attack, assault, valour, bravery, military expedition or enterprise, deeds, feats of arms, exploits;
success, conquest, victory.
ՇԱՀԱՏԱԿԻՒՆ ՇԱՀԱՏԱԿՈՒԹԻՒՆ. ՇԱՀԱՏԱԿՈՒՄՆ. Շահատակելն. արշաւանք. յարձակումն.
Շաչիւն կառաց, շահատակիւն հեծելոց. (Նաւում. ՟Գ. 2.) յն. հետամուտ. διώκων.
Առաջին էք՝ ոչ շահատակութեանս ասեմ, այլ ի մտէ ուղեւորութեան. (Խոր. ՟Գ. 16. (հին տպ. շահաստանութեան)։)
Եւ բեզեկ զփայիթոն նախընթացիկ շահատակմամբ յղէր ասպատակ. (Մագ. ՟Կ՟Ա։)
woody, wild forest.
• «անտառ», որից շահարազի «ան-տառաբնակ», մէկ անգամ ունի Մարթին. ἐԿոչեցաւ սիլուանոս, որ է շահարացի, վասն զի ի շահար և ի մայրիս սնաւ»։
Կոչեցաւ սիլուանոս, որ է շահարացի. վասն զի ի շահար եւ ի մայրիս սնաւ. (Մարթին.։)
gaining.
Որ առնէ կամ հնարի առնել շահս. շահավաճառ.
Վաճառական վատնիչ, շահարար շուայտեալ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)
cf. Շահիմ.
cf. Շահիմ.
Նովիմբք (ընթերցուածովք) ծաղկեալք եւ շահաւետեալք. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
Որոց առեալ զքանքարս, եւ շահաւետեալ՝ գովեցան ի տեառնէ. (Տօնակ.։)
utility, profit, fruit, advantage.
Շահաւէտն գոլ. օգտակարութիւն. օգուտ. շահ. շահեկանութիւն.
Զգիւտս շահաւետութեան եւ զբարօրութեան։ Առլցեալք ի սորայն են շահաւետութենէ։ Ամենազան շահաւետութեանց մայրաքաղաք։ Զայսչափ շահաւետութիւնս մատուցանէ (նաւաստութիւնն). (Պիտ.։)
Ի կնոջն իւղոյն շահաւետութենէ վրիպեցայ. (Զքր. կթ.։)
Յայտ արար զմեծամեծ շահաւէտութենէն՝ որ անտի լինիցին. (Նանայ.։)
Անվարձ ի մեծ շահաւետութենէն կամի հանել զմեզ. (Ոսկիփոր.։)
cf. Շահաւոր.
εὕπορος, κερδάλεος expeditus, lucrosus, utilis. Որ ունի կամ բերէ զշահ յաւէտ. շահաւոր. շահեկան. կարի պիտանի եւ օգտակար.
Բառնալ զ՝ի հեռուստ շահաւէտ բերս բեռնակրութեան. (Պիտ.։)
Խաբեցին՝ անշահք փոխանակ շահաւետին առնուլ։ Առանց վարդապետաց շահաւետաց եղեր զարմանալի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։ ՟Գ. 11։)
Զշահաւէտսն ժողովելով, եւ զխոտանսն ի բաց ընկենլով. (Ճ. ՟Ը.։)
Շահաւետ, եւ ողրոմելի պատմութիւն. (Կլիմաք.։)
Բազում ինչ բանս շահաւետս խօսլ։ Ի խրատս շահաւետս։ Բարի ինչ եւ շահաւէտ։ Նոյն ինքն շահաւէտ եւ օգտակար. (Իգն.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։ Շ. ընդհանր.։)
Ո՛րպիսի շահաւէտ բարբառովք կարիցեմք զաստուծոյ ճառել. (Սեբեր. ՟Ա։)
Գեղեցիկ նաւօք զշահաւէտ մեծութիւն նոցա յայտ առնէ. (Գէ. ես.։)
profitable, advantageous, useful, fruitful, lucrative, interesting.
Զշահաւոր եւ զօգտակար երախտիսն յորդորեսցէ։ Ի շահաւոր գիւտս եւ ի փրկութիւն մերձաւորին եւ հեռաւորին. (Յճխ. ՟Գ. ՟Ե։)
Տարերք առանձինն ապականիչք են միմեանց, եւ խառնեալ ընդ ընկերի՝ օգտակարք եւ շահաւորք. (Եզնիկ.։)
Երկար եւ շահաւոր գործով զազգիս մերոյ կարգել զպատմութիւն. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Չի՛ք ինչ շահաւոր իբրեւ զպատուիրանս աստուծոյ. (Գէ. ես.։)
Մեռայք զշահաւոր մհն. (Ոսկ. կողոս.։)
advantageously, usefully, profitably.
κερδαλέως cum lucro, utiliter. Շահաւոր օրինակաւ. շահիւ եւ օգտիւ մեծաւ.
Նոքա տաժանագոյնք եւ վաստակելիք են. այլ սա շահաւորաբար, լուսաւորէ զհոգին, եւ այլն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 35։)
to gain, to obtain, to acquire, to purchase;
to buy.
Բազմաշահ վաճառաւ շահաւորեա՛ զոգիդ քո իբրեւ իմաստուն վաճառական. (Եփր. պհ.։)
նա ոչ թէ շահաւորէր զլսողսն, այլ ասէր զայս, զի շարժեսցէ զամենեսին ի վերայ նորա։ Կերակուր եւ ըմպելիս առնէ, որ կերողացն ոչինչ շահաւորի։ Ճանապարհ արարեալ ի կրպակաւորսդ՝ շահաւորեցէք (զիւղ յամանս ձեր)։ Ոչինչ շահաւորեալ օգտիս ի յայդմ անօգուտ զղջմանէդ. (Զքր. կթ.։)
Թուլացուցանէ նմա չարչարիլ՝ մարդկան շահաւորելով զփրկութիւն. (Ասող. ՟Գ. 21։)
to do good, to help, to avail;
to profit, to derive advantage, to turn to account.
profit, gain, advantage.
ἑμπορία, κέρδος, ὡφέλεια negotiatio, lucrum, utilitas. Շահաւորելն, եւ իլն. շահավաճառութիւն. եւ Շահաւետութիւն. օգտակարութիւն. շահաւորն գոլ. շահ, վաստակ.
Ի պէտս սրբոց հաղորդեցարու՛ք. (որով) մեծագոյն առնուն՝ քան թէ տան. զի շահաւորութիւն է իրիք. (Ոսկ. հռ.։)
Արկաք ի տրապիզիտս լրոյ ամենեցուն՝ ի պահանջումն աւանդողին զնոյն յամենեցունց, ըստ իւրաքանչիւր շահաւորութեան արժանաւորապէս հատուցմամբ. (Սկեւռ. եսայ.։)
Ի հացէն որ եղեն նշանքն՝ այնքան ախորժեցին, եւ ոչինչ զհոգեւորական շահաւորութեանցն զհետ չոգան։ Հատն ցորենոյ թաղելով եւ մեռանելով՝ պտուղս եւ շահաւորութիւնս օգտակարս սերմանողին արդիւնաւորէ. (Նանայ.։)
Իրաւացի է ըստ իւրոց բարւոք շահաւորութեանցն յաջորդել նմանապէս առ այլսն զփոխարկութեան հատուցումն. (Պիտ.։)
Երկոցունցս այսոցիկ հանդիպել շահաւորութեանց. (Յհ. իմ. ատ.։)
Ոմն ասէ, թէ հինգ տաղանդ ետուր ցիս, եւ ոմն՝ թէ երկուս. ցուցանեն, եթէ ի նմանէ առին եւ զպատճառս շահաւորութեան. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։)
orthodox.
Ջանան զողջահաւատսն մղել յիւրեանց խորխորատ կորստեանն. (Զքր. կթ.։)
gold nugget;
small piece of gold.
Ոսկիահատ ոսկէմօր դիցն. (Ագաթ.։)
osteotomy.
cf. Ոտնահար.
Ծիծաղեցայց զկորստեամբ ձերով, եւ ոտնահար եղէց. (Համամ առակ.։)
Ոտնահար եղէց ի վերայ ձերոյ կործանմանն. (Եւագր. ՟Ի՟Ա։)
insulting.
Վա՛հն ոտնահարական է, եւ մորոսական. (Երզն. քեր.։)
worm-eaten, rotten, carious;
— լինել, to become or grow worm-eaten.
Որթ որդնահար, պարտէզ փշաբեր. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)
presumptuous;
to one's mind or liking, pleasing.
Որպէս Հաճեալ ընդ միտս իւր, ինքնահաճ.
Ոչ մտահաճ հպարտութեամբ ըստ իմում ինչ կամի. (Յհ. կթ.։)
(Մելիքշահ որդի ալփասլանայ) մտահաճ եղեալ՝ զնորայսն (զհօրն) բասրէր իմացմունս իբր եղեալ հակառակ խաղաղութեան եւ կենաց մարդկան. (Սարկ. պտմ. առ սամ.։)
(Իսկ առ Կիրակոսի. վրիպակաւ գրի, Մտահաս եղեալ։)
pleasing, agreeable, to one's liking;
condescending, meek.
Իբրեւ զյոյժ սիրելի եւ զմտահաճոյ. (Բրսղ. մրկ.։)
Ի բաց առաքել զոր կամին, եւ առ ինքն կոչել զմտահաճոյսն. (Նիւս. երգ.։)
Իւրաքանչիւր ամուսին՝ զուգակցացն լինել մտահաճոյ։ Սիրելիք աստուծոյ, եւ մտահաճոյք արանցն։ Եթէ մտահաճոյ ոչ է (զաւակն), եւ ոչ մանկութեան ողորմի (ծնօղն). (Պիտ.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է. եւ ՟Գ։)
Մտահաճոյ բանիւք եւ պաճուճանօք. յն. հաւանականութեամբ, կամ համոզանօք։
presumption;
prepossession, prejudice.
Որպէս Ինքնահաճութիւն. հաւանութիւն ընդ կարծիս մտաց իւրոց՝ իւիք պաշարմամբ. յն. նախադատութիւն. πρόκριμα praejudicium.
Զայդ պահեսցես առանց մտահաճութեան, մի՛ ինչ առնել աչառանօք. (՟Ա. Տիմ. ՟Ե. 21։)
Ձեւացումն ըստ մտահաճութեան իւրոյ, եւ ոչ ըստ ճշմարտութեան. (Շիր. զատիկ.։)
Տե՛ս զմտահաճութիւնն, զի մեծատունն ըստ հարստութեանն իմն գնայ. (Ոսկ. ես.։)
comprehensible, easy to understand, intelligible, plain.
Մարդատեսիլ եւ հրեշտականման երեւէր՝ մտահաս ըստ հանդուրժելոյ աչաց. (Ագաթ.։)
Մտահաս եղեալ. այլ ուղիղն գրութիւն է, Մտահաճ եղեալ։)
comprehension.
witty, very intelligent, ingenious, lively.
Արտաքին վիպապատմացն՝ աշխատասէր եւ մտահարուստ արանց։ Զօրաւորաց մտահարուստ արանց կարօտացեալ։ Այլոց ուժեղագունից եւ մտահարուստ արանց թողի։ Զոր այլ մտահարուստ ոմն հռետոր նախ քան զմեզ վերագրեաց. (Արծր. ստէպ։)
Մտահարուստն յովհաննէս բազում ինչ աշխատեաց. (Կիր. պտմ.։)
accessit, the next to the best, second best;
— լինել, to obtain honourable mention, to get honours.
of an immoderate height or size, gigantic, colossal.
ὐπερήκης praelongus, praealtus, praegrandis, procerus. Յաղթ հասակաւ. բարձրահասակ. երկայնահասակ.
Արք յաղթահասակք են. (Թուոց. ՟Ժ՟Գ. 33։)
Այր յաղթահասակ (Սաւուղ). (Մագ. ոտ.։)
to conquer, to vanquish, to overcome, to subdue, to subjugate;
to oppress, to vex, to torment;
— բանիւ, to convince, to confound, to abash.
καταδυναστέω, κατασχύω, κατακρατέω opprimo, sub potestate redigo, praevaleo ἠττάω, ἠσσάω convinco νικάω, πλεονέκτω vinco, supero եւ այլն. Յաղթելով ի գետին կամ առ ոտս հարկանել. պարտել. նուաճել. ընկճել. ի նեղ արկանել, նկուն առնել. հարստահարել. զօրանալ ի վերայ. իշխել. տիրել. վնասել. յամօթ առնել. ոտնառել. բռնադատել.
Յաղթահարէին եգիպտացիք զորդիսն Իսրայէլի բռնութեամբ։ Կամ յաղթահարեցի՞ զոք ի ձէնջ։ Ո՞չ մեծատունք յաղթահարեն զձեզ։ Իբրեւ յաղթահարեցին որդիքն Իսրայէլի, արարին զքանանացին հնազանդս։ Տէր Աստուած մեր, մի՛ յաղթահարեսցէ զքեզ մարդ։ Բազուկ փառաց նորա յաղթահարեաց զջուրսն առաջի երեսաց նոցա։ Դրունք դժոխոց զնա մի՛ յաղթահարեսցեն.եւ այլն։
Դրունք դժոխոց զքեզ մի՛ յաղթահարեսցեն. (Եպիփ. սղ.։)
Գիրն տեղի տայ, հոգին յաղթահարէ. (Ածաբ. ծն.։)
Խոստովան լինէին, եթէ յաղթահարեցան. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 1։)
Երկնչիմ սիրոյդ ձերմէ, գուցէ յաղթահարեսցէ զիս (կամ վնասիցէ ինչ ինձ). (Ածազգ. ՟Է։)
Ի գարնանային հասարակաւորութեան, յորժամ տիւն սկսանի յաղթահարել զգիշերն. (Սարկ. տոմար.։)
Կորնթոսի ժողովն յաղթահարեալ էր զսէրն. այսինքն առ ոտն կոխեալ. (Նախ. ՟ա. կոր.։)
convincing;
oppressive.
defeat, subduing, subjugation;
conviction;
oppression.
ἤττημα superatio. Յաղթահարիլն. պարտութիւն. նկուն լինելն. յաղթահարանք. վնաս.
Այս ժամանակ ոչ էր ի ժամանակի իւրոյ յաղթահարութեանն վրէժ առնուլ ի յաղթողէն։ Առաքինութեանն նախատանք, են կամ չեն, յաղթահարութիւն. (Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. իմաստն.։)
Առաւել զմարմինս դարմանել եւ գիրացուցանել, առաջին՝ իւր մարմնոյն իցէ չար, եւ ապա յաղթահարութիւն հոգւոյն. (Մաշկ.։)
slow of belief.
Յամր ի հաւատալ. դժուարահաւան.
Նոցին բանից պատմողացն յամրահաւատք, մանաւանդ թէ ամենեւին անհաւատք։ Յամրահաւատ լինէին ի յուսոյ ողորմութեանն. (Լմբ. պտրգ.։)
obscene-eyed, staring at impudently.
Յայրատահայեաց (կամ արատահայեաց) աչք նոցա կենսաբեր արտասուօք բխէին. (Վրդն. աւետար.։)
happening unexpectedly, coming by chance, unlooked for, unexpected;
cf. Յանկարծ;
— շտապ տագնապի, երկիւղ, violent fright, panic, panic terror;
— մահ or օրհաս, sudden, unexpected death.
Յանկարծահաս ուղխք. (Նիւս. ի սքանչ.։ Պիտ.։)
Յանկարծահաս սքանչելիք. (Ճ. ՟Ա.։ Վրք. ոսկ.։)
Յանկարծահաս գալուստ, կամ դիպեալ։ Յանկարծահաս տնանկութիւն, կամ մթութիւն. շտապ տագնապի. օրհաս, ցաւ, փոփոխումն, հնչումն. (Նախ. ՟ա. թես.։ Թէոդոր. ի կոյսն.։ Ագաթ.։ Յճխ.։ Յհ. կթ.։ Լաստ.։ Մխ. դտ.։ Գէ. ես.։ Շար.։)
Մահս՝ որ յանկարծահաս եղեւ քեռս իմոյ, ոչ եթէ ընդունայն ինչ եղեւ. (Ճ. ՟Ժ.։)
Կարծէր զծփեալ նաւն եկեղեցւոյ յանկարծահաս ալեացն անդէն յառաջին նաւահանգիստն հասուցանել. (Աբր. մամիկ.։)
cf. Ուղղադաւան.
Ուղղահամբոյր դաւանմամբ հոգւոյն իմաստից. (Նար. առաք.։)
perpendicular;
normal;
— գիծ, plumb-line.
perpendicularity.
orthodox.
Բարերար եւ արդար, ուղղահաւատ, եւ մեկնեալ յամենայն իրաց չարաց։ Աթանաս սուրբ, որ հովուէր զուղղահաւատսն։ Իսկ անտիոքայ (հովիւ) մեղիտոս ուղղահաւատիցն. (Սոկր. ՟Գ. 26։ ՟Դ. 1։)
Նեղութիւն ի վերայ ուղղահաւատ որթոդոքսաց քրիստոնէից յարուցանէր. (Բուզ. ՟Դ. 8։)
Դմա պարտ էր ասել, թէ ես ի ձէնջ չօրհնիմ, զի չէք ուղղահաւատ. (Կիւրիոն առ աբր.։)
orthodoxy.
Սիրովն աստուծոյ սրբութիւն հաստատի, բարեխորհրդութիւն, ուղղահաւատութիւն. (Յճխ. ՟Ե։)
clotheless.
of false religion, infidel, misbelieving;
of little faith, incredulous.
Սնոտի կամ անգործ հաւատով. թերահաւատ. (յն. նոր հաւատք)
Ո՛ւնայնահաւատ, զառանց գնոյ ձիրս ո՞յր աղագաւ ի գինս ձգել յօժարիս. (Լմբ. պտրգ.։)
Դարձեալ թշնամանես՝ ո՛ւնայնահաւատ. փոքր ինչ անսա՛ (կամ սանձեա՛) զսպառնալիսդ. (Առ որս. ՟Ը։)
thunder-struck;
with a thunder-clap;
like a clap of thunder;
— լինել, to be struck by lightning, to be thunder-struck.
Շանթիւ հարեալ. կայծակնահար. երկնահար.
Ի միում տեղւոջ շանթահար եղեալ երկոցունց։ Յարձակեալ սպանդարատ, եւ հերձեալ զխումբն՝ որպէս շանթահար յերկիր կորցանէր զքաջն. (Խոր.։ ՟Գ. 16. 37։)
Թանթահար եղեալ սատակի, կամ մեռաւ. (Նոննոս.։ Վրդն. պտմ.։ Միխ. աս.։)
cf. Շանթահարեմ.
to fulminate, to strike with lightning.
thunder-clap;
a peal of thunder.
Արամազդ շանթահարութեամբ եկէզ զնա. (Նոննոս.։)
very talented, very intelligent;
judicious.
Բազմահանճար. յոգնահանճար.
Թողլով արու զաւակ ամենահարուստ եւ շատահանճար յիր եւ ի բան զանուշաւանն. (Խոր. ՟Ա. 19։)
sugar-flavoured, sugary;
սեխ —, sugar-melon.
noisy.
Քայքայեն շկահական քարամբք զամրոցս. (Պիտ. ՟Ղ՟Ե. ըստ Լեհ.։)
to thank;
to recompense.
circumspect, cautious, discreet, considerate, prudent;
— լինել, to look around, to observe, to explore, to spy out.
Գէտս կացուցեալ, միշտ զակն ի սահմանս երկրին կառուցեալ՝ այսր եւ անդր շրջահայեաց լինելով արթնաբար տեսութեամբ. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)
Կա՛ց, եւ շրջահայեաց առ բարի ինչ մնացական. (Ի գիրս առաքին.։)
observation, attention, exploring, spying out;
circumspection, caution, prudence, consideration, discretion.
Շրջահայեացն լինել. դիտողութիւն. արթուն զննութիւն.
Գէտն ամենայն շրջահայեցութեամբ դիտեալ զկողմանս առանց քնոյ եւ հեղգութեան. (Սարկ. քհ.։)
Շրջահայեցութիւնն եւ զգուշութիւն ի ներկայ մոլութեանց. (Ի գիրս առաքին.։)
requiring back life;
depriving of life;
mortal.
Որ պահանջէ զհոգին կամ բաժանէ ի մարմնոյ. եւ Մահառիթ. հոգին ուզօղ առնօղ՝ հանօղ.
Յիշատակաւ հարման հեղուսիցն քսամնափուշ դաժանատեսիլ ոգեպահանջից. (Նար. ՟Ի՟Ը։)
Զփուշն եւ զքացախ եւ զմերկութիւնն, եւ զոգէպահանջ բեւեռսն, եւ զտէգն. (Գանձ.։)
Լոյծ ինձ զհանգոյցս խեղդողականս ոգեպահանջ սաստկութեանս. (Նար. ՟Ծ՟Ը։)
afterwards, then, immediately afterwards;
consequently, in consequence;
finally, at last;
secondly;
then, therefore;
առ յապա, one day, some day;
for the future;
յ—յս, առի յ—յս, henceforth, for the future;
առ ի յ—յսն յիշատակ, a monument for posterity, for the remembrance or memory;
առ յապայք, the future;
future things;
յիշեա, որդեակ, զառ յապայսն, remember, son, the future.
Ապա եթե անտես առնիցես, կործանիմ. Ապա եթե ահարկու դէմս ցուցանիցես, սատակիմ. (Նար. ՟Ի՟Է։)
eulogy, praise.
Ոչ եմ պահապան եղբօր. գեղեցիկ (հեգնաբար) աղերս ապաբանութեան. Ի նոյն աղերս ապաբանութեան անգիտութեանապաստանել։ Յառաջ անցեալ յաղերս ապաբանութեանն յերկարեցեր. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. նխ.։)
tardy, too late;
out of season.
Զպտղահասութեանն յամրութիւն քան զբազում ծառոց ապաժամ հասուցանէ. (Պիտ.։)
vain, useless, neglected, slighted, forgotten;
— առնել, to neglect, to forget, to slight, to violate, to infringe, cf. Արհամարհեմ, cf. Խոտեմ;
— լինել, cf. Անպիտանամ.
Ստահակեալ ապախտ արարին զբանսն, կամ զբանիւք. կամ զիս, զխորհուրդս իմ։ Եթէ ուխտիցէ ուխտ տեառն, մի՛ ապախտ արասցէ զբան իւր։ Ոչինչ ապախտ արար՝ զոր միանգամ պատուիրեաց նմա ներքինին. եւ այլն. (Յուդթ.։ Թուոց.։ Առակ.։ Եսթ. եւ այլն։)
bad omen, sad destiny.
Գուշակութիւնք ախտարաց կամ աստղահմայից անգործք կամ վնասակարք. ձախող պատահարք.
that corrupts, corrupter, destructive.
φθοροποιός. corruptionem faciens, interitum afferens, corrumpens, exitiosus. որ եւ ԱՊԱԿԱՆԱՐԱՐ. Որ ոք կամ որ ինչ գործէ զապականութիւն. խանգարիչ. վնասակար. մահառիթ.
Տունկք մահաբերք ... ապականագործ ոմանք ի տնկոցն են. (Փիլ. լին. ՟Ա. 10։)
to corrupt, to spoil;
to alter, to change, to falsify;
to contaminate, to soil, to dirt, to spot;
to cause to rot, to putrefy;
to deform, to disfigure;
to deprave, to seduce;
to pollute, to profane;
to poison, to infect;
to vitiate;
to debauch, to lead astray;
— զկոյս, to deflour, to debauch;
— զսիրտ, to corrupt the heart;
— զտեսիլ մորուաց, to shave;
— զառողջութիւն, to ruin the health;
— զբարս, to corrupt the morals;
— զօդ, to infect the air;
— զհամբաւ, to libel;
— հրոյ զլերինս, to consume, to burn, to devour the mountains;
— զխորհուրդս ուրուք, to render useless advice;
— զմիտս, to seduce.
Այր՝ որ համարեցաւ սատակել զմեզ, զնա ապականեսցուք։ Հալածեցից զթշնամիս իմ, եւ ապականեցից զնոսա։ Ապականել նմա զնոսա ըստ բանին տեառն։ Ապականեաց յէու զբահաղ յիսրայէլէ։ Առաւել քաքն զազգսն, զորս ապականեաց տէր յերեսաց որդւոցն իսրայէլի։ Անիծանիցէ զքեզ, եւ ապականիցի. եւ այլն։
corruptive, contagious, infectious.
Այսոցն չնչոց նահանջիչք եւ ապականիչք. (Նար. առաք.։)
cf. Ապարահանոց.
to confide, to attract.
Նախ պատուէ նա (նեռն) զաստուած, զի յինքն ապաւինեսցէ (այսինքն ապաւինեցուսցէ) զխաչահաւանսն. (Եփր. ՟բ. թես.։)
cf. Ապաւինեմ.
Նախ պատուէ նա (նեռն) զաստուած, զի յինքն ապաւինեսցէ (այսինքն ապաւինեցուսցէ) զխաչահաւանսն. (Եփր. ՟բ. թես.։)
to trust, to confide, to rely;
to take refuge, to take shelter.
Յո՛ր եւ կամիս ի նաւահանգիստդ ապաւինեցի՛ր. (ՃՃ.։)
refuge, resource;
confidence, security.
Որդւոցն ահարոնի ետուն զքաղաքս ապաւինութեանցն։ Եղիցի այն՝ ապաւինութիւն որդւոցն իսրայէլի. (՟Ա. Մնաց. ՟Զ. 57։ Թուոց. ՟Լ՟Ե. 15։)
herb, herbage, pot-herbs, vegetables;
beet.
(իբրու իր ճարակոյ) λάχανον յորմէ թ. լահանա. βοτάνη (լծ. հյ. բոյս). χόρτος χλωρός herba, gramen, vingultus, virtidis, olus (լծ. ոլոռն). Դալարի ի կերակուր մարդոյ եւ անասնոյ. կանանչեղէն, խոտեղէն.
Զմեղրահամ քաղցրութիւն բանջարացն. (Փարպ.։)
tell-tale, talebearer, sycophant, opponent, adversary;
satan, devil, tempter.
tale, slander, false accusation, calumny;
contrariety, opposition;
witchcraft.
Եւ ահա ելի ես ի բանսարկութիւն քեզ (այսինքն ի հակառակիլ). (Թուոց. ՟Ի՟Բ. 32։)
gaoler, keeper of a prison.
ԲԱՆՏԱՊԱՀ կամ ԲԱՆԴԱՊԱՀ. δεσμοφύλαξ custos vinculorum, commentariensis Պահապան կամ վերակացու բանտի, եւ բանտականաց. զընտանպէքճիսի, զընտանպան.
Տանել զբանտապահսն, եւ սպանանել։ Վասն մահու բանտապահացն. (Կոչ. ՟Զ։)
Զայն հրաման առեալ ի մոգպետէն բանդապահացն. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Բանտապահ.
Ընդէ՞ր, որպէս առ Պետրոսիւն, որ ել ի բանտէ, պատժին բանտապանքն (յն. պահապանք), սոյնպէս եւ որ Քրիստոսի բանտապահքն (յն. պահօղք) էին, ոչ պատժեցան. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
cf. Բանտապահ.
ԲԱՆՏԱՊԵՏ կամ ԲԱՆԴԱՊԵՏ. ἁρχιδεσμοφύλαξ, δεσμοφύλαξ summus carceris custos, custos vinctorum Պետ եւ վերակացու տան բանտի, եւ կալանաւորաց, եւ պահապանաց.
to bellow, to low;
to roar.
Ոչ յայտնեաց Աբրահամ որդւոյն իւրում, թէ դու ես գառն պատարագի, զի մի՛ բառաչիցէ ի գոլով . (կամ) զի մի՛ բառաչեսցէ ընդդէմ հօրն. (Եփր. ի նինուէ.։)
to reproach, to blame, to condemn, to rebuke, to censure.
Որոց առաջի բասրեաց զնա (զՅովակիմ) քահանայապետն. (Հ. կիլիկ.։)
usher, porter.
θυρωρός janitor, ostiarius Պահապան բարաւորաց կամ վերին սեմոց. այսինքն դռնապան. դէտ դրան.
cf. Բարապան.
Բարապետն զուարթ մի՛ յաղթահարեսցի ի քնոյ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
to increase, to flourish, to be in repute, in honour, in vogue, to profit, to improve.
Որ ինչ միանգամ ոք բարուեանց ասիցէ վերաբերումն, սիրելեացն մերձաւորութեամբ յարդարեալ բարգաւաճին։ Զբարգաւաճեալ պատիւ թագաւորութեանն։ Բարգաւաճեալք ցուցանին (մեծատունք, կամ իմաստունք, կամ առաքինիք)։ Աշխարհագովութեամբ յաւէտ բարգաւաճեալ։ Ի բարգաւաճելի նահատակութիւնս. (Պիտ.։)
cf. Բարգաւաճանք.
Ի ժողովսն նահատակին, յորս բարգաւաճութիւնն եւ քաջութիւնքն երեւին. (Փիլ. լին.։)
well deserved, worthy, obliging.
Բարեացապարտն Թէոդոս։ Բարեացապատին Վահանայ. (Խոր. ՟Գ. 46։)
well, right;
safely;
— եկիք, be welcome;
— նմա՜, adieu ! — մնալ ասել, to bid farewell, to take leave;
to renounce, to forsake.
Բարեաւ գնացին։ Հասեալ բարեաւ ի նաւահանգիստն. (Լմբ. սղ.։)
cf. Բարեբախտ.
Քանզի յայսոսիկ քաջահաճոյ՝ բարեբաստիկք, եւ ոչ նոյնպիսիքն՝ եղկելիք անուանին. (Սկեւռ.։)
productive of good, fruitful, fertile, abundant.
Բարեբերք (պտղովք առաքինութեանց), եւ չարահալածք. (Սարկ. քհ.։)
unsaleable.
ԱՆՎԱՃԱՌ ԵՒ ԱՆՎԱՃԱՌԵԼԻ. ἅπρατος. non vendibilis, invenialis. Որ ոչ վաճառի. զոր չէ մարթ վաճառել. անգին. սաթըլմազ. պահասըզ.
inexperienced, rude, unpractised, unskilled, unexercised.
Հեթանոսք անվարժք եւ անհրահանգք. (Ոսկ. ծաղկզրդ.։)
invalid, null, illegal, insufficient;
apocryphal;
— առնել, to invalidate.
ἅκυρος, irritus, οὑκ ἁξιόπιστος, fide non dignus, ἁβέβαιος, inconstans, invalidus, παραλειπτέον, rejiciendum. Ապախտ. ընդունայն. ոչ արժանահաւատ. անհաստատ. անոյժ. անզօր. տկար. անընդունելի. ոչինչ. մերժելի. ի դերեւ ելեալ. (լծ. պ. պավեր, հաւատալի). պադալ, գարարսըզ, գուվվէթսիզ.
intrepid, fearless, courageous, bold;
intrepidly, fearlessly, boldly.
Զսուրմակ ոմն անվեհեր, որ չարախօսն էր սրբոյն սահակայ. (Ասող. ՟Բ. 1։)
unwounded, invulnerable.
Անվէր մնաց նահատակն. (Արիստակ. նաւակատ.։)
exact, precise, perfect;
exactly, precisely.
Անվթար նահատակութիւն. հանդէս, հանդիսութիւն. կամ կեանք, ցնծութիւն, տեսիլ. (Պիտ.։ Մագ. ՟Ի՟Ը։ Լմբ. ատ.։ ՃՃ.։)
firm, determined, steady, resolute, invincible, inexpugnable.
Առցէ վահան զսրբութիւնն անվկանդ (կամ անվանդ, կամ անվտանգ). (Իմ. ՟Ե. 20։)
harmless, innocent, innoxious;
unhurt, undamaged, safe and sound;
harmly.
Անվնաս է Վահանն յամենայն իւր իրքս, զոր խորհեցաւ եւ գործեաց. (Փարպ.։)
insupportable, intolerable, heavy, burdensome;
incomprehensible, inconceivable.
Անտանելի յիշատակ, կամ ահաւորութիւն, կամ պատուհաս. (Նար.։)
hard, inflexible.
Նաւահանգիստ անտեղիտալի պնդութեան ալեացն. (Պիտ.։)
invisible;
incomprehensible;
— առնել, to neglect, to take no care of, to despise, to quit, to abandon, cf. Անտեսել.
Պահեցաւ յանահատի անդ անտես բնաւ ի մարդկանէ. (Իգն.։)
invisibility;
incomprehensibility;
blindness;
connivance.
Յանտեսութեանն թերահաւատ եղեալ, եւ տեսութեամբն եւ շօշափմամբն հաւատացեալ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
very celebrated;
very praiseworthy;
that praises or is praised much.
πολυΰμνητος celeberrimus, celebratissimus Յոյժ գովեալ կամ գովելի, մեծահամբաւ. բարեհռչակ.
very numerous, of many forces.
Բազում պաշտօնէիւք, եւ բազմագունդ քահանայիւք. (Եղիշ. ՟Ա։)
cf. Բազմադէմ.
Եւ քանզի բազմադիմի է նահատակութեանդ անուն, եւ նա բազմադիմի շնորհս բաշխէ ամենացուն. (Եղիշ. ՟Ա։)
very numerous.
πολυάριθμος numerosus, multiplex Բազում թուով. բազմահամար. յոգնահամար. անհամար. շատ, շատւոր.
populous, numerous;
great assembly, meeting, party;
crowd, multitude.
Ի բազմաժողովս արդարոցն, ի բազմականս Աբրահամու. (Ագաթ.)
coarse featured, hard-favoured, ugly.
Տգեղ. անշուք գեղով. ձառագեմ. ահագնատեսիլ. խոժոռադեմ.
obstacle, opposition;
embarrassment, inconvenience, difficulty, hitch, hinderance, clog;
the spines of the hedgehog;
— խափանարար, great obstacle, impossibility;
ահա — անկոխելի, there is an insurmountable difficulty;
— եւ խութ լինել, to hinder, to clog, to embarrass, to prevent, to be a bar to;
տապալել զամենայն զխոչ եւ զխութ, to surmount the greatest obstacles;
cf. Խութ.
penitent.
Կին մարդ կամ օրիորդ խոստովանօղզմեղս իւր մասնաւոր քահանայի. Մի՛ ստանար քեզ խոստովանադուստր, եւ այլն. (Ոսկիփոր.։)
cf. Խոստովանիմ.
Ոչ քան զընչիցդ այլ ին ահա լեալ խոստովանի պատճառք կենդանութեանս մերոյ։ Այսքանեօք մոլեկան ախտիւք խոստովանեցաւ կատաղութիւն։ Խոստովանեցի յամենեցունց զօրաւորագոյն բնութիւն։ Այսմ նհա քաջայայտ խոստովանեցելոյիրագործութեան. (Պիտ.։)