to shelter with the wings, to cover.
Սրովբէագունդ ջոկք աթոռոյն թեւասքօղելով ծածկեն զերեսս իւրեանց։ Յորմէ սրովբէն թեւասքօղէր. (Շար.։)
Թեւասքօղեալ զդէմս եւ զոտս իւրեանց։ Ապտակ ածէին լուսափայլ դիմին, այնմ որ սերովբէքն ի յահէն թեւասքօղէին. (Գանձ.։)
Թեւասքօղելով դիմաց ծածկութիւ. (Նար. կուս.։)
cf. Թեւաթափ.
Նենգաւոր աղուեսուն, եւ թեւատեալ ամբարտաւան թռչնոյն սատանայի. (Վրդն. աւետար.։)
to extend the wings;
to be a protector, to patronize;
to obtain possession.
Եւ դու տակաւին թեւարկես զժողովրդեամբ իմով՝ չարչարել զնոսա. (Ել. ՟Թ. 17։)
Խրատէ զամենեսին. առ իւր թեւարկէ, վարդապետէ, զի իւր հանգստեանն արժանաւորեսցէ զամենեսեան. (Ագաթ.։)
that protects, that patronizes;
protector;
— լինել՝ հանդիսանալ, to be the protector, to protect, to sustain, to support.
manner of working or managing a rudder or oar, act of steering or rowing.
Տարուբերումն թեւոց եւ ղեկի այսր անդր.
to beat with the wings.
ԹԵՒԱՑԵԼ եւ ԹԵՒԱՑԵԱԼ ԼԻՆԵԼ. Թեւածել կամ թեւօք աքացել եւ Ընդ հարկանել.
winged, that has wings.
Յարձակեալք իբրեւ օձք թեւաւորք յառաջեցին թշնամիքն. (Ղեւոնդ. ՟Բ։)
Վասն թեւաւոր օձիցն խարամանեաց՝ որ էին անդ. (Եփր. ել.։)
Ի խաչ թեւաւոր ըզձեռսդ ահաւոր բեւեռեալ ի խոր. (Գանձ.։)
to fledge, to get feathered.
Դառնայ յորդն, եւ զկնի այնորիկ թեւաւորի. (Տօնակ.։)
the being winged or feathered.
to fly.
Թռչունք լողան խաղան յօդս, եւ այսր անդր թեւեն պատառեն զլոյծ եւ զտարած բնութիւնն. (Վեցօր. ՟Ը։)
scaly, squamous, covered with scales.
ԹԵՓՈՏ ԹԵՓՈՏԵԱԼ. Որոյ են թեփք. (Ձկունք) թեփոտք եւ թեւաւորք. (Վրդն. ծն.։)
to edge, to sharpen, to point, to grind;
to forge, to fashion, to fabbricate;
to twist, to warp;
to bend, to incline;
to exercise, to instruct, to inform;
— զլեզու, to become biting or sarcastic.
χαλκεύω fabrico, tundo, cudo θήγω acuo եւ παιδεύω erudio եւ այլն. (լծ. Ծեքել. Թակել. Հակել) Ծեծելով եւ ծռելով կոկել. կռանել. հարթել. զանհարթն ուղղել. զբութն սրել. եւ նմանութեամբ՝ Հրահանգել. կրթել. դաստիարակել.
Թեքել իւրաքանչիւր զգերանդի իւր եւ զգործի իւր (ի դարբնոցի). (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Գ. 20։)
Զիւր որդին ի նոյն արուեստ ճարտարութեան թեքիցէ։ Որ զմեծամեծ բարութիւնս խորութեան գիտութեան թեքեալք կազմեալք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Հոգին Աստուած թեքեաց զլեզուս առաքելոց ի հանդէս աստուածաբանութեան. (Ոսկիփոր.։)
cf. Թզաչափ.
Եւ ոչ թզեան մի երկիր վարոյ՝ տեղի կայր նորա. (Ոսկ. հերոդ.։)
Արար իւր սուր թզեան. (Կիւրղ. դտ.։)
girded with leaves of the fig-tree.
Որ վասն թզենեկասփած սաղարթ Ադամայ բառնալով խանձարրօք պատեցաւ. (Աթ. ի կոյսն.։)
cf. Թզենապատ.
Որ վասն թզենեկասփած սաղարթ Ադամայ բառնալով խանձարրօք պատեցաւ. (Աթ. ի կոյսն.։)
fig-tree;
—ք, orchard of fig-trees.
Տերեւ թզենւոյն կարմրագոյն է (շառագունեալ յօդոց). (Զքր. կթ.։)
pigmy, dwarf, shrimp.
Լինի եւ թզուկ մօտ յովկիանոս ի սպիտակ լերինսն։ Կղզի մի է հանդէպ արեաց ի հնդկաց ծովուն, յորում թզուկք լինին երեքթզեան հասակաւ. որք եւ պատերազմին ընդ խորդուց հաւուց՝ վասն ճարակելոյ նոցա զանդաստանս թզկաց. (Խոր. աշխարհ.։)
Հասաք ի յերկիրն թզկաց, որ երկայնութիւն մարդոյն կանգուն մի էր միայն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
even if, although, though, notwithstanding.
Թէ եւ յԱստուծոյ ոչ երկնչիմ ... արարից նմա դատ։ Զի թէ եւ տրտմեցուցի զձեզ թղթովն, ոչ զղջանամ. (Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 4։ ՟Բ. Կոր. ՟Է. 8։)
մանաւանդ ԹԻԿՈՒՆՔ, զոր տեսցես cf. ԹԵԿՆ
even if, although, though;
whether;
-..., -..., whether ... or ...;
either ..., or ...;
թէպէտեւ իցէ, however, whatever.
(մանաւանդ ԹԷՊԷՏ ԵՒ) εἱ καί, κᾅν, καίπερ, ὄπως, δήπου quamvis, quamquam, etsi, etiamsi Նոյն ընդ Թէեւ. իբր, եթէ պէտք եւս իցէ. ալ նէ, ալ, իրաւ որ, ըղորդ որ. կերչի, (այսինքն եկէր չի ).
Թէպէտ եւ ամենեքեան գայթագղեսցին ի քէն, սակայն ես ոչ գայթագղեցայց։ Թէպէտ եւ արտաքին մարդս մեր ապականի, այլ ներքին մարդս մեր նորոգի օրըստօրէ.եւ այլն։
Բայց սակայն՝ թէպէտեւ նոքա յոյժ զուարթութեամբ խնդային ըստ ներքին մարդոյն, արտաքին տեսիլն կարի ողորմելի էր։ Թէպէտեւ փակեաց եւ կնքեաց զդրունս եկեղեցեաց, նոքա զամենայն տուն եկեղեցի արարին։ Թէպէտեւ հայեսցուք ի ստորին կողմն երկրիս, տեսանեմք զսա լի ամենայն ապականութեամբ. (Եղիշ.։)
Թէպէտ ե՛կ ասա դու ցիս. զի՞նչ լուսաւորագոյն է քան զՊօղոս. իբր, այլ արդ եւ այլն։
Ես չեմ թէպէտ արժանի, սակայն կամքդ միայն բաւական է ի սրբութիւն ինձ. (Երզն. մտթ.։)
Զայսոսիկ թէպէտ առասպելս ոք, թէպէտ ճշմարտութիւն հաշուել համարեսցի։ Թափեմք զձեզ ի գործակալացն յունաց, թէպէտ պատերազմաւ ընդ կայսեր, թէպէտ խաղաղութեամբ. (Խոր. ՟Ա. 5։ ՟Գ. 48։)
rudely, ruggedly, fiercely.
δριμύ, δριμέως acerbe, acriter, mordaciter Թթու օրինակաւ. թթուութեամբ իմն. ժանտ կամ կծու դիմօք. եւ Յայրատ հայեցուածով.
Հայեցաւ թթուաբար յոլոմպիադա, տռփանօք ցանկութեամբ հարեալ. (Պտմ. աղեքս.։)
austere.
Թթուատեսակ կրօնաւորք. (Վրդն. երգ.։)
cf. Թթուաբեր;
—ք, acid fruits in general, lemons, oranges, limes.
Իբր զնռնենիս թթուենիս, եւ նշենիս դառնենիս. (Վեցօր. ՟Է։)
to acidulate, to sour;
to exasperate, to provoke.
ԹԹՈՒԵՑՈՒՑԱՆԵԼ. παροξύνω acerbo, exacerbo Տալ թթուիլ կամ թթուանալ. դառնացուցանել. զայրացուցանել. թթուեցնել.
cf. Թթուութիւն.
Կէսքն ի ծառոց, որ ի բնէ զթթուութիւն եւ զդաժանութիւն ունիցին, (ի մշակիլն) հալի եւ կորնչի ի նոցանէ դառնութիւն եւ թթութիւն. (Վեցօր. ՟Ե։)
Ընդ թթուութեան նռնենոյն տաղտկացաւ թզենի. (Մխ. առակ. ՟Ժ։)
Ի քաղցր համոյն ի թթուութիւն դարձուցանէ. (Լմբ. սղ.։)
subacid, sourish;
weak or small wine, thin watery wine.
Ամենեւին ջուր (ըմպելի), բայց միայն եթէ թթուիկ յեօթներորդում աւուրն. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
acidity, sourness.
Կէսքն ի ծառոց, որ ի բնէ զթթուութիւն եւ զդաժանութիւն ունիցին, (ի մշակիլն) հալի եւ կորնչի ի նոցանէ դառնութիւն եւ թթութիւն. (Վեցօր. ՟Ե։)
Ընդ թթուութեան նռնենոյն տաղտկացաւ թզենի. (Մխ. առակ. ՟Ժ։)
Ի քաղցր համոյն ի թթուութիւն դարձուցանէ. (Լմբ. սղ.։)
sorrel.
Բանջար թթու ախորժական. (որ եւ ռմկ. թրթռիչ, թթուարաղ) Ըստ Բժշկարան. գառնադմակիկ. .... եւ ըստ Ստեփ. լեհ. իբր ի Գաղիանոսէ, խոտ թթուագին եւ դառն, բայց հոտաւէտ։
shovel;
blade of an oar, oar;
rudder, helm;
bagnio, hulks;
թի պարտիզի, spade, shovel;
թի փռան, a baker's shovel;
թիակ կրակարանի, fire-shovel;
— փայտեայ, wooden shovel.
Յորթ (կամ յորդ կամ յարդի) եւ ի թի ծառայելոյ (կամ, եւ ի թիոյ ծառայութենէ). յն. քո՛ւֆինոս, է կողով. ռմկ. քիւֆէ։ Գուցէ թարգմանն մեր ընթեռնոյր քօ՛փի, որ է թիակ։
cf. Թի.
κώπη remus Փոքրիկ թի, մանաւանդ նաւակի.
Զաճիւնն թիակօք ցանել յօդս. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Թեկն.
Ի բարդութիւնս եւ յածանցս միայն գտանի. իսկ առանձինն գրի ըստ ձեռագրաց միշտ Թեկն, կամ Թէկն, թիկան, կամբ. տե՛ս ի վեր. որպէս եւ զկնի տեսցես ԹԻԿՈՒՆՔ։
elbow-chair, armchair.
chine, back-hone, back.
Ոմանց զսուրն ի վերայ սրտին դնելով՝ ընդ թիկնամէջն հանէին. (Հ=Յ. յնվր. ՟Ժ՟Դ.։)
frock, mantle, plaid.
Զամոնի թիկանոցն փաթադեալ ընդ պարանոցն. (Վրք. ոսկ. հին ձ. (իսկ նորն, եւ տպ. զարկանելիսն պարաւանդեալ)։)
body guard, life-guardsman, yeoman of the guard, satellite;
guard, guardsman;
—ք, lifeguards, body-guards.
Թիկնապահս իւր (կարգէ) զինու հանդերձ ի զաւակացն խոռայ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
pain in the back or shoulders.
Ցաւ թիկանց, որ (որպէս ասի ի կանոնս Եղիշէի,) զգլուխն եւ զայլ անդամս շարժէ, եւ դողալ տայ. իբր ռմկ. վէճա, էնմէ. σπάσμα convulsio
theriac.
ԹԻՒՐԱԿԷ θηριακή, -κά theriaca cf. ԹԵՐԱԿԷ, ԹԵՐԻԱԿԷ. ռմկ. թիրեաք. Բառ յն. թիրիագի՛, գա՛. այսինքն գազանական. Դեղ կամ դեղթափ կազմեալ ի մարմնոյ օձի եւ այլոց զեռնոց.
Իբր թիւրակէք. (Վրդն. ծն.։)
to fall in error together, to stray.
ԹԻՒՐԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Թիւրիլ ընդ այլում. կցորդիլ թիւրութեան այլոց.
double tongued, deceiving.
Քան զթիւրաշուրթն անզգամն, որ ի ցոյցս բանի վստահանայ հանդերձ անուսումնութեամբ. (Առ որս. ՟Ժ՟Բ։)
to turn aside;
to wrest, to sprain, to wring, to twist, to make crooked, to bend;
to deprave, to pervert, to lead astray.
Թիւրել զանձինս։ Զի թիւրեցան անձինք ժողովրդեան իմոյ։ Թիւրել զճանապարհս, զամենայն ուղղորդս, զազգս մեր, զնաւն, զսայլն. (եւ այլն. Եզեկ. ՟Ժ՟Գ. 18. 22։ Առակ. ՟Ժ. 9։ Միք. ՟Դ. 9։ Ղկ. ՟Ի՟Գ. 2։ Գծ. ՟Ի՟Է. 41։ ՟Բ. Թագ. ՟Զ. 6։)
Թիւրեալն ոչ կարասցէ զարդարիլ։ Ընդ թիւրելոյն թիւրեսիցս։ Որպէս զորմոյ թիւրելոյ։ Զճանապարհս նորա պահեցից, եւ ոչ եւս թիւրեցայց. (Ժող. ՟Ա. 15։ ՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 27։ Սղ. ՟Կ՟Ա. 4։ Յոբ. ՟Ի՟Գ. 13։)
Ընդ այլ կողմն թիւրէին զեղեալն. (Ոսկ. գծ.։)
Զի այնու զմարդն յիւրմէ արարչէն թիւրեսցէ։ Իբրեւ զապստամբ յետս կացեալ թիւրեցաւ յԱստուծոյ. (Եզնիկ.։)
Մի՛ զխորհուրդ բանին առ քեզ բռնադատեալ թիւրեսցես։ Առ ի թիւրել զուղղասացութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ոչ կարաց զերանելին թիւրել ի յուղիղ դաւանութենէն. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ի.։)
sprain, twist;
distortion, crookedness;
depravation, perversion.
Զթիւրութեանն արտահալած առնելով զաւանդիչս. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ի թիւրութենէ յուղղութիւն դարձուցանել. (Լմբ. ժող.։)
Կամ στρέβλοσις tortura Խոշտանգանք ծռելոյ զանդամս՝ ոզորածեծ առնելով.
cf. Թիլ.
ԹԼԵՐ կամ ԹԻԼ. որ եւ ԹԼԱՑՔ. գրի եւ ՏԼԸՍՄԵՐ. Բառ ռմկ. թըլըսըմ, թըլըսըմլար. Նշանակ սնոտի պաշտաման եւ կախարդանաց, բախտի, եւ այլն.
circumcised member;
prepuce;
foreskin.
ἁκροβυστία praeputium Անդամ թլփատելի կամ թլփատեալ, իբր շրջակտուր. որ եւ կոչի ԱՆԹԼՓԱՏՈՒԹԻՒՆ.
to circumcise;
զգերեզման —, to desecrate sepulchres and despoil the dead.
περιτέμνω circumcido (յորմէ Պարատել. ըստ Հին բռ. ) Շուրջ կտրել զծայրս անդամոյն. յապաւել. կրճատել. ի բաց կտրել զթլիփն իբրեւ աւելորդ. (Ծն. ՟Ժ՟Է. 11։ Ել. ՟Դ. 25. եւ այլն։)
Պարտ եւ արժան է առ սակաւ մի յետոյ օրէնսդրութեանն՝ անդրէն դառնալ եւ թլփատել ի բամբասանաց. (Բրս. կանոն.։)
circumcision.
to become brown;
to grow gloomy, to darken;
to be brown.
Ի ծուխ մեղաւորաց թխանան եւ թմրին արդարք։ Ներկեալ թխացար ի սեւութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Թ։)
Օդն ի տուէ ի ձեռն լուսոյն սպիտականայ, եւ ի գիշերի ի ձեռն խաւարին թխանայ. (Եփր. ծն. յորմէ եւ Վրդն.։)
brown, dark, obscure, blackish.
Զուգաբան թխատեսակ ձիոյն Զաքարիայ. (Վրդն. յհ.։)
cf. Թխատեսակ.
Հօտ ապա այծեաց անթիւ՝ թըխատիպ ի ծովն մխեալ, անդ ի լուսակիզն դարձեալ՝ ելանեն պայծառ եւ չքնաղ. (Տաղ.։)
to make brown, to tan.
Ընդէ՞ր զառաջին գեղեցկութիւնն իմ թխացուցեր. (Ոսկ. ծն.։)
Զպայծառութիւն օդոյն թխացուցանելով. (Շ. բարձր.։ եւս եւ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
darkness, swarthiness, brown-colour.
Թխութիւն եթովպացւոյ, կամ հնդկի, կամ այծից. (Խոր. ՟Բ. 85։ Յհ. կթ.։ Խոսր.։)