that has no blood, bloodless;
that does not bleed.
Անարիւն զենման զքահանայութիւն աւանդեցեր մեզ. (Պտրգ.։)
without roots, rooted
cf. Անարիութիւն.
Անարութեան գործ։ Իւրով անարութեամբն լքուցանէր զձեռս մարտիկ նահատակացն։ Արութեան եւ ոչ անարութեան են ցոյցք. (Պիտ.։)
irreproachable, irreprehensible;
frank, sincere;
irreproachably;
frankly, openly.
ԱՆԲԱՂԱՅ որ եւ ԱՆԲԱՂԲԱՂԱՅ. Ուր չկայցեն պատճառանք կցկցելիք. անպատճառ, եւ անմեղադրելի. անստգիւտ. անպարտ. որպէս յն. ἁνυπαίτιος. սէպէպսիզ, մահանասըզ.
innocent, irreproachable;
— առնել, to exculpate.
Ազատ ի բասրանաց. անպարսաւ. անստգիւտ. անբաղայ. անարատ. անմեղադրելի. մահանասըզ. այըպսըզ.
infinite, unbounded, unlimited, innumerable, immense.
իբր անբաւական. այս ինքն անհնարին, որ եւ ԱՆՀԱՍ ասի. անարուեստ, կամ անհմուտ, իբր ոչ վերահասու.
cf. Անբեղնաւոր.
Պատահարք կարկտի անբեղուն ի պտղոց արար զայգի եւ զանդաստանս. (Լծ. ածաբ.։)
supernaturally.
handle;
cf. Անգեղազէշ.
Վասն առաւել ժահադիմութեանն ձայնէին անգեղեայ. (Խոր. Բ. 7։)
deformed, ugly.
Վասն առաւել ժահադիմութեանն ձայնէին անգեղեայ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
cf. Անգեղազէշ.
Վասն առաւել ժահադիմութեանն ձայնէին անգեղեայ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
cruelty, inhumanity.
Եղեւ ողորմած քահանայապետ, ոչ եւս օրինականացն անգթութեանց իշխել հրամայեալ. (Պրպմ. Լ։)
inestimable, invaluable, without price.
Որոյ չիք գին. պատուական. մեծագին. պահասըզ, փէք գըյմեթլի.
to be ignorant;
to forget one's self.
Անգիտանայցէ ակամայ։ Քաւեսցէ վասն նորա քահանայն՝ վասն անգիտութեանն, զոր անգիտացաւ։ Մի՛ ածեր ի վերայ մեր մեղս, զի անգիտացաք։ Ոչ անգիտացեալ, թէ չար է արար նոցա. (Ղեւտ. ՟Դ. 13։ ՟Ե. 18։ Թուոց. ՟Ժ՟Բ. 10։ Իմ. ՟Ժ՟Բ. 10։)
Իբրու հասանելով յանգիտացեալ դահագլխութեան աստիճան. (Պիտ.։)
not to be understood, incomprehensible.
Կամեցաւ եւ այլոց յայտնել զհաւատսն Աբրահամու, զի ի մարդկանէ անգիտելի էր. (ՃՃ.։)
without letters, — print;
unwritten, verbal, oral;
ignorant, uninstructed;
verbally, by word of mouth.
Օրէնս անգիրս։ Անգիր օրինադրութիւն։ Աբրահամ ո՛չ գրովք ուսեալ, այլ անգիր բնութեամբ ճեպեալ, օրէնք ինքն ելով, եւ անգիր գիրք. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Իմաստ։)
incompassionate, unpitying, inhuman;
cruel, barbarous, implacable.
Աւետարանիչն Սիոնի, օծութեանն անգու, առեալ զպատիւ նախնեացն քահանայութեան. (Ագաթ.։)
cultivated land, fields;
village.
Բեղմնաւորութեամբ անդաստանացն եւ բուրաստանացն։ Գեղեցիկ անդաստանօք ուրախանայի։ Բաղդատութիւն անդաստանի եւ նաւահանգստի. (Պիտ.։)
without education, uneducated, ungoverned.
ἁπαίδευτος. imperitus, indisclipinatus. Ոչ դաստիարակեալ. անկիրթ. անհրահանգ. եւ անպայման. թէրպիէսիզ.
not deserving condemnation, blameless.
Եւ զմեզ անդատապարտ պահեա՛ ի քահանայագործութիւն. (Պտրգ.։)
irrevocable, irreclaimable;
impenitent;
held in mortmain;
Անդարձաբար.
Վասն չբժշկելոցն եւ անդարձից պաղատեցի։ Զկիսոց աստ եւ զանդարձիցն անդ պահանջէ վրէժս մարդասէր Աստուած առ ապաշխարողս, եւ բարկանայ անդարձից. (Ոսկ. մտթ. եւ Ես.։)
Սահակ կաթողիկոս գրէ զվերջինս բանից իւրոց յանդարձի առ զօրավարն Իսմայէլի. (Ղեւոնդ. Է։)
Վասն անդարձ առնելոյ։ Անդարձ առնէ. եւ քահանայն գրէ ի թղթին զբան անդարձի նորա. (Կանոն.։ եւ Երզն. խր.։)
flock, herd, cattle;
fields, country.
Յանդեայ ընթացաւ Աբրահամ։ Եղեն նորա խաշինք, անդեայք, եւ էշք։ Օրհնեսցէ զանդեայս արջառոց քոց, եւ զհօտս ոչխարաց քոց. եւ այլն։
antidote, counter-poison.
Զթոյնս մեղացն միշտ անդեղայ Քրիստոսի մահուն բժշկէ։ Անդեղայ՝ մահարար դեղոց, կամ մահու։ Խղճի մտաց մերոց անդեղայ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
there;
-, — առ մնին, — վաղվաղակի, — իսկ, — եւ անդ, on the spot, immediately, out of hand, without delay.
Եւ ահա անդէն երեք արք եկին։ Անդէն առեալ զօրականս՝ դիմեաց. (Գծ. ՟Ժ՟Ա. 11։ ԻԱ. 32։)
Ճաշակեաց վհատութեամբ, եւ արգել անդէն տարակուսանօք։ Արշաւէ, եւ անդէն նահանջի ... Միմեանց պատահին, եւ անդէն ցրին. (Նար. ՀԷ. եւ Մծբ.։)
herdsman, shepherd.
գրի եւ ԱՆԴԵԱՈՐԴ, ԱՆԴԻՈՐԴ, ԱՆԴՒՈՐԴ. βούκηλος. bubulcus. Հովիւ եւ պահապան անդեայց. եզնարած. նախիր արծօղ. սըղըրչօպանը.
indecent, unbecoming, unseasonable;
absurd, clumsy, extravagant, ridiculous;
յանդէպս, indecently, unbecomingly;
awkwardly, unseasonably.
Նա չառնելով ստահակեաց, եւ դու անդէպն առնելով. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։)
Պահակն վարել, յանդէպ վարել խուելով։ Անդէպս ինչ աղաչիցէ. (Ոսկ. մտթ.։)
tranquillity, calm, repose;
ease, comfort.
ԱՆԴՈՐՐՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԱՆԴՈՐՐ, գ. (լծ. հյ. համայն դիւր. կամ թ. տարսըզ, տարլըգսըզ.). εὑρυχωρία dilatatio եւ εὑδία. tranquillitas. Ընդարձակութիւն տեղւոյ, եւ ոգւոյ. դիւրութիւն սրտի. հանդարտութիւն. խաղաղութիւն. կենիշլիք, ասուտելիք, կեօնիւլ խօշլուզու, րահաթլըգ.
Վասն անդորրութեան օդոցն՝ որ եղեւ նոցա, եւ հասին ի նաւահանգիստ. (Ածազգ. ՟Ա։)
there;
beyond, on the other side;
yonder;
ի քաղաք —, to the city;
— քան, beyond, further than, on the other side of, over;
— քան զծով, beyond the sea.
Զոր մահաթոյնն շնչէր վիշապ անդր քան զհիւսիսի. (Խոր. հռիփս.։)
further.
Գահակարգեալ յանդ երանութիւնսն. (Յհ. կթ.։)
cf. Անդրանիկ.
Սերումն յօրհնութիւն երից որդւոցն Նոյի մինչեւ ցանդրանկածնունդն Աբրահամ. (Նախերգ. փիլ.։)
that gives the right of primogeniture.
Որ անդրանիկ առնէ՝ կացուցանէ զոք. որպէս օրհնութիւնն Իսահակայ առ Յակոբ՝ ասի
cf. Անդրուար.
Գրի եւ ԱՆԴՐՈՒԱՐ, ԱՆԴՐՎԱՐ, ԱՆԴՐԱՎԱՐ. վրիպակաւ՝ եւ ԱՆԴՈՒԱՐ. Զոյգք գրաստուց վարողաց զկառս. երիվար, գրաստ, ջորի, մանաւանդ ձգօղ զկառս գահաւորակի. եւ որ ինչ նման է սոցա. ի յն. է՛ զի զոյգք ջորւոց ասի, է՛ զի կառք, եւ այլն։
unblamable.
Զկլեալսդ զամենեսեան ի մահաբեր որովայնէ վիշապին անեպեր ապրեցուցից։ Կանգնեալ ի մէջ հնոցին ամբողջ մարմնով՝ անեպեր եւ առանց ամենայն վնասու. (ՃՃ.։)
fearless, bold, courageous, intrepid;
fearlessly;
courageously, intrepidly.
Ի յանդիմանել զարքայ՝ ահաւոր սաստիկ էր, եւ աներկիւղ. (Խոր. ՟Գ. 31։)
Աներկեղ լիցիս ի մահաբեր նետից սատանայի. (Նեղոս.։)
cf. Անզբաղ.
Նոյն է ընդ ԱՆԶԲԱՂ. (լծ. եւ յն. անբէրի՛սբաստօս ոչ այսր անդր ձգձգեալ). Ազատ իբր ի զբօսանաց ալեաց. անխռով. հանդարտ. ասուտէ. րահաթ. տաղտաղասըզ. ἁπερίσπαστος, ἁμετεώριστος. non distractus.
rascally, knavish, roguish, wicked;
foolish, mad.
Վիշապն յարձակեցաւ ի վերայ երիւարին ահագին եւ անզգամ շնչմամբ յոյժ. (ՃՃ.։)
cf. Ամսօրեայ.
Հարիւրաժողովք եւ տասնաժողովք. սարսռելի՛ եւ լսել զանուանս ամսեայք պահանջողք. (Բրս. վաշխ.։)
more solid or strong, very durable, well fortified.
Սակաւ բանիցս խրատական, լե՛ր ամրագոյն դու պահապան. (Շ. առ ապիրատ.։)
that guards well;
strongly guarded.
Պահապան ամրոցի. բերդապահ. կամ խումբ արանց պահելոց եւ ամրացելոց ի բերդի.
well shut or locked, strongly barred, well fastened.
Ամրափակ վահանք. (ՃՃ.։)
castle;
citadel;
fort, fortress;
redoubt, outwork.
ԱՄՐՈՑ. Լայնաբար՝ որպէս ամրութիւն պահպանութեան. պահապանք. պահակ. պահակապան. զօրական. պէքճի. գօլ. մուհաֆըզ. φρουρά, φρούριον custodiae, prsesidium
abashed, confounded, put to shame, shamed, overwhelmed with confusion;
bashful.
ԱՄՕԹԱՊԱՐՏ ԱՄՕԹԱՊԱՐՏԵԱԼ. Պարտաւոր ամօթոյ, կամ ամօթով պարտեալ. ամօթահարեալ.
cf. Ամօթապարտ.
ԱՄՕԹԱՊԱՐՏ ԱՄՕԹԱՊԱՐՏԵԱԼ. Պարտաւոր ամօթոյ, կամ ամօթով պարտեալ. ամօթահարեալ.
oh! ho! ho there!
Ա՛յ սակաւահաւատ։ Ա՛յ անոպայ հրէայ (կամ հրէայք)խ ուստի՞ եղեւ Ադամ. (Կոչ. ՟Ե. ՟Ժ՟Բ։)
Ա՛յ թերահաւատք։ Ա՛յ դու՝ քե՛զ ասեմ. (Ոսկ. ՟Ա. 16. 22։)
vine-dresser, husbandman, that cultivates the vine, wine-grower.
ԱՅԳԵԳՈՐԾ գրի եւ ԱՅԳԷԳՈՐԾ. ἁμπελουργός. vinitor Գործօղ այգեաց. այգորդ. մշակ եւ պահապան այգւոյ. էգէպան. պաղճը, պաղպան.
vineyard, large extent of country planted with vines.
Խոտորեցաւ Սամփսոն յայգեստանն։ Դարանամուտ լերուք յայգեստանին։ Ելջի՛ք յայգեստանացն։ Մինչեւ ցյաբէղ այգեստանեացն։ Անգս եւ այգեստանս։ Յայգեստանի քում։ Եդին զիս պահապան այգեստանի։ Ի մէջ այգեստանեաց ենգադգայ. (Դտ. ԺԴ. 5։ ԻԱ. 20. 21։ ՟Ժ՟Ա. 33։ ՟Ա. Թագ. ԻԲ. 7։ Ես. ԺԶ. 10։ Երգ. ՟Ա. 5. 13։)
so, thus, in this manner.
Ա՞յդպէս պատասխանի տաս քահանայապետիդ։ Թէ արդարեւ այդ ա՞յդպէս իցէ։ Միաբանեցին եւ հրէայքն, ասեն, այդ այդպէս է։ Ո՛չ այդպէս, այլ ծիծաղեցար. եւ այլն։
now, at present, at this time;
just now, immediately, instantly, by and by;
recently, newly, freshly;
— իսկ, presently;
just now.
Ոչ առ այժմ միայն սպառնայ զայս, այլ առ հանդերձեալն ահագին երկիւղ. (Արշ. ԺԸ։)
cf. Այժմեան.
Որ են ծածկեալ յայժմուցս։ Նշանն ահաւոր՝ այժմուցս յանդիման եղեալ. (Նար. ՟Հ՟Բ։)
another, other;
different, unlike;
some;
—ով ճանապարհաւ, by another way;
—ով օրինակաւ, in another manner;
—ոք, another;
եւ ոչ — ոք, even another;
յայլմէ կողմանէ, another side, the other side;
— է ասել եւ — գործել, it is one thing to say, another to do;
եւ այլն, —ովքն հանդերձ, and so on;
— ընդ այլոյ, one for another, pellmell;
— յայլմէ լինել, to lose one's presence of mind, to be overcome by joy or fear;
ոչ — իւիք, in no other way;
— ընդ —ոյ ասել, to say equivocally, ambiguously.
Ա՛յլ օրինակաւ բժշկի պոռնիկն, եւ ա՛յլ մահապարտն, եւ ա՛յլ կախարդն. (Վրք. հց. Դ։)
ԱՅԼ. որպէս ռմկ. ա՛լ, մէյմալ. տահա, արթըգ, պիր տահա. ἕτι. adhuc, amplius. Ե՛ւս. եւ ե՛ւս. այլ եւս. տակաւին. այսուհետեւ. նշանակ կրկնութեան, եւ առաւելութեան.
Ոչ միայն քահանայից, այլ աշխարհականաց. (Լաստ. ԻԳ։)
Այլ ես ոչ երբէք կասեցից դատել։ Այլ ահա ձեզ ասեմ. (Նար.։)
Եւ այլ եւս եօթն օր, եւ ածից ես անձրեւ։ Վաստակեսցես ինձ զեօթն ամ եւս այլ։ Այլ եւս երեք աւուրք. եւ այլն։ ԱՅԼ ԵՒՍ. ՄԻ՛ ԵՒՍ ԱՅԼ. ՈՉ ԵՒՍ ԱՅԼ. Ա՛յլ անգամ. միւսանգամ. դարձեալ. աւելի եւս. եւ եւս. այսուհետեւ. կամ մի՛ եւս. ո՛չ եւս. (յորս ա՛յլ, եւ ե՛ւս, զնոյն նշանակեն. իբր ռմկ. ա՛լ, մէյմալ. տահա. պիր պահա.) cf. Ա՛ՅԼ. մ։