spotted, speckled, motley, dapple;
cf. Բորոտ;
speckle, spot, mark;
ephelis;
small-pox.
σπίλος macula οὑλή (ռմկ. ուլ ) nota, cicatrix ἅλφι alphus. (լծ. պէ՛սպէ՛ս. եւ բիծ. եւ ռմկ. պու՛տ պուտ ). Նիշ. նշան. տրատ՝ կամ բնական, որպէս սպի. բիծ. քոս. պէնկ. իսկ պ. փիսէկի ՝ է պիսակութիւն՝ որպէս բորոտութիւն).
Ուղէ պիսակ։ Ալփոս, կամ ալփիս. պիսակ. (Գաղիան.։)
ՊԻՍԱԿ. ա. ῤαντός aspersus διάλευκος, ψαρός subalbus, cinerei coloris. մանաւանդ ποικίλος (որ է պէսպէս), varius, variegatus, discolor. Խայտ. ունօղն զխայտուց կամ կամ զպիսակ. նկարէն. պուտ-պուտը.
Ամենայն խայտախարիւն յօդետց եւ պիսակն յայծեաց եղիցին վարձք։ Ամենայն որ ոչ իցէ խայտ եւ պիսակ յայծեաց։ Զքարս կապոյաս եւ զպիսակս. (Ծն. ՟Լ. 32 = 35։)
Ձիք աշխէտք եւ պիսակք եւ սպիտակք։ Ձիք պէսպէս պիսակք։ Պիսակքն ելանէին ընդ երկիր հարաւոյ. (Զաք. ՟Ա. 8։ 3. 6։)
Ի ձի երաշխ արիւնագոյն իջեալ ... ի սպիտակափառն ... ՝ պարէ պիսակին պարառեալ հասանէ ի մեզ պատահ թադեոսեան (որ թուի եղն խայտաբղետ)։ Վարդանասարըն պիսակ, գիշերաբուն բոլղարաց՝ սպիտակափառըն գեստրաս. (Մագ. ՟Հ՟Գ. եւ ՟Հ՟Է։)
ՊԻՍԱԿ. λέπρα leprosus. որպէս Պիսակոս. բորոտ. քոսոտ.
Եբարձ զբորոտս, զորս պիսակ անուանեն. (Ոսկիփոր.։)
Էր ծերն տկար եւ պիսակ յոյժ. (Վրք. հց. ՟Է։)
Իսկ (Եւս. քր. ՟Ա.)
Անտոնիոս պիսակ հռոմայեցւոց թագաւորաց. Իմա զմականունն կարակաղղոս կամ կարակաղղա, որ պէսպէս ստուգաբանի.
• (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «խայտոյց, սև նշան, պէնկ» Վրդն. պտմ. Գաղիան. «խայտուցաւոր, պի-սակ ունեցող» ՍԳր. «բորոտ, քոսոտ» Եւս. քր. Վրք. հց. Բ. 363. որից պիսակութիւն «բորոտութիւն» Փիլ. Կանոն. Վստկ. պիսա-կուց Եփր. աւետ. 339. պիսակացեալ Ոսկ. յհ. ա. 1. խայտապիսակ. Եփր. աւետ. պի-սակաւոր (նոր բառ)։
• = Պհլ. pesak «բորոտ» բառից, որ դար-ձել է նախ *պէսակ և յետոյ բուն հայերէնի օրէնքով՝ պիսակ։ Սրա հետ նոյն են հպրս. (յոյն տառադարձութեամբ) πισάγας ,ό λεπρός*, զնդ. paesa-«բորոտ», պրս. [arabic word] es, [arabic word] pesi «բորոտութիւն», [arabic word] pēsa «խայտ ի սպիտակէ և ի սևոյ», [arabic word] pēsagī «բորո-տութիւն», [arabic word] besa «պիսակ, խայտուց»։ Առանոեո են փոխառեալ նաև ասոր [syriac word] paiskāyā «պիսակատր, խայտուցաւոր» cBrockelmann. Lex. syr. 271 ա), աֆղան. pēs «բոր, բորոտ», pesi «բորոտ», չաղաթ. [arabic word] pis «մի տեսակ անբուժելի բորոտու-թիւն», խոքանդ. [arabic word] pisah «բորոտ», [arabic word] pis «բորոտ», թրք. [arabic word] pis «աղտոտ, կեղ-տոտ», որից էլ ռմկ. փիս «կեղտոտ» և վրաց. ფისი փիսի «կղկղանք»։ Իրանեան ձևերը ծագում են հնխ. peik'-«մարմինը ցտելով կամ ներկելով նշաններ քաշել» արմատից, որի զանազան ժառանգները տե՛ս պէս բա-ռի տակ։ Այս ձևերից յիշենք օր. ռուս. nи-caть «գրել», nиcəмo «նամակ», որոնց հետ նշանակութեան աստիճանական զարգաց-մամբ նոյնանում են բոլորովին տարբեր իմաստներ (տե՛ս վերը)։-Հիւբշ. 230։
• ՀՀԲ պէս արմատից։ ԳԴ պրս. պիյսէ։ ՆՀԲ «լծ. պէսպէս, բիծ, ռմկ. պուտ պուտ, իսկ պրս. փիսէկի «պիսաևու-թիւն»։ Lag. Urgesch. 537 պրս. pesa։ -Pictet KZ 5, 343 պրս. pes, pesi, քրդ. pis, աանտ. pēçi, լտ. pisum «ոլոռ»։ Հիբշմ. ZDMG 38 (1884), էջ 427 հպրս. πισάγας, սանս. pēças ևե։ Տէրվ. Նախալ. 93 իբր բնիկ հայ հնխ. piç «ձե-ւել, պճնել» արմատից. հմմտ. սանս piç, peças, յն. ποιxίλος, գոթ. filufaihs, պրս. besa, հյ. պէս։ Karst, Յուշարձան, 424 ալթալ. bič, bis, bes «նշան, գիռ. զարդարել ևն», հյ. պէս, բիծ։ Թիրեա-քեան, Բազմ. 1913, 339 բիծ, սպի. փիծ, պիղծ բառերի հետ կցում է թրք. փիս ձևին։