silk-weaver, silk-manufacturer.
Որ գտանին ի կերպասագործ զեռունսն. (Վեցօր. ՟Ը։)
Եւ կազմէին կերպասագործք, ոսկեթել յօրինէին, զարդ հարսանեաց պատրաստէին. (Շ. տաղ հռիփս.։)
form, figure, visage, countenance, face, aspect, look;
presence, appearance, mien, bearing, deportment;
attitude, posture;
image, effigy;
semblance, representation;
state, condition;
character, temper, comportment;
rudiment, first element, idea;
idle fancy, whim, crotchet;
feint, pretext;
coat, dress;
cf. Կենդանագիր;
—ք բանից, sense, meaning or interpretation of a word;
անպաճոյճ —ք, a simple exterior;
անյողդողդ, աղաչաւոր —, firm countenance;
supplicating posture;
մեղկ —, an effeminate manner;
— լուրջ անժպիտ, cold, frigid, reserved, constrained air;
լուրջ եւ խիստ —, serious air, severe manner;
— սէգ եւ սպառնական, haughty, disdainful, proud, threatening air or manner;
ի —ս ծառայի, in the form of a servant;
առնուլ զ—ս ուրուք, to counterfeit the character of;
ունել զ—, զ—ս իրիք բերել յանձին, to appear like, to seem, to resemble;
ածել ի —ս, to shape, to form;
to figure;
զկերպարանս ճշմարտութեան ի ներքս բերել, to be probable, to have some truth in it;
կերպարանս տալ մտացածինս, to give false a idea of, to create an erroneous or exaggerated impression;
ընդունել զ—ս վանականութեան, to take the crowl.
ԿԵՐՊԱՐԱՆ. εἵδωλον, σκιά, ὐπόκρισις, τύπος եւ այլն. որպէս Առերեւոյթ տեսիլ, կամ ցոյցք առաչօք. օրինակ, եւ ոչ ճշմարտութիւն. կեղծիք.
prosopopea, personification.
Կերպարանառնութիւն է, ուրանօր դէմքն են ծանօթք, այլ դադարեալք են (մահուամբ). (Պիտ.։)
to give form to, to form, to figure, to shape, to fashion, to model;
to represent.
Զանազան օրինակօքս զստուեր եւ զունայն եւ զոչինչ կեանս կերպարանէ։ Զմեղսն որպէս զկամսն աստուծոյ կերպարանէ. (Լմբ. իմաստ. եւ Լմբ. հայր մեր.։)
to conform;
to take the form, to put on or assume a look, state, manner or appearance, to give oneself airs;
to affect, to pretend, to simulate, to feign, to counterfeit, to give oneself out for, to set up as, to pass oneself off for;
զառաքինութիւն —, to simulate virtue or probity, to affect a sanctimonious exterior;
— զանմեղութիւն, զտղայութիւն, to put on a look of innocence;
to play the child;
զխլութիւն՝ զառատաձեռնութիւն —, to give a deaf ear to;
to pretend to be generous, liberal;
cf. Խելք.
Զտկարութիւն կերպարանի, որպէս զի դարձեալ զօրասցի ընդդիմամարտն. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Կերպարանեմ.
μορφόω formo. Մուծանել զկերպ եւ զտեսակ. ձեւացուցանել. տպաւորել. յօրինել. կերպարանել.
to cause to live, to vivify, to give life to, to animate, to prolong life, to bring to life again, to reanimate, to revive, to revivify;
to save;
հաւատք քո կեցուցին զքեզ, thy faith hath saved thee.
Բազում ծառայք կեցուցին զտեարսն, եւ զստացուածսն եւ զբոլոր բնակութիւնսն սոցա. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Ապաքէն կեցուցանօղ զօրութեամբ տեառն փրկեալք լինէաք. (Յհ. կթ.։)
Կեցուցանօղ կաթուած, կամ օրհնութիւնք։ Ոտիզդ կեցուցանողաց. (Նար.։)
milk-diet.
Կթեալ բերք կենդանեաց. կիթ, զոր օրինակ՝ ձու, կաթն, կոգի. հաւկիթ, հաւկթեղէն, կաթնեղէն, կարագ.
to milk;
to gather, to reap, to get in, to harvest, to get in the harvest, to collect the fruits;
to win at play;
— զկովն, to milk the cow;
— զայգի, to gather the grapes;
ի քարէ կաթն —, to skin a flint.
tottering;
staggering;
lingering, languishing, languid, feeble, weak.
Զօրացարուք ձեռք լքեալք, եւ ծունկք կթոտք. (եւս. Պտմ. ՟Ժ։)
burning, caustic.
Ունօղ զզօրութիւն կիզանելոյ. կիզանողական. կիզիչ. եւ Վառեալ. բորբոքեալ. էրօղ, եւ վառած.
cf. Կիզում.
Կիզաց զթշնամիս տան հօր իւրմոյ։ Կիզելով զթշնամին ի վերայ երկրի. (Արծր. ՟Ե. 2։ Շար.։)
cf. Կիզում.
Զծով մեղացն ցամաքեցուցանէ, եւ զգետն անօրէնութեան կիզեցուսցէ. (Ագաթ.։)
incentive;
caustic.
Ունօղ զզօրութիւն կիզելոյ. կիզիչ. որ եւ ԿԻԶԱՆՈՂԱԿԱՆ. ԿԻԶԱԿԱՆ.
Կիզողական հուր, կամ զօրութիւն, կամ փորձութիւն. (Շ. եդես.։ Գր. հր.։ Լմբ. պտրգ.։ Զքր. կթ.։)
cf. Կիզումն.
πρηστήριον incendium. Կիզիչն գոլ. կիզողական զօրութիւն. որ եւ ԿԻԶԱՆՈՂՈՒԹԻՒՆ.
to burn, to set on fire, to set fire to, to fire;
— արեգական, to tan, to brown, to make swarthy.
Իջոյց եղիա հուր, եւ եկեզ զյիսուն զօրականսն. (նխ. ՟Դ. Թագ.։)
cinnamon.
Մի ի խառնուածոցն խնկոց կինամոմոն է՝ պտուղ բանջարոյ, որ եւ գտանի ի տմորիս հայոց, եւ յայլ աշխարհ. եւ ոչ միայն անուշահոտ է, այլ գոյ եւ գիտական զօրութիւն ի նմա. զի ընդ քուն խօսել տայ, եւ յայտնէ զծածուկս սրտի։
divided in halves;
Արեգակն՝ ի ստուերս միջօրէի կիսաբաժին աւուրն ողջունի. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Արեգակն՝ ի ստուերս միջօրէի կիսաբաժին աւուրն ողջունի. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
hemicycle, semicircle, half-circle.
Եթէ դարձեալ պարտեսցի, զկիսաբոլորն գնոյն բացատրիցէ (այսինքն ի բաց տացէ)։ Պարտեալ՝ որպէս ասացաք, զկիսաբոլորն. եւ որ հալածէն, զկէսն գնոյն հատուսցէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
half done, imperfect.
Զամենայն կամելով նորոգել՝ զամենայն էառ, զի մի՛ կիսագործ իցէ տնօրէնութիւնն. (Ոսկիփոր.։)
sharp, diesis;
cf. Կիսակատար.
ԿԻՍԱԿ. Ըստ տոմարագիտաց, Կէս օրն ակելի յամիսս արեգական քան զլուսնի. մինչեւ ի ՟ժբ ամիսս կազմել աւուրս վեց. որ ընդ հինգ աւուրս Աւելեաց լինին մետասան՝ ամի ամի. քանզի ամիսն արեգական հաշուի միշտ որպէս զամիսս հայոց լ աւուրբք. Իսկ ամիսն լուսնի ՟իթ օր, եւ կէս.
Երեսուն զաւուրս մի լուսին ասէ, որ ի պակասեցուցանել զվերադիրսն եւ զկիսակսն՝ զծնունդ լուսնին յայտ ածէ։ Կիսակ ամսոց այսպէս արա՛. կա՛լ զնաւասարդի ամիսն, եւ ե՛րթ ՟Ի՟Թ, եւ կէս, մնայ կէս. եւ կէս օրն՝ կիսակ է հռւոյ։ Նորէ, եւ լնի լուսինն ի նորէ նոր՝ ՟Ի՟Թ աւուր եւ կիսոյ. եւ կէս օրն՝ կիսակ կոչի. (Տօմար.։)
half done, unfinished, imperfect, incomplete.
Զայսպիսի կիսակատարսն ի պատուիրանսն աստուծոյ՝ յանցաւոր օրինացն ցուցանեն. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
cut in two, in half;
cut off at the middle, divided in halves or in two, bipartite.
Գունդ կիսակտուր՝ հեցի օրինակաւ բարձրացեալ ի վեր, եւ կորացեալ. (Պիսիդ.։ եւ Վրդն. ծն.։)
half-tone;
semi-vowel;
diesis, semi-tone;
flat.
ἠμίφωνος dimidiatam vocem edens, semivocalis. Բաղաձայն տառ՝ որ ըստ իմիք կարծի տալ յիւրմէ զձայն, իբրու կէս ձայնաւոր։ Այսպիսի են կրկնակ կոչեցեալքն, եւ ոյք շչիւն իմն կամ սուլումն կամ մրմռումն ցուցանեն ինքնին. զոր օրինակ ըստ յն. կրկնակք են. ζ, ξ, ψ եւ կիսաձայնք ζ, ξ, ψ, λ, μ, ν, ρ, ς . այլ ի հյ. թարգ. Քեր. թրակ. կրկնակ կոչին սոքա, գ, լ, խ, չ, ջ, ռ, ղ, չ, ց, եւ վասն կիսաձայնից գրի այսպէս.
mule.
Իբրու կէս ձի. այն է ջորի, որ առաւել կիսէշ ասի, ի հօրէն առեալ անուն, եւ ոչ ի մօրէն.
half-measure.
Կիսաչափ արարեալ (այս ինքն բաժանեալ) զջուրս՝ զկէսն կամար յօրինեաց ի վերայ հաստատութեանն, զի արգելցէ զանշէջ տոչորումն վերին արփոյն, եւ զկէսն եթող ի պետս աշխարհի. (Մխ. այրիվ.։)
division.
Կէս կամ փոքրիկ ենթամնայ՝ դնելի ի վերջ տողին, ուր անկատար մնայ, բառն. զոր օրինակ. ա-ռա-ւօտ. առ-նել, ա-սել. ե-ղեւ. ճա-նա-պարհ եւ այլն։ Իսկ մեծ կամ կատարեալ ենթամնայն դնի ի ձեռագիրս՝ ի ներքոյ բարդ բառից, որոյ մասունքն են նշանական. զոր օրինակ, բարձ--ընտիր, նոր--ընծայ. եւ այլն։
point, rule, guidance.
իբր յն. κανών կամ νηγμάτιον regula, norma. Կէտ սահմանեալ. կանոն օրինադրեալ, բանիւ կամ գրով.
dotting, pointing;
embroidery;
enamel.
στίγμα punctuatio, distinctio, nota. Կէտ կէտ յօրինուած, անկուած նկար, գործած. պուտ պուտ՝ գունզգուն բանուածք.
sunday, the Lord's day.
ԿԻՐԱԿԷ կամ ԿԻՒՐԱԿԷ. ռմկ. կիրակի. Բառ յն. գիրագի՛. κυριακή (ἠμέρα ) dominica (dies) այս ինքն Տէրունական, տէրունի, տէրունեան (օր). այն է Օր միաշաբաթու, որ եղեւ օր յարութեան անուանեցին հարքն սուրբ, որ լսի օր տէրունի. (Երզն. մտթ.։)
use, employment.
ԿԻՐԱՌՈՒԹԻՒՆ ԿԻՐԸՆԴՈՒՆԱԿՈՒԹԻՒՆ ԿԻՐԸՆԿԱԼՈՒԹԻՒՆ. Յանձն առնուլն զկիրս մարդկայինս. տնօրէնութիւն բանին աստուծոյ.
passions;
movement of the soul, emotion, sentiment, feeling;
animal passions, sensuality, vice;
suffering, pain, torment;
accident;
attributes, properties;
— լուսնի, phases of the moon;
յոյզ կրից, transports, fits of passion;
զաչացու՝ խօլական՝ նորածին՝ մոլեգին —, blind, extravagant, furious, outrageous passion;
յուզել զկիրս, to stir up, to provoke or excite the passions;
գգուել զկիրս, to flatter, to soothe one's passions;
անձնամատն լինել ի կիրս իւր, to give oneself up, to abandon oneself to one's passions, to indulge, to let loose, to gratify one's passions;
ի դժուարին կիրս գտանել, to find oneself in a painful, embarrassing or awkward position;
նուաճել զկիրս, to rule, to subjugate or control one's passions, to bring one's passions under subjection.
Սոյնպէս լիցի եւ մեզ աստուածեղէն զօրութեամբն ընդ ամենայն կիրս անցանել առանց յանցման. (Յճխ. ՟Բ։)
cuckoo.
Արօր եւ կիւիւ ի կղզիս հանեն զձագս՝ աներկեղ սնուցանելով. եւ ասեն ի թռչելն (զձագս), ահա այսուհետեւ անպարտ եմք, բաւական էք զձեզէն զգուշանալ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Խ՟Գ։)
to swallow;
to devour;
to ingulf, to absorbe;
զօդ՝ զշունչ or ոգի to breathe, to take breath;
— զբանս, to listen eagerly.
Թէ մազ ոք կլանէ։ Եկուլ զիս իբրեւ զվիշապ։ Ձուկն կամէր կլանել զպատանեակն։ Հրամն ետ աստուած կիտին մեծի կլանել զյովնան։ Կլանէին եօթն հասկքն զեօթն հասկսն ընտիրս։ Եկուլ գաւազանն ահարոնի զգաւազանս նոցա։ Ցաւովք կլանիցեմ զտողունս իմ։ Կլցուք զնա կենդանւոյն իբրեւ դժողք։ Բացեալ երկրի զբերան իւր՝ կլանիցէ զգոսա։ Գուցէ կլանիցէ զարքայ, եւ զամենայն ժողովուրդն՝ որ ընդ նմա։ Բերան ամպարշտաց կլանէ զդատաստանս։ Զքօրացաւ մահ, եւ եկուլ։ Կլանէին զազգս։ Առի զգրկոյսն, եւ կլայ (կամ կլի) զնա.եւ այլն։
to wind, to coil up, to make into a clew or coil;
to bind, to narrow, to contract, to straiten.
Մի՛ կծկիցես զձեռն քո յեղբօրէ քումմէ կարոտելոյ. (Օր. ՟Ժ՟Ե. 7։)
sharp to the taste, sour, acid, tart;
pungent, biting, piquant, slandering, rude, satirical.
Քաղցրն եւ անուշն, դառն եւ կծուն ի պէտս բժշկաց տնօրինին. (Յճխ. ՟Է։)
to grow hollow, to sink in;
կկոցեալ աչք, hollow, sunken eyes;
ի դուրս կկոցեալ աչք, startingeyes.
cf. Կղկաթեմ.
հառաչէին զկնի նորա, կղկղաթ կաթոգին լինէին զիւրեանց քաջ զօրաւարէն. (Բուզ. ՟Ե. 44։)
excrements, evacuation, ordure;
scum;
waste, loss;
— հրահալեաց, scoria, dross, slag.
Զկղկղանացան զսովորութիւն յառաջ բերես, զհնացեալ եւ զծերացեալ օրինացն դաստիարակութենէն դարձեալ բուռն հարկանես. (Լմբ. պտրգ.։)
to strain or pass through a filter or strainer;
to defecate, to clear from dregs, to purge of lees or impurities;
to fine, to filter, to refine, to clarify.
Բազում տարժանմամբ ի հողոյ կղկղել զոսկին, եւ դարձեալ անդրէն ի նոյն խառնակել։ Ըստ օրինի ոսկեհանաց, որք յոլով տաժանմամբ կղկղեն ի հողոյ զզուտն եւ զմաքուրն. (Երզն. մտթ.։)
defecation, purification.
Բաղկացաւ եւ գոյացաւ մահկանացուն ըստ կղկղման. քանզի զօրէն հիման՝ ճաշակաւորութիւն պատճառք կենդանեացն յաւէժ տեւողութեանն է. եւ բալա թարգմանի կղկղումն. (Փիլ. այլաբ.։) (Ըստ եբր. պալա, է կլանել, ընկնուլ. իսկ յն. բալէօ՛օ, հնացուցանել. յորս հային եւ բանք Լմբ. եւ Վրդն. ի նախընթաց բառսդ)։
elecampane, star-wort.
անուն խոտոյ. որ ասի լինել դեղ ձիոց, եւ մեկնի ռամկօրէն, ռասէն ..., ըստ յն. ἐλένιον helenium, inula. որպէս թէ արտօսր հեղինեայ։ (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)
cf. Թաթահերձ.
cf. Թաթահերձ.
who puts away his wife.
ԿՆԱԹՈՂ ԿՆԱՀԱՆ. Որ թողու ըզկին իւր, կամ ի բաց հանէ զօրինաւոր ամուսին իւր.
cf. Կնաթող.
ԿՆԱԹՈՂ ԿՆԱՀԱՆ. Որ թողու ըզկին իւր, կամ ի բաց հանէ զօրինաւոր ամուսին իւր.
cf. Կնամարդ;
fainthearted, poor-spirited, cowardly, base.
ըստ յն. Այրատ. ἅνανδρος այսինկն անարի. parum virilis, ignavus, effeminatus, mollis. Կնամարդի. իգացեալ. մեղկ. թոյլ եւ տկար. անզօր. փանաքի. չնչին. վատթար.
Կանացի կնատ եւ անզօր լինելութեանն (բնութեան կանանց). (Պիտ.։)
Տզօր եւ կնատ զօրեղութեամբ. (Յհ. իմ. ատ.։)
olibanum, frankincense;
benzoin;
— երեւելի, pure —.
Կնդրուկք. եւ օտարական խունկք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
female sex;
womanhood;
marriage, matrimony;
լինել ումեք կնութեան, to marry, to wed a husband;
առնուլ կնութեան ou ի —, to take to wife, to espouse, to take in marriage;
տալ ումեք զդուստր իւր կնութեան, to give one's daughter in marriage.
Ի կնոջէ յառն բնութիւն ոխէր ... ի յառնէ ի կնութիւն (յն. ի կին) պատուհաս սմա լնելով. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
plectrum, ivory wand to play on a musical instrument with;
bow, fiddle-stick.
Որ յաղիսն կտնդոցին շարժումն որոշեալ երգեսցէ։ Որպես երաժշտական ոք զթուլացելովք աղեօք քնարին բախեալ զկտնտոցն (կամ զկտնգոցն)։ Որք զկտնդոց ածեն։ Գործարանք ձայնի բազումք, իսկ խօսիցն բերան, լեզուիցն եւ կոկորդիցն զկնանտւցի (կամ զկտնդոցի) օրինակ ունելով, եւ վերնատանն՝ հնչման. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)