fond of feasts or solemnities.
Ասէ ոսկեբերանն. եթէ ոք տօնասէր եւ աղքատասէր լինի, նա է մարդ կատարեալ։ Եւ կլայեցին, տօնասէրն չէ զրկած՝ ի պսակաց մարտիրոսաց. (Ոսկիփոր.։)
cf. Խրախճան.
Րախճանօք բերկրեալ երանելի վկայքն, լուսով պսակեալ՝ զպակասեալ թիւ լցին. (Տաղ.։)
cf. Հրաշակերտ.
Րակերտ էին արարչութեան՝ եւ փրկական տնօրէնութեան։ Րակերտ ի նա (կամ րակերտեա՛) համասեռիցս ելս՝ ըստ քեզ վերաբերիլ յառ ի քէն ծագումն. (Շ. այբուբ. եւ Շ. տաղ.։)
dry, arid;
terra firma, continent, mainland;
— կղզի, peninsula;
— երկիր, dry land;
հաց —, dry bread;
— փայտ, dry wood;
— աչօք, with tearless or dry eyes;
զ— ծարաւոյն շիջուցանել, to quench or allay thirst;
յածիլ ընդ ծով եւ ընդ —, to scour sea & land;
անցանել ընդ —, to pass dry-footed, dry-shod;
ելանել or իջանել ի —, to land, to go ashore or ou shore;
հասանել ի —, to reach the shore;
— երթալ, անցանել, to travel by land.
Մերթ՝ իբր Ցամաքութիւն բերանոյ. պասքումն. պապակումն.
without turning a hair, safe & sound.
Երեք սուրբ ձկունքն ցամաքաթեւ վազեցին զգործեաւն. (Սեբեր. ՟Գ։)
nocturn (religious service in the night).
Յայնմ գիշերի ցայգապաշտօն մեծ եղեւ։ Միաբան ի հսկումն ցայգապաշտամանց բերցին զմի գիշեր, որ ի կիւրակէն լուսանայր։ Եւ ամենայն իսկ աւուրս ցայգապաշտամանն յոյժ սրտառուչ գոչմամբ ծածկաբար լինէին աղօթք արքային. (Բուզ. ՟Դ. 15։ Յհ. կթ.։ Ճ. ՟Գ.։)
dreaming.
Ընդէ՞ր նախանձեսցիս (ընդ) ցայգացնորիդ (կամ ցայգացնորդիդ) բանդագուշելոյ. (Սեբեր. ՟Ը։)
to desire, to wish, to envy, to covet, to long for;
to desire inordinately, to covet greedily.
ՑԱՆԿԱՄ կամ ՑԱՆԿԱՆԱՄ. ἑπιθυμέω, ποθέω, ἑράω, ἰμείρομαι եւ այլն. concupisco, desidero, cupio, opto. գրի եւ ՑԱՆԳԱԼ, ՑԱՆԳԱՆԱԼ. Ցանկ կամ ի սպառ բերիլ սրտիւ առ իմն իբր յեզր բաղձանաց, կամ յայն ինչ՝ յոր յանգի յօժարութիւնն. բաղձալ. ըղձալ. անձկալ. փափաքել. տենչալ. տարփալ. եւ Տռփալ. յօժարիլ, պապակիլ, պասքիլ. սիրտը ուզել, կարօտնալ, աչք ձգել.
cf. Ցանկամ.
ՑԱՆԿԱՄ կամ ՑԱՆԿԱՆԱՄ. ἑπιθυμέω , ποθέω, ἑράω, ἰμείρομαι եւ այլն. concupisco, desidero, cupio, opto. գրի եւ ՑԱՆԳԱԼ, ՑԱՆԳԱՆԱԼ. Ցանկ կամ ի սպառ բերիլ սրտիւ առ իմն իբր յեզր բաղձանաց, կամ յայն ինչ՝ յոր յանգի յօժարութիւնն. բաղձալ. ըղձալ. անձկալ. փափաքել. տենչալ. տարփալ. եւ Տռփալ. յօժարիլ, պապակիլ, պասքիլ. սիրտը ուզել, կարօտնալ, աչք ձգել.
desire, longing, envy;
will, pleasure;
sensual pleasures, lust, concupiscence, voluptuousness, sensuality, passion, love;
cupidity;
— փառաց, ambition;
գալ ի —, to desire, to wish;
լինել ի ցանկութեան մեծի, to desire ardently, to wish for eagerly;
առնել ընդ ցանկութեան անձին, to act according to one's caprice.
ՑԱՆԿՈՒԹԻՒՆ կամ ՑԱՆԳՈՒԹԻՒՆ. ἑπιθυμία, ὅρεξις , πόθος, ἕρως concupiscentia, cupiditas, desiderium, appetitus, amor, placitum. Ցանկալն. ցանկ կամ յանկաւոր կարծեցեալ բերումն սրտի եւ ոգւոյ առ բաղձալիս իւր. իղձ. բաղձանք. յօժարութիւն. տենչ. տենչանք. փափաք. սէր. տարփանք. հաճոյք.
suffering, infirm, ill;
afflicted, wretched.
Ցաւածին ահագին բժշկութիւնն թուիցի. (Սեբեր. ՟Թ։)
Գիտէ համբերել ցաւոց, այսինքն գիտէ յանձնէ զցաւս ցաւածաց. (Գէ. ես.։)
compassionately, sympathisingly.
Ցաւակցաբար դասքն իւղաբերից՝ մեր կենսատուին եղեն ողբակից։ Ցաւակցաբար զմեզ արտասուել. (Գանձ.։)
by day, in daytime, during the day, in broad daylight;
զցայգ եւ զցերեկ, day & night;
զօրն ցերեկ, all day long.
Ցերեկ առ հարաւակողմամբ գնայ ընդ արեւմուտս, եւ ցայգ առ հիւսիսեաւ։ Է իսչ՝ զոր ցերեկ ընդ բերան ածիցէ մարդն. (Եզնիկ.։)
Զցերեակն համբերեալ ոչ ճաշակել։ Որ զցերեակն ուսուցանէ զժողովուրդն ի տաճարին. (Բրս. պհ.։ Զքր. կթ.։)
day-sentry.
Ըստ օրինի ցայգապահաց եւ ցերեկապահաց լինել վշտամբեր. (Սարկ. քհ.։)
cucumber-plant.
ՎԱՐՆԿԵՆԻ կամ ՎԱՐՆԳԵՆԻ. Բոյս՝ որ բերէ զվարունկ. խնյարի բոյսը.
switch, stick, rod, verge;
penis, member, genitals.
Զբերան նորա դաստառակաւ լցեալ՝ վարոցօք ի ներքս մղէին. (Յհ. կթ.։)
thickness, abundance or beauty of hair.
Գովասանութեամբ հոգւոյն սրբոյ վարսագեղութեանց ընծայաբերեմք քեզ. (Թէոդոր. կուս.։)
to be leafy, dresses in green, clothed or covered with leaves.
Եգիտ զնա սաղարթովք վարսաւորեալ։ Թզենի սաղարթովքն վարսաւորէր (կամ վարսաւո՛ր էր). (Սեբեր. ՟Ժ՟Գ։)
cf. Վաւաշ.
superexcellent, supreme, eminent.
Շամբուշ է՝ որ ընդ վեհագունին քան զինքն բերէ հակառակութեան վէճ. (Պիտ.։)
cf. Վեհերումն.
Ի բաց կացցէ ի վեհերութենէ եւ ի դանդաղմանէ անտի։ Նա զվեհերութիւն առնէ ի մեզ, եւ մեք զուարթասցու՛ք ի գործ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։ Սեբեր. ՟Թ։)
fear, timidity, want of courage, of heart, faint-heartedness, cowardice, poltroonery, pusillanimity;
sloth, remissness, indolence, idleness, sluggishness.
Ի բաց կացցէ ի վեհերութենէ եւ ի դանդաղմանէ անտի։ Նա զվեհերութիւն առնէ ի մեզ, եւ մեք զուարթասցու՛ք ի գործ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։ Սեբեր. ՟Թ։)
analogy.
ՎԵՐԱԲԱՆՈՒԹԻՒՆ կամ ՎԵՐԲԱՆՈՒԹԻՒՆ. Բառ երկդիմի. որպէս յն. ἁναλογία analogia, propositio, similis ratio եւ ἑπιλογία epilogus, summa. Վերաբերութիւն բանի. համեմատութիւն. եւ Վերագոյն բան, հանճար. խորհուրդ. գիտութիւն. կամ Վերջաբանութիւն. բովանդակութիւն. լրումն.
cf. Վերնագիր.
Միթէ ո՞չ բերես ի քեզ զտիրական պետն, եւ կամ զիշխանական վերագիրն. (Ոսկիփոր.։)
to write upon, to inscribe;
to attribute, to refer to;
to write above, before.
ՎԵՐԱԳՐԵԼ. Ընծայել. սեպհականել. վերաբերել. յարաբերել. վերածել. ձգել. ուղղել. յարմարել. համարել. առդնել. առնել. կացուցանել, փոխել. տե՛ս եւ ԳՐԵԼ, եւ ՎԵՐԱԳՐԵԼ.
Սարդիոն ակն վերագրեալ էր անդրանկանն՝ ռեբեն. (Համամ առակ. (որ բերի եւ ի նախադրեալ առմունս)։)
anastrophe;
ileus, iliac passion, miserere, anaphora.
Մուտ կերակրոյն փակեալ էր. զներգործութիւն աղբոյն վերադարձութեամբ վճարէր, այսինքն յետադարձութեամբ ընդ բերանն. (իտ. միզէռէ՛րէ). (Լաստ. ՟Ի՟Գ։)
imposed, added, additional;
imposition, addition;
epithet, adjective;
exponent, index;
article (ս, դ, ն);
a note.
Նովին համեմատութեամբ Վերադիր կոչի եւ տարբերութիւն ամսոց ըստ այլեւայլ հաշուի ազգաց.
to impose, to put upon, to add, to join.
ἁνατίθημι, ἑπιτίθημι, ὐπερτίθημι superpono, eveho, mpono, refero, adjicio, attribuo. Ի վերայ կամ ի վեր դնել. ի վերայ բերել. յաւելուլ, յարադրել, ընծայել, մատուցանել, վերադրել.
Վերադրեաց բերենիկէ զհիւսակս իւր (եդ ի բարձր տեղւոջ՝ ձօնելով դից)։ Ասէր՝ թէ աստուածքն զայնպիսի պսակս հերացն յաստեղս վերադրեցին. (Նոննոս.։)
to elevate, to raise, to bear on high;
to reduce;
— զոք ի զառածանացն, to reclaim a person from disorderly or ill conduct.
ἁνάγω, ἁναφέρω sursum duco, reduco, conduco, adfero, refero. Վերաբերել. վերբերել. ի վեր ձգել. հանել. փոխել.
cf. Վերածումն.
ἁναγωγή subductio, subvectio, reductio, relatio, disciplina, mysterium, anagoge. Ի վեր ածումն՝ առումն՝ ձգումն. յարաբերութիւն. խորհրդականութիւն.
cf. Վերակնեմ.
Վերակնարկելով քեզ բարերարի՝ յանակնկալս կենաց վհէ արտաբերել ի լոյս անձկալի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
to look on high, to lift up one's eyes.
Վերակնարկելով քեզ բարերարի՝ յանակնկալս կենաց վհէ արտաբերել ի լոյս անձկալի. (Նար. ՟Ի՟Զ։)
applying oneself to, investigating thoroughly;
star-gazer, astronomer.
Յարատեւողք իմաստասիրացն, եւ վերահայեցողք չափաբերապէս մակագրութեանց. (Խոր. ՟Գ. 62։)
to raise, to elevate, to lift up on high;
— զգլուխ, cf. Ըմբոստանամ, cf. Ընդվզիմ;
— յինքն, cf. Ըստանձնեմ.
ὐπεραίρα extollo, effero, attollo եւ այլն. Բարձեալ բերել կամ կրել. վերացուցանել. ի վեր մատուցանել.
cf. Վերամբարձայածու.
Թեւաբուսեալք յերկնաւոր ցանկութենէ, վերամբարձայածք (կամ վերմբերձայածք) շրջին։ Երեւեցուցանէ զաստեղադիտականն եւ զվերամբարձայածուն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 130. եւ Փիլ. տեսական.։)
star-gazing.
Թեւաբուսեալք յերկնաւոր ցանկութենէ, վերամբարձայածք (կամ վերմբերձայածք) շրջին։ Երեւեցուցանէ զաստեղադիտականն եւ զվերամբարձայածուն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 130. եւ Փիլ. տեսական.։)
elevation, height, excellence, sublimity.
ἕπαρσις, ἁναγωγή, ἁναφορά , τὸ ἁνώφορον elevatio, supra petere τρανότης perspicuitas orationis. Ի վեր ամբարձումն, վերացումն. բարձրութիւն, գերազանցութիւն. վերաբերումն. վերածութիւն. եւ Բացերեւութիւն.
on, upon;
over, above;
for, in behalf of, on account of;
յայնր —, upon that;
about that;
ի — ամենայնի, above all, before all else;
յորոց — աշտարակն անկաւ, on whom the tower fell;
ի ճշմարտութեան — չեւ է հասեալ, he has not yet heard the truth;
յաւելին ցաւս ի ցաւոց —, they increased my sorrows, they added to my grief;
հարուածս ի — նոցա հասուցանէին, they charged them with the massacres;
առած ի — արաբացւոց, threatening announcement for Arabia;
փակեմ զդուռն ի —ս, I shut the door behind me;
կործանումն նմա ի — կայր, he was on the brink of ruin, on the point of ruining himself cf. Կամ;
cf. Հասանեմ.
Ի ՎԵՐԱՅ. մ. Ունիս տեսնել առընթեր բազում բայից. զոր օրինակ, Ի վերայ ածել, բերել, դնել, եւ այլն։
to raise, to lift on high, to set up;
— մտօք, to abstract.
ἑπαίρω, ὐψόω extollo, elevo ἁνάγω reduco, sustollo ἁφαιρέω aufero, tollo. Ի վեր հանել. բարձրացուցանել, ի վեր առնուլ. ի բաց բառնալ. ամբառնալ. վերբերել. վերածել. վերցընել.
cf. Վերելեակ.
Սա է հեծեալն, իսկ նա վերելակն. քանզի հեծելոյ գործ է մղելն եւ վարժելն զձի. իսկ վերելակին բերիլ՝ ու՛ր ուրեք կենդանին ածիցէ։ Եւ ի ծովու՝ նաւասաւոյն տանել եւ բերել զմակոյկն եւ ուղիղ վարել. իսկ վերելակին՝ կիրս կրել, որ ինչ միանգամ ընդ նաւն անցանէ. (Փիլ. այլաբ.։)
mounting, ascending, ascensional;
rider, cavalier, horseman.
(Ձի կրթեալ անխակ քաղցրութեամբ բերել զվերելակն ինքեան յառաջիկայ դիտաւորութիւն. (Պիտ.։)
appearance;
superficies, surface.
Սրտիւն այլ իմն բերի, եւ վերերեւութեամբն ... իմն ձեւանալ։ Ցուցանելով սուտ վերերեւութեամբ զանյայտութիւն պարծանացն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Պիտ.։)
to repullulate, to shoot or bud again.
Մա՛րթ է ճանապարհին չլինել կոխան, եւ փշաբերն՝ ծաղիկս վերընծիւղել. (Երզն. մտթ.։)
to read, to recite.
Զողբերգութիւն դիւցազնաբար վերծանեսցուք։ Վերծանելի՛ է ըստ ենթադատութեան, ըստ առոգանութեանցն, ըստ տրոհութեան. (Թր. քեր.։)
reading, recitation.
Վերծանութիւն ներկուռ ըստ առոգանութեանցն։ Յաղագս վերծանութեան. վերծանութիւն է քերթածաց կամ շարադրաց անվթար յառաջաբերութիւն. (Թր. քեր.։)
superior, celestial;
aerial, ethereal;
cf. Վերին;
angel.
Սա վերաբերէ հըրոյ նման, որպէս բնութիւն է վերնական. (Յիսուս որդի.։)
the highest floor, garret, attic;
palate;
պատուհան —ի, garret-window;
բնակիչ —ի, garretteer.
Ըստ յն. ոճոյ՝ եւ Առաստաղ բերանոյ. քիմք. ὐπερῴα palatum. (Նիւս. կազմ. ՟Ժ։)
highest floor or story, upper room;
guest-chamber;
high place, heathen temple;
belvedere, gallery, terrace;
երկրորդ —, the second floor;
— եկեղեցւոյ, women's gallery in churches.
ՎԵՐՆԱՏՈՒՆ. ըստ. յն. ոճոյ. Առաստաղ բերանոյ. քիմք. ὐπερῴα palatum. Նիւս. բն. ՟Թ։
to reintegrate, to reduce to elements.
Տեսանեմք զքեզ ի հոմերական տաղսն վերտառեալ չափաբերական, եւ ոտանաւորս հագներգական կարկատեալ։ Մակտառեցեալ ի հնգիցն անկեանց. որ եւ վեցից վերտառեցեալ անկեանցն ի տեառնէ կոչեցեալ. (Մագ. ՟Ի՟Ա. ՟Լ։)
six-branched.
Նկարէ զայս եւ աշտանակն վեցոստեան. (Սեբեր. ՟Է. (յն. եօթն ճրագաց. զի եւ բունն միջին ի թիւ արկանի)։)