. (Նար. ղ։)
cf. Նողկտամ.
Զի մի՛ ծանրացուցեալ զստամոքսն՝ նողկտայցէ։ Զի մի՛ ձանձարացեալ նողկտայցեն լսողքն. (Շ. թղթ. եւ Շ. ընդհ.։)
Նողկասցի մտացս կայից՝ համբոյր շողոքորթին. (Նար. ղ։)
to be disgusted, to loathe, to feel sick or inclined to vomit;
to abhor, to detest, to turn from with disgust.
Նողկասցի մտացս կայից՝ համբոյր շողոքորթին. (Նար. ղ։)
Զի մի՛ ծանրացուցեալ զստամոքսն՝ նողկտայցէ։ Զի մի՛ ձանձարացեալ նողկտայցեն լսողքն. (Շ. թղթ. եւ Շ. ընդհ.։)
lawyer, jurisconsult;
president.
Երեք վկայքն՝ որք լինին զկնի նոմիկոսին, որ գրեաց զթուղթն (կտակի)։ Ոչ ոք է կարօղ շրջել զգրեալ կտակ թագաւորական նոմիկոսով։ Լիցի կտակն՝ նոմիկոսին ձեռնագրով. (Մխ. դտ.։)
lately recruited.
Ո՞վ ոք ի զօրավարաց այսպէս են երջանիկ իբրեւ զզինուորս զայս տնանկ նորակարգ. (Նիւս. ի Թէոդոր.։)
cf. Նորակնուք.
Երամ աղաւնեացն՝ նորակնունք աւազանին. իմա՛ յոքն. նորակնիք.
newly baptized;
converted;
ordained;
neophyte.
Երամ աղաւնեացն՝ նորակնունք աւազանին. իմա՛ յոքն. նորակնիք.
young, tender.
Նորահասակ մանկանցն խօսել ետ, եւ ծերք եւ տղայք ի միասին երգեցին։ Նորահասակ աղջկունք։ Ընտրեալ զգեղեցիկսն եւ զնորահասակսն։ Պարտ եւ արժան է նորահասակացն խնդրելով եւ բարւոք յօժարութեամբ զառաքինութեան զկրօնս յինքն բերել. (Տօնակ.։ Ճ. ՟Ա.։ Ասող. ՟Բ. 2։)