maker, workman, labourer, worker;
husbandman, farmor;
efficacious;
— օրական, journeyman;
դաս —աց working-class.
Բանի ազգակից է խոյն. նախ առաջին՝ զի արու է եւ զի գործաւոր է. (Փիլ. լին.։)
to work, to make, to do, to fashion, to manufacture;
to commit, to perpetrate;
to knit;
to twist;
— զերկիր, to cultivate, to labour, to till;
— զերկաթ, to forge;
չար գործեցէք զոր արտրէքդ, you have done very wrong;
զի՞նչ գործ գործեցեր դու ընդ մեզ, why have you done this to us ? — զանօրէնութիւն, to do wrong;
to commit a crime;
— զարդարութին, to act with justice;
— զփրկութիւն, to effect salvation;
— զհանդերձս, to make clothes;
խորշս խորշս — զտապանն, to make small compartments in the ark;
ճաշ —, to give a dinner;
ճանապարհ —, to open up a way.
Առ օտարսն խնամութիւնք նորոգս գորեն ազգակցութիւնս։ Հիւանդութիւնս անբոյժ ամենայն իրօք գործէ, եւ ապականութիւնս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
instrumental.
fabrication, work.
Ազգի ազգի գործուածք ամբարշտաց։ Գործուած սատանայի. (Նար. երգ.։ Տօնակ.։)
pity, compassion, tenderness, commiseration, feeling, mercy, sensibility, tender heart;
ի — ածել՝ շարժել, — արկանել, ի — խանդաղատանաց շարժել, to move, to soften, to entreat tenderly;
փակել զ—ս իւր յումեքէ, to harden one's heart against another;
—ք նորա առաւել եւս են ի ձեզ, he loves yon more intensely;
առ — տոհմի նորա, for the love of his race;
յիմրիլ ի — երեսաց ուրուք, to go mad on account of the beauty of some one;
— մեր առաջի երեսաց քոց, let our supplications find favour in thy sight;
կին առնուլ ի նմանէ զի — անկցի, to marry into bis family for the purpose of strengthening the bonds of friendship;
-ք, the Goths, the nation of Goths.
Արդիէոս, զոր մակեդոնացիք՝ առ գութ փիղիպեան ազգին փիղիպոս անուանեցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Գութ առնէք տակաւին ազգակցացն. (Բրս. ողորմ.։)
similar, equal, like;
dye, colour;
kind, sort;
manner;
difference;
— —, in several colours;
various, different;
— —, —ս —ս, differently, variously.
Գոյն. երանգ. որակ. կերպ. տեսակ. ազգ. եւ Զանազանութիւն.
Յայլեւայլ գունակ ցաւոց փութով առողջութիւն գտանել. (Խոսր. պտրգ.) իմա՛ ածակ. իբր յազգի ազգի ցաւոց։
ԳՈՒՆԱԿ ԳՈՒՆԱԿ. ποικίλος, διάφορος varius, diversus Գունագոյն. պէսպէս. զանազան. ազգի ազգի.
coloured;
dyed;
having several colours;
quick, diligent, violent.
աշխարհս լի է գունաւոր պէսպէս ազգօք՝ չարեօք եւ բարեօք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
assemblage, band;
troops, brigade, battalion, regiment, legion, cohort, phalanx;
globe;
sphere;
ball, bowl;
pincushion;
pommel;
sounding line, plummet;
— փոքրիկ, bullet;
globule;
— անսւոյ, nave of a wheel;
— կշռոց, weight;
— կապարեայ, lead;
չափել զծով գնտով, to sound;
— գունդ, cf. Գունդագունդ.
Գունդ մեղուաց։ Գունդ լինէին։ Որդիք ռուբինի ըստ ազգս իւրեանց՝ ըստ գունդս իւրեանց։ Ըստ գնդից իւրեանց։ Գունդս հրեշտակաց։ Զզօրսն ամենայն յերիս գունդս բաժանէր։ Եհաս զրոյց ի հազարապետ գնդին։ Առաջնոյ գնդին ինքնին զօրագլուխ հաստատեալ։ Եւ ինքն իւրով գնդաւն ի վերայ տիմոթէոսի հասանէր։ Երկոցունց գնդացն զօրավար կացուցանէր.եւ այլն։
Վկայեն պարսիկք եւ գունդք եւ ամենայն խուժադուժ ազգք հեթանոսաց. (Կոչ. Ժ։)
Ազգի ազգի դասուք զօրականաց, գունդ գունդ ասպարակրօք. (Ոսկ. փիլիպ.։)
Վկայեն պարսիկք եւ գունդք եւ ամենայն խուժադուժ ազգք հեթանոսաց. (Կոչ. Ժ։)
in several regiments;
in a crowd, like a crowd;
large, much.
Գունդագունդ հեծելօք ազգաց բազմաց յոյժ. (Եզեկ. ՟Ի՟Զ. 7։)
to find, to invent, to discover, to find out;
to gain, to have;
to meet;
— շնարհս առաջի ուրուք, to gain or acquire the heart, friendship, goodwill of some one;
to regain the favour of some one.
Ունէիր ազգայինս յերկրի, եւ գտար եղբարս ի յերկինս. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
to write, to compose;
to engrave, to carve;
to paint;
to esteem, to value;
ոչ ինչ —, to despise, to disesteem.
Գրեաց Մովսէս զամենայն պատգամսն տեառն։ Տախտակս քարեղէնս գրեալս մատամբն աստուծոյ։ Գրեսցէ քահանայն ի մատենի։ Գրեալ է ի գիրս ուղղութեան։ Գրել զբանս իմ գրչաւ երկաթեաւ։ Գրեաց առ ամենայն ազգս.եւ այլն։
grasshopper.
dark green emerald;
corundum.
ԴԱՀԱՆԱԿ կամ ԱԿՆ ԴԱՀԱՆԱԿ. պ. տէհմէ. տէհմէճ. տէհէնէճ. յն. պէսպէս. πράσινος , ἅνθραξ, σαρδονίξ Քար պատուական, որպէս ազգ շափիղայի կամ զմրխտոյ, կանաչ եւ դեղին, ի գոյն պրասի դատհինի, սարը էագուտ, կէօք էագուտ. բայց շփոթի եւ ընդ Սարդիոն, եւ ընդ Սուտակն. Տե՛ս (Ծն. ՟Բ. 12։ Տոբ. ՟Ժ՟Գ. 22։)
penny;
drachm;
gold coin;
coin;
— հատանել, to coin, to mint.
Դահեկանն վեց դանկ։ Այլ ի Սուրբ Գիրս դնի փոխան ամենայն ազգի դրամոյ։ Երբեմն որպէս յն. տրախմի՛, այսինքն Դրամ, եւ Տրամ. (Ծն. ՟Ի՟Դ. 22։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Թ. 7։ Նեեմ. ՟Է. 72։) Երբեմն որպէս խռի՛սէօս, այսինքն Ոսկեղէն. (Ծն. ՟Ի՟Դ. 2։ ՟Լ՟Է. 28։ ՟Խ՟Ե. 22։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ. 16։ Թուոց. ՟Է. 86։) Երբեմն որպէս տինա՛րիօն, Դենար. տասնոց. (Մտթ. ՟Ժ՟Ը. 28։ ՟Ի. 2։ ՟Ի՟Բ. 19։ Մրկ. ՟Զ. 37։ Երբեմն որպէս նօ՛միսմտ, նոմոս, դրամ. Մտթ. ՟Ի՟Բ. 19։ ՟Ա. Մակ. ՟Ծ՟Ե. 6։)
wild mint;
calamint;
origan.
ԴԱՂՁՆ կամ ԴԱՂՁ. ὁρείγανον, -ος origanum, -us;
mentha, pulegium, calina Անանուխ վայրի. ըստ ոմանց ազգ զոպայի, իբրեւ Զուիրակ. ... (Գաղիան.։ Բժշկարան.։ Վստկ.։)
cf. Դաղձ.
ԴԱՂՁՆ կամ ԴԱՂՁ. ὁρείγανον, -ος origanum, -us;
mentha, pulegium, calina Անանուխ վայրի. ըստ ոմանց ազգ զոպայի, իբրեւ Զուիրակ. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։ Վստկ.։)
prune, damson, damask plum.
Յաղագս դամոնի։ Ա՛ռ զդամոն, զոր այլազգիքն պարտաղ էրիգի ասեն։ Դամոն թազայ կամ չոր. (Վստկ.։ Ի նոյն կոչի եւ ծառն. կամ լաւ եւս, Դամոնի, նւոյ.)
wet-nurse;
nurse;
midwife;
preceptor;
tutor, governor.
Բատ՝ որ նահապետն էր ազգին սահառունեաց տոհմին, դայեակ սնուցիչ թագաւորին վարազդատայ. (Բուզ. ՟Ե. 35։)
cf. Դռնապահ.
Ողջոյն տամ սարկաւագաց, եւ կիսասարկաւագաց, եւ դպրաց, եւ ընթերցողաց, եւ դռնապանաց. (Ածազգ. ՟Ը։)
drachm, penny.
δραχμαῖος, δραχμιαῖος drachmae pretium seu pondus aequans Փող՝ կամ ինչ մի, որ կշռէ տրամ մի, եւ արժէ մի դրամ. որ, եւ երկու ունկի, մի դրաքմայ ըստ ատտիկեցւոց, եւ ըստ աղեքսանդրացւոց երկու, եւ ըստ այլոց այլազգ.
neighbour.
Զդրացի ազգսն կոչէ ատելիս. (Մխ. երեմ.։)
neighbourhood.
Վասն դրացութեանն հպելով որոց ոչ է արժան։ Դրացութեանն միանգամայն եւ ազգակցութեան. (Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Ա։ Փիլ. լին. ՟Դ. 47։)
to fail, to infringe, to contravene.
Երկու ազգ դրժողաց են. մին գազանաց, եւ միւսն մարդկան։ Որոց դրժելն կամին։ Իշխանաց դրժեն. (Փիլ. լին.։)
cf. Դրժանք.
Ի դրժութենէ (եղբօրն) սատակեալ լինի։ Քանզի պատրանք դրժումն է։ Կռիւք եւ դրժմունք (ազգականաց) առ միմեանս. (Փիլ.։)
cf. Դրժանք.
Ի դրժութենէ (եղբօրն) սատակեալ լինի։ Քանզի պատրանք դրժումն է։ Կռիւք եւ դրժմունք (ազգականաց) առ միմեանս. (Փիլ.։)
cf. Դրժանք.
Ի դրժութենէ (եղբօրն) սատակեալ լինի։ Քանզի պատրանք դրժումն է։ Կռիւք եւ դրժմունք (ազգականաց) առ միմեանս. (Փիլ.։)
to print, to mark, to stamp, to decipher, to register;
to seal;
to confirm;
— խարանաւ, to mark with a hot iron.
Ի քրիստոսագունդն դրոշմել զամենայն ազգս։ Դրոշմել մի ժողովուրդ։ Շինեաց զյառաջագոյն դրոշմեալն իւր (զնշանակեալն ի գիրս). (Ագաթ.։)
to praise, to give praises, to celebrate.
Յօտարազգեացն դրուատեցաւ. (Պիտ.։)
cf. Դրուատ.
Ազգի ազգի դրուատիս տայցեն։ Յաստուծոյ գտանես դրուատիս։ Դրուատօքն պարարէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Գ։)
cf. Դրուատ.
Ազգի ազգի դրուատիս տայցեն։ Յաստուծոյ գտանես դրուատիս։ Դրուատօքն պարարէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Գ։)
toad;
stellion (lizard).
ebon.
Փոխեցին զկենն առ եչ». իմա՛ ըստ յարմարութեան փափուկ տառիս յն. γ . զոր օրինակ ἄγιος որ է սուրբ, բացատրի յայլ լեզուս հնչմամբս՝ ա՛յիօս, ա՛ղիօս, ա՛կիօս, հա՛ճիօս. յորմէ եւ ἄγια σοφία , այա սօֆիա։ Որպէս եւ յայլազգականն գրեալ բառքդ էկէր, էկրի, կիւվէկիւ, առաւել հնչին էյէր, էյրի, կիւվէյի։
jew;
hebrew;
—ք, the Hebrews, the Jews.
egyptian, of Egypt.
Եգիպտական ազգին. (Շար.։)
Որ ինչ անկ է երկրին եւ ազգին եգիպտացւոց. մըսրի.
egyptian.
αἱγυπτίος, -ία egyptius, -ia Որ է յազգէ եւ յերկրէ եգիպտոսի.
chasselas.
Իբր Եզին աչք, ազգ խաղողոյ։ (Ստեփ. լեհ.։)
cf. Եթերախաղաց.
Արփիաճեմ. լուսաճեմ. լուսազգեաց. լուսեղէն.
if;
provided, on condition;
perhaps;
be it so;
— սիրէք զիս, if you love me;
— ասեն քեզ, if you be told;
— արասցէ եւ — ոչ, whether he do it or not;
— իցէ, whether;
perhaps;
— ոչ, save, if not, except;
unless.
Զազգի ազգի յօրինուածս հազիւ ոք ուրեք եթէ պատմել կարասցէ». իբր՝ արդեօք. (Եւս. քր. ՟Ա։)
revenue, income, settled income, annuity, interest, rent;
proselyte, neophyte;
foreign, extrinsic, exotic, false;
—ք արքունի, finances;
— տարեկան, revenue, annual income;
ստանալ զեկամուտն, to receive one's income.
Եկամուտս բազումս ածելով։ Զվայրենի եկամուտ ազգն. (Խոր. ՟Բ. 53. 61։)
brother;
մեծ, աւագ, երէց —, eldest -;
կրտսեր —, youngest -;
— հօր or մօր, uncle;
աշխատաւոր —, lay -;
— ի Քրիստոս, — in Christ-Jesus.
Ի ձեռաց առն զշունչ արեան եղբօր իւրոյ խնդրեցից։ Արք եղբարք եմք մեք։ Ամենեքին դուք եղբարք էք։ Միում յեղբարցս այսոցիկ փոքրկանց։ Ասացէ՛ք եղբարցն իմոց։ Մարեմաւ մարդն յիսուսի, եւ եղբարբք նորա». այսինքն ազգականօք. (եւ այլն։)
Եղբարս կոչեն գիրք բազում անգամ եւ զազգականս։ Զեղբօրորդի եւ զազգական գիրք եղբարս կոչեն. (Կիւրղ. ծն.։)
that loves his brother.
Եղբայրասէր կրօնաւոր ազգակցութիւն ունի առ քրիստոս. (Նեղոս.։)
son of a brother;
nephew.
cf. Եղբօրորդեակ.
dwelling in places planted with reeds or canes.
Սնուցանէ զեղէգնաբնակ ազգս աքարաց. (Փարպ.։)
cf. Եղանութիւն.
Ի մարիամա՞յ եղեւ սկիզբն եղելութեան նորա. ո՛չ. այլ ի սկզբանէ էր. (Ածազգ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Եղեռնական.
Ա՛յ թշուառ ... գո՛նէ արդ առ վաղիւ պատրաստեսցես եղեռնաւոր թշուառական ազգին հրէից։ Փղապետն այսպէս յանկարծ ժամանակի յեղեռնաւոր պատուհասէն մազապուր ելանէր։ Ուր համարեցան զեղեռնաւոր սատակումն անձանց իւրեանց կատարել. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 21. 19։ ՟Զ. 21։)
cf. Եղեռնական.
Ա՛յ թշուառ ... գո՛նէ արդ առ վաղիւ պատրաստեսցես եղեռնաւոր թշուառական ազգին հրէից։ Փղապետն այսպէս յանկարծ ժամանակի յեղեռնաւոր պատուհասէն մազապուր ելանէր։ Ուր համարեցան զեղեռնաւոր սատակումն անձանց իւրեանց կատարել. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 21. 19։ ՟Զ. 21։)
pine, fir;
cedar;
mugwort, artemisia;
kidney-bean;
southernwood.
ԵՂԵՒԻՆ որ եւ ԵՂԱՏ. ἑλάτη abies. եբր. սիխ. որ թարգմանի եւ Մայր. κέδρος cedrus Ծառ ուղղաբերձ, վարսագեղ, նրբատերեւ, իւղային անուշահոտ. որպէս փստղենի, գի, նոճի, մայր, ազգ մայրւոյ.
ԵՂԵՒԻՆ ասի եւ ազգ ինչ ափսինդի կամ օշինդրի, որոյ ազնիւն լինի ի հայս. շէհէրմէնի որ գրի եւ ԵՂԵՒՆԻՆ։ (Բժշկարան.։)
cedar;
cedar woed;
fir-tree;
fir-wood.
κέδρος cedrus Ծառն, եւ փայտն՝ այսինքն տախտակն Եղեւին ծառոյ, ըստ որում մայր փայտ. ազգ նոճի. սէրվի ազատ. եբր. էրզ.
reed, cane;
pen;
stem, stalk of corn;
rush;
straw, stubble;
percb, pole;
sweet calamus;
walking-stick, stick, cane;
— ապակադործաց, glass-blower's pipe, blowing-iron, bunting-iron;
— շաքարի, sugar cane;
— հնդկային, bamboo;
— (glass or brass) blow-pipe.