unanimous, of the same opinion;
unanimously.
Ո՛վ միահաւան պահապանք ազգի մարդկան. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
monarchical, absolute, despotic;
— իշխան, absolute master, monarch;
— իշխանութիւն, absolute power, monarchy;
— ունել, to reign absolutely;
— առնել, to make universal.
μονάρχης, μόναρχος monarcha, qui solus imperat եւ μοναρχικός monarchicus. Ունօղ զմի հեծան՝ այսինքն զգաւազան իշխանութեան ի վերայ բազում վայրաց կամ ազգաց. բացարձակ եւ ընդարձակ տէրութեամբ. ինքնակալ. միապե եւ Միապետական.
monachal monkish, coenobitical.
Պայծառանան անապատք, եւ սուրբ ճգնազգեացք միայնակեցականպարուք. (Զքր. կթ.։)
solitary, hermit.
Միայնաւորաց՝ քրիստոսազգեաց եւ ճգնազգեաց արանց։ Ընդ այլոցն ճգնաւորական միայնաւոր անձնացելոց. (Մագ. ՟Ա. կ։)
all at once, together, unitedly, all at the same time, altogether;
jointly, in concurrence, at the same time;
all, quite;
totally, entirely;
— եւ, yet, even, also;
— ասել, եւ — իսկ ասել, եւ զի — ասացից, upon the whole, after all, in a word, in short;
ոչ — առնել, to repeat several times, over and over again.
Խեթկեսցէ նոքօք զազգս միանգամայն մինչեւ զծագս երկրի։ Մերձեսցին խօսեսցին միանգամայն։ Զարհուրեցուցից եւ ցամաքեցուցից միանգամայն։ Ելէ՛ք միանգամայն։ Ազգաց եւ մարդկան միանգամայն։ Եւ էր ամենայն եկեղեցին միանգամայն՝ չորք բիւրք։ Ապա երեւեցաւ աւելի քան զհինգ հարիւր եղբարց միանգամայն։ Գուցէ եկեալ հարկանիցեմ զերկիր միանգամայն, եւ այլն։ Միանգամայն՝ թագաւորք տասն։ Միանգամայն ամենեքեան լինին՝ ՟Ժ թագաւորք։ Միանգամայն ամենայն ամքն, ՟Ս՟Մ՟Խ՟Բ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
consubstantial;
simultaneous, common, compatible;
united, only, sole.
Զմիասնական ազգսն բաժանեալս։ Արարեալ զնոսա միասնականն միաբանութեամբ իբրեւ զմի տուն. (Ագաթ.։)
fed, reared or brought up together.
Զմիասնունդ ազգն՝ բազում ազգս այլալեզուս ընդ երեսս երկրի սփռէր. (Ագաթ.։)
one-breasted;
Amazon.
μονόμαζος unam mammam habens ἅμαζος, ἅμαζων amazones. Ունօղ մի եւեթ ոտին. ազգ սկիւթացի կանանց պատերազմականաց, որք ի մանկութենէ խարէին զմի ի ստեանց առ աջողակ զինաշարժութիւն կամ նետաձգուիւն. ըստ յն. ասին եւ Ամազոնք, իբր անստինք.
cohabitation, living in the same house.
Մի տուն կամ մի ազգատոհմ գոլն. մնակակցութիւն.
of the same race, family or nation.
Միատոհմ միալելու ազգին բազմացելոյ. (Ագաթ.։)
cf. Միգապատ.
foggy, covered with mist or fog, caliginous, cloudy, dark, obscure, gloomy.
only, single, sole, simple;
solitary;
cf. Միաբան.
Ոմանք միայնացեալս անուանեալ՝ յանբաժանելի եւ միեղէն կենացն։ Ի միեղինացն միայնացելոց։ Կատարեալ կարգ միեղինացն միայնացելոց։ Ձեռդ միեղէն եւ համակրօն՝ մաքուր եւ աստուածահաճոյ վարուց։ Խաչակրօն հօրդ, եւ աստուածազգեաց միեղէն սուրբ եղբարցդ. (Մագ. ՟Ե. ՟Ի՟Զ. ՟Կ՟Զ։)
strangury, gravel, dysury, ischury, stoppage, suppression or retention of urine, pain and difficulty in discharging the urine.
until, till, as far as, to;
even to;
that;
— ցայժմ, till now, up to the present, up to this time, hitherto;
— ցայդ վայր, so far, as far as, to that place;
— ցայդր, so far, as far as that, to there;
— ցայս վայր, thus far, as far as this, to here;
— ուրանօ՞ր, how far?
— ցամպս, even to the clouds;
գայ ընդ իս — ի կարս, he goes with me as far as Kars;
կաց or մնա — եկեսցէ, wait till he comes;
— ցե՞րբ, how long?
ոչ ելից — դարձցիս, I will not go out until you return;
— ցբազում ամս, during many years;
— զի, so that, insomuch that;
այնպէս or այնչափ՝ զի, so that;
as well as;
— բազմաց իսկ ասել, so that several people said.
Ոչ անցցէ ազգս այս, մինչեւ այս ամենայն եղիցի։ Ոչ ելանիցես անտի, մինչեւ հատուցանիցես, եւ այլն. որ եւ ասի ՄԻՆՉՉԵՒ։
one-edged;
scimitar, sabre.
Տեսեալ զսուսերն՝ որով զվէրսն առ. տեսեալ զմիողնին, որով զազգոյ հարուածսն ընկալաւ. (Ոսկ. խչ.։)
broken-backed;
hipshot;
disheartened, discouraged;
— լինել, to break one's back;
to become hipshot;
to be disheartened, to lose one's courage.
Սրտակտուր միջաբեկ եղեն ազգք քրիստոնէից. (Վրդն. պտմ.։)
entered, introduced;
well versed in, initiated, instructed, intelligent, expert;
free, frank, bold, daring;
meddlesome;
enterprising, adventurous, venturous;
— լինել, to enter, to push in, to introduce oneself, to go forward or before;
to intrude into, to thrust oneself forward, to intermeddle or interfere;
to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts, to dive into, to explore, to sift;
to undertake, to have a hand in, *to have a finger in every body's pie;
— ձեռամբ գործել, to act freely.
προσβάλλων, -ουσα, πεγενηθείς aggrediens, permixtus μεμυήμενος initiatus. Մխեալն ի մէջ կամ ի խորս. խելամուտ. զգածեալ. մասնակից. խորհրդազգած. եւ Համարձակ. ձեռնամուխ.
Եսայիաս միջամուխ խորհրդազգած է տնօրէնութեանն խորհրդոյ. (Վրդն. յանթառամ.։)
Միտքն միջամուխ լինել ձեռնարկիցեն յազգակիցս եւ յաներեւոյթսն։ Յիմանալիսն միջամուխ լինել հանդերձ զգայութեամբքս. (Առ որս. ՟Է։)
insects.
Զազգս մանունց եւ զանզօր թռչնոց, զձիաստան եւ զբրիատց, որք խառնեալք եւ միջատք անուանին. (Վեցօր. ՟Ը։)
mind, intellect, understanding;
sense, judgement, reason, intelligence;
thought, idea;
intention, design, project;
opinion;
advice, counsel;
meaning, intent;
maxim;
ըստ մտի, ըստ —ս, at one's will or pleasure;
according to one's fancy, liking, desire;
ըմբռնումն մտաց, apprehension, idea;
մարդկեղէն —ք, human reason;
հասարակաց —ք, good sense;
—ք անմտութեան, foolish thoughts;
—ք անարգութեան, reprobate sense;
—ք առակիս, the moral of the fable, or of the apologue;
ուղիղ մտօք, in good faith;
պարզ մտօք, frankly, sincerely, without artifice;
սրտի մտօք, with all one's heart;
ազնուական —ք, noble sentiment;
արդարակորով, խորախորհուրդ, վսեմ, հաստատուն or անյողդողդ, լուսաւորեալ, ընդարձակ, եռանդուն, սուր, թափանցող, արգասաւոր, հնարագիւտ —ք, upright, profound, elevated, firm, enlightened, vast, lively, sharp or piercing, penetrating, fertile, inventive wit, mind or intellect;
թեթեւ, անարգասաւոր, շփոթ, ցրուեալ, տկար —ք, frivolous or light, barren, confused, distracted, weak mind or intellect;
ունել ի մտի, to have the design or intention, to propose to oneself, to project;
ի —ս լինել, գալ, —ս ուսանել, to regain one's intellectual faculties, to be restored to one's senses, to awake;
դնել ի մտի, հաստատել ի —ս, to form a resolution, to take into one's head, to be determined, to resolve, to project, to propose, to presume, to imagine;
— դնել, to be attentive, to apply or devote oneself to, to observe, to regard, to consider with care, to think, to reflect;
ի —ս առնուլ, to understand, to comprehend, to perceive, to conceive, to know, to remark;
to study, to learn by heart;
զմտաւ or ընդ — ածել, to consider, to regard attentively, to meditate, to recollect, to imagine;
աշխատ առնել զ—ս, to fatigue the mind, to rack one's brains;
անկանել ի մտտաց, to be out of one's mind or senses, to lose one's senses, to be crazy;
անկանել or ելանել ի մտաց, to escape or slip from one's memory;
to forget;
—ս դնել, to admonish, to warn, to apprise of;
դնել ի մտի ուրուք, to suggest, to insinuate, to hint, to intimate, to entangle, to involve;
ընդ — մտանել, ըստ մտի լինել, to please, to gain one's affection or good will, to conciliate one's favour, to insinuate oneself in the good graces of, to win one's favour;
ընդ — տանել, to take offence at, to be offended, to take ill, to take a pique, to be nettled;
արկանել ի —ս, to suggest, to inspire;
տալ ի — առնուլ, to cause to understand;
փոխել զ—ս, շրջիլ ի մտաց, to think better of, to change or alter one's mind or intention;
ի չար կամ ի բարւոք —ս առնուլ, to take well or ill;
գերել զ—ս, to captivate one's understanding;
ընդ —ս անկանել ուրուք, to occur to mind, to enter the imagination or thoughts;
հանել ինչ ի մտաց ուրուք, to drive out of one's head, to persuade to the contrary;
—ս ունել, to be witty;
ասել ի մտաց, to say to oneself;
ընդ — արկանել, to think, to recollect, to conceive;
բարգաւաճել, կրթել զ—ս, to cultivate, to form the mind, to improve;
այսր անդր մաղել զ—ս, to distract the mind;
անխիղճ —ս ունել, to keep a clear conscience;
ի մտի պահել, to keep in memory;
բարձրանալ ի —ս իւր, to become proud, vain, puffed up;
— առնել, to listen to, to mind, to agree with;
ընդ —ս հարկանիլ, to occur, to come to mind or memory, to recollect;
առնել ի մտաց իւրոց, to do without intention, to do unintentionally;
առ ի —ս առնուլ, to understand allegorically;
իսկ առ ի —ս, and in mystic or allegorical sense;
բազումք ի —ս ունողաց, the generality of intelligent persons, most witty people;
ոչ ոք ի —ս ունողացն, one of good sense, no sensible person;
եդեալ էր ի մտի, he decided, he was resolved;
չառնում ինչ ի —, I understand nothing of it, I don't understand it, I am quite at a loss;
անմարթ է ի — առնուլ զայն, nothing can be known about it, it is impenetrable, it's marvelously obscure;
—ք իմ առ իս դարձան, my mind was restored;
եւ ոչ ի —ս անգամ անկեալ էր նորա, he never even dreamed of it;
խորհէի եւ ասէի ընդ —ս, I thought and said to myself;
յորմէ ի — առնուլ է, whence it follows that;
բազում անգամ եղեւ ինձ ի մտի, I was more than once tempted to, I several times intended to;
գայ ի —ս իմ, it has just come into my thoughts, mind or head;
ստէպ ի մտի իմում յեղյեղեմ զայն, I often repeated it to myself;
յաս են —ք բանիցս, this is the sense of the passage;
նա չառնու ինչ ի —, he understands nothing of it, he knows nothing about it, it is Chinese to him;
այսպէս եցոյց զչարութիւն մտաց իւրոց, thus he betrayed his malicious intention;
զմտաւ ածեմ, to think, to regard, to consider.
Մի՛ վայրապար եւ խառնիխուռն զմիտս ածիցէք, եւ չիմանայցէք զազգի ազգի դէմս մտաց բանիցն եւ զիրաց. (Սեբեր. ՟Գ։)
fruit;
cf. Պտուղ.
Ամենայն ազգ մրգաց։ Յամենայն մրգաց բերէ՛ք ինձ։ (Վրք.հց. ՟Դ. ՟Է։)
to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.
Պարզեց զպարզուածս նորա (յն. այլազգ). (Ել. ՟Խ. 17։)
Parthian;
Parthia;
—ք, the Parthians.
πάρθος parthus. ազգ արեւելյան յաբրահամէ ի քետուրական ցննդոց, զորմէ տե՛ս ի բռ յակ. ան։
Parthian.
Ի պարթեւական մեղապարտ ազգէն. (Շար. այսինքն՝ տանէն անակայ սպանողին խոսրովու։)
to render wise or modest, continent or abstinent, to give an air of decency.
Թէ նախ ի հրէից էր երկրպագեալ, կարծիս տային արդեօք, որպէս զի զուրեանցն պարկեշտացուցանել զազգակցութիւն. (Բրս. ծն.։)
modesty, decency, decent bearing, carriage, demeanour or deportment, honesty;
chastity, pudicity, purity, bashfulness;
moderation, temperance, abstinence, frugality, sobriety;
gravity, stateliness, reverend aspect;
պարկեշտութեամբ, cf. Պարկեշտաբար.
Մի՛ ագահութեամբ եւ որկորստութեամբ վարիցիք (ի կերակուրս եւ յըմպելիս), այլ պարկեշտութեամբ եւ օրինաւոր ըստ կարգի կրօնաւորաց։ Պատուէր տամք եւ կանանց ազգի՝ պարեշտութեամբ եւ բարեձեւութեամբ լինել յամենայնի. (Շ. ընդհանր.։)
circumflex;
an Armenian note.
περισπώμενος, -νη, -νον circumflexus, -a, -um. Առոգանութիւն ոլորտացեալ պարուրմամբ, որոյ նշանն (՞) է ազգ ոլորոկի՝ բաղկացեալ ի շաշտէ եւ ի բթէ (՛ , ՝).
orb, sphere, circle, circuit, orbit;
— բան, circumlocution, periphrasis, roundabout phrase;
cf. Խումբ.
(Ազգի ազգի հերձուածք) մինչեւ ցաւուրս երանելւոյն եպիփանու, զորս յիւրում սրբազան մատենին յիշատակէ, զոր Պարունակացն անուանեն. (Մագ. ՟Ա.։)
to surround, to encompass, to encircle;
to comprehend, to contain, to enclose, to embrace.
Պարթեւք կոչեցան՝ պարունակեալք ի չորից ազգաց. (Վրդն. պտմ.։)
sling;
swarm of bees;
քարինս արձակել —իւ, to sling.
Ընտրեաց իւր հինգ քարինս ողորկս ի հեղեղատէն ... եւ զպարսն ի ձեռին իւրում։ Եւ զօացաւ դաւիթ քան զայլազգին պարսիւքն (յն. պարսիւըն) եւ քարիւն. (՟Ա. Թագ. ՟Ծ՟Է. 40. 50։)
ՊԱՐՍ ՊԱՐՍՔ. որպէս Պարսիկ. իկք. անուն ազգի.
Persian;
—ք, Persia.
Ընտրեաց իւր հինգ քարինս ողորկս ի հեղեղատէն ... եւ զպարսն ի ձեռին իւրում։ Եւ զօացաւ դաւիթ քան զայլազգին պարսիւքն (յն. պարսիւըն) եւ քարիւն. (՟Ա. Թագ. ՟Ծ՟Է. 40. 50։)
ՊԱՐՍ ՊԱՐՍՔ. որպէս Պարսիկ. իկք. անուն ազգի.
to sling, to throw or cast stones with a sling.
Պարսաքարեաց եւ եհար զճակատ այլազգոյն. (՟Ա. Թագ. ՟Ծ՟Է. 49։)
cf. Պարսկային.
περσικός persicus. Սեպհական ազգին պարսից. պարսկային. որ ասի եւ ՊԱՐՍԻԿ.
to worst, to overcome, to vanquish, to conquer, to subjugate, to subdue;
— զչարչարանս, to suffer with fortitude, to bear up against pain or torments.
Հաւատովք պարտեցին զթագաւորութիւնս։ Ընդ մեզ աստուած, գիտացէք հեթանոսք, եւ պարտեցարու՛ք։ Պարտեցաւ այր իսրաէլի յերեսաց այլազեանցն։ Ընդէ՞ր արդեօք պարտեաց զմեզ տէր այսօր առաջի այլազգեանցն։ Պարտեցաւ աբեններ եւ արք իսրայէլի առաջի ծառայիցն դաւթի։ Պարտեցաւ առաջի իսրայէլի։ Ի պարտել ժողովրդեան քո իսրայէլի առաջի թշնամեաց։ Պարտեցաւ յուդա յերեսաց իսրայէլի. (Եւն։)
Պարտիցուք, զի յաղթիցեմք . քանզի հասարակօրէն պիտէր՝ պարտեսցուք. այլ կամ թարգմանն հարկաւորեալ է դնել՝ պարտիցուք, ի նշանակ կրաւորականի, եւ կամ այլազգ իցէ գրելի։
to envelop, to enclose, to encircle, to surround, to shut in;
to circumscribe, to comprehend;
— թագաւ, to crown, to gird the brows with a crown.
Ի խոր տխրութեան պարփակէր ոչ միայն զանձն նորա, այլեւ զամենայն համատոհմսն նախարարս ազգին իւրոյ. (Ղեւոնդ.։)
cf. Պետրոսեան.
cf. պետրոսեան. Գեղեցիկ պետրեան գնդին փութով ազգ արասջիք։ Ցանկ սիրոյ իմոյ պետրեան գնդին ազգ արաջիք. Նար. տաղ.։ Այժմ ընդ պետրոսն ես ի պարի, թագաւորեալ ի յապառնի. (Լմբ. ի շնորհ.։)
Peter's, of Peter;
—րեան վէմ, St. Peter;
St. Peter's successors;
—ք, followers, colleagues or companions of St. Peter.
Յորժամ առ պետրոսեանսն եկն, ասէ ցնոսա. շոշափեցէ՛ք զիս եւ տեսէք. (Ածազգ. ՟Ա։)
with much ostentation.
Թողեալ այնուհետեւ զպերճագոյն հանդերձսն, խարազանազգեստ եղեալ. (Խոր. ՟Գ. 31։)
cf. Պէտք;
— առնել, to take care, to care, to do the needful or necessary;
— լինել, to be necessary;
ո եւ — whoever, whosoever;
որչափ —, as much as you will or wish;
— է, it must be, it is necessary;
չէ —, it need not be, it is unnecessary;
չեն ինչ ինձ — աղօթք, I do not want prayers;
ինձ ոչ է — զայնմանէ, I care not about.
Պտղոմեոսն որ եւ եղբայրասէրն, պէտ արարեալ զամենայն ազգաց զմատեանս եւ զվէպսի ի յոյն լազու փոխարկել. (Խոր. ՟Ա. 1։)
pistachio.
յն. բիսթա՛գիօն. πιστάκιον pistacium. ... Կրկին ազգ պտղոյ. մին կանոնաձեւ բերք ծառոյ, որ նման է մայրեաց, եւ միւսն ողկուզաձեւ բերք այլոյ տնկոյ.
false, improper, abusive, adventitious, extrinsic;
degenerate, bastard;
note, letter, bill, card;
— ի պարտուց, innocent, guiltless, faultless.
Նշաւակ խարդախութեամբ աղարտեալ, զհարազատ եւ զբուն՝ քան զպիտակն եւ զօտար անյաջողակ ցուցանելով։ Շնորդիքն զհարազատ որդւոցն կորչեալ հանեն կարդ, եւ զընտանի ազգն օտար եւ պիտակ ցուցանեն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to want, to be in want of;
to be necessary, useful.
Այլն ամենայն (յիւղոց)՝ խառնուածովք (այսինքն խառնուածոց) այլոց պիտացեալ լինի առ ի ձիթոյ ազգ. իսկ ձիթենւոյն ըստ ինքեան իսկ առանձինն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 103։)
cf. Պղակունտ.
Մի ընդ կուտեալ առաջի միսն եւեթ հայիցիս եւ ընդ պղակունդսն։ Ազգի ազգի պղակունտս ուտես. (Ոսկ. մ. Բ. 23։)
platane, plane-tree.
Բառ յն. ազգ մայր փայտի. πλάτανος. platanus.
copper;
coppercoin;
— ծխեալ, yellow copper, brass, bronze, tombac;
— հրաքարային, copper pyrites, yellow copper-ore;
— երփներանգ, variegated copper-ore, phillipsite.
doing shameful or filthy things, immodest, impure, dirty, obscene, lascivious.
առաւել զազգս պղծագործ քրմանցն. (Ագաթ.։)
full of filth, sunk in nastiness, dirty, impure, lewd.
Ապրեցուցեր զմեզ ի պղծալից ժանեաց գազանին։ Պղծալից ազգին քանանցւոր։ Զամենայն զաւակ պղծալից թագաւորացն հեթանոսաց ջնջէր ի միջոյ։ Աւերէր զպղծալից մեհեանս դիւացն. (Ագաթ.։)
instep, ankle, ankle-bone;
foot;
cf. Խստոր.
Մի ոմն յազգէս մերմէ, որոյ թափեալ են ոտք նորա, եւ անկեալ պճղունք նորա. (Տոբ. ՟Բ. 3։)
bedecked, adorned.
Փողփողելով ի վերջաւոր՝ պայծառազգեստ եւ պճնաւոր. (Շ. եդես.։)
strongly tied or bound, firm, steady.
Զայնպիսի սուրբն իւր կինն իբր իբրեւ զթշնամի՝ պնդակապ այլազգեացն ի ձեռս մատներ. (Ոսկ. հերոդ.։)