Your research : 43 Results for ւ

Entries' title containing ւ : 10000 Results

Ճանապարհորդութիւն (ութեան)

s.

journey, way;
— ընդ ծով, voyage;
ծախք ճանապարհորդութեան, travelling expenses;
— ընդ ծով եւ ընդ ցամաք, travels and voyages.


Ճաշակառու

s.

taster, assayer.


Ճաշակառութիւն (ութեան)

s.

trial, tasting.


Ճաշակաւորութիւն (ութեան)

s.

"degustation;
cf. Ճաշակելիք."


Ճաշակեցուցանեմ (ուցի)

va.

to cause to taste, to give to eat.


Ճաշակումն (ման)

s.

act of tasting or eating;
Holy Communion;
consumption.


Ճաշատուն (տանց)

cf. Ճաշարան.


Ճապաղումն (ման)

s.

dispersion;
effusion;
distraction;
dissipation.


Ճապուկ

adj. adv.

creeping, crawling, cringing;
windig, tortuous, sinuous;
flexible, supple;
ընդ —, hurriedly, hastily, in haste;
ընդ — անցանել, to insinuate, to worm oneself in, to enter cautiously but hastily, to creep or steal in swiftly.

• «ճեպով, շուտ, արագ». մէկ ան-գամ գործածուած է Եղիշ. գ. էջ 57. «Ընդ ճապուկ՝ անդր անցանէ ի վերայ գնդին Պար-սից»։ Նոյնը պիտի լինի նաև Նար. տաղ. էջ 423՝ «Այն ճորտն ճոխ էր և ճապուկ» (իմա «շոյտ, աշխոյժ»)։ Նոր գրականում կայ ճա-պուկ «դիւրաթեք, ճկուն», որի հնագոյն գոր-ծածութիւնն էլ գտնում եմ Յայսմ. օգոստ. 2. «Եւ ի ճօճել ճապուկ նիզակացն»։ Այս նը-շանակութիւնը իբր միջին օղակ՝ վերինի հետ է միացնում նաև ճապուկ «ծռմռկող, գալար-ւող, մանիճ մանիճ եկող» Նար. կթ. էջ 117 (որդերի համար է ասուած. և այսպէ՛ս է մեկնում Լծ. նար.), որից ճապկիլ «ծռուիլ, թեքուիլ» Անան. գիտ. 5 (լուսնի մահիկի հա-մար ասուած), «յօրանջելով երկննալ, ձըգ-ուիլ» ԱԲ. սաստկականը ճապկտիլ «ստէպ յօրանջելով ձգձգուիլ» Վստկ. 212. Ախտարք (բուն նշ. «ծռմռուիլ»), որ և ռմկ. ճպլկտիլ Վրդն. առակ. 78 (Ասի ի բան առակաւոր, Թէ խեցգետինն ի հետ օձին ճպլկտեցաւ Նայ կտրեցաւ. այլ ձ. ձգտեցաւ)։-Բառ. երեմ. էջ 196 ունի ճապուկ և մեկնում է «նազլու կամ մանիչ ճախարակեայ» (անշուշտ մա-նիճը մանիչ կարդալով)։

• = Պհլ. ❇ջ *cāpūk ձևից, որից պրս. [arabic word] čāpuk «արագ, շուտ, փոյթ, թեթև-ոտն»։ Պարսկերէնից փոխառեալ են նաև թրք. čabuk (գւռ. čapuk, čapək, ռմկ. չա-պուխ) «արագ, շուտ», [arabic word] čgvīk «ժիր, շոյտ, աշխոյժ», քրդ. čäpek «թեթևաշարժ, դիւրաթեք, ճկուն», վրաց. չաուքի «ժիր, ա-րագ», ჭაბუკი ճաբուկի «երիտասարդ» (բառիս իմաստը որոշ չէ. հասկանում են նաև «loyal serviteur, héros exercé dans les combats». տե՛ս M. Riabinin MSL 10, 18)։ Պհլ. բառը աւանդուած է čapuk ձևով և «կենսունակ, աշխոյժ, ժիր» նշանակու-թյամբ։ Ենթադրում է իրան. *cāpu-ka-՝ կազ-մուած -ka-մասնիկով՝ *čapu-արմատից, որից հյ. ճեպ և հապճեպ (տե՛ս Nyberg, Hilfsb. 1, 60 և 2, 42)։-Հիւբշ. 188։

• ՆՀԲ հանում է ճապատիլ բայից. լծ. հյ. ճապաղ, ճեպ, վրաց. ճապուկի, որ-պէս և թրք. չէվիք «աշխոյժ» և չաբուգ «շուտ»։ ԱԲ ջնջել է ճապուկ «շուտ» բա-ռը և գիտէ միայն ճապուկ «ծռմռկող»։ Müller SWAW 42 (1863), 254 և Հիւբշ. KZ 23, 29 պրս. cābuk ձևից։

• ԳՒՌ.-Ունինք միայն ճապկոտալ Տփ., ճապկտալ Ննխ., ճապկտիլ Ախց., ճապկոտ-վիլ Տփ., ճապտկվիլ Զթ. «յօրանջելով ձրգ-ձըգուիլ». նոյնը Հմշ. ճապղտիլ (Ազգ. հնդ. Զ. 148)։


Ճապուռ (պռոյ)

s.

claw, talon;
lobster's or crab's claws.


Ճառագայթաձեւ

adj.

lucid, fulgid, luminous.


Ճառագայթաւէտ

adj.

cf. Ճառագայթափայլ.


Ճառագայթաւոր

adj.

cf. Ճառագայթափայլ.


Ճառագայթումն (ման)

s. phys.

irradiation, emission of rays, radiancy, radiance;
radiation.


Ճառագլուխ (գլխի)

s.

commencement of a discourse or treatise, chapter.


Ճառասացութիւն (ութեան)

s.

declamation.


Ճատրկուց

s.

chess, game of -;
— խաղալ, to play at chess.


Ճարակաւոր

adj.

pasturing, feeding.


Ճարակեցուցանեմ (ուցի)

va.

to feed, to pasture, to give to eat.


Ճարակումն (ման)

s.

pasture, pasturage;
dilatation, extension.


Ճարճատիւն

cf. Ճարճատումն.


Ճարճատումն (ման)

s.

crackling, creaking, crepitation, crick-crack, crash, burst.


Ճարճրուկ

s. bot.

s. bot. dandelion, pissabed.


Ճարպաւոր

adj.

fat, greasy, full of grease, adipose.


Ճարպաւորական (ի, աց)

adj.

(թթուուտ) sebaric, pyroleic (acid).


Ճարպութիւն (ութեան)

s.

greasiness;
fatness, plumpness.


Ճարտասանութիւն (ութեան)

s.

rhetoric, oratory, oratorical art;
eloquence, fecundity of expression, fluency of speech, richness of style.


Ճարտարագիտութիւն (ութեան)

s.

engineering.


Ճարտարախօսութիւն (ութեան)

s.

speaking well, fluency of speech, eloquence.


Ճարտարամտութիւն (ութեան)

s.

cf. Ճարտարմտութիւն.


Ճարտարապետութիւն (ութեան)

s.

architecture;
great skill or dexterity in art.


Ճարտարարուեստ

cf. Ճարտարագործ.


Ճարտարացուցանեմ (ուցի)

va.

to render skilful, dexterous.


Ճարտարմտութիւն (ութեան)

s.

acuteness, perspicacity, penetration;
dexterity, address, cleverness;
sophistry, cavilling, pettifogging, sophism, subtlety, quirk.


Ճարտարութիւն (ութեան)

s.

art, skill, ability, dexterity, address;
cunning, subtlety, artifice, prank, feint, policy, sharpness;
penetration, sagacity, presence of mind;
knowledge, erudition;
genius, bent;
ճարտարութեամբ, dexterously, cleverly, adroitly, artfully, craftily, cunningly;
ձեռագործ, մշակական, տուր եւառիկ —, manufacturing, agricultural, commercial industry;
լար ճարտարութեան, lead plummet.


Ճարտարուկ

cf. Ճարտրուկ.


Ճարտրուկ

s. bot.

s. bot. wild parsley.


Ճարտուկ

adj.

piebald, dapple-grey;
— ձի, — horse;
— ճանճկէն, roan, rubican.

• «ոծաւոր սպիտակ գոյնով, որ է ճանճկէն» Բուզ. գ. 20 (երկիցս) և Գնձ. ու-րիշ վկայութիւն չկայ։

• = Պհլ. *čartuk հոմանիշից, որի հետ հմմտ. պրս. [arabic word] čarda կամ [arabic word] čar-ta «սևի զարնող գոյն, կարմրաւուն ձի» (Vullers), «գոյն, երանգ, բայց մանաւանդ այն երանգ, որ ասի թրք. եաղըզ, այսինքն սեաւ գոյն՝ որ ի շառն (վարդագոյն) հար-կանէ» (ԳԴ), [arabic word] čarad (կարդա čard) «կարմիրի զարնող գոյն, մութ շաշանակա-գոյն» (Vullers), «է այն կարմիր երանգն, որ յատուկ է ձիոյ և ջորւոյ» (ԳԴ), čard «թուխ» (ԳԴ), [arabic word] ǰarda (կարդա՛ čar-da) «դեղնակարմիր գոյնով ձի» (Vullers) «է երիվարն այն որոյ հայրն իցէ արէպի և մայրն է յայլմէ ազգէ» (ԳԴ)։-Հիւբշ. 189։

• Նախ Պատկ. Maтep. I. II և յետոյ Հիւնք. պրս. čard, čarda։

• ԳՒՌ.-Հիւբշ. 189 և Տաշեան, Ուսումն դաս. հայ. 616 սրանից են դնում ըստ Ա. Խաչատրեանի ճարտուքար «մի տեսակ կար-ծըր քար՝ սպիտակ գոյնով ու կարմիր և կա-պոյտ երանգներով, որ կամնի տակ են գա-մում, էրկանաքար են շինում ևն»։ Կենդանի է այս բառը Մշ. ճարդուքար, Բլ. ճըրդուքառ ձևով, որի հետ նոյն է ճարտի քար Տաղ. «ճարտի քար չեմ, երկաթ՝ որ դիմանամ ես» (Տաղ. հրտր. Չօպանեան, Հայ էջեր, էջ 27)։ = (Նոյնը Գրոց բրոց, էջ 151 գրուած է ջար-դուքար, որով ուզում է հանել ջարդել բա-ռից. սակայն Բլ. և Մշ. ունին նախաձայն ճ, որով այս ենթադրութիւնը վերանում է)։


Ճգնասուն

adj.

having led an austere life.


Ճգնաւոր (աց)

s. adj.

hermit, anchorite, solitary, recluse;
martyr;
combatant, warrior, champion, athlete;
cf. Ճգնազգեաց.


Ճգնաւորական (ի, աց)

adj.

hermitical, ascetic, painful, laborious;
— կեանք, ascetic life.


Ճգնաւորիմ (եցայ)

vn.

cf. Ճգնիմ.


Ճգնաւորութիւն (ութեան)

s.

hermit's or ascetic life.


Ճգնեցուցանեմ (ուցի)

va.

to force, to molest, to trouble, to vex, to torment;
to endanger, to jeopard.


Ճգնութիւն (ութեան)

s.

austere or ascetic life, austerity;
penitence, mortification, maceration;
fatigue, labour, trouble, effort;
combat, resistance;
danger, risk;
— մահու, death-struggle, pangs, agony;
օր ճգնութեան դատաստանին, the momentous day of the Last Judgment;
ամենայն ճգնութեամբ, with the utmost care or diligence.


Ճգնումն (ման)

s.

combat, strife;
cf. Ճգնութիւն.


Ճգունք

cf. Ճիգն.


Ճեղութիւն (ութեան)

s.

forehead baldness.


Ճեղքում (քի)

va.

to cleave, to split, to rive, to rift;
to crack, to chap, to crevice;
to cut, to incise, to make an incision;
to divide, to separate;
to tear, to rend;
to disunite, to sever.


Ճեղքուած (ոց)

s.

chink, cranny, rift, crack, fissure, cleft;
cut, incision, slit, slash, gash, rupture, aperture, opening.


Definitions containing the research ւ : 4031 Results