soft eyes, gentle glance.
Քաղցր եւ պարզ. քաղցրահայեաց, կամ անոյշ եւ յստակ (աչք). որ եւ (ակն) առատ.
cf. Քաղցրատեսիլ.
to despise, to scorn, to disdain, to slight, to set, at nought, to take no heed of, to take no account of.
cf. Քամուք.
Ի ձեռն քացախոյն՝ քամուք մահաբեր պտղոյն վերացաւ։ Առ եզերբ գետոյն փորեցին, եւ քամուքք ելանէր, լինէր եւ նա արիւն։ Զմնացեալ քամուքն առաքէ ընդ վեց աղիս արտաքս ... առնեն յարենէն զքամոքն. (Բրսղ. մրկ.։ Վրդն. ել.։ Ոսկիփոր.։)
pressing, ooze, residue;
residuum.
Ի ձեռն քացախոյն՝ քամուք մահաբեր պտղոյն վերացաւ։ Առ եզերբ գետոյն փորեցին, եւ քամուքք ելանէր, լինէր եւ նա արիւն։ Զմնացեալ քամուքն առաքէ ընդ վեց աղիս արտաքս ... առնեն յարենէն զքամոքն. (Բրսղ. մրկ.։ Վրդն. ել.։ Ոսկիփոր.։)
demolition, destruction, dismantling.
what, which.
Քաներո՞րդ մասն այսոքինկ թքանելոյն ի Քրիստոս իցեն, եւ ապտակացն։ Յիշեցուցանէ, թէ քաներո՞րդ է յաբրահամէ, եւ քաներո՞րդ ի գաւդայ. (Առ որս. ՟Ը։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)
cf. Կանովն.
cf. Տաղանդ.
Ոսկւով վահանաւ ի հազար քանքարէ։ Բերին մեզ վահան ոսկի ի հինգ հազար քանքարէ. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 24։ ՟Ժ՟Դ. 24։ ՟Ժ՟Ե. 18։)
cf. Քաջաբանիկ.
Հրամայեաց վռամ արծաթ բազում տալ նմա իբրեւ քաջաբանի եւ ուժգնասրտի առն։ Առ ի յիմաստութիւն ճահաւոր՝ գեղեցկագոյնքն ի համբակացն. քանզի զքաջակերպն ասեն եւ քաջաբանս գոլ։ Քաջաբան եւ լի իմաստութեամբ շարադրած. (Խոր. ՟Գ. 65։ Նոննոս.։ Արծր. ՟Ա. 15։)
well-spoken, abounding in words, eloquent, fluent.
Հրամայեաց վռամ արծաթ բազում տալ նմա իբրեւ քաջաբանի եւ ուժգնասրտի առն։ Առ ի յիմաստութիւն ճահաւոր՝ գեղեցկագոյնքն ի համբակացն. քանզի զքաջակերպն ասեն եւ քաջաբանս գոլ։ Քաջաբան եւ լի իմաստութեամբ շարադրած. (Խոր. ՟Գ. 65։ Նոննոս.։ Արծր. ՟Ա. 15։)
diligent, careful, attentive, heedful.
Ո՛վ քահանայ պատերազմօղ եւ փութաւոր եւ զրահավոր. (ՃՃ.։)
smoke;
smoky.
Յայսպիսի ամպահարութեանցս՝ որմոխրատեսակ փոշի բերեն, փուլոսք անուանին. (Արիստ. աշխ.։)
to change, to alter, to turn, to convert, to vary, to modify, to permute, to transform, to transmute.
Մինչեւ զլերինս փոփոխելոյ։ Նա փոփոխէ զժամանակս եւ զժամս. կացուցանէ զթագաւորս, եւ փոփոխէ։ Յաւելից փոփոխել զժողովուրդդ զայդ, եւ փոփոխեցից զդոսա։ Փոփոխեն զսահմանս։ Ի նախնեացն օրինաց փոփոխեսցի։ Փոփոխիք յայնմանէ, որ կոչեացն զձեզ ի շնորհսն Քրիստոսի, յայլ աւետարան։ Ի փոփոխել քահանայութեանն՝ հարկ էր եւ օրինացն փոփոխումն լինել։ Եւ այլոց գաւազանացն իշխանութիւն փոփոխեցաւ։ Ըստ ազգաց յոդիս սուրբս փոփոխի. եւ այլն։
little, small;
few;
inconsiderable, trifling;
minor;
— ինչ, — մի, somewhat, a little;
փոքու իմն, in few;
almost;
յետ փոքու, զկնի փոքու ինչ, յետ — ինչ, shortly after, in a short time, shortly;
ի փոքուստ, from small matters;
ի փոքուն, in small things;
ի փոքուստ or փոքրուստ, in infancy, yet young;
— —, առ — —, ըստ փոքու փոքու, առ ի — —, by little and little, little by little, by degrees, insensibly;
— մի յառաջ, shortly before;
— մի եւս՝ եւ, — միւս եւս, — ինչ՝ եւ, little was wanting, there was little wanting to, almost, nearly;
— միւս եւս եւ անկանէի, I was very near falling in;
— մի եւս սասանեալ էին ոտք իմ, my feet were near sliding;
— ինչ համարել, վարկանիլ, — իմն թուիլ յաչս, to hold as trifles, to consider as insignificant;
ի փոքունս յարեալ հայիլ, to stand upon trifles, to lay much stress upon things of no importance.
Զմեծն արարին, եւ ի փոքրէն յաղթահարեցան. (Տօնակ.։)
smaller;
minor.
Ընդ փոքրագունից մեղացն դատաստան պահանջելոց եմք։ Ոչ փոքրագոյն բարեգործութեան նշանակ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Սարգ. ՟գ. յհ. ՟Գ.)
littleness, smallness, tenuity, diminution, decrease, lessening;
extenuation.
blowing, breath.
Զքահանայապետականն փչումն անհա՛տ կարդալով։ Դուզնաքեայփչումն երդմնացուցչին. (Դիոն. եկեղ.։ Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
baker, oven-keeper.
պահապան կամ վերակացու փռան. հացագործ.
corruptible.
Փո՛ւնտ. փտելի. ցեցեկեր. ժանգահար. փտտելու, փտտած.
cf. Փրկական.
Փրկաւէտ մարմնով եւ արեամբն Քրիստոսի։ Բաշխէ զփրկաւէտ զկենդանարար զմարմինն, սուրբ զանմահարար զանապական արիւնն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։ Նար. տաղ.։)
to save, to deliver, to liberate, to redeem.
Ոչ միայն իսահակ ի մահուանէ փրկիւր։ Կենագործէ զփրկեալսն. (անյաղթ։ եւ Շ. բարձր.։)
Saviour, Redeemer, saver, liberator;
թուական or թուականութիւն փրկչին, christian era.
covered with foam or froth, frothy, foaming;
— ալիք, foaming billows.
Յուզեալ ահագին ծփանօք, եւ փրփրադէզ կուտակօք։ Ի փրփրադեզ կուտակմանց, յանհանգչելի վրդովմանց. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։ Գանձ.։)
cf. Փրփրանամ.
ՓՐՓՐԱՄ ՓՐՓՐԱՆԱՄ. ἁφρίζω spumo, spumas ago. Փրփուր կամ լորձունս ի դուրս տալ. փրփրիլ ծովու, հիւթոց, կենդանեաց, եւ այսահարաց. փրփրիլ.
to foam, to froth, to spume, to mantle;
to slaver;
— օճառի, to lather.
ՓՐՓՐԱՄ ՓՐՓՐԱՆԱՄ. ἁφρίζω spumo, spumas ago. Փրփուր կամ լորձունս ի դուրս տալ. փրփրիլ ծովու, հիւթոց, կենդանեաց, եւ այսահարաց. փրփրիլ.
to cause to froth, to cover with foam;
cf. Փրփրամ;
— առ կատաղութեան, to foam with rage, to fume with anger.
Յահագին ալեացս փրփրեցելոց եւ դիզացելոց եւ կւտակելոց. (Յհ. կթ.։)
to undo, to unmake, to untie, to loosen, to unbind, to detach, to disjoin, to disunite, to dissolve, to resolve;
to destroy, to demolish, to beat down, to take to pieces, to take asunder, to dismount;
— զկարեալն, to unsew, to unstitch, to rip up;
— զհիւսեալն, to unweave, to unravel;
— զբեռինս, to unpack;
— զբարձս, to dislocate, to put out of joint, to disjoint;
— զազդերս, to make hip-shot, to dislocate one's thighs;
— զոք յաթոռոց, to depose from the throne;
— զբարեկամս, to part, to separate, to sever;
զկնի քակելոյ տօնիցն, the holidays being finished.
Քակեսցես զսեղանն բահաղու։ Քակեաց զամուրս։ Ժամանակ քակելոյ, եւ ժամանակ շինելոյ։ Քակեսցեն զքարինսն։ Քակեալ քանդեցին զպարիսպն։ Քակեաց զհզօրս յաթոռոց։ Քակեցէ՛ք զտաճարդ։ Զմիջնորմն ցանկոյն քակեաց։ Հողմ մեծ ուժգին որ զլերինս քակիցէ։ Քակել զբարձս քո։ Քակեսցին բարձք նորա։ Քակեցաւ անտառն անկախիտ։ Քակեցէ՛ք քակեցէ՛ք, մինչեւ ի հասուցէ՛ք.եւ այլն։
dissolution, rupture;
unsewing, rip;
unsewn, ripped.
Ընդ քակուած ինչ որմոյ ի ներքս մտանել (օձի)։ Եթէ սողեսցի վիշապն մահաշուննչ մտանել ընդ քակուած ոգւոյս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։ Սկեւռ. աղ.։)
cf. Քակտումն;
unravelling, solution, enodation.
Ի քակումն մահու։ Ընկերութեան քակումն։ Առաջի արկանէին առ ի քակումն Քրիստոսի։ Բազմութիւն քահանայապետից զքակումն հրէական կարդացն ցուցանէ։ Եւ բնաւին տանց քակումն. (Ճ. ՟Ա.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3. 28։ Երզն. մտթ.։ Մխ. դտ.։)
cf. Քակտելի.
Ոչ պահանջեաց հաւատս (յանգամալուծէն), զի շինուած էր նորա քակուտ. (Եփր. համաբ.։)
Գողանային բաւական իւրեանց։ Առիւծ որսացաւ բաւական կորեանցն իւրոց։ Գտանիցի նմա (ինչք) բաւական փրկանացն իւրոց։ Կարի յաճախէ բերել ժողովուրդդ քան զբաւական տարազու պիտոյից գործոյդ։ Քահանայքն ոչ սրբեցան բաւականք.եւ այլն։
Նստէր ի սուրբ եկեղեցւոջն ի վերայ բեմբին՝ մերձ առ սեղանն Աստուծոյ ի սուրբ կաթուղիկէին (սուրբն Սահակ ի սարկաւագութեան)։ Կանգնեալ երեւեցաւ ինձ յերկրի բեմբ չորեքկուսի ամպեղէն։ Եւ ահա կայր ի վերայ բեմբին՝ սեղան չորեքկուսի ականակապ։ Եւ ընդ ահեկէ բեմբին տեսի աթոռ մի բարձր. (Փարպ.։)
Բոցեղէն զուարթնոցն, կամ պահապանացն (դրախտին). (Խոր. հռիփս.։ եւ Պիտ.։)
Ոմանք գինեհատք միայն, եւ ոմանք թանահատք. (Մանդ. ՟Գ։ Եփր. պհ.։)
Իսկ դահեկանահատիցն, եւ դրամակոփիցն զձեռսն հատանել հրամանաւ իշխանաց. (Մխ. դտ.։)
Երդմնահարք. (Մանդ. ՟Ժ՟Ե։)
Զերեցունցն (կամ զերիցունցն) զայնոցիկ հատին զգլուխս։ Զերեքեանս զայսոսիկ պահեսջի՛ր։ Զերեքինս զայսոսիկ պահանջէ. (Վրք. հց.։)
Յորոց կարմրագոյն փայլմամբ երփնէր գոյնն. (Ճ. ՟Բ. տեսիլ սահակայ.)
Է՜ եղեռնաւոր եւ յանկարծահաս ուղխին խաղացելոյ. (Պիտ.։)
Է 3 Ձայնաւոր տառ՝ արձակ եւ անփակ ամենեւին ի հնչման, եւ երկար ըստ ամանակին. եւ անուն իւր ինքեամբ եւեթ հնչի է՛։ Ձայնիւ եւ ձեւով համեմատ է յունականին. Ε, ε այլ ի տառադարձութեան դնի փոխանակ (էտա) տառի յունաց. իսկ ε փոխի ի ե։ ա. Է. Լծորդ է ի մեզ ընդ ե, եւ ընդ ա. զորօրինակ էրէ, երէ. յէ՞ր. յե՞ր. ամէնօրհնեալ, ամենօրհնեալ. ալէկոծ, ալեկոծ. որդէգիր, որդեգիր. բազէ, բազա. աղաւնէվաճառ, աղաւնեվաճառ, աղաւնավաճառ. եւրոպէ, եւրոպա. եւ այլն. զի եւ ի յն. η , եւ α են լծորդ։ Է. է. Իբրեւ նշանակ թուոյ, նշանակէ Եօթն կամ եօթներորդ։ Է. Դրոշմեալ ի սկիզբն կոնդակաց եւ նամակաց, նշանակէ՝ Աստուած, Աստուծով, Յանուն Աստուծոյ. իբր համազօր եբրայականին, Եհովահ (այն է՝ Որ էն, կամ Էեւէ) անուանն Աստուծոյ, որ էր ասեն դրոշմեալ ի ճակատ խուրի, եւ ի մատանւոջ քահանայապետին. եւ զի սովին կնքեցաւ գերեզման տեառն, վասն որոյ ասի ի Շար.
Կնքեցին մատանեաւ քահանայապետին, որ ունէր զանփակ գիրն զԷ՛ անուն Աստուծոյ։ Վասն որոյ գեղեցիկ նուագէ եւ քերթողն մեր ի խորհուրդ տառիս Է.
Է՜ եղեռնաւոր եւ յանկարծահաս ուղխին խաղացելոյ. (Պիտ.։)
Է 3 Ձայնաւոր տառ՝ արձակ եւ անփակ ամենեւին ի հնչման, եւ երկար ըստ ամանակին. եւ անուն իւր ինքեամբ եւեթ հնչի է՛։ Ձայնիւ եւ ձեւով համեմատ է յունականին. Ε, ε այլ ի տառադարձութեան դնի փոխանակ (էտա) տառի յունաց. իսկ ε փոխի ի ե։ ա. Է. Լծորդ է ի մեզ ընդ ե, եւ ընդ ա. զորօրինակ էրէ, երէ. յէ՞ր. յե՞ր. ամէնօրհնեալ, ամենօրհնեալ. ալէկոծ, ալեկոծ. որդէգիր, որդեգիր. բազէ, բազա. աղաւնէվաճառ, աղաւնեվաճառ, աղաւնավաճառ. եւրոպէ, եւրոպա. եւ այլն. զի եւ ի յն. η , եւ α են լծորդ։ Է. է. Իբրեւ նշանակ թուոյ, նշանակէ Եօթն կամ եօթներորդ։ Է. Դրոշմեալ ի սկիզբն կոնդակաց եւ նամակաց, նշանակէ՝ Աստուած, Աստուծով, Յանուն Աստուծոյ. իբր համազօր եբրայականին, Եհովահ (այն է՝ Որ էն, կամ Էեւէ) անուանն Աստուծոյ, որ էր ասեն դրոշմեալ ի ճակատ խուրի, եւ ի մատանւոջ քահանայապետին. եւ զի սովին կնքեցաւ գերեզման տեառն, վասն որոյ ասի ի Շար.
Կնքեցին մատանեաւ քահանայապետին, որ ունէր զանփակ գիրն զԷ՛ անուն Աստուծոյ։ Վասն որոյ գեղեցիկ նուագէ եւ քերթողն մեր ի խորհուրդ տառիս Է.
Որ յանհնարին ցաւս ընդերկարեալ է։ Ոչ ընդերկարեաց նախահայրն մեր ի դրախտին։ Ընդերկարին յարդարութիւնն հաստատուն եւ անշարժ խորհրդովք. (Լմբ. սղ.։)
Հարկահանք ձեր ճռաքաղ առնեն զձեզ ... ընչաթափ առնեն ի դէմս հարկի. (Գէ. ես.։)
Կացեալ ի վերայ ծնկաց իւրոց՝ թախծալից զղջմամբ, եւ արտասուօք դնէր աղերս ամենահաստիչ փրկչին. (Կաղանկտ.։)
Վտանգեալ յուսահատութեամբ՝ իսպառ կարծէ զթողանիլն. (Լմբ. սղ.։)
Աշխատութիւնն ժամանակեան է, եւ հեշտականութիւնն եւ դիւրութիւնն անմահական. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
Անխղճմտութիւն է յմար իմաստասէր ինքնադատ պատմօղ, ինքնադատ պատմօղ, ինքնահակառակ բանասէր. (Կլիմաք.։)
Զչարեալ անտոնինոսի՝ իւրովի հասանէ միահամուռ ամենայն զօրօք։ Ոչ կամեցաւ իւրովի երթալ, այլ դոյզն գունս առաքէ. (Խոր. ՟Բ. 20։ ՟Գ. 25։)
պատուհանս ի կողմանէ ոչ եթող, այլ ի վերուստ ի ձաղուանէն լուսանցսն մանրամազ փոշետեսակութիւն (շողոյ)։ Աղուեսուց ի յորջսն զծխահանսն եւ զլուսանցսն. (Մագ. լ. ՟Ծ։)