cf. Քառադիմի.
Ե՛լ գնա՛ ի ժառանգութենէ մերմէ ի կառոն քառադիմի։ Որ ցանկայր զորդի իւր տեսանել յաթոռն գաւթի, ետես զնա այսօր ի յաթոռն քառադիմի. (Ճ. ՟Ժ.։ Լմբ. վերափոխ.։)
cf. Քառադիմի.
Ե՛լ գնա՛ ի ժառանգութենէ մերմէ ի կառոն քառադիմի։ Որ ցանկայր զորդի իւր տեսանել յաթոռն գաւթի, ետես զնա այսօր ի յաթոռն քառադիմի. (Ճ. ՟Ժ.։ Լմբ. վերափոխ.։)
four-faced, square;
tetrahedron.
Ե՛լ գնա՛ ի ժառանգութենէ մերմէ ի կառոն քառադիմի։ Որ ցանկայր զորդի իւր տեսանել յաթոռն գաւթի, ետես զնա այսօր ի յաթոռն քառադիմի. (Ճ. ՟Ժ.։ Լմբ. վերափոխ.։)
cf. Քառաթեւ.
Կենարարս այս խաչ ... քառաթեւեան ունելով կերպարան։ Ոչ նիզակին տունկ ձիթենւոյ, այր մակագրեալ քառաթեւեան. (Շ. բարձր.։ Մագ. ոտ. խչ.։)
cf. Քառաթեւ.
Կենարարս այս խաչ ... քառաթեւեան ունելով կերպարան։ Ոչ նիզակին տունկ ձիթենւոյ, այր մակագրեալ քառաթեւեան. (Շ. բարձր.։ Մագ. ոտ. խչ.։)
four.
Եւ այս մեզ յաղագս թուոյ քառակի եւ միակի. (Յհ. իմ. ատ.։)
cf. Քառակողմեան.
Տարեալ զնոսա ի քառակողմնսրբոյ դողդոթային, եւ շրջեցուցանէր զնոսայայս կողս եւ յայն. (Եպիփ. ծն.։)
quadrilateral;
square.
Ի չորից հողմոց, այսինքն ի քառտկողմ աշխարհէ, ի ծագաց երկրէ մինչեւ ի ծագս նորա. (Եպիփ. ծն.։)
cf. Քառակուսի.
square;
— արմատ, root — թուոյ, of a number.
having four parts.
Եւ այս քառիցն քառամասնեայ եւ հոլովումն եւ ընթացք. (Մագ. ՟Ե։)
quadrangular;
tetragone;
— վանաց, cloister.
Տարածումն յատակաց գետնոյն կառուցման ... ի կայս քառանկիւն կերպի հաստատեցաւ. (Նար. խչ.։)
having four angles, quadrangular.
Տարածումն յատակաց գետնոյն կառուցման ... ի կայս քառանկիւն կերպի հաստատեցաւ. (Նար. խչ.։)
cf. Քառասայրի.
Խոցեալ զնա քառասայր սլաքաւ զօրեղ այս զինու։ Նար. (խչ.։)
cf. Քառասայրի.
Խոցեալ զնա քառասայր սլաքաւ զօրեղ այս զինու։ Նար. (խչ.։)
four-edged.
Խոցեալ զնա քառասայր սլաքաւ զօրեղ այս զինու։ Նար. (խչ.։)
forty-chorded or stringed.
Որոյ աղիքն այսիանքն լարքն են քառասուն.
quarantine.
Ապա քաղցեաւ, այսինքն յետ քառասնեկին լրման ... Տէրն յայտնեաց նմա զքաղցն ի կատարումն քառասներկին։ Եւ ի լընուլ քառասնեկին՝ ըզկերակուր խնդրէր վերջին. (Շ. մտթ. եւ Շ. խոստ.։)
cf. Քառասնորդ.
Եթէ ոք զքառասներորդսն ոչ պահեսցէ։ Զայս կարեւոր պահս քառասներորդաց եւ որդին Աստուածոյ վասն մեր պահեաց։ Զսուրբ քառասներորդսն սրբապէս պահելով։ Զաւուրս քառասներորդացն ուժգին պահօք։ Ի սուրբ քառասներորդս պահոց. (Կանոն.։ Մանդ.։ Ճ. ՟Բ.։ Փարպ.։ Յհ. իմ. ատ.։)
of forty days.
Հաճեցաւ զտղայսն սանդիացս եւ քառասնօրեացսն վերակոչել յօրհնաբանութիւն. (Պիտառ.։)
forty;
սուրբ —ք, the forty martyrs of Sebaste;
էր ամաց —ունից, he was forty years old;
ամս երկու ընդ —սնիւ, forty two years;
քաղաքս ութ առ —սնիւք, forty eight cities;
—սուն, —սուն զպահքն լուծանել, break the fast once in forty days.
Զքառասուն տիւ, եւ զքառասուն տիւ, եւ զքառասուն գիշեր։ Եւ եղեւ յետ քառասուն աւուր։ Իսկ եթէ գացի անդ քառասուն. եւ ասէ. ոչ կորուսից վասն քառասնիցն։ Եւ էր իսահակ ամաց քառասնից։ Լցան նորա աւուրք քառասուն։ Զայն ամս քառասուն։ Քառասուն՝ միով պակաս՝ արբի (այսինքն ՟Լ՟Թ). եւ այլն։
Տիրեաց ամս երկու ընդ քառասնիւ (կամ քառասնով, այսինքն ՟Խ՟Բ)։ Ետ եւ քաղաքս նոցա ութ առ քառասնիւք (այսինքն ՟Խ՟Ը). (Եւս. քր. ՟Ա։ Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
քառասուն քառասուն զպահքն լուծանել. այսինքն ի ՟Խ աւուրս միանգամ. (Խոսր.։)
cf. Քասքնիմ.
Մի՛ տայք իշխանութիւն քնոյ, քասքնեցէ՛ք, եւ փախերո՛ւք դուք ի նմանէ։ Առ զթագաւորութիւն առ ի նմանէ, եւ ոչ քասքնեաց նա յայսմանէ. (Եփր. քն. եւ Եփր. արթն.։)
to liken, to assimilate, to form, to proportion.
Եդեալ լինի նահատակացն մրցանակն, որք քատակեն զբնութիւն։ Զայս իրաց աշխարհիս. (Փիլ. լին.։)
mass of stones.
Սա անթիւըս ժողովեալ։ ըստ քարադէզըն կարկառեալ. այսինքն որք կարկառ արարին՝ մի մի քար ձգելով. (Շ. վիպ.։)
cf. Քարաժեռ.
Քարաժայոք յայսմ կող մանէ, եւ քարաժայռք յայնմ կողմանէ. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 4։)
sharp rock, steep rock, crag;
rough, rocky, craggy.
Քարաժայոք յայսմ կող մանէ, եւ քարաժայռք յայնմ կողմանէ. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 4։)
cf. Քարածեծ;
— առնել, to stone, to lapidate.
Քարամբք կոշկոճեալ, կոծեալ քարամբք. Ընդ այսակիր անզգայելոցն՝ դիւալլուկ եւ քարակոշկոճ՝ հեղձամղձուկ եղկելի անձանցն. Նար. ՟Ժ՟Ը։ ՔԱՐԱԿՈՇԿՈՃ ԱՌՆԵԼ, ԼԻՆԵԼ. որպէս Քարկոծել, իլ.
troubled with the stone or gravel, nephritic.
λιθιάων calculo laborans, calculosus. Հարեալն ախտիւ քարի կամ խճից, այսինքն միզարգելութեան, որ եւ ՔԱՐԱԳՈՐԾ ասի.
paved with stones;
pavement.
Ի քարայատակ տեղւոջն։ Ի աղւոջն՝ որ կոչէր քարայատակ, եւ եբրայեցերէն կապպաթա (ի քիֆա, որ եւ կեփա, այսինքն վէմ). (՟Բ. Մնաց. ՟Է. 3։ Յհ. ՟Ժ՟Թ. 13։)
grotto, cave, cavern.
στιλάς rupes. Այր այսինքն փտպար՝ անձաւ՝ ի քարէ. քարանձաւ եւ Քարաժայռ. Եգիտ անդ քարայր մի։ Զքարայրսն լասիկինեցւոց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե։ Խոր. աշխարհ.։)
to turn to or become stone, to be changed into stone, to be petrified;
to be stoned, hardened, obdurate.
Որպես ի պակասել իւղոյն՝ շրջանին լապտերք, այսպէս ի պակասել զղջման շնորհին՝ միտքն քարանան. (Անան. զղջ.։)
Դիցես ի քարանձաւս զբոյն քո։ Եթէ գիտիցե՞ս զժամանակ ծննդեան յամուրաց քարանձաւաց։ Ելին ի քարանձաւին։ Անգղ ի վերայ բունոյ նստեալ՝ դարդարիցէ ի քարանձաւս վիմաց։ Ի քարանձաւաց լերանց ձայնից արձագանգաց (այսինքն գլորելով վիմաց).եւ այլն։
stone-like.
Երբեմն քարանմանն այս ինչ է, որ ոչ շարժելի եւ ոչ յառնելի կիրքն. (Դամասկ.։)
stone-worship, idolatry.
Պաշտօն քարանց, այսինքն քարեղէն կռոց.
cf. Քարեղէն.
Եղերո՛ւք իբրեւ զկուռքս զայս քարեղէն։ Պաշտեն զկուռս քարեղէնս. (Վրք. հց. ժ՟Զ։ Ագաթ.։)
made of stone, stony, stone.
Եղերո՛ւք իբրեւ զկուռքս զայս քարեղէն։ Պաշտեն զկուռս քարեղէնս. (Վրք. հց. ժ՟Զ։ Ագաթ.։)
the great consound;
symphytum, solidago, golden rod;
cf. Շամղիտակ.
σύμφυτον symphytum, solidago. իտ. consolida maggiore. Խոտ ինչ բուսեալ ի մէջ քարանց՝ համեղ. մեծ հայվազ. (ի յն. սիմֆիդօն. այսինքն տնկակից։) (Բժշկարան.։)
to draw, to drag, to pull or haul about, to drag along, to lead away;
— յինքն, to attract, to win, to gain or bring over;
— ընդ գետին, to drag on the ground;
— առ դատաւորն, to lead or drag before the judge, to bring to justice;
յարտասուս —, to stir to pity, to affect, to move;
— զոք, to defame, to slander, to bite.
Քարշել զնոս ընդ երկիր։ Քարշեսցո՛ւք զնոսա (պարանօք) մինչեւ ցհեղեատս։ Ի գնացս իւրեանց քարշէին զստորոտս նւրեանց։ Քարշէին զգործիսն հանդերձ ձկամբքն։ Քարշեալ զարս եւ զկանայս մատնէր ի բանտ։ Քարշել առ քաղաքապետսն, կամ առ դատաւորն, կամ ի դատաստան, կամ ի տեղւոջէ իւրմէ. կամ ի վայր. կամ ի ներքուստ արտաքս, կամ արտաքս քան զքաղաքն. կամ զմարմինս փշովք։ Տուտն նորա քարշէր զերրորդ մասն աստեղաց։ Քարշեա՛ զալիս քո. եւ այլն։
attraction, act of drawing to, dragging or drawing along.
Ամբովան է այսպէս, իբր վայր քաշումն եւ լափումն ջրոյն եղեալ. քանզի ջուրն քարշեալ լինի առ ծակս ոմանս դատարկս վիմացն. (Նոննոս.։)
herald, crier;
preacher;
musician;
preach, sermon;
— լինել կարդալ, to announce, to publish, to herald, to proclaim;
— տալ, to preach, to make or to preach a sermon.
Անճառ միութեանն քարոզ զայս բացաձայնեցաք. (Լմբ. ատ.։)
Ուստի ռամկօրէն Քարոզ ափ՝ Քարոզութիւն եւ ճառ վարդապետական. ըստ այսմ ի յետին գիրս գրի.
preaching;
—ն, proclaimer, herald.
ՔԱՐՈԶԱԿԱՆՆ. κήρυξ ceryx, praeco. Ազգ Ճարտար նուագերգութեան ի խաղսողոմպիականս. որ ըստ յն. կոչիւրքի՛րիքս, այսինքն քարոզ, ձայնատու.
to herald, to proclaim by heralds, to announce publicly, to publish loudly, to cry;
to preach;
թագաւոր —, to proclaim king;
— յանապատի, to preach in the desert;
— օրինակաւ անձին, to practise what one preaches, to be the first to set an example to others.
Զի՞նչ ասեմ հրեշտակս, ուր եւ ինքն տէրն քարոզեսցէ (այսինքն հռչակեսցէ գովութեամբ). (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։)
herald, crier;
promulgator;
reacher;
missionary, missioner.
Եւ հրովար տակ արքայի ի ձեռս քարոզչացն։ Բարձրաձայն աղաղակաւ բանքս այսոցիկ պատ մեցաւ ի քարոզչացն. (Արծր. ՟Գ. 13. Ճ. ՟Ա.։)
act of proclaiming, of publishing by means of heralds, promulgation;
preaching;
mission.
Զկանոնացն զհետ բերել զչորս զայս քարոզութիւն. Վասն ի վերուստ խաղաղութեան ... Զկնի քարոզութեանն եւ աղօթից զերեքսրբեանն երգել, (Յհ. իմ. ատ.։)
stone-wall.
Եւ զգանկսն դնէր ի բարձրութեան մնիրային (այսինքն մինարէին ) ի շարս քարորմոցն. (Վրդն. պտմ.։)
cf. Քարուականք.
Մի՛ զայլսն ի քարուականսն կոչիցես։ Ըզմատնիչն այսպիսի քարուականք (բամբասանք) արին ի խեղդն կախաղանի։ Զգործ շնացողացն ծածկել կամէին, եւ չախորժէին ձազել զայլոց քարուականս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 23։)
Եւ ոչ միայն աշակերտքն (փիլիսոփայից) գործէին զքարուականս զայս։ Ի տօնս երկաքանչիւրոց աստուածոցն զայնպիսի քարուականս գործէին. (Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
ill treatment, outrage, dishonour, brand or stigma, infamy, disgrace, opprobrium, turpitude, crime.
Մի՛ զայլսն ի քարուականսն կոչիցես։ Ըզմատնիչն այսպիսի քարուականք (բամբասանք) արին ի խեղդն կախաղանի։ Զգործ շնացողացն ծածկել կամէին, եւ չախորժէին ձազել զայլոց քարուականս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 23։)
Եւ ոչ միայն աշակերտքն (փիլիսոփայից) գործէին զքարուականս զայս։ Ի տօնս երկաքանչիւրոց աստուածոցն զայնպիսի քարուականս գործէին. (Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
(wall of) cemented stones;
cf. Տուն.
full of stones, rough, stony.
Գալ առ մեզ զայսքան ճանապարհս քարուտ։ Թնդ քարուտ տեղիս։ Զոր օրինակ ի ջրհեղեղէ ամենայն քարուտ եւ խոնարհագոյն ընկղմին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Եւս. պտմ. ՟Զ. 40։ Ոսկ. ՟բ. թես.։)
cf. Քարտէս.
Ըստ այսմ եւ ես նըկարեցի՝ զներտաղական բանս ի քարտի։ Երկօք վաստակոց ի նիւթս քարտի։ Բան գրի ի քարտ եւ ի մագաղաթ. (Յիսուս որդի.։ Սկեւռ. ի լմբ.։ Վրդն. ծն.։)
Քարտէզն եւ սեւադեղ եւ եղէգնն։ Իմանալի քարտրզ։ Բե՛ծ այսր քարտէզ եւ թանաք. (Սեբեր. ՟Գ։ Անյաղթ բարձր.։ ՃՃ.։)