to cause to shine or to glitter, to give brightness to, to brighten;
to warm, to inflame, to render incandescent;
to brandish, to rotate.
Շարժումն եցոյց, եւ հուր շողացոյց զքաղաքաւս. (Սեբեր. ՟Բ։)
to flatter, to palaver, to cajole, to wheedle, to coax;
to caress, to fondle.
Կերբերոս առասպելեալ շուն՝ զիջեալսն ի դժոխս ողոքելով շողոմէ, իսկ զելեալսն խափանէ եւ ոչ թողացուցանէ շողոմելով ի ժողովս. իսկ յանկասկածի եղեալ առանձին ի բազմութենէ՝ զիւր չարութիւնն ցուցանէ. (Վրք. հց. ՟Զ։)
parching by the sun.
Ամենայն ազգ մրգաբերաց, որ ի շորպէ վնասին։ Յաղագս որ շոպ կամ դեղնութիւն դիպի սրտին կամ այգւոյ. (Վստկ. ՟Ղ՟Ե. ՟Ղ՟Է։)
cf. Շուայտաբարոյ.
Զնուիրական գլուխն (յհ. մկ) եւ զհրեշտակաց պատկառելին՝ շուայտ եւ անյագ աղջիկն բերէ. (Ժմ. յն.։)
to give oneself up to debauchery, to eat and drink to excess, to guzzle, to gormandize, to live in gross debauchery.
ՇՈՒԱՅՏԻՄ ἑμπίμπλομαι, γαστρίζομαι expleor, ventri indulgeo τρύφω deliciis studeo κατασπαταλάω, ἁσελγέω lascivia եւ այլն. որ եւ ՇՈՒԱՅՏԱՆԱԼ. գրի եւ ՇՈՒԱՅԹԻԼ. Զեղխիլ եւ անյագութեամբ բերիլ ի հեշտալիս մարմնոյ, ի կերակուրս, յըմպելիս, եւ ի ցանկութիւնս. շռայլիլ. անառակիլ. ցոփանալ. խենեշանալ. յղփանալ. յօրանալ. փափկանալ
sesame.
Ի բուսաբեր ձիթոց, զոր շուշմայ անուանեն. (Շ. թղթ.։)
about, round, around, all round;
roundabout, in the neighbourhood;
from all sides, on every side;
turn, round;
ի —ն, around;
— տեսանելիք, amphitheater, — boxes;
— զեկեղեցեաւ, round the church;
—, ի — ածել, to lead to, to conduct around, to walk, cf. Շրջեցուցանեմ;
—, ի — գալ, — անցանել, to take a walk, to make a tour, to walk, to promenade, cf. Շրջագայիմ;
— հայել, to look around;
— առնուլ, to turn;
— արկանել, պատել, պաշարել, to surround, to encompass, to encircle, to invest, to hem in, to beset;
— բնակել, to dwell near, to be neighbouring;
— տալ, to overturn, to upset, to overthrow;
— տալ անձինն, to turn from side to side.
Հոգի իսկ է, որ շուրջն ածէ զմեօք զամենայն, եւ զերկնի շրջաբերութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)
Իւրով երագութեամբն ընդ իւր բերեալ զնա՝ յո՛ր կոյս ինքն գայ (կամ գնայ) ի շուրջ. (Շիր.։)
wall-piercing;
— լինել, to pierce or bore through a wall;
to steal.
Յորմափոր կենդանւոյն. որ նա ինքն է մուկն։ Զորմափոր կողոպտողացն, որ զնմանութիւն մկան եւ խլրդան բերեն յինքեանս։ Կցորդ է ամենայն աւազակաց, եւ որմափոր գողոց. (Կանոն.։)
cf. Պապանձեմ.
φιμόω capistro, os obturo. Տալ պապանձել. ափիբերան առնել. ըմբերանել. սանձել. պապանծեցնել.
Լռութիւն երկնաւորին բերանոյ զնա պապանձեցուսցէ. (Նար. ՟Հ՟Զ։)
to be silent, mute or speechless, to be unable to answer, to hold one's tongue, to be dumfounded, non-plussed.
φιμόομαι obturor, obmutesco ἑνέος, κωφός γίνομαι mutus fio. Կապիլ լեզուի, կարկիլ, համրանալ. ափիբերան լինել. ըմբերանիլ. (պա՛ պա՛ շշնջել համերց) պապանծիլ.
Պապանձեցաւ, եւ չգտաւ բան ի բերան նորա. (Եղիշ. ՟Է։)
muteness, speechlessness.
Բա՛ց զբերանոյ իմոյ զպապանձմունս յամօթոյ անօրէնութեան. (Սարկ. աղ.։)
to bleat;
to stutter, to stammer.
Հանգոյն կապկաց զսովորականն միշտ ի բերան առեալ պապաջելով (ա՛յլ ձ. պաղաջելով). (Խոսր.։)
parrot;
էգ —, hen-parrot;
cf. Թութակ.
anile, senile;
— առասպելք, idle story, tale, fable;
— կրօնք, ridiculous superstition.
Մի՛ ինչ այնպիսի կրօնս պառաւականս, եւ առասպելս հրէականս ի մէջ բերիցեմք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 11։)
Պառաւական եւ պիղծ առասպելս յառաջ բերեալ. (Պրպմ.։)
excessive thirst, thirstiness;
siccity, dryness, aridity.
Որ միշտ քեզ բերէ զզովացումն պասքութեան։ Ջուրն զովացուցանէ զծարաւումն պասքութեանն. (Նանայ.։)
cf. Պասքութիւն.
Որ միշտ քեզ բերէ զզովացումն պասքութեան։ Ջուրն զովացուցանէ զծարաւումն պասքութեանն. (Նանայ.։)
to cause to happen, to bring about, to compass;
Պատահիմ.
Ասեն (ախտարքն)՝ թէ ըստ ճակատագրին բերեն մարդիկ՝ զոր պատահեցուցանեն նոցա աստեղքն ի ծննդեանն։ Պատահեցոյց Պօղոսի զիւր աւետարանին պաշտօնն։ Ոչ թէ որդիութեանն կարգ, ասէ, պատահեցուցանէ զնա բարւոյ. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. առակ.։)
cf. Պատահեմ.
Ասեն (ախտարքն)՝ թէ ըստ ճակատագրին բերեն մարդիկ՝ զոր պատահեցուցանեն նոցա աստեղքն ի ծննդեանն։ Պատահեցոյց Պօղոսի զիւր աւետարանին պաշտօնն։ Ոչ թէ որդիութեանն կարգ, ասէ, պատահեցուցանէ զնա բարւոյ. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. առակ.։ 7)
youth, adolescent, stripling, lad, young man;
domestic, servant;
waiter;
groom;
— անփորձ, inexperienced young man, younker, greenhorn, novice.
Տեսի բազում անգամ՝ զպատանեակ ստընդեայս, յորժամ ժտէին ինչ առնուլ ի մօրէն։ Ոչ ընկալաւ Աստուած զաղօթ սըն Դաւթի վասն կենաց պատանւոյն (ծնելոյ նախ ի բերսաբեայ). (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)
used, torn, old, worn out, threadbare, shabby, ragged, tattered;
— հանդերձ, torn, ragged or tattered coat, rags, tatters;
—ս զգենուլ, to be reduced to tatters.
Զիւր զգեստիկն քճքճեալ պատառատուն ի դուրս բերէր. (Ագաթ.։)
fork, table-fork.
κρεάγρα, τριόδυς fuscina, fuscinula. իտ. forchetta, pirone. Տե՜ս եւ ՄՍԱՀԱՆ. եւ ԵՐԵՔԱՐՁԷՆ. Ժանեւոր գործիք՝ որով լինի քաղել զպատառս ի սկաւառակէ եւ դնել ի բերան. չաթալ, բիրօն.
to tear, to tear to bits or pieces, to lacerate, to rend;
to cleave, to cut, to divide, to slash;
to break, to crack, to split, to burst;
յօշ յօշ —, to cut to pieces, to dilaniate, to rend;
զմիմեանս —, to tear each other;
— զթագաւորութիւնն, to break up the kingdom;
— զեզինս, to slaughter oxen;
— զոք, to kill;
ակօս —, to furrow, to plough;
— զբանտն, to break out of prison;
— զօրէնս, to transgress, to violate.
Պատառել զհանդերձս, զպատմուճան, զօձիս։ Պատառեաց փայտ յողջակէզ։ Պատառեցից զթագաւորութիւնն ի ձեռաց Սողոմոնի։ Տիկքս պատառեցան։ Պատառիլ աղբերց, ծովու, վիմաց, լերանց.եւ այլն։
Պտղաբերք պատառին յոստոց վասն բազմութեան ոստոցն. (Շիր.։)
answering, answer;
defence, apology, excuse;
responsibility.
Զի մի՜ ընդ խոտանս գտանի ցիմք յաւուրն պատասխանատուութեան։ Օր պատասխանատուութեան՝ օր դատաստանին. (Խոսր.) (որ բերի եւ ի յաջորդ նշանակութ)։
cf. Պատասխանատրեմ.
Հարցեալ՝ թէ որպիսի՞ ինչ է մարդ, զտարբերութիւնն պատասխանեմք, բանական. (Անյաղթ պորփ.։)
answer, response, reply;
return, repartee, rejoinder;
account, reason, defence, apology, excuse, justification;
հրաման —նւոյ, oracle;
համարձակ, յանդուգն, խուսափական, նպաստամատոյց, հաւաստի, դրական, ժխտական, լակոնական, աննշան, չոր, անմիտ, կարճ —, haughty or imperious, impertinent, evasive, favourable, certain, positive, negative, laconic, insignificant, dry, foolish, curt or short reply;
— առնել, to answer, to reply, to make answer to;
— տալ, to answer for;
to defend, excuse or justify oneself;
տալ վասն անձին —, to plead one's own cause;
ընդունել զ—, to receive the reply;
ի — նամակիդ, in reply to your letter;
չընդունել զ—, to receive no reply;
սպասել —նւոյ, to await a reply;
չիք —, there is no reply, no answer;
cf. Ընդդէմ.
Պատասխանի ողոք դարձուցանէ զսրտմտութիւն։ Ետես եղիուս, եթէ ոչ գոյ պատասխանի ի բերան երեցունց արանցն։ Զարմանային ընդ պատասխանիս, կամ ընդ պատասխանին նորա։ Ասա՜ մեզ, դու ո՞վ ես. զի պատասխանի տարցուք՝ որոց առաքեցինն զմեզ. եւ այլն։
to envelop, to wrap up;
to twine, to twist, to wind round, to entwine or interweave, to entangle;
to implicate, to involve;
— բեռինս, to pack up.
Որպէս Ոսկեբերանն ասէ, թէ յորժամ յաղօթս կաս, այնպէս համարեա՜ թէ առ Աստուած մտանես, յԱստուծոյ գիրկն պատատիս. (Վրդն. աւետար.։)
carrying or bringing gifts.
αἵρων τὰ δῶρα . Որ բարձեալ բերէ զընծայս.
offering, making a present;
sacrificer;
officiating priest;
missal, massbook;
liturgy.
Պատարագամատոյց աստուծով, զոր արարեալ է սրբոյ հօրն մերոյ Յովհաննու Ոսկեբերանի. (որպէս եւ Բարսղի, եւ Աթանասի) (Պտրգ. ոսկ. եւ այլն։)
deputy, messenger;
envoy, courier, delegate, ambassador;
diplomatist;
minister of God's word, angel, prophet, apostle.
Հրեշտակ կոչեն գիրք զպատ գամաւոր պատգամաց. (Սեբեր. ՟Գ։)
sheath, scabbard;
case;
cover, envelope;
scale, shell;
hull, pod, cod, husk;
rind, peel, bark;
armour, cuirass;
breast;
արկանել զսուրն ի —ս, to sheathe, to put up;
cf. Մերկանամ.
Պատեանքս ստէպ բանալով եւ խափանելով ընդունին զօդն հասարակախառն. (Սեբեր. ՟Ե։)
to surround, to environ, to encompass, to enclose, to fence, to gird;
to besiege, to invest, to beset;
to surround, to beset, to hem in;
to envelop, to pack up;
to spread abroad, to circulate, to take or lead about;
to veneer, to plate, to cover, to overlay;
պատեալ պաշարել զոք, to make a ring round, to hem round;
to beset;
— զվէրս, to dress a wound;
անդ խոր լռութիուն պատէ զամենայն, great silence prevails there;
ահ պատեաց զնա, he was struck by fear;
cf. Շուրջ.
Զբերան իւր պատեսցէ (բորոտն)։ Պատէ զամենայն վէրս նոցա։ Պատեաց զնա ի խանձարուրս։ Պատել կտաւով, կտաւովք (զմեռեալն). եւ այլն։
fellow-soldier, comrade, companion in arms;
ally;
— լինել, to fight together.
Ածել զթագաւորս ի հնազանդութիւն քարոզութեանն, եւ պատերազմակիցս յարուցանել աստուածպաշտութեանն. (Սեբեր. ՟Դ։)
punitive, penal, repressive;
— օրէնք, penal law.
Ի կրկին նշանակութիւնսն եւս բերի ասելն,
deserving punishment, found guilty, punishable, culpable, criminal.
Պատժապարտմեծաց տանջանաց առնէ, յորժամ անձին ոք սուրբ անուն յորջորջէ. (Սեբեր. ՟Ե։)
to punish, to chastise, to correct, to inflict punishment or correction.
Ապաքէն (Գաբրիէլ) հրաման ընկալաւ յԱստուծոյ աւետիս բերել (Զաքարիայի), եւ ոչ եթէ պատժել զարդարն. եւ զի՞ պատուհասեաց. (Իգն.։)
elephant's trunk, proboscis;
follicle, univalvular pericarp, seed-vessel, husk, pod, shell.
Ոչ պատիճ հասկին բերանոց. (Ոսկ. հերոդ.։)
cf. Պատնջան.
որ եւ ՊԱՏԸՆՋԱՆ, ՊԱՏԸՆՃԱՆ. melongena. իտ. melenzana. Պտուղ յայտնի բուսոյ, որ եւ թ. պատլիճան, պատինճան. որոյ լաւն ազգի ազգի լինի ի բերիա։ Նոյնպէս կոչի եւ պտուղ ինչ ծառոյ ի հնդիկս, որ ըստ այլոց Անպ, անապ, ամպաճ.
fit vessel;
quiver, case for arrows.
Ընդ պատկան մտեալ դարանաւ իմաստնոյն ի գազանս, ընդ նմա խօսէր (այսինքն սատանայ ի բերանոյ օձին ընդ Եւայի)։
cf. Պատշաճիմ.
ἑφαρμόζομαι congruo, convenio στοιχέω ordine procedo եւ այլն. Պատշաճիլ. վերաբերիլ. ի դէպ գալ. յարմարիլ.
cf. Պատկառեմ.
Որք անձեւ խայտառակութեամբ կեան, յայտնապէս պատկառեցուցանել։ Ո՞չ Յեսու անուանակից Տեառն պատկառեցուցանէ զքեզ։ Լռութեամբն պատկառեցուցանէ զընթերակայսն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Սեբեր. ՟Դ։ Լմբ. իմ.։)
cf. Պատկառանք.
Պատկառութիւն եւ ամօթ բերեն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 6։)
Մինչդեռ պատկառութիւն իբրեւ սանձք ի բերան կայցեն։ Կայ եւ կայ պատկառութիւն ինչ տնկեալ յոգիսն, եւ ակնածութիւն մէտ ի բարիսն. (Ոսկ. եփես. եւ Ոսկ. մ. ՟Գ. 33։)
iconolater;
idolater.
Եւ եւս՝ Այն որ նիւթապէս բերի ի պաշտել զսուրբ պատկերս՝ առանց յարգելոյ զբուն սուրբսն.
striking resemblance;
fancy, imagination.
Զսուրբ եկեղեցի զպատկերումն եւ զտպաւորութիւն Աստուծոյ բերել ասէր երանելի ծերն։ Մոռացմամբ աներեւութացուցանել զտպաւորութիւնսն եւ զպատկերմունս։ Որով ամենայն հիւթականն պատկերմունք առ ի յանձնէն արտահալածին. (Մաքս. եկեղ.։)
cause, author;
occasion, matter;
principle, origin;
reason, subject, motive;
fault, offence, misdeed, crime;
pretext, excuse, subterfuge;
—աւ, ի —ս, on account of, for the sake of, for, because of, out of regard for;
under pretence of;
ի —ս քո, for your sake, for you;
— տալ, to give occasion to;
—ս առնուլ, to take as a pretext, to pretend, to allege;
— լինել, to be the cause or author of;
to dissemble;
—ս ի մէջ ածել, to allege, plead, urge or adduce reasons;
բառնալ զ—ս, to take away the motive or grounds;
պատճառել —ս մեղաց, to seek excuses for sins;
առանց իրաւա ցի —ի, without a real motive, causelessly, groundlessly, unreasonably.
Յերկիրն եգիպտացւոց իջուցեալ զնոսա առ հաց ի բերան՝ սովոյն պատճառաւ, որ լինին եւ այլն. (Ագաթ.) (ուր հին տպ. վրիպակաւ ունի, պատճառաւոր լինին)։
to cause, to do, to occasion, to make, to produce;
to pretend, to seek pretexts, to take as an excuse, to allege;
to dissemble, to feint;
— զանգիտութիւն, to play the simpleton.
ՊԱՏՃԱՌԵՄ ՊԱՏՃԱՌԻՄ. προφασίζω praetextum vel occasionem quaero. Պատճառ կցկցեալ. պատճառանս խնդրել, գտանել, ի մէջ բերել.
Ես կամօք պատճառեցայ զանգիտութիւն. (Սեբեր. ՟Բ։)
memoirs, annals.
history;
narration, recital, account;
tale;
explanation, exposition;
— վարուց, biography;
cf. Կենսագրութիւն;
— արտաքնոց, profane history;
— սուրբ գրոց, Sacred History;
գիրք or յիշատակք պատմութեանց, Stromatum;
կարգել զ—, cf. Պատմագրեմ;
ի — արկանել, cf. Պատմեմ.
ἰστορία historia διήγησις, διήγημα narratio, enarratio. Բան պատմեալ՝ բերանով կամ գրով. ազդումն լրոյ. զրոյցք. ճառ. թարիխ, նագլ.
cf. Պատշաճ.
Տես՛ցուք եւ վկայութիւն ինչ սմին պատշաճական. (Սեբեր. ՟Գ։)
to render convenient, to make fit, to adapt, to adjust, to suit, to apply;
to proportion;
to appropriate.
Ըստ փառաց նորա պատշաճէ զբանս իւր։ Ակնածութեա՞ն բանս պատշաճես, որ վասն տեսչութեան նորա ասացեալ՝ ի քակտումն պատուո՞յ նորա առնուս. (Իսիւք.։ Սեբեր. ՟Թ։)
cf. Պատշաճեմ.
Ըստ փառաց նորա պատշաճէ զբանս իւր։ Ակնածութեա՞ն բանս պատշաճես, որ վասն տեսչութեան նորա ասացեալ՝ ի քակտումն պատուո՞յ նորա առնուս. (Իսիւք.։ Սեբեր. ՟Թ։)